რევაზ ინანიშვილი

მოთხრობები სიყვარულზე

გადასავალზე

...მითხრეს, ლამაზი სტუმარი ჩამოვიდაო. ოცი წლის ვიყავი, სიყვარული მწყუროდა და, რა თქმა უნდა, ამ ამბავმა დამაინტერესა. ავდექი და მაშინვე წყალზე გავიქეცი. ვიბანავე, ხელ-პირი გავიხეხე, ორიოდე ბეწვი მქონდა ყბებზე – ისიც ჩამოვიპარსე, სუფთად ჩავიცვი და ზევით წავედი. იქ, ზევით, ბაღი იყო. ბაღში გოგო-ბიჭები ვიყრიდით თავს. ვისხედით გრძელ სკამებზე და ჩვენ ჩვენს ჭიას ვახარებდით: ხან მოშლილ ტელეფონობას ვთამაშობდით, ხან გაჭორაობას. უფრო ხშირად კი ან ერთმანეთს დავცინოდით, ან ღონითა და ჭკუით ვტრაბახობდით. თუ ახალგაზრდა ვინმე ჩამოვიდოდა, უეჭველად აქეთ უნდა გამოეტარებინათ.

აღარ მახსოვს, ვინა და ვინ დამხვდნენ. დავჯექი და, არავისთვის არაფერი არ მითქვამს, ცდა დავიწყე – ერთი ვნახოთ, როგორია ის სტუმარი-მეთქი. საღამოვდებოდა, მთელი სოფლის ახალგაზრდობა სასეირნოდ იყო გამოსული. გაიარეს ამათ, იმათ. მოვიდა ეს, წავიდა ის... და აი, ციალა მოდის – ყველას მეგობარი და ყველასთან შინაურულად შელაზღანდარებული – ჩასჭიდებია ერთ მაღალ, სუსტ გოგონას და ჩვენკენ ეწევა. ის გოგონა უკან რჩება, რაღაცას ეხვეწება და ხელს აშვებინებს. რომ ვერას გახდა, დანებდა, დინჯი გამომეტყველება მიიღო, ბალახი მოწყვიტა და ღეროს წიწკნა დაუწყო. რომ მოახლოვდნენ, მეცნაურა. ვიგონე, ვიგონე და ვერ მოვიგონე, სად მენახა.

ციალამ ის ჯერ სხვებს გააცნო. ბოლოს ჩემთან მოვიდა და მითხრა: იცნობდე, ჩემი ძმის ცოლის ბიძაშვილიაო. მე ისევ იმას ვფიქრობდი – სად მინახავს-მეთქი, რომ იმ გოგონამ ხელი გამომიწოდა. ჩამოვართვი, ვიგრძენი, რომ თითები გრილი ჰქონდა, და თითქო ამან გამახსენა: მთაწმინდაზე მყავდა ნანახი.

გამოცდების დროს იქ დავდიოდი სამეცადინოდ. ერთხელ, ფუნიკულორით რომ ვეშვებოდი, ეს გოგონა ჩემ წინ დაჯდა. ასეთივე თეთრი კაბა ეცვა, ხელები მუხლებზე ჰქონდა დაწყობილი და მაშინაც რაღაც ბალახი ეჭირა. პირველად ულამაზოდ მომეჩვენა – მეტისმეტად იყო გამხდარი, – მაგრამ შემდეგ, როცა დავაკვირდი, ძალიან მომეწონა. ჯერ ერთი, რომ თვალები ჰქონდა წყნარი, მოსიყვარულე, მეორეც, ნიავმა რომ თმა წინ წამოუწეწა, ისე მოხდენილად გადაიწია უკან, თითქო ვიღაც დიდი მსახიობი ყოფილიყოს!

მერე, ჩვიდმეტ წელზე მეტს კი არ მისცემდი!

ახლა, როგორც კი ეს გავიხსენე, იმწუთშივე ვუთხარი – ასე და ასე იყო-მეთქი. გაეღიმა, თმისკენ ხელი წაიღო, მაგრამ, თითქო დანაშაულს მიხვდაო, სწრაფად ჩამოიღო, გაწითლდა და მორცხვად მომიგო:

– აქ რა, ასე ადვილი საშოვარია კომპლიმენტები?

მე დავიფიცე, რომ ეს კომპლიმენტი არ იყო, და ადგილი შევთავაზე. იმან ციალას გადახედა – დავსხდეთ თუ არაო, და რაკი ნახა, ციალა უკვე დამჯდარიყო, მადლობა გადამიხადა, დაჯდა, კაბა გაისწორა და ისევ მე მომიბრუნდა. მე ძირს მოვიკეცე და მტკიცება დავიწყე – სკამზე ჯდომას ბალახებზე ჯდომა სჯობს-მეთქი. ის დამეთანხმა. მხოლოდ შენიშნა:

– მაგრამ თქვენ შიშველ მიწაზე ზიხართ!

– ესაა შიშველი მიწა? – რამდენიმე ხმელი ბალახის ძირი მოვფხოკნე და ვუჩვენე.

ამან გააცინა. მერე მირჩია:

– არ გაცივდეთ.

მე ტრაბახს მოვყევი:

– ეე, ამისთანა რამეები მინახავს!..

მოვაბი – სად წყალში დავსველებულვარ, სად ღამე მითევია, სად უკვალავი თოვლი მიკვალავს და მისი გულისყური იმ საღამოს მე დავისაკუთრე. ისიც ისე მისმენდა, თითქო რაღაც შთამაგონებელი ამბები მომეთხროს. აცივდა, შიშველ მკლავზე ეკალი დააყარა. ხან გაეღიმებოდა, ხან შიში ჩაუდგებოდა იმ წყნარ თვალებში, ფეხი კი მაინც არ მოუცვლია.

როცა სხვები წამოიშალნენ და იძულებული გავხდით, ჩვენც ავმდგარიყავით, მე იმისი მხოლოდ ის ვიცოდი, რომ ეთერი ერქვა და უცხო ენათა ინსტიტუტში ჩაებარებინა მისაღები გამოცდები. იმან კი მთელი ჩემი თავგადასავალი იცოდა – დაწყებული ბავშვობიდან, დამთავრებული იმ უკანასკნელი დღით.

– წამოხვალთ მაყვალზე? – ვეკითხებოდი ბოლოს, – დღისით უთუოდ მოგწყინდებათ. წამოდით, ჩვენ მივდივართ: მე, ციალა, ლილი, ანდრო – აგერ ის ბაჯბაჯა ძმაკაცი...

ღიმილით დამიქნია თავი, მკლავზე ხელი აისვა და ციალას გაჰყვა. ორიოდე ნაბიჯი რომ გაიარეს, მომხედა, მე ისევ იქ ვიდექი და მომეჩვენა, რომ გამიღიმა.

ეს ღიმილი, ეკალდაყრილი შიშველი მკლავები და წყნარი, მოსიყვარულე თვალები მთელ ღამეს მეზმანებოდა.

მეორე დღეს კი მაყვალზე ვიყავით.

თეთრწინწკლებიანი წითელი ჩითის კაბა ეცვა. ბედნიერი გამომეტყველება ჰქონდა, ის წყნარი თვალები მომეტებული სიყვარულით უბრწყინავდა. მაგრამ თითქმის მთელ დღეს სდუმდა. რუებსა და თხრილებზე გადახტომა სხვებზე მეტად უძნელდებოდა. სხვები კიოდნენ, წიკვინებდნენ. ის კი ქვედა ტუჩს იკვნეტდა და ხმას არ იღებდა. ცდილობდა ჩემთან ახლოს ყოფილიყო. ჩემთვის ესმინა. ესმინა თავისებურად, საოცრად. მეც მეტი რა მინდოდა, ვუყვებოდი ათას რამეს, ვუთხზავდი სასიამოვნო ტყუილებსაც...

და მაინც, მხოლოდ მეოთხე დღეს გავბედე იმისი თქმა, რაც ყოველ ჩემს სიტყვას წინ უსწრებდა და უთქმელი კი მრჩებოდა.

სოფლის განაპირას, პატარა გორაკზე ვისხედით. ირგვლივ სხვა არავინ იყო. ნახირმაც ჩაიარა. ცოტაც და, ბინდი ჩამოწვებოდა. მისი ორი გრილი, სათუთი თითი მე მეჭირა.

– ეთერ! – ვუთხარი ჩუმად.

შემომხედა, როგორიღაც მორჩილი, ნდობით აღსავსე თვალებით შემომხედა. ოდნავ უკან გადაიწია, იმ ხელზე, რომლითაც მისი თითები მეჭირა, ათრთოლებული მეორე ხელი დამადო და მითხრა:

– მოდი, ნურაფერს ნუ მეტყვი!

მე შევკრთი.

– საიდან იცი, რა უნდა გითხრა?

– ვიცი.

– მერე?

ღიმი და ჩრდილი ერთმანეთში აერია.

– მერე არაფერი.

მე მისი ხელები გულთან მივიტანე და დავუკოცნე...

...ასე დაიწყო ჩემი ცხოვრების უბედნიერესი დღეები. ერთმანეთს ყოველ საღამოს ვხვდებოდით. დავინახავდით და, რაც არ უნდა შორს ვყოფილიყავით, მაინც ვაგრძნობინებდით ერთმანეთს, რომ გვიხაროდა. დავიმარტოხელებდით თავს და ერთიმეორის ფიქრების ამოცნობით ვტკბებოდით.

თბილისშიც ასე გაგრძელდა. შვიდი საათი გახდებოდა თუ არა, ვერის ბაზრის გადასწვრივ, გასტრონომთან ვიდექი. ის ბელინსკის ქუჩით ჩამოდიოდა. სიბნელეც რომ ყოფილიყო, მაინც შორიდანვე ვცნობდი. მოდიოდა სწრაფად, ახალი, ლამაზი პალტოს ჯიბეებში ხელებჩაწყობილი, უქუსლო ფეხსაცმლის მსუბუქი ტყაპატყუპით. ნიავიც რომ არ ყოფილიყო, თმა მაინც ეტალღებოდა. მთლად ახლო მოვიდოდა, თვალებს თვალებთან მომიტანდა და ღიმილით მკითხავდა:

– დიდხანს გალოდინე?

მე საათს დავხედავდი. თითქმის ყოველთვის თხუთმეტი-ოცი წუთი იყო გასული, მაგრამ მაინც ვეტყოდი:

– არა, მხოლოდ ხუთი წუთი.

რუსთაველის პროსპექტს საოპერო თეატრის მხარეზე მივყვებოდით. „ინტურისტთან“ სასახლისაკენ გადავიდოდით, ჩვენს საყვარელ თელების ხეივანს გავივლიდით და უკან ვბრუნდებოდით.

ფული ყოველთვის ცოტა გვქონდა. კინო-თეატრების აფიშებს რომ გავუვლიდით, ერთმანეთს გადავხედავდით.

ის მეტყოდა:

– მე ხუთი მანეთი მაქვს. ხომ არ გამოგვადგება რამეში?

– ხუთი მანეთი? ერთი მაგდენი მეც მაქვს. ჩვენ მთელი სიმდიდრე გვქონია!..

იმ წუთშივე ვბრუნდებოდით და ბილეთების რიგში ვდგებოდით.

დარბაზშიც ხელმკლავით ვისხედით. თან ფილმს ვუყურებდით და თან თითებით ერთმანეთს ვესაუბრებოდით.

ათ საათზე შინ ვაცილებდი. ავყვებოდით ბელინსკის ქუჩას, ავიდოდით ზევით და შევჩერდებოდით ფიცრულ ალაყაფთან, რომელსაც ნალის მოყვანილობის ჭრილი ჰქონდა დატანებული. თუ ალაყაფი ღია არ იყო, ეთერი ამ ჭრილში ხელს გადაყოფდა, რაზას ახსნიდა და მერე მე მომიბრუნდებოდა. ამ დროს ყოველთვის იღიმებოდა, მაგრამ მაინც გულდაწყვეტილად გამოიყურებოდა. მე ვაკოცებდი და თითქმის სირბილით ვეშვებოდი თავქვე...

შინ ლექსებს ვწერდი. რა თქმა უნდა, უმეტესი მათგანი შთაგონებული იყო მის მიერ, ან მიმართული იყო მისდამი. მაგრამ როდესაც ვუკითხავდი, ისევე ისმენდა, როგორც ყველაფერს, რასაც მე ვუყვებოდი. ეს მწყინდა. გემოვნების ნაკლოვანებას ვწამებდი. ორიოდეჯერ უხეშადაც გავეხუმრე:

– ისეთი გამომეტყველებით მისმენ, თითქო ბავშვი იყო, ფოტოგრაფი რომ ეუბნება – აი, ცოტაც მოითმინე და ჩიტი გამოფრინდებაო.

ამაზე დამთმობლად გაეცინა, თავი მკერდზე მომაყრდნო და არაფერი არ უთქვამს.

ის, საერთოდ, ძალიან ცოტას ლაპარაკობდა. მე მახსოვს მისი ყველაზე უფრო ხანგრძლივი საუბარი. ეს სექტემბრის ბოლოს იყო. შხაპუნა წვიმამ გადაიარა და მერე არაჩვეულებრივად ნათელი, სუფთა, სურნელოვანი ამინდი დადგა. ჩვენ სანაპიროზე მივდიოდით და ის მეუბნებოდა:

– ნეტავ ეს გზა გაგრძელდეს, გაგრძელდეს, გაგრძელდეს... ჩვენ მივდიოდეთ ასე. აქეთ-იქით ყანები იყოს. ყანებში მწყრები ჭუკჭუკობდნენ. სახლი სადღაც კორტოხზე გვედგას. სად მინახავს, ღმერთო ჩემო, ასეთი სახლი! ზუსტად კი მახსოვს. დაბლა მინდვრებია, ოქროსფერი ყანა ლივლივებს. იმ კორტოხზე კი იფნები დგას, დიდი, ლურჯად მოხასხასე. სახლი პატარაა – თეთრი, ერთსართულიანი, წითლად შეღებილი თუნუქით გადახურული. წინ ბაღჩაა, ბაღჩაში ყვავილები, ბევრი, სხვადასხვანაირი ყვავილები. მე ადრე ავდგები. ადრე, ბალახებში რომ ნამია გაგებული. მოვკრეფ იმ ყვავილებს, ლამაზ-ლამაზ რტოებს, ბალახებს. და როდესაც საუზმეზე დაგიძახებ, მაგიდაზე უზარმაზარ თაიგულს დაგახვედრებ...

ჩვენ მასწავლებლები ვიქნებოდით. მე სამშობლოს სიყვარულსა და სულგრძელობას ვასწავლიდი სოფლელ ალალთვალებიან გოგონებსა და ბიჭებს, შენ – უცხო ენას. მერე, როცა დავბერდებოდით, ვიქნებოდით წყნარი, საყვარელი მოხუცები, ვეყვარებოდით ჩვენს აღზრდილებს. ისინი მოგვაკითხავდნენ, მოვიდოდნენ მთათა წიაღში მომუშავე ინჟინრები, შორეული ცურვის მეზღვაურები, მეცნიერები, მოგვიყვებოდნენ თავთავიანთ ამბებს და ჩვენ მოვუსმენდით.

ეს ხომ მისი სტიქია იყო – მოსმენა!..

მაგრამ სემესტრის მიწურულს ჩვენი ბედნიერება გაიბზარა. პოეზიის მაცდურ გზაზე დამდგარმა რამდენიმე საგანში ჩათვლა ვერ მივიღე და სულ მივატოვე სასწავლებელი. გოგონები მეტად გულისყურიანები არიან. სწრაფად შეიტყო ეს ამბავი და მკითხა, მართალი იყო, თუ არა. მართალია-მეთქი.

ცრემლები მოერია და ხმის კანკალით თქვა:

– ჩემი ბრალია, მე დიდ დროს გართმევდი.

მე ამაზეც ნამდვილი პასუხი გავეცი, ე. ი. ვუთხარი, რომ ის არაფერ შუაში არ იყო, რომ მე დიდი ხანია სურვილი აღარ მქონდა, თავი გრამატიკით გამომელაყებინა.

– კი მაგრამ, აბა სხვას რას გააკეთებ?

– არაფერს. ვიქნები ჩვეულებრივი უბრალო ადამიანი... – აქ კი ვიცრუე. უფრო სწორად – ვერ გავბედე მეთქვა, პოეტი ვიქნები-მეთქი.

მაგრამ ამ სიტყვებმაც კი შეაშინეს. შეჩერდა და დიდხანს მიყურებდა გამტკნარებული. მე მეწყინა, რადგან ვხედავდი, რომ მხარს არ მიჭერდა.

– შენ ნუ გეშინია, – ვუთხარი ვითომც დასამშვიდებლად, – უმაღლესის დამთავრება არაფერს არ ნიშნავს. მთავარია, თვითონ ვარგოდე. მე, ქვისმთლელი რომ ვიყო, მაინც კარგად შეგინახავ. თქვენ, ქალებს ხომ მხოლოდ ეს გაინტერესებთ. კარგი ჩასაცმელი, კარგი ბინა და... – ცრემლები წასკდა. შებრუნდა და წავიდა. მე არ გამოვდევნებივარ...

ეს თითქო ჩვეულებრივი დამდურება იყო. მალე ისევ შევრიგდით, მაგრამ მისი წყნარი თვალებიდან ის შიში, ჩემთვის ესოდენ აუტანელი შიში, მაინც ვერ გავდევნე. ის აღარ მეკითხებოდა, რის გაკეთებას ვაპირებდი მომავალში, მაგრამ ყოველ წამში კი ველოდი ამას. მეჩვენებოდა, რომ აი ახლა, აი ახლა მკითხავს, ჩამომყვება ძირიძირობამდე და გამოააშკარავებს ჩემს ნამდვილ სახეს, რომელიც რაღაცით მე თვითონ არ მომწონდა.

ამას გავურბოდი. გავურბოდი ყოველგვარ განკითხვას, საიდანაც არ უნდა მოსულიყო იგი – მისი, თუ ამხანაგების მხრიდან. და დავიწყე გაქცევა თვით ეთერისაგანაც.

პირველად რამდენჯერმე ვიცრუე, ავად ვიყავი და ამიტომ ვერ გნახე-მეთქი. მერე აღარც თავის მართლებას ვცდილობდი. თუ შეხვედრა იყო, ნასვამი ვხვდებოდი.

ის ტიროდა. ეს კიდევ უფრო მაღიზიანებდა. დავშორდით, შევრიგდით. ისევ დავშორდით, ისევ შევრიგდით. და ბოლოს სამუდამოდ გავწირეთ ერთმანეთი.

მე უფრო თავგანწირული თანამგრძნობელი ვიშოვნე. დავქორწინდი. ბავშვი მეყოლა. პოეზიამ იმედი ვერ გამიმართლა და ისევ სტუდენტობას დავუბრუნდი.

ისიც გათხოვდა.

ქუჩაში ვხვდებოდით. დავინახავდი შორიდან და, თუ მეორე მხარეს ვერ მოვასწრებდი გადასვლას, დევნილივით ავუვლიდი გვერდს. მეჩვენებოდა, რომ დაღრეცილი ფეხსაცმელები მეცვა, შარვალი უშნოდ იყო გამობერილი მუხლებთან და არ მინდოდა, ეს მას შეემჩნია.

ხოლო თუ ამხანაგებთან ვიყავი, უდარდელად ვხარხარებდი. მინდოდა მეგრძნობინებინა: აი, შენ უარმყავი, მაგრამ მე უშენოდ უფრო ბედნიერი ვარ-მეთქი. ისიც არ უნდა ყოფილიყო ჩემზე უკეთეს მდგომარეობაში. ორი წელი გავიდა, რაც მითხრეს გათხოვდაო, და ისევ ქალიშვილობის დროინდელი პალტო ეცვა, ისევ გამხდარი იყო, გაფერმკრთალებული...

მაგრამ მასაც ის სურდა, რომ ანგარიშში მოგებულ მეტოქედ მჩვენებოდა. და ისიც ბედნიერ ადამიანს თამაშობდა. და აი, ამასწინათ კვლავ შევხვდით. ეს მაშინ იყო, ბავშვი რომ ავად მყავდა.

არაფერი ასე არ მაშფოთებს, როგორც მისი ავადმყოფობა: წელში ვეღარ ვიმართები, ხმას ვეღარ ვიღებ, დარეტიანებულივით დავდივარ...

ექიმმა წამლები გამომიწერა და აფთიაქში გავიქეცი. ერთში არ იყო, მეორეში რიგი დამხვდა.

ვიკითხე – ბოლო ვინ არის-მეთქი. მომიბრუნდა და, მეც შევკრთი და ისიც. იქ რაიმეს გასათამაშებელი ადგილი არ იყო. არც ძალა შეგვწევდა საამისო. და მან მხოლოდ ერთი ნაბიჯი გადადგა გვერდზე. მე ესეც ვერ მოვახერხე.

წვიმიანი დღე იყო. თავზე მოხვეული კაშნე და პალტოს მხრები დასველებოდა. დაპატარავებულიყო. გალურჯებულიყო. ჩემთვის ოდესღაც სათაყვანო თვალებში უმწეობა და სევდა ჩასდგომოდა.

მე უფრო მეტად ვიყავი სველი. მე კალოშებიც არ მეცვა. მციოდა.

მან იქითა მხარეს დაიწყო მზერა, თითქო მაშველს ეძებსო. მე კი გაშტერებული ვიდექი და ათახთახებული გულის დაოკებას ვცდილობდი.

მე ის მიყვარდა. არ ვიცი როგორ, რანაირად, ვისზე მეტნაკლებად, მაგრამ მიყვარდა. გული მეტანჯებოდა, ასე რომ ვხედავდი. და ამან გამაბედინა:

– რაზე შეწუხებულხართ, ეთერ?

შიშით შემომხედა. მეგონა, ვერ გაიგო ჩემი კითხვა. მაგრამ, სანამ გავუმეორებდი, ყრუდ მომიგო:

– ბავშვი მყავს ავად, თქვენ?

– მეც ბავშვის წამლებისთვის ვარ.

მინდოდა კიდევ სხვა რამეც მეთქვა. მინდოდა მენუგეშებინა, მეგრძნობინებინა, რომ მე იგი კვლავ მიყვარდა, ძალიან მიყვარდა, რომ მე მისთვის ყოველთვის კარგი მინდოდა. მაგრამ სხვა ვერაფრის თქმა ვეღარ მოვახერხე. არც იმას უთქვამს რამე, ფული გადაიხადა, ერთხელ მომხედა და წავიდა – მობუზული, ჩრდილივით უღიმღამო.

...მას შემდეგ, როცა ვხვდები, აღარ გავრბივარ. მე ვხდები ის, რაც ვარ, იმ ფიქრით, რასაც საერთოდ ვფიქრობ მასზე.

ისიც წყნარად ჩამივლის გვერდზე, სევდიანად შემომხედავს და ოდნავ დამიკრავს თავს.

მე მივხედავ და მომეჩვენება, რომ ჩვენ უკვე ხნიერი ადამიანები ვართ. გვინახავს ეს, გამოგვიცდია ის, გადაგვიტანია ათასი რამე. და ახლა ვდგავართ სადღაც გადასავალზე და გულდაწყვეტილნი გავყურებთ ჩვენ მიერ გამოვლილ გზას.

საყვარელი დღეები

სტუდენტობა ყოველთვის კარგია. კარგია, პირველ კურსზე რომ ხარ – თავს ისე გრძნობ, თითქო ბავშვობიდან ნანატრ ქვეყანაში მოგზაურობდე; არანაკლებია მეხუთე კურსელობა – რაღა მეხუთე კურსელი და რაღა დიპლომიანი კაცი! კარგია პირველი სემესტრი – ლბილი შემოდგომა და ცინცხალი ზამთრის პირი. უფრო უკეთესი მეორე – კეკლუცი გაზაფხული და მშვენიერი ზაფხული. მაგრამ ამ დროთა ერთ პატარა მონაკვეთს, უფრო ზუსტად, ათიოდე დღეს, მაინც არც ერთი არ სჯობს. მიხვდი, რომელ დღეებზე გელაპარაკები? პირველ სექტემბერზე. პირველ სექტემბერზე და მის მომდევნო დღეებზე.

ამ დროს გიჟმაჟურ კარნავალზე მოხვედრილსავით უნდა იბრუნო, რომ იმის მეათასედი მაინც ნახო და გაიგონო, რაც მარტო უნივერსიტეტში ხდება. კიბეებზე მსუბუქად ამორბიან მზემოკიდებული, მკლავებშიშველი ქალიშვილები, მოალაჯებენ ჭაბუკები. ისმის აღტაცების შეძახილები. არის ჟრჟოლვა და კულულების ლივლივი, ნაზი ღიმილი და ღონიერი ხითხითი, ხვევნა-კოცნა და მხარზე ხელის ტყაპუნი...

ნელის ორ თვეში შავი თმები ოქროსფრად ჰქცევია, თამილას ჭორფლი გასჩენია, გოგლას წარბის ბოლოზე ახლად მომშრალებული ნაჭრილობევი ეტყობა, ხოლო ლეილას, რომელიც საპირველმაისოდ გაჰყვა რამაზს, განიერი კაბა აცვია და ხარბი თვალით უყურებენ სხვა გოგონები...

პირველ სექტემბერს მთელი ამბებიც იწყება. აი, მაგალითად, ასეთი, გაბროს რომ გადახდა.

ეს გაბრო ისტორიული ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. საშუალო სკოლა სიღნაღში თუ თელავში ჰქონდა დამთავრებული. პირველ კურსზე სიშავითა და სიცილით გამოირჩეოდა – ჩაკუჭკუჭდებოდა, ჩაკუჭკუჭდებოდა და ხმას კი არ ამოიღებდა. მეორე კურსზე ჭიდაობით გაითქვა სახელი, მესამეზე ცოდნითაც დააინტერესა ზოგიერთები.

აქ, თბილისში, სადღაც კუკიაზე ცხოვრობდა, ნაქირავებ ოთახში, რომელიც მისი შესახლების წინა დღეს დაატოვებინეს კატებსა და ხოჭოებს, თეთრად შეფეთქეს, ერთი მაგიდა დაუდგეს, ერთი სკამი, ერთი ტახტი და ხელგაშლით მიიწვიეს: მობრძანდით, ბატონო გაბრიელ, და თუნდა აღმა ქენი თავი, თუნდა დაღმაო.

პირველ-მეორე კურსზე, როგორც გითხარი... თუ ეს არ მითქვამს? ბევრს მეცადინეობდა. აბა შინ რა დარჩენოდა! დამთავრდებოდა ლექციები და სამკითხველოში ამოყოფდა თავს. საღამომდე იქ იჯდა. ორ საათში ერთხელ გამოდიოდა დერეფანში. წყალს დალევდა, წელში გაიმართებოდა და მერე ისევ მეცადინეობდა, მეცადინეობდა...

იმ ხანებში მხოლოდ ორი ძმაკაცი ჰყავდა – თელაველი არსენიშვილი და მეზობლად მცხოვრები „გეპეელი“ სანადირაძე. ესენი იყვნენ მისი მუდმივი მეინახენი და ხასიათის გამსწორებლები. რაც შეეხება გოგონებს... გოგონების გულის მონადირება არ უნდა გასძნელებოდა, მაგრამ მაინც გაღმადარჩენილად ჩანდა.

ჯერ სხვები ლაპარაკობდნენ და შემდეგ თვითონაც ჰყვებოდა, რომ ოდესღაც ერთი გოგონა უყვარდა. ეს გოგონა ერთი მოლეული რაღაცა იყოო, – იტყოდა სიცილით, – მეც მიყვარდა და მგონი, იმასაც არ უნდა ვჯავრებოდიო. მერე იმ გოგონასთვის, მისი თუ გაბროს დასაღუპავად, ვიღაცას ეთქვა, მსახიობ ჯეირანიძეს გავხარო და იმ დღიდან... ვიღა ხარ შენ, გაბრო! ცხვირი ამიბზუაო.

ასე იყო თუ ისე, პირველ-მეორე კურსზე გოგონასთან გავლილი არ უნახავთ. მესამე კურსზე კი, საღამოს ცვლაში რომ გადავიდნენ, სამი თანაკურსელი გოგონა დაემგზავრა: ვიოლა, ცისანა და მზია.

ჯერ უკანასკნელ ზარამდე კიდევ დიდი დრო იყო დარჩენილი, რომ ის გოგონები მუქარით ეუბნებოდნენ: უჩვენოდ ფეხი არ გადადგაო. გაბროც, რა თქმა უნდა, ხელებს შლიდა და თავს ხრიდა: თქვენი ხმალი და ჩემი კისერიო. ჩამორეკავდნენ უკანასკნელ ზარსაც და მხიარული ყაყანით მიდიოდნენ ლენინის ქუჩისაკენ, აი მილიციასთან რომ ტრამვაის გაჩერებაა, იქით. ტრამვაიში მთელ ამბავს დაიწევდნენ, არა მე ავიღებ ბილეთს, არა მეო. მაგრამ კონდუქტორი ყოველთვის გაბროს უწევდა ანგარიშს. ფულს იმას გამოართმევდა, თვალს ჩაუკრავდა და ყველას დააშოშმინებდა. ისინიც დასხდებოდნენ და ისე თავისუფლად აგრძელებდნენ საუბარს, თითქო მათ მეტი ვაგონში კაციშვილი არ მჯდარიყოს. ვიოლა ნამდვილი დედოფალი იყო – მაღალი, სახემოხატული, მედიდური. ცისანა მრგვალი, ჩაღაჟღაჟებული, მოუსვენარი. მზია კი პატარა, უფერული, ჩუმი. ჩვენ, ახალგაზრდები, ყველანი ასეთები ვართ: ყოველთვის იქით მივიწევთ, საითაც თვალს თუნდაც ერთი წამით გავახარებთ. გაბროც ასევე, უფრო ვიოლას სიახლოვეს ცდილობდა; ცდილობდა ენამოსწრებული ყოფილიყო და ვაჟკაცურად მოქცეულიყო; ცისანასთანაც არ იზარებდა თავის გამოჩენას, თუმცა იცოდა, რომ მასაც საქმრო ჰყავდა. მზიას კი ისე უცქერდა, თითქო ის ჯერ ისევ ბავშვი ყოფილიყოს, მასთან სადიდო საქმეებზე ლაპარაკი არ შეიძლებოდა, და თუ კაცი ყურადღებას ვერ მიაქცევდა, არც ამით დაშავდებოდა დიდი რამე.

მე ერთ საიდუმლოს გაგანდობ. როცა მწერალს რამდენიმე კაცი შემოყავს და იტყვის: ეს ეს არის და ის ისო, იცოდე, მთავარი უკანასკნელია. მე რა წითელი კოჭი ვარ! ჩემი მთავარი გმირიც, ზემოთ ჩამოთვლილ გოგონებს შორის, უკანასკნელი იქნება.

მზია რკინიგზელთა სახლის ახლოს ცხოვრობდა. ტრამვაიდან კინოსტუდიასთან ჩამოდიოდა და პლეხანოვის გამზირს დაღმა დაუყვებოდა ხოლმე. უნივერსიტეტში ოქროს მედლით შესულიყო. ჯგუფში ყოველთვის მარცხენა მხარეს ჯდებოდა, ფანქარი ისე ეჭირა წვრილი, მოქნილი თითებით, რომ წვერი არ უჩანდა. გულმოდგინედ იწერდა ლექციებს და, თუ რამეს ჩაწერის ღირსად არ სცნობდა, მერხიდან ოდნავ გამოცურებულ სქელ-სქელ წიგნებს კითხულობდა. შესვენების დროს ორივე ხელს მოჰკიდებდა მარცხენა მკლავზე ცისანას, ლოყას მხარზე მიადებდა და ასე დადიოდა. ცხადია, სასაცილო რამეზე იცინოდა, საკვირველი უკვირდა, აღსაშფოთებელი აშფოთებდა, მაგრამ, როგორც წეღანაც გითხარი, ყოველთვის შეუმჩნეველი რჩებოდა.

ასეთი მეოთხე კურსამდე იყო. მეოთხე კურსზე კი, პირველ სექტემბერს, არდადეგებიდან რომ დაბრუნდა, ყველანი გააოცა.

ზღვაზე ყოფილიყო. მზე შოკოლადისფრად მოჰკიდებოდა, მხრები დამრგვალებოდა და უბე მოწოლილ ჯან-ღონეს აევსო.

გაბრომ გაკვირვებისაგან პირი დააღო, ხომ არ მეჩვენებიო, თვალები მოისრისა, შეატრიალ-შემოატრიალა, მხარზე თითი მიადო. მაგრამ რის მოჩვენება! მზიას მორცხვად ეღიმებოდა და თავდახრილი მიიწევდა მერხის მარცხენა კუთხისაკენ. გაბრო არ გაჰყოლია, მაგრამ დაჯდა თუ არა, ფანქარს წვერი აჩქარებით წაუთალა, რვეული გაშალა და იქ, სადაც „ლექცია №1“ უნდა დაეწერა, გრძელი გაქცეული ასოებით შემდეგი დაწერა: „მზია, შენ დღეს საოცრად ლამაზი ხარ. თუ ამ ერთ კვირაში მოასწრებ გათხოვებას, გათხოვდები, თუ არა და...“ მრავალწერტილი დაუსვა, ფურცელი ამოხია და მალულად გადასცა. მზიამ წაიკითხა, ფურცელი დაჭმუჭნა, შიშველი მკლავები მერხში შემალა და ნაწილობრივ საყვედურის, ნაწილობრივ ალერსის გამომხატველი ღიმილით გადმოხედა. გაბრომაც გაუღიმა. მერე, ვითომ ლექტორს არ ჩამოვრჩეო, წაიხარა და ხელი ააჩქარა. მაგრამ ცოტა ხანში ისევ მარცხნივ გაექცა თვალი. რაღაც სიამოვნებით უმზერდა მზიას და ლამაზებად მიჩნეულ სხვა გოგონებს ადარებდა.

ვიოლა დიდი იყო, დიდი ხელები ჰქონდა. ზეინაბს ყელის ძარღვები დაჰბეროდა. ლალის არა უჭირდა რა, მაგრამ კბილები ჰქონდა მეჩხერი. მზია კი – ისევ ისეთი პატარა იყო, ისევ შიგ ძირში ჩაეჭიდა წვრილი მოქნილი თითები ფანქრისათვის. მაგრამ რატომ აქამდე არ შეუმჩნევია, რომ ასეთი ნაქანდაკევი, სწორი ცხვირი ჰქონდა. ვთქვათ, თვალები რაღაცამ გაუბრწყინა. ეს მკვეთრად მოხატული ტუჩები რატომ სხვა დროს არ შეუნიშნავს?! ან კბილები! ნუთუ აქამდე ერთხელ მაინც არ გამოუჩენია ეს წკრიალა კბილები?!

შესვენებაზე ყურები გამოუჭედა: ეშმაკმა წამიღოს, დღეს თუ უნივერსიტეტში შენზე უკეთესად სხვა გოგონა მეჩვენებოდესო. ამას ისე ამბობდა და ხელებით ისეთ მოძრაობას აკეთებდა, საწინააღმდეგო რამე იფიქრეთო. მაგრამ გოგონების მახვილ თვალს სიმართლე არ გამოჰპარვია. ცისანამ ეშმაკური ღიმილით გადახედა და ვიოლას რაღაც უჩურჩულა. ახლა ვიოლამ გამოიხედა ასევე. მერე ორივემ, ცისანამაც და ვიოლამაც, მზიას გადახედეს და გაეცინათ. გაბროს არ უნდოდა არც იმის შემჩნევა, რომ გოგონების მზერა დაიჭირა, და არც იმაში გამოტყდომა, რომ ამ გადახედ-გადმოხედვამ რაიმე შთაბეჭდილება მოახდინა მასზე. მაგრამ უნებურად აწითლდა და იძულებული გახდა, მუშტი ეჩვენებინა: ჩემზე რაღაცას ჭორაობთ და გაჩვენებთო.

შინ კი მაინც ჩვეულებრივად ერთ ხაზზე გამწკრივებული მიდიოდნენ – სიცილით, ამის მოგონებით, იმის გამოჯავრებით. ტრამვაიშიც ძველებური ამბავი განმეორდა: არა მე ავიღებ ბილეთს, არა მეო. დასხდნენ და...

აღმოჩნდა, რომ მზია გაბროს წინ იჯდა. ისე ახლოს, რომ მუხლებით თითქმის ერთმანეთს ეხებოდნენ. თითქო პირველად უხდებოდათ ასეთი მგზავრობა. გაბრო მოუსვენრობამ შეიპყრო. გატოკდა, ვითომ შემთხვევით გაჰკრა იდაყვი ცისანას. ბოდიში მოუხადა. ცისანამ – არაფერს, არაფერსო – გადაპრანჭულ ქალბატონს გამოაჯავრა და შეწყვეტილი ამბავი განაგრძო:

– გოგონებო, უი, ღმერთო მომკალი, გაბრო! გოგონებო და ყმაწვილო, თებერდაში იცით, კიდევ ვინ ისვენებდა? ვახახაშვილი. როგორი ცოლი ჰყოლია, რომ განახათ! ასეთი ჰოე-ჰოე და მანეკენივით გაყინული. საღამოობით ხელმკლავით დასეირნობდნენ და ისე იყვნენ სერიოზული საუბრით გართულნი, რომ ათჯერ მაინც შევეფეთე განგებ, იქნებ მიცნოს და მომესალმოს-მეთქი. მაგრამ ერთხელაც ვერ ვეღირსე ამ ბედნიერებას. მერე ასე მაინც არ ჰქონდეს გაზეპირებული ჩემი გვარი! ოთხჯერ გამიყვანა გამოცდაზე.

მზიაც იღიმებოდა. შავყდიანი საერთო რვეული ორად მოეკეცა და გულზე მიეხუტებინა, თითქო ტრამვაის რხევით ატოკებული მკერდის დაოკება უნდაო. რამდენჯერმე შეხედა გაბროს, წაასწრო, გაშტერებით რომ მისჩერებოდა და შეუტია:

– რას შემომყურებ ლენჩივით.

გაბრომ გვერდი შეაქცია და აბუზღუნდა:

– შემოგყურებ, თორემ ვივიენ ლი ხარ შენც.

– შენი ლოურენსობაც გვეყოფა!

ცისანამ გაბროს ხელი მოჰკიდა, მოაბრუნა და მზიას უთხრა:

– გიყუროს, რა გიშავდება, გოგო!

– არა!

ახლა მზიამ შეიქცია გვერდი. მერე, ტრამვაიმ რომ ჩელუსკინელების ხიდი გადაიარა, წამოხტა, კაბა გაისწორა, ერთხელაც გამოიხედა ღიმნარევი საყვედურით, ღამე მშვიდობისაო და კარებისაკენ წავიდა.

– გაგაცილებ, მზია, – წამოიწია გაბრომ.

– მე შენთან გაბუტული ვარ.

– ღმერთო კი მომკალი.

– მოკვდი.

მზია ჩავიდა. რამდენიმე ნაბიჯი ფეხის წვერებზე მზერით გაიარა, ვერ მოითმინა, მობრუნდა და რვეული დააქნია.

– გნახე კიდევ უფრო გასუქებული, – მიაძახა გაბრომ.

და, როცა უზარმაზარი შენობა აეფარა წინ, პაპიროსს დაუწყო ძებნა.

პაპიროსი არ ჰქონდა. ის ორიოდე წუთი, სანამ ტრამვაი სადგურთან გაჩერდებოდა, ეკლებზე გაატარა. ვიოლა და ცისანა არ გაუცილებია. მაღაზიაში „ყაზბეგი“ იყიდა და ფიროსმანის ქუჩას გაუყვა. ქუჩა ცარიელი იყო. პირველმავე ნაფასმა თავბრუ დაახვია და მთვრალივით მიდიოდა.

შინ, სარკის წინაც მთვრალივით იდგა. პირი ახალი გაპარსული ჰქონდა, მზემოკიდებული სახე ულაპლაპებდა, შავი, მძიმე, ხვეული თმა ჩამოშლოდა და ეჩვენებოდა, რომ ხალათში ვერ ეტეოდა.

საათს დახედა. თორმეტი სრულდებოდა. ჯერ დილის რვა საათამდე გადათვალა, მერე ნაშუადღევის ხუთამდე. მთელი ჩვიდმეტი საათი! რას უნდა გაეყვანა ამოდენა დრო? დაჯდა და უმწეოდ მიმოიხედა. თითქო ვიღაცას დაეძებდა.

და ნახა, წარმოუდგა, რომ მზია შემოვიდა, სპეტაკი, ჭკვიანი, მოკრძალებული.

ოთახი კი აყრილ-დაყრილი იყო – სოფლიდან ჩამოტანილი კალათები, ტანსაცმელი, მტვრიანი წიგნები, სავარჯიშო გირები...

წამოხტა, ხალათი გადაიძრო და დალაგებას შეუდგა. სამ საათამდე ბერტყავდა, ხეხავდა და რეცხავდა იმ ღონიერი მკლავებით, და სამი საათისათვის, ყველაფერი რომ ისე დააწყო, როგორც ეს მზიას მოეწონებოდა, შვებით ამოისუნთქა, მზიას გაუღიმა და თქვა:

– როგორი ბიჭი ვარ, ჰა?

ასევე ღიმილით დაწვა, დაიძინა და ათ საათამდე ფეხიც აღარ გაუძრავს.

ათზე ადგა. ესიამოვნა წესრიგი, სისუფთავე, და საკუთარი თავისადმი იშვიათი სიყვარული იგრძნო.

მზია?

გაახსენდა და შინ ვეღარ დაეტია. პირი დაიბანა, ორიოდე ლუკმა ზეზეურად შეჭამა და ქუჩებს გაებლანდა. კინოსტუდიასთან პლეხანოვის გამზირს დაუყვა, უნივერმაღში შეიარა, ელბაქიძის აღმართი ასჭრა და უნივერსიტეტისაკენ გაუხვია. აქ რიგში ჩადგა, სტიპენდია აიღო, სასადილოში ჩავიდა და ისადილა.

მაგრამ მაინც ადრე იყო ლექციების დაწყებამდე. ბაღში გაიარა, ზოოპარკს გადახედა, შორს, მთათა შორის მყინვარწვერს დაუწყო ძებნა.

მაინც ადრე იყო. გაზეთები იყიდა. მეორე კორპუსის მესამე სართულზე ავიდა, ფანჯრის რაფას დაეყრდნო და კითხვა დაიწყო.

როგორც იქნა, თანაკურსელები გამოჩნდნენ. მოვიდნენ ისეთებიც, რომლებიც წინა დღეს არა ყოფილან. ზოგს გადაეხვია, ზოგს ხელი ჩამოართვა, ზოგს გაეხუმრა, მაგრამ მეორე წამს აღარ ახსოვდა, ვის შეხვდა და რა ქნა. თვალი კიბეებისაკენ მიურბოდა...

საათის დიდი ისარი რომ თორმეტს მოეჭიდა, თითქმის ყველანი მოსულები იყვნენ. გაისმა ზარის წკრიალიც. დერეფანი დაცარიელდა. ლექტორი გამოჩნდა.

გაბრო გულშემოყრილივით დაეშვა მერხზე. და სწორედ იმ დროს, როცა იმედი საბოლოოდ გადაიწყვიტა, კარი გაიღო და მზია შემოვიდა, უსახელოებო, თუთუნისფერი კაბა ეცვა, სულს ძლივს ითქვამდა და აწეწილ თმებს ისწორებდა. ლექტორმა რომ დაჯდომის ნება დართო, აუდიტორიას გადახედა, გაბროს მზერას შეხვდა და გაბრწყინებული თვალები უარესად გაუბრწყინდა. მოხდენილად დაჯდა, წიგნები მერხში შეაწყო და იმ წამშივე რვეული და ფანქარი მოიმარჯვა. გაბროსაც რვეული ედო წინ. მაგრამ ლექციის წერა არ დაუწყია. ისეთივე გრძელი, გაქცეული ასოებით, როგორც წინა დღეს, დაწერა: „მზია, მე მინდა, რომ შევრიგდეთ. ამ ლექციის შემდეგ კინოში გპატიჟებ. ხოო?“ წერილი დაკეცა, დაკეცა და გადასცა. მზიამ წერა შეწყვიტა, წერილი წაიკითხა და ასეთი პასუხი დაუბრუნა: „შენ ძალიან, ძალიან ცუდი ბიჭი ხარ!!!“

მაგრამ ლექციის ბოლოს მაინც მიაბარ-მოაბარა ერთი რვეული ერთ ამხანაგს, მეორე მეორეს და გაბროსთან ერთად „გაიპარა“. უნივერსიტეტის კარმიდამო ჩქარი ნაბიჯით გაიარეს, თითქო გადაუდებელი საქმის მოსაგვარებლად მიდიანო. მელიქიშვილის ქუჩაზე გავიდნენ და მსუბუქი რხევით, მხიარული საუბრით რუსთაველის გამზირისაკენ დაეშვნენ.

იქ ჯერ საშაქარლამოში შეიარეს, სადაც მზიას ნემსივით სათუთად ეჭირა პაწაწინა კოვზი და საყვარლად აჟუჟუნებდა თვალებს, მერე ბაღში ისხდნენ, სადაც სასიამოვნოდ გრილოდა და მიწა ათასგვარი ჩრდილებით იყო მოფენილი, მერე კინოფილმი ნახეს, რომელშიც ჭირვეული შეყვარებულების თავგადასავალი იყო ნაამბობი. და გვიან, ქუჩებში რომ სიწყნარე დამკვიდრდა, ნელი ნაბიჯით წავიდნენ შინისაკენ.

გაბროსთვის ეს საღამო თითქო ერთი გაბმული ბურანი იყო. მკლავზე მზიას სავსე, გრილ მკლავს გრძნობდა. მისი თმებისა თუ მხრების სურნელებაში იყო გახვეული. და როცა მტკვრის პირას ჩავიდნენ, მოეჩვენა, რომ გამოფხიზლდა. იქვე ახლოს ჭრიჭინა კრინავდა. შეჩერდნენ და ყური მიუგდეს.

– გიყვარს ჭრიჭინების ხმა?

– მე? – იკითხა გაბრომ და პასუხი ვერ გასცა. უყვარდა თუ არა ჭრიჭინების ხმა? ამაზე არასოდეს არ უფიქრია. ახლა კი სასწრაფოდ უნდა ეთქვა. და თქვა: – მიყვარს. იცი სად? ღამე რომ მიდიხარ ტყეში ან მინდორში, და რომ გესმის – კრ... კრ... თითქო მარტო აღარა ხარ, თითქო ვიღაც მოგყვება.

მზია ღიმილით შეჰყურებდა. გაბრომ შეამჩნია და გაჩუმდა, ხომ არ ვაჭარბებო.

– განაგრძე, – მოზიდა მზიამ, – განაგრძე. კარგად, საოცრად ყვები.

– მე არაფერი არ მომიყოლია, მზია. მე მხოლოდ ორიოდე სიტყვა ვთქვი.

– მაინც განაგრძე.

– რაღა განვაგრძო? ხომ უკვე გითხარი, რადაც მიყვარს ჭრიჭინების ხმა?

– ილაპარაკე, რაც გინდოდეს...

მზიამ ორივე ხელი მოჰკიდა მარცხენა მკლავზე. თავი მხართან მიუტანა და თვალები მუდარით მიაპყრო.

ერთხანს ჩუმად მიდიოდნენ. მერე გაბრომ თქვა:

– შენ კარგი, ძალიან კარგი გოგონა ხარ, მზია.

მზიამ წარბები წყრომით შეტეხა.

– ხომ არ გინდა, გუშინდელივით გაგებუტო?

– არა. მე მინდა, მე და შენ მუდამ კარგად ვიყოთ.

– ასე. მე რომ დავიღალო, შენ მიმათრევდე, არა?

გაბროს გაეცინა და ცხვირზე თითი დააჭირა. მზიამ თავი გააქნია და მსუბუქი თმა აიბურდა.

– შენ კარგი გოგონა ხარ, მზია. შენ ძალიან კარგი გოგონა ხარ.

– გაგებუტო?

– არა, აი გავჩუმდი, – და გაბრო გაჩუმდა.

ასევე ჩუმად, თითქო უმოძრაოდ დაშორდნენ. ერთმანეთს ხელი გაუწოდეს, გაუღიმეს და დაშორდნენ. მზიამ სირბილით აიარა კიბე. გაბრომ კი საათს დახედა. ახლა მთელი ცხრამეტი საათი ედო წინ...

...მაგრამ ეს ცხრამეტი საათიც გავიდა. გავიდა შემდეგი ცხრამეტი საათიც, გავიდა დღეები და კვირეებიც.

მზიას მზე გადაუვიდა, გახდა, გაიცრიცა...

მაგრამ ეს სხვების თვალში! გაბროსთვის კი სამუდამოდ იმ მზიად დარჩა, რომელიც პირველ სექტემბერს ნახა, და რომლის შესახებაც თავისდაუნებურად იმეორებდა: შენ კარგი გოგონა ხარ! შენ ძალიან კარგი გოგონა ხარ, მზია!

მოდი და, სიყვარულით ნუ მოიგონებ ამ დღეებს.

ცუდი სიზმარი

კარვის წინა ფარდა ვიღაცამ გვერდზე გასწია და თეთრი სინათლე გამოატარა.

– გუბაზ!

ხმა წყნარი იყო, მორიდებული.

– ჰაუ! – წამოიწია გუბაზმა.

– გღვიძავს?

– ხო. რა გინდა?

– წამომყვები თელავში?

– სადა?

– თელავში.

– თელავში რა დაგრჩენია, გოგო?

– დედას უნდა დავურეკო.

– გუშინწინ არ ელაპარაკე დედას?!

– ცუდი სიზმარი ვნახე.

– გააჭირეთ რა შენცა და შენმა სიზმრებმაც!..

– წამოხვალ თუ არა?

– ელი! – წამოჯდა გიგა, – მე წამოგყვები, გუბაზას ეძინება.

გუბაზმა შუაში მძინარე მალხაზს ფეხი ზემოდან გადაატარა და გიგას მხარში წაჰკრა. გიგა კარვის კალთას მიაწყდა და ფიცრები აარახუნა.

– ელი, ნახე რას მიშვრება შენი გულისთვის, მცემს!

– მოგიხდება.

– კარგი, მაშ, მივწერ ყველაფერ ამას შენს დედიკოს და ნახავ მერე.

– ახლა ჩემ მაგიერ ჩაარტყი, გუბაზ!

– ე-ე! – შემოუტია გიგამ.

ელიკოს ესმოდა კარავში ატეხილი ტყაპატყუპი და ნაღვლიანად ეღიმებოდა.

მალხაზსაც გაეღვიძა.

– რა იყო, რას მაიმუნობთ!

– გუბაზ, მე მივდივარ!

– მოიცა, სად მიდიხარ, გოგო!

გუბაზმა რეიტუზს ფეხები გაუყარა და კარვიდან გამოძვრა. ახალამოსული მზე პირდაპირ თვალებში უჭვრიტინებდა და ერთხან ვერაფერს ხედავდა. მერე თითქოს თავის სიცოცხლეში პირველად დაინახა: კარვიდან ოციოდე მეტრის დაშორებით, ხასხასა მწვანეზე შავშარვლიანი გოგონა იდგა. მხარზე ყვითელი მოსასხამი ჰქონდა გადაკიდებული, მზეზე უბრწყინავდა შიშველი გრძელი მკლავები – ათახთახებულ მზეზე – შიშველი გრძელი მკლავები და ნახევრადმობრუნებულ ლამაზ თავზე პაწაწინა ტალღებად შემოხვეული ოქროსფერი თმა...

– იდექი ეგრე, არ გაინძრე, სურათს გადაგიღებ! – კარვისკენ გაიწია გუბაზმა.

ელიკომ მწყრალი სახე მიიღო.

– სურათისთვის მცხელა ახლა?

– ერთ წამში!

– არა, მე მივდივარ.

ელიკო მწვანიან ფერდობს ჩაჰყვა. მისი რეზინის რბილი თეთრი ფეხსაცმელები უხმოდ მიცურავდნენ ხშირ დაბალ ბალახზე.

– ბატონ გიორგის არ ვუთხრათ? – გაედევნა გუბაზი.

– ბატონმა გიორგიმ იცის.

– პირი რომ არ დამიბანია?

– მაინც ეჰნათონს გავხარ.

ელიკო შეჩერდა და მოიხედა – თითქოს დარწმუნება უნდოდა, მართლა ჰგავდა გუბაზი ეჰნათონს, თუ არა. ჰგავდა, და გაეცინა.

– ნახავ ერთხელ შენ მაგისთვის! – იმუქრებოდა გუბაზი და თან ღიმილით აქნევდა თავს, – შარვალი მაინც გამომეცვალა, ამ ჭუჭყიანი რეიტუზით ხომ არ წამოვალ!

– მიდი, გელოდები! – ისევ გაეცინა ელიკოს.

ახლა გაეცინა იმაზე, რომ ქვეყნად არსებობდა ადამიანი, რომელსაც ეგვიპტის ფარაონ ეჰნათონივით მშვიდი, დიდი ვნებებისათვის გაჩენილი ტუჩები ჰქონდა და თბილისელი ჩვეულებრივი სტუდენტი ბიჭი კი იყო.

გუბაზი კარავში შევარდა. წუთსაც არ გაუვლია და ისევ გამოძვრა. ახლა ლურჯი შარვალი, მოკლესახელოებიანი თეთრი პერანგი და შავი ფეხსაცმელები ეცვა, მორბოდა და თან პერანგის კალთებს შარვლის სალტეში იტენიდა.

– ჩემზე იცის ბატონმა გიორგიმ, მეც რომ მოვდივარ?

– იცის.

– კი მაგრამ, რა სიზმარი ნახე ისეთი?

– ჩვენი სახლის კედელი ჩამონგრეულიყო, აი ასე, სულ...

ელიკომ მკლავები მაღლა ასწია და დაიქნია – თითქოს რაღაც დაახორაო.

– გაგიჟდები, შენ თუ ყველა მაიმუნურ სიზმარს ყური დაუგდე.

გიგა და მალხაზიც გარეთ გამოსულიყვნენ. ახლა ისინი მაღლა იყვნენ.

– ეე! – იღრიჭებოდნენ და იქნევდნენ ხელებს. გუბაზი მიუბრუნდა და მუშტი უჩვენა.

– ეე! – ისევ იღრიჭებოდნენ და ისევ იქნევდნენ ხელებს გიგა და მალხაზი.

– მთლად დააფრინეს. შეხედე ერთი, რეებსა ჰგვანან.

ელიკოს არ მიუხედავს, ფლატე ჩაირბინა და იქ თქვა:

– ეგენი არც სხვა დროს აკლებენ.

ხევში ბუჩქნარი იყო, ვეება ქვები ეყარა და იმ ქვებში ნაკადული მიჩუხჩუხებდა. მაყვლებში შაშვები ფაჩუნობდნენ.

უცებ გუბაზმა მხრებზე ხელები შემოხვია, თავი გადაუწია და აკოცა; მაგრად აკოცა, ჟინიანად აკოცა.

ელიკო შიშისაგან გამოღვიძებული ბავშვივით ახამხამებდა თვალებს და ტუჩებზე ხელის ზურგს იდებდა.

– რას სულელობ! გადარეული ხარ. მაღლიდან სულ ჩანს...

გუბაზი იცინოდა და ნაკადულისკენ მიდიოდა.

– ეგ იმისა – ეჰნათონს ჰგავხარო პირდაუბანელიც, – ელიკოს გაეღიმა.

– მაინც ჰგავხარ ეჰნათონს.

– გაჩერდი თორემ...

– აბა, ერთი გაბედე კიდევ.

– იი..

გუბაზმა დატბორებულ წყალს თითები ამოჰკრა და რამდენიმე წვეთი სახეზე შეაწუნწკლა.

– მხეცი! – შებრუნდა ელიკო.

უცებ დედა და წუხანდელი სიზმარი გაახსენდა. თვალები დახუჭა, ქვედა ტუჩი მოიკვნიტა და აღარ მოუხედავს – ატირებული ადამიანის ნაბიჯით გაუყვა ბილიკს.

– მოიცა! – მისძახოდა გუბაზი და სველ სახეს ცხვირსახოცით იმშრალებდა, – რა დაგემართა, გუშინწინ რომ ელაპარაკე, მაშინ როგორ იყო დედა?

– ცუდად.

– როგორ ცუდად?

– გული ჰქონდა ცუდად.

– შენა ხარ, აი! გული ვის აღარა აქვს ცუდად! აი მე... – მკერდზე ხელი დაიდო.

– გაჩუმდი, გაიგე!

ელიკოს ცრემლები მოსდგომოდა.

– კარგი, გავჩუმდები.

ბილიკი ხევიდან ისევ მაღლა ავიდა, ურობალახიან სერს გადაუარა და საურმეს შეუერთდა. საურმე სოფელში შედიოდა. სოფელი დიდი იყო. მიდიოდნენ კაკლის ხეებით დაჩრდილულ ორღობეში და ძალაუნებურად აკვირდებოდნენ ყველაფერს.

აქეთ-იქიდან სულ ვენახები იყო. ვენახებში ორსართულიანი, მთელ სიგრძეზე გაყოლებულაივნიანი სახლები იდგა. ზოგი სახლი გზის პირასაც გადმოსულიყო – რიყის ქვით იყო ნაშენი, აგურის წითელი ზოლები გასდევდა და წითელი სახურავი ჰქონდა. აივნებზე წიწაკის, ხახვისა და ნივრის გალებს ატოკებდა ნიავი.

ერთ ეზოში თონესთან პატარა გოგონა ჩაცუცქულიყო და რუსულის გაკვეთილს სწავლობდა: Отец с утро уехал в лес.[1] გუბაზმა მახვილები შეუსწორა. გოგონამ წიგნი დახურა. დიდი ცისფერი თვალები ამოანათა და გაწითლდა.

– დაინახე, რა თვალები აქვს! – წამოიძახა ელიკომ.

– შენ უკეთესი თვალები გაქვს, – მიუგო გუბაზმა ისე, რომ პატარა გოგონას არ გაეგონა.

აღარ ახსოვდათ, როდის ჩაჰკიდეს ხელი ხელს. ელიკომ გააშვებინა და გუბაზს გვერდში ფრჩხილები ჩაასო.

– მეტკინა, ე! – ესაც ისე წამოიძახა გუბაზმა, რომ გოგონას არ გაეგონა.

ელიკოს მართლა უკეთესი თვალები ჰქონდა. ელიკოს ყველაზე უკეთესი თვალები ჰქონდა, ვინც კი გუბაზს ენახა ამ ქვეყანაზე. ეს თვითონ ელიკომაც იცოდა, მაგრამ თავი ისე ეჭირა, ვითომ არ ვიციო.

სოფელი კი გათავდა, ორღობე მოასფალტებულ შარაგზას, ალაზნის ველზე გაწოლილ ბურუსს და იმ ბურუსის ზემოთ გაბრწყინებულ მწვერვალებს გადაადგა.

აქ, გზასთან, აკაციები იდგა. გზა სწორად იყო გაჭიმული. მიდიოდა შორს, ჩრდილოეთისაკენ და ისარივით იჭრებოდა იასამნისფერ მთებში. აკაციების ქვეშ რამდენიმე თეთრი რიყის ქვა ეგდო. ამ ქვებზე ჩამოსხდნენ. გუბაზი ისევ მალე წამოდგა. რაღაც ტიროლურ სიმღერას უსტვენდა და თან ხტოდა – აბა, აკაციის აიმ ტოტს თუ შევწვდებიო.

გზაზე მანქანები მიმოდიოდნენ. როდესაც ზემოდან მომავალი ავტომობილი მოახლოვდებოდა, გუბაზი ხელს აუწევდა და „თელავიო“ ეძახდა. ავტომობილებს სადღაც სხვაგან თუ მიეჩქარებოდათ, სულმოუთქმელად ჩაიგრიალებდნენ; ხანდახან კი ასეთი რამ ხდებოდა: შოფერი თუ შიგ მსხდომნი გაოცებით დაუწყებდნენ ყურებას ელიკოს, თუ ვინმე სხვა მხარეს იხედებოდა, იმასაც მოახედებდნენ, ერთმანეთს რაღაცას ეუბნებოდნენ და მერე ხელს იქნევდნენ. ელიკო თავისთვის წყნარად იჯდა და ქინქლებს იგერიებდა. გუბაზი უპასუხებდა ხელის ქნევითვე და უხაროდა.

– ვიღაც კინომსახიობი ჰგონიხარ ამ ხალხს.

ელიკო კენჭს მოსძებნიდა და ნიათგამოლეული ხელით ესროდა გუბაზს.

– მართალს გეუბნები. თუ გინდა, გავაჩეროთ და ვკითხოთ.

– გააჩერე.

გუბაზი ცდილობდა, მაგრამ არავინ არ აჩერებდა. ბოლოს ერთმა ტენტიანმა საბარგომ გაბედა, სვლას უკლო. კაბინაში არაბივით შავი შოფერი და ვიღაც ღიპიანი კაცი იჯდა. ერთიც და მეორეც დაუფარავი ცნობისმოყვარეობით უყურებდნენ ელიკოს.

გუბაზს, რა თქმა უნდა, დანაპირები დაავიწყდა.

– თელავია? – იკითხა იმის მაგიერ – კინომსახიობი ეგონათ თუ არა ელიკო.

– თუ იკადრებთ! – გაეღიმა შოფერს.

– ფორდის შვილები ხომ არა გგონივართ?

– რა ვიცი, – ისევ გაეღიმა შოფერს და ელიკოს გადახედა.

– წავიდეთ! – ხელით ანიშნა გუბაზმა. ღიპიანმა კაცმა კაბინიდან გადმოსვლა დაიწყო.

– არა, არა, ბრძანდებოდეთ!

– მობრძანდით.

– ოხ, რასა ბრძანებთ, არა.

ღიპიანი კაცი გაწითლდა და ისევ კაბინაში შეიჯმუჯნა. მანქანის უკანა ბორტზე რკინის პატარა კიბე იყო ჩამოკიდებული. იმ კიბით ავიდნენ და ტენტით ჩამობნელებულ ძარაში ჩახტნენ. ძარაში ფიცრის გრძელ სკამზე პატარა დედაბერი იჯდა. მანქანა დაიძრა.

დედაბერს შავი, გრძელი კაბა ეცვა, შავი პრიალა მოსახვევი ჰქონდა მოხვეული, მუხლებზე კალათი ედგა და იმ კალათიდან ბიბილოებდაწითლებულ ორ ქათამს ამოეყო თავი.

ერთხანს ხმისამოუღებლივ ათვალიერა ხან ელიკო, ხან გუბაზი. მერე გუბაზს მკლავზე გამხდარი ხელი დაადო, გადმოიწია, სახეში ქვემოდან შეხედა, ბებრული ჩამჭკნარი ტუჩებით გაუღიმა და ჰკითხა:

– შენ რა, ქართველი არა ხარ?

გუბაზმა მანქანის ჯაყჯაყში კარგად ვერ გაიგო, რას ეკითხებოდა დედაბერი.

– ვინა?

– ქართველი. რატომ გამარჯობას არ ამბობ? – გუბაზს შერცხვა და ელიკოს გადახედა.

ელიკო სკამს ორივე ხელით ჩასჭიდებოდა და ეღიმებოდა.

– მაპატიეთ, ბებო, ხომ იცით, მანქანაა, დაფეთებული ამოდის კაცი.

– გამარჯობა უნდა თქვა, შვილო, ეგრე როგორ იქნება! ქართველიც რომ არ იყო, გამარჯობა მაინც უნდა თქვა. შენ კი ქართველი ხარ, ჩვენი მხრისა... ეს გოგო: ეს გოგოც ქართველია?

– ქართველია, ბებო!

– მერე ეგ რა უქნია თმისთვის, ან რა აცვია, ქა! ისედაც ჩამიჩის ჩურჩხელასავით არის ჩახვეწილი და ახლა ეგ ზედშემოტკეცილი შარვალი კიდევა!..

– ეხლა ეგეთი ქალებია, მოდაში, ბებო! – თითქმის უყვიროდა გუბაზი.

– დაიღუპეთ თქვენცა და თქვენი მოდაც, ქალის მოდაობაც ეხლა გავიგე.

– მაშ როგორ, ბებო?

– ქალი ქალი უნდა იყოს. ან თეძო უნდა ეტყობოდეს, ან ძუძუ-მკერდი!

გუბაზს ხარხარი აუვარდა, ელიკოც იცინოდა.

– მაშ, არ ვარგა ეს გოგო, ჰა, ბებო?

– რა ვიცი, შვილო, მაგას ჩემთვის ვამბობ, თორემ ვისაც ვინ უყვარს, იმის ლამაზი ის არისო. თუ ადამიანი გიყვარს, იმაზე ლამაზად ქვეყანაზე არავინ არ გეჩვენება. თქვენც ეგრე იქნებით.

გუბაზმა და ელიკომ ერთმანეთს გადახედეს და ისევ გაეცინათ.

– მერე ჩვენ რა, ერთმანეთი გვიყვარს, ბებო?

– მაშ არ გიყვართ? მაშ არ გიყვართ? აბა, თქვენი პირითვე თქვით, მაშ არ გიყვართ?

– რას ბრძანებთ, ბებო! ჩვენ აქ პრაქტიკაზე ჩამოსული სტუდენტები ვართ და ეხლა თელავში მივდივართ, პატარა საქმე გვაქვს.

– იჰ, იჰ! – დედაბერმა ხელი ჩაიქნია, მერე გადმოიწია და სახეგაბრწყინებული აჩიფჩიფდა, – შვილო, ძველად იტყოდნენ ხოლმე, სიყვარულსა მალვა უნდა, ვითა ცხენსა ნაქურდალსაო, თქვენ კი სულაც ვერა მალავთ. თქვენ ისე შესციცინებთ ერთმანეთს, რომ ბრმაც კი შეგატყობთ, ერთმანეთი რომ გიყვართ. განა გძრახავთ, შვილო! გიყვარდეთ, გენაცვალეთ, მაგაზე კარგს ვერაფერს ვერა ნახავთ თქვენს სიცოცხლეში. შეგაბეროთ ერთმანეთს და გაბედნიეროთ. ვისაც ვინ უყვარს, იმისი ლამაზი ის არისო. მე ჩემი კაცი ქვეყანას მერჩივნა. ერთი გამურული რაღაცა კი იყო. თქვენც ეგრე იქნებით.

დედაბერი ისე შინაურულად, ისე დედაშვილურად ლოცავდა, რომ ელიკოსი რომ არ მორიდებოდა (ის ახლა გაბუტულივით იჯდა და მუქარისთვალით იხედებოდა), გუბაზი გადაეხვეოდა და გადაკოცნიდა.

– ჩემი რძალიც ეგეთი მოვიყვანეთ, – ელიკოსკენ ანიშნებდა დედაბერი, – ეხლა ვისთანაც მივდივარ, ნარგიზასთან. რიყესთანვე ცხოვრობენ, აი, დიდი სახლი რომ არის. ის დიდი სახლი სუ იმათია. წანწყარასავით დაქანქალებდა, რომ მოვიყვანეთ. ეხლა თითო ფუთი არტალა აუვა თითო ფეხზედა. ორ-ორი ისეთი ტროყი ბიჭი ჰყავ, ნეტავ თქვენს დედასაო, იტყვით. შეიძლება ეგაც ისეთი გახდეს. შენზეა ეგა. გულს გაუხარებ – გაკეთდება, გულს გაუფუჭებ და გაგიფუჭდება. რიყესთან გააჩერებინეთ, შვილო, ემანდ არ გამაცდინოთ!

მანქანა უკვე თელავში შედიოდა. გარბოდნენ უკან მწვანედ აზღვავებულ ხეებში ჩამჯდარი წითელსახურავიანი სახლები, ცისფერი აივნები, აფრიალებული სარეცხები... რიყესთან გაჩერდნენ. გუბაზმა დედაბერს ჩასვლა უშველა და თვითონაც ჩავიდნენ. დედაბერმა კაბის კალთის აწევა დაიწყო. ეტყობოდა, ფული სადღაც ქვედა კაბის ჯიბეში ჰქონდა.

– მე მივეცი, ბებო, ფული აღარ უნდა, – უთხრა გუბაზმა.

– რას ამბობ, შვილო!

– არაფერია, ბებო, არაფერი.

– რათა, შვილო, მე მაქვს.

– არა უშავს, ბებო, მე ასე გამეხარდება.

მანქანა დაიძრა და წავიდა. მაშინ დედაბერმა კალათი აიღო, მარცხენა ხელი ყურში გაუყარა, მარჯვენა წინ გამოსწია, სამი თითი შეაერთა და, თითქოს ჯვარსა სწერსო, ერთხელ კიდევ დაილოცა გულმხურვალედ:

– გაიხარეთ და გამრავლდით, შვილებო, გაიხარეთ და გამრავლდით ამ მზიან ქვეყანაზედა!

გუბაზი ხელის ქნევით ემშვიდობებოდა და ეცინებოდა. ელიკო გაბუტულივით იყო. მაინც იმანაც გაუღიმა და თავი დაუქნია.

ერთი საათის შემდეგ თბილისში დარეკეს. დედა საავადმყოფოში წაიყვანესო.

ვინ იცის, რა მოჰყოლოდა ასეთ პასუხს სხვა დროს. ახლა კი გარეთ ისევ ჩახჩახა მზე იყო, ისევ მშვიდად ბრწყინავდნენ სუფთა, სუფთა სახლების წითელი სახურავები; წყნარად მიმოდიოდნენ ზიკზიკა მანქანები; მიდიოდა შავითმოსილი დედაბერი და ილოცებოდა ცისაკენ აწვდილი გამხმარი ხელით, მაღალი ხმით; იჯდა პატარა გოგონა თონესთან და სიყვარულით ანათებდა დიდ, ცისფერ თვალებს; იდგნენ მთაზე, კარვის წინ, მზის სხივებში გახვეული გიგა და მალხაზი. იკრიჭებოდნენ მხიარულად და იძახდნენ:

– ეე!.. აა!..

და გუბაზს ეჩვენებოდა, რომ ელიკო პატარა იყო. ელიკო პატარა, პაწაწინა გოგონა იყო. ახლა ის ვიღაცა ბავშვებმა გააბრაზეს და ამის გამო ტიროდა კედლისკენ პირშებრუნებული. ასეთ დროს ასე იციან ხოლმე დიდებმა პატარების მიმართ: – იდგა გუბაზიც – მაღალი, ძლიერი, მშვიდი. მზით გარუჯული თითებით ერთმანეთში ურევდა ელიკოს ოქროსფერი თმის რბილ, თბილ ტალღებს და ეუბნებოდა წყნარად, დაყვავებით:

– აბა, რა მოხდა! კარგი ახლა, აბა, ისეთი რა მოხდა! კარგი, ჩემო ელი! კარგი ახლა! კარგი...

მძიმე ფეხსაცმელები

– ყინვარი მოძრაობს, მდინარესავით მოდის. ოღონდ ნელა, წელიწადში თხუთმეტი-ოცი მეტრი. ფედჩენკოს ყინვარი...

– „ორმოცდამეერთე“ ვნახოთ? – შეაწყვეტინა ელომ. ზვიადს გაეღიმა.

– ჩემთვის ხომ სულერთია?! მეცხრე თვე მიდის – კინოში არ ვყოფილვარ.

– საწყალი ბიჭი! – მხრით მიეყუდა ელო და ხელის ზურგზე თავისი სუფთა, კრიალა თითები გადაუსვა, – საცოდავი ბიჭი! აბა შემომხედე!

ზვიადმა გამოხედა და გაწითლდა.

– რატომ გაწითლდი?

– წამით ვიფიქრე – მართლა საწყალი ხომ არა ვარ-მეთქი.

– ხა-ხა-ხა! ჩვენი კარგი ზვიადი, ჩვენი საცოდავი ზვიადი!.. მაინც ვინ დაგარქვა ეს სახელი? ზვიად!

– გეყოფა, ელო.

– გწყინს, რომ მიხარია?

– არა, მაგრამ...

– მაგრამ რა? აბა შემომხედე!

ზვიადმა ისევ შეხედა და ისევ გაწითლდა.

– ხა-ხა-ხა...

– შენ ისევ ისეთი ხარ, – თავი გააქნია ზვიადმა.

– როგორი?

– არ ვიცი.

ტროლეიბუსი სასახლესთან გაჩერდა.

– ჩავიდეთ?

– ხო, ჩავიდეთ.

მოხუც ქალს უშველეს და მერე თვითონაც ჩავიდნენ. ელომ უკანშემობრუნებული ხელები შეუყარა მხრებამდე დაშვებულ მძიმე სწორ თმას და მზეს ახედა. ზვიადმა, რატომღაც, სიხარული იგრძნო.

– ახლა იქ, ჩვენთან, ისევ ღრმა თოვლია, უნდა გაჩვენა, რა საოცრებაა მაისი მაღალ მთებში! წყლები იღვიძებენ – ლიკ-ლიკ-ლიკ!.. გათოშილი კლდეები იშლება. ჩამოდის...

ელომ მკლავზე ხელი მოუჭირა და წინ ანიშნა. ორი ლამაზი გოგონა მოდიოდა.

– იქითა, თმებშეღებილი, რონდელის ქალიშვილი იყო. ხომ კარგად ეცვა, არა?

– ხო.

– მოგწონს, ასე რომ აქვთ ახლა თმები?

ზვიადმა ელოს შეხედა.

– მე აი ასე მომწონს, როგორც შენა გაქვს.

– ოჰ! – წარბები აჭიმა ელომ.

– ყველაფერს გეფიცები. იმ თოვლის უდაბნოში სულ ასე მედექი თვალწინ, თუმცა წინათ ცოტა მოკლედ გქონდა შეჭრილი. ლარტყების შესამოწმებლად რომ მივდიოდი, შენ გვერდზე მომდევდი, ფეხი გიცურავდა, მკლავზე მეკიდებოდი და აი, ისე აიხედავდი ხოლმე მაღლა, წეღან რომ მზეს ახედე. დავინახავდი რამე კარგს – უზარმაზარ, უუზარმაზარ ყინულის ლოლუას, თოვლის ჩანჩქერს, ცისფერ, უძირო ნაპრალს და გახარებული გეძახდი – შეხედე-მეთქი.

– სულელი ხარ.

– არა, ელო, ასეთ ადგილას შენც ასე მოიქცევი.

– დარწმუნებული ხარ? – ეცინებოდა ელოს. ზვიადი დაიბნა, თვალები აჩქარებით დაახამხამა.

– არა, ეს... როგორღაც სხვანაირად უნდა მეთქვა.

– იიხ! – იდაყვით შეატოკა ელომ, – ძალიან უკანა რიგი არ აიღო.

– არა, მეთორმეტე-მეთოთხმეტე.

– მიდი, მეცამეტეში გამოართვი. წავიჩხუბებით.

– მიდი, აბა ვნახოთ.

მეცამეტე რიგის ყველა ბილეთი გაყიდული აღმოჩნდა, ელოს ეწყინა. ამრეზილი დასცქეროდა ბილეთებს და მერე უგულოდ გადააწოდა ზვიადს.

– შევიდეთ, – თქვა ზვიადმა. ელომ საათს დახედა.

– ჯერ ოცდახუთი წუთია დაწყებამდე, გავიაროთ.

ზვიადს ის უნდოდა, რომ სადმე კუთხეში მიმსხდარიყვნენ, დაეჭირა ელოს პატარა ლამაზი ხელი და ნელ-ნელა ეთქვა, რაც კი სათქმელი დაგროვებოდა მთელი წლის განმავლობაში იქ, მყინვარწვერის კალთებზე, მაგრამ მაინც დათანხმდა.

– გავიაროთ.

როგორღაც უხერხულად მიდიოდნენ. ეს ორივემ იგრძნო, ხელი ხელს შეუშვეს და ერთმანეთს ფეხებზე დახედეს.

ელოს წვრილქუსლებიანი თეთრი ლამაზი ფეხსაცმელები ეცვა. ზვიადს – თბილისური ბრტყელცხვირა შავები.

– საშინლად გადავჩვეულვართ ერთად სიარულს.

– ეს მე, მე დავეჩვიე გალაჯულ სიარულს ყინულებზე და აქაც ასე მგონია – ვაითუ მოვსხლტე-მეთქი. ყველა გლაციოლოგი ასეა.

– ვინა?

– გლაციოლოგები, ყინულის ბუნების შემსწავლელი ხალხი. განა აქამდე არ იცოდი, რა მერქვა მე?

– მე მეტეოროლოგს გეძახდი, რადგან მეტეოსადგურში მუშაობდი.

– ხოო...

კინოთეატრ „თბილისს“ გაუპირდაპირდნენ. იქ „პოლიციელები და ქურდები“ გადიოდა.

– გინახავს? – ანიშნა ელომ.

– ეგ – კი. შარშან, მოსკოვში რომ ვიყავი, მაშინ ვნახე.

– ტოტო რომ დაბრმავებულა, იცი?

– ტოტო?

– ხო, ქურდს რომ თამაშობს.

– არა, არ გამიგონია.

– ჟერარ ფილიპი რომ გადმოვარდნილა სახლის სახურავიდან?

– ეგ ვიცი.

ელოს ამხანაგი გოგონები შემოხვდნენ. ცმუკავდნენ და ყველა ერთად ელაპარაკებოდა.

– როგორა ხარ, საყვარელო?

– ლეილა რომ ჩამოვიდა, ნახე?

– რატომ არ მოხვედი ჩვენთან, უსინდისო!

ელოც ყველას ერთად აძლევდა პასუხს... ზვიადი გვერდზე იდგა და პაპიროსს უკიდებდა.

– ზვიად, მოდი, გაიცანი. ჩვენი გოგოები არიან, ესეც ჩემი ამხანაგი – გლისიოლოგი, თუ როგორ? ყინულების შემსწავლელი მყინვარწვერზე. ცხრა თვე კინო არ უნახავს, ახლა გასანათლებლად მიმყავს.

გოგონებმა ახედ-დახედეს და რაღაც ზრდილობის გულისთვის გაუცინეს.

ზვიადსაც გაეღიმა. გუნებაში კი ეს თქვა:

„თქვე ცინგლიანებო, თქვენა“.

ფართო ქვედატანების შარიშურით დაემშვიდობნენ და ზვიადმა და ელომ გზა განაგრძეს.

კვირა დღე იყო. ტროტუარი ხალხს ძლივს იტევდა. მხატვრების სალონთან ქუჩის მეორე მხრიდან ვიღაცამ დაიძახა:

– როგორა ხარ, ელო, ჯიგარო!

ზვიადი, თითქოს სილა გაეწნათ, შეკრთა და მომუშტული მარცხენა ხელი ელვასავით აუვარდა ნიკაპთან.

– რას სულელობ! – გაუწყრა ელო, – ბაჯულია.

– ვინ ბაჯული?

– ჩვენი ბაჯული, ჩვენი ჯგუფელი. ნახე, ვინ ჩამოდის მანქანიდან. არ იცნობ? მოსეშვილია. კალათბურთელი. რა ტანი აქვს, არა?

ზვიადმა მოიწყინა.

– ათი წუთი აკლია. გავბრუნდეთ.

წყალი დალიეს და გაბრუნდნენ.

კინოთეატრის კიბეზე სარკეს აუარეს. ზვიადი სოფლელ ბიჭს ჰგავდა, ცოტა „გამოსულ“ სოფლელ ბიჭს. განიერი შარვალი ეცვა, სახე გაშავებული ჰქონდა, გაშავებული კი არა, გაწითლებული. თმა – გახუნებული, გახეხეშებული.

იფიქრა, – ამ წუთში, ამ კიბიდანვე გაბრუნებულიყო, ნაბიჯიც შეანელა, მაგრამ მესამე ზარი დარეკეს, ელო აჩქარდა და ისიც გრძელი ნაბიჯებით გაჰყვა.

დარბაზში ელომ მოძებნა ზვიადის ხესავით მაგარი მარჯვენა ხელის მტევანი, მაგრამ ზვიადს აღარ დაბრუნებია სურვილი – დაეჭირა მისი რბილი, თეთრი ხელი და ეთქვა, რომ ის, ზვიადი, კარგი ბიჭია. არ არის ლამაზი, არ იცის სიმღერა, ვერ დაამყარებს ვერავითარ სპორტულ რეკორდს, მაგრამ მას შეუძლია ყინვაში, ქარბუქში, ჭექა-ქუხილში შეუშფოთებლად აკეთოს თავისი საქმე და თან სულ იფიქროს, იფიქროს მასზე, ელოზე.

ფილმი საშინლად გაგრძელდა, მაგრამ ბოლოს მაინც დამთავრდა.

– მოგეწონა? – ჰკითხა ელომ.

– ისე.

– ბიჭი კარგია, არა?

– ხო.

მზე გადახრილიყო. რუსთაველის ქუჩის ახლადშეფოთლილ ჭადრებზე ბეღურები ისხდნენ და ჟივჟივებდნენ.

– ჩვენთან წამოდი, – გასწია ელომ.

– ხვალ მოვალ.

– ახლა წამოდი.

– არა, ცოტა საქმე მაქვს, ხვალ მოვალ.

– კარგი მაშ, პირველისთვის გელი. გაცილება არ მინდა.

ელო ტროლეიბუსს გაჰყვა, ზვიადი – ავტობუსს.

დედას მისი სამთო ფეხსაცმელები დაეპოხა და მოაჯირზე დაეწყო. ქვემოთ მეზობლის პატარა ბიჭები დამდგარიყვნენ და იმ ფეხსაცმელებს შეჰყურებდნენ. ზვიადმა აიღო. საოცრად მძიმედ მოეჩვენა, ისე მძიმედ, რომ გადმოაბრუნა და რკინით მოჭედილი ძირები გაუსინჯა – ხომ არაფერი დამართიათო. მაგრამ ძირები სუფთად იყო გაწმენდილი, ჭანგები – გაპრიალებული, და მეტი არაფერი. მაინც ვერ დაეჯერებინა, რომ ეს ის ფეხსაცმელები იყო, რომელიც მთელი წელიწადი ეცვა. „არა, ძმაო, ამეებს იქ ვერ აათრევ...“

– მძიმეა? – დაუძახა ქვემოდან ქოჩორა დათომ.

– აჰათ! – ზვიადმა ფეხსაცმელებს ხელი გაუშვა. ბიჭები ერთმანეთს წაესივნენ.

თვითონ იქვე, აივანზე მდგარ ტახტზე მიწვა. საღამოვდებოდა.

მოწმენდილი ცა

ანგიამ ცხენი შეაჩერა.

ჭის თავზე წამოხრილმა ქალმა ამოხედა – ანგიას თვალებს შეეფეთა, აიბნა. ცალი ხელი ღრმად ჩაჭრილ საკინძეზე დაიფარა, ცალითაც აჩქარებით აუშვა ოწინარი.

ანგიამ მაინც დალანდა მისი თეთრი მკერდი, სიწითლემ აჰკრა, უაზროდ უსვამდა ცხენს კისერზე ხელს, ჩამოხტა, ახლა ფაფარს დაუწყო თითებით ვარცხნა.

ქალმა ვედროები აიღო და ჩქარი ნაბიჯით წავიდა. თხელი, დაწინწკლული ჩითის კაბა ეცვა, მხარ-მკლავი შიშველი ჰქონდა, კანჭებიც. ღონივრად მიიზნექავდა განიერ თეძოებს. ანგია შეპარვით ადევნებდა თვალს. მერე, ქალი რომ მესერს მოეფარა, ცხენს სადავე აუკრა, ჭასთან მიაყენა, ოწინარი დასწია, ვედრო აავსო და მაღლიდანვე გადმოაქცია ცემენტით ამოლესილ ნავში.

ცხენი დიდხანს სვამდა – წრუპუნით, ძლიერი ფერდების ბერვით. ანგია გაშტერებული იყო. არ უსტვენდა, როგორც ეს ცხენების დარწყულების დროს იციან ხოლმე.

ცხენმა წყალს თავი დაანება, დაიფრუტუნა და ჭის იქით ამოსულ მწვანე ბალახებს წასწვდა. ანგიამ სადავე კისერზე გადააცვა, სწრაფად შეახტა, შემოაბრუნა და ადგილიდანვე ჭენებით დაძრა.

შარაზე გასულმა კიდევ ამოჰკრა ქუსლები და შეუძახა კიდეც:

– ჰა-ჰაიტ, შე სამგლევ, შენა!

სადალაქოდან ვიღაცამ დაადევნა: – შაგვრიგდი, არსენ!

ვიღაცამ დასჭყივლა: – იიუ, ფეთიანო!..

მაგრამ არ სწყენია. პირიქით – სიყვარულითაც გაეღიმა.

ჭენებითვე შეიჭრა ეზოში და ცხენი კინაღამ ძაღლს არ შეაყენა. ძაღლმა იწყინა, გრძლადჩამოშვებულ ფეხში მიეტანა.

აივანზე უმცროსი ძმა ბიძინა გადმოდგა.

– რას მოაჭენებ მაგ დაღლილ ცხენსა, ჰა?

ანგიამ ახედა. „რა სახე აქვს ამ ღმერთძაღლს“, – გაიფიქრა და თვითონაც სახე შეეცვალა. არაფერი არ უთქვამს, ცხენი ფორანზე გამოაბა, შიგ ჩაყრილი ბალახი აუჩეჩა და კიბეზე ავიდა.

აივანზე სუფრაგადაუფარებელი მაგიდა იდგა. მაგიდაზე ბოსტნიდან ახლახან გადმოტანილი კიტრები, მრგვალი პამიდვრები, მწვანილი და შუა-შუა დატეხილი შოთები ეყარა. სამზარეულოდან ნატო გამოვიდა.

– რა პატარა ბიჭივით მოაჭენებდი ცხენს? – ჰკითხა ღიმილით.

– დიდი ვარ განა?

– რატო ფეხი არ მოგაჭამა ძაღლმა!

– აბა, აბა!

ნატოს ღიმილმა ისევ გაახალისა. ფანჯარაზე მიყუდებული სარკის ნატეხი აიღო, ჩაიხედა, თითებით წვერი მოისინჯა და თქვა:

– დილაზე გავიპარსავ და ნახავ, ოცი წლის ბიჭი გავხდები თუ არა.

მერე სურას წასწვდა და მოიყუდა.

ნატო პამიდორს ჭრიდა, წყლის ლიკლიკი რომ შემოესმა, გამწყრალი მობრუნდა:

– წყალს რომ სვამ, საჭმელი როგორღა უნდა შეჭამო?

ანგიამ ტუჩებზე ხელის ზურგი გაისვა და თვალი ჩაუკრა:

– გლეხკაცმა ყველაფერი უნდა აიტანოს, ჩემო ცოლო!

– აიტან შენ!

– ვერა მითომა?

ნატო მიხვდა, რომ ანგია რაღაც სხვა თვალით უყურებდა. თვითონაც შიშველ მკლავებს და ლამაზ, მაღალ ყელს უფრო მეტად აჩენდა, კეკლუცობდა.

პამიდორი დაჭრა, ხახვი და მწვანილი დააჭრა, ჯამები ჩამოარიგა და ქვაბი გამოიტანა.

– მოდით, რაღას დგახართ, დასხედით!

ბიძინა აივნის ბოლოზე იდგა და წალდით რაღაცას თლიდა. ნატოს სიტყვები თითქოს არც გაეგონოს. თლა კი წამით შეწყვიტა. მაშინ ანგიამ დაუძახა:

– მოდი, ბიჭო, რას აკაკუნებ მანდა!

ბიძინამ წალდი და ჩხირი მოაჯირს მიაყუდა, წამოვიდა მძიმედ, წარბებშეკრული და მაგიდასთან დაჯდა. გამხდარ, გარუჯულ ყბებზე მეჩხერი წვერი წამოზრდოდა; წარბების შუა ღრმა ღარი აჩნდა, უგულოდ აიღო კოვზი და ჯამს ჩააცქერდა.

ანგიამაც აიღო კოვზი, მაგრამ პირველივე ლუკმის შემდეგ ისევ ჯამის კიდეზე დადო.

– სიმწარე აკლია, – მიუბრუნდა ნატოს, – წიწაკა არა გვაქვს თუ რაა? მოიტა, მე მაინც ჩავიჭრი მარტო.

– არაფერი არ აკლია, – შეუტია ნატომ, – სულ არ არის საჭირო, რომ გულმუცელი ამოიწვა.

– მოიტა, დედაკაცო, თორემა... – ანგიას გაეღიმა.

– თორემ, რა? – ღიმილითვე შეეკითხა ნატო.

ანგიამ მზერა ბიძინასაკენ გააპარა. ბიძინა თავჩაღუნული ჭამდა. მაშინ ცოლს წარბებით რაღაც ანიშნა, თქმით კი ეს თქვა:

– ავდგები და მე თვითონ მოვიტან.

ნატომ შეუბღვირა და მერე ღიმილით წამოდგა:

– იჯექი, იჯექი, ტყუილად შენ ვერ იპოვნი!

სამზარეულოსკენ მიმავალი, მძლავრად ადგამდა ფოსტლებში წადგმულ, მსხვილ, მზემოკიდებულ ფეხებს.

– აჰა, ამოიწვი ერთი!

ანგიამ წიწაკა გამოართვა, დაგლიჯა, დაგლიჯა, ჯამში ჩაყარა, კოვზი ამოურია, ორიოდე ლუკმა შეჭამა და ახლა არაყი მოითხოვა.

– მოიტა, ამასწინათ რომ დაგვრჩა, ბარემ დავლიოთ და ეგ იქნება.

ნატომ ისევ იუარა.

– მოიტა, მოიტა და...

ანგია რაღაც ისეთ კარგ ხასიათზე იყო, არ შეიძლებოდა უარის თქმა. ნატო წამოდგა და ისევ სამზარეულოსაკენ წავიდა.

– შენ რა, ცუდად ხომ არა ხარ, ბიჭო, – მიუბრუნდა ანგია ბიძინას.

– ცუდად კი არა!..

– აბა რატო ისე უგემურად იღეჭები?

– უნდა წავიდე, ერთი ის მურდალი აბესალომი ვნახო, წამოვა თუ არა ხვალ ტყეში.

– რაღა დროს წასვლაა, ღამდება კიდეც.

– სხვა დროს უფრო ძნელად მოვახელებ შინ.

ნატომ მაგიდაზე ბოთლი და ჭიქა დადგა.

ანგიამ მკლავზე თვალი ააყოლა, ბოთლს საცობი ამოაძრო, ჭიქა გაავსო და ბიძინას დაუდგა:

– დალიე!

– არ მინდა.

– დალიე და, ნუ ინაზები პატარძალივით!

ბიძინამ ჭიქა აიღო.

– გაგვიმარჯოს, სიმწარე გვაშოროს, სიტკბო მოგვცეს.

– გაგვიმარჯოს.

ბიძინამ ჭიქა გამოცალა, დაიჭყანა და საყვედურით შეხედა ანგიას.

– ეხლა არყის დალევა შეიძლება, ამ შუა ზაფხულში?

– არაყი ეხლაა კარგი.

ანგიამ დაისხა და გადაჰკრა. მერე ისევ შეავსო ჭიქა.

– შენც დალიე! – მიაწოდა ნატოს.

– გაგიჟდი?

– დალიე, რა მოხდება?

– გაგიჟდი?

– მაშინ ისევ მე დავლევ, მე მაწყინოს.

ნატომ კოვზი ჯამში ჩააბრუნა და გაკვირვებით შეხედა ქმარს. ანგიამ თვალი ჩაუკრა.

– კიდევ გაგვიმარჯოს! – მოქნევით გამოცალა ჭიქა.

ბიძინა წამოდგა.

– უკვე მიდიხარ?

– წავალ, აბა, რას ვიზამ.

ბიძინამ ქუდი დაიხურა და კიბეს ჩაეფარა. ანგია უყურებდა.

„მდევივით გახდება ეს ღმერთძაღლი ერთ-ორ წელიწადში“, – ჩაილაპარაკა თავისთვის.

მერე ცოლს შეხედა.

ნატოს უჩვეულოდ გახარებული თვალები ჰქონდა. ანგიამ კოვზი მაგიდაზე დადო, ღიმილით წამოდგა, ტუჩები მოიწმინდა, ზურგიდან წამოუარა.

ნატომ თავი გადმოსწია – რას ჩადისო. წამოიწია, მაგრამ წამოდგომა ვერ მოასწრო, ანგია მძიმე მკლავებით დააწვა მხრებზე.

– არავინ დაგვინახოს, რამ გაგაგიჟა!..

ბიძინა კი შარას მიჰყვებოდა – თავდახრილი, ჯიბეებში ხელებჩაწყობილი. მერე ბილიკზე გადაუხვია, ბექობი აჭრა, ბუჩქნარი რამ გაარღვია, პატარა ველში გავიდა, ბალახებზე ხელი მოაფათურა და გულაღმა დაწვა, გაიჭიმა.

ცა მოწმენდილი იყო, უკვე ვარსკვლავებიც ჩნდებოდნენ. ძირს, სოფლის ბოლოში ვიღაც იძახდა:

– ოლაა... ოლაა... – თუ:

– კოლა!.. კოლაა!..

– რა დაემართა მაგ ბიჭს?

– ზეინაბი უყვარს, – სიცილით მიუგო ნატომ.

– რა იცი შენა?

– მითხრა.

– ი, დახე მაგ აირუმსა. მერე რას ჩამოსტირის ცხვირ-პირი.

– შენ როგორ იყავი, როცა..

– მეე?.. მე ისე ვიცინოდი, მთები ზანზარებდნენ ჩემი სიცილისაგან. ხეებსა ვგლეჯდი და...

ბინდში გაყუჩებულ სოფლის ორღობეებს ქალის კისკისი დაუვლის სითბოსავით.

– არა გჯერა განა?

ფასანაური

პროფესორი ვალალაშვილი აგარაკზე მიემგზავრებოდა ცოლ-შვილთან. როცა სადგურში გამოაცხადეს, რომ შეგიძლიათ ავტობუსში ჩასხდეთო, ორმოცი კაცი მაინც წამოიშალა სხვადასხვა კუთხიდან. სოფლელ დედაკაცებს მოძველებული კალათების მთელი ჯღრდეები მიჰქონდათ. ავტობუსის კარს მიესივნენ, აყაყანდნენ, გაცხარდნენ. ყველას ბილეთი ჰქონდა, ბილეთებში თავთავიანთი ადგილების ნომრები ეწერათ, მაინც შეშფოთებულები იყვნენ – ვაითუ, უადგილოდ აღმოვჩნდეთ, ანდა სულაც ვერ მოვასწროთ ასვლაო.

ვალალაშვილმა რომ ეს სურათი დაინახა, სანოვაგით გატენილი ბადე და ჭილის კალათი ძირს დადგა, ცხვირსახოცი ამოიღო და სევდიანი ღიმილით დაიწყო ცდა – როდის დალაგდებოდნენ, რომ მასაც შესძლებოდა ასვლა. ვერ მოითმინა და ეშმაკად, ერთ შავტუხა ბიჭს გამოელაპარაკა:

– რატომ ჩქარობთ? თქვენ, ახალგაზრდავ, რატომ მიიწევთ ასე?

შავტუხამ მოხედა, ფეხებიდან აათვალიერა, დაცინვით გამოუსტვინა და უფრო ღონივრად წაიღო მარცხენა მხარი წინ.

ვალალაშვილს შერცხვა, ამ ოტროველამ რომ არად ჩააგდო. საფეთქლები შეუხურდა და თითქოს მაშველს დაუწყო ძებნა.

მის გვერდით, ორ-სამ ნაბიჯზე, ქალი იდგა. როცა ვალალაშვილმა თვალი შეასწრო, ქალმაც მოიხედა და თითქოს გაუღიმა. ვალალაშვილს კიდევ უფრო შერცხვა და ქალის გასაგონად ეს წაილაპარაკა:

– ამ ხნიერ, გაწამებულ დედაბრებს კიდევ ეპატიებათ, მაგრამ ახალგაზრდებს?!

ქალმა უთუოდ ვერ გაიგო მისი სიტყვები, ავტობუსს მისჩერებოდა. შლაპის ჩრდილი თვალის უპემდე ეფინებოდა. თვალი ცისფერი ჰქონდა – საფეთქლისკენ შეტეხილი წვრილი მაღალი წარბით. ყველანი რომ ავიდნენ, ავტობუსისკენ გაემართა. ლამაზად მიდიოდა. იმასაც ბადე და ჭილის კალათი ეკავა. მხოლოდ მისი ბადე წითელი იყო, ჭილის კალათი კი – ცისფერარშიაშემოვლებული, უფრო უკეთესი ნახელოვნები.

ვალალაშვილმაც აიკრიფა თავისი ბარგი-ბარხანა. ქალმა ავტობუსთან კალათი ძირს დადგა, ბადე ორი ხელით ასწია და ავტობუსის კიბისთავზე შედგა. მობრუნდა, ახლა ჭილის კალათს უნდა წამოსწვდენოდა, მაგრამ ვალალაშვილმა დაასწრო და მიაწოდა.

– გმადლობთ! – გაუბრწყინდა ქალს ცისფერი თვალები და ოქროს კბილი მქრქალად შეღებილი ტუჩების მარცხენა კუთხეში...

– არაფერს, არაფერს! – მიუგო ვალალაშვილმა და ისიც ავტობუსში ავიდა.

ის ქალი მეთერთმეტე ადგილზე დაჯდა. ვალალაშვილს კი მესამე ადგილი ჰქონდა. მაგრამ მესამე ადგილზე უკვე ბავშვიანი ქალი იჯდა. ვალალაშვილმა ბილეთი ამოიღო და უმწეო გამომეტყველებით დახედა.

ბავშვიანმა ქალმა შავი, დიდი, საბრალობელი თვალები შეანათა, გაწითლდა, აწრიალდა.

– თქვენი ადგილია, ბატონო? თუ ძალიან არ შეწუხდებით, ბავშვს პირქარს ვარიდებთ, ნაავადმყოფარია... თუ ძალიან არ შეწუხდებით, მეთორმეტე ადგილზე...

– კეთილი, ქალბატონო, ბრძანდებოდეთ, ბრძანდებოდეთ! – აჩქარებით წაილაპარაკა ვალალაშვილმა და მეთორმეტე ადგილისაკენ წავიდა, გადაალაჯა კალათებს, ყუთებს.

– შეიძლება? მესამე ადგილი მქონდა, მაგრამ ბავშვიანი ქალი ითხოვს და, მოგეხსენებათ...

– დაბრძანდით, ბატონო! – ისევ გაუბრწყინდა ქალს ცისფერი თვალები და ოქროს კბილი მქრქალად შეღებილი ტუჩების მარცხენა კუთხეში. თანაც ფანჯრისაკენ მიიწია.

ვალალაშვილმა ბარგი სკამებქვეშ მოათავსა, ცოტა ხანს ფეხზე იდგა, შუბლს იმშრალებდა, მერე დაჯდა.

ქალი ახლა ბადურად ნაქსოვ შავ ხელთათმანებს იხდიდა. გრძელი თითები ჰქონდა, გამხდარი, ცისფერი ძარღვებით დახაზული.

ავტობუსში შოფერი ამოვიდა.

– ყველანი ამოხვედით? – იკითხა ღიმილით.

ყველამ უკან მიიხედა, ყველა ადგილი დაკავებული იყო.

– ყველანი! ყველანი!

– აბა რა თავებს იხოცავდით, ხალხნო! რით ვერ ისწავლეთ რა, ყოველდღე გზაში ხართ.

– იი, შენ კი გაიხარე, შვილო!..

– ეე, რას იზამ, ძმაო!..

– კულტურა უნდა ისწავლოთ, ხალხო, – დააბოტებდა ბარგს შორის შოფერი, – ეგრე არ იქნება. ეს ხარდაბურდა ვისია, გზიდან მოაცილეთ.

– მოვაცილებთ, შვილო, მოვაცილებთ, თუ გინდა, ზედ თავზე დავიდგამთ.

შოფერმა ღიმილით გახედა შაოსან პატარა დედაბერს.

– ჰაა, ძველოო, – და მეტი აღარაფერი უთქვამს, ჩავიდა, თავის კაბინაში აძვრა, კარები დახურა და ავტობუსი დაძრა.

შოფრის ნათელმა სახემ და გლეხკაცურმა უბრალო მიხრა-მოხრამ ვალალაშვილს ხასიათი დაუბრუნა.

„მეხრეს გავს. კარგი მეხრე რომ იქნებოდა ძველად“, – გაიფიქრა და სამშობლო სოფელი გაახსენდა – ბრტყელი ბორცვები, იმ ბორცვებზე ზლაზვნით ამომავალი გუთნეული, უღლებზე ჩამომსხდარი, ცისკენ სახრეებაშვერილი მეხრეები, ტოროლები, განმარტოებით მდგარი ბერტყენები, მათი ჩრდილები...

სადგურს გასცდნენ, მტკვრის სანაპიროზე გავიდნენ, სანაპიროდან – საბურთალოზე, საბურთალოდან – დიღმის ველზე...

ამინდი მშვენიერი იყო. დილით ეწვიმა, ახლა მზე ანათებდა და შემოგარენი ათასფრად ხასხასებდა.

ყველანი ჩუმად იყვნენ. ვალალაშვილის გვერდით მჯდომ ქალს ქუდი მოეხადა, ნიავი სწვდებოდა, მოკლედ შეკრეჭილ წაბლისფრად შეღებილ თმას უწეწავდა, თვალებს ლულავდა, თავს მაღლა სწევდა და მაღალ, ძარღვიან ყელს აჩენდა.

მუხათგვერდთან ავტობუსს ვეებერთელა სატვირთო მანქანამ ჩაუქროლა და კინაღამ გვერდი გაანგრია. ამან ყველას შიშით ამოაძახებინა და სალაპარაკო მასალა გაუჩინა.

– მხეცი იყო ნამდვილი.

– რაღა ეგ და რაღა ჩვენი შოფერია!

– უნდა მოგვესწრო და ნომერი ჩაგვეწერა.

– ვინ მოასწრებს ასეთ დროს ნომრის ჩაწერას!..

ვალალაშვილს და მის გვერდით მჯდომ ქალს ხმა არ ამოუღიათ. ის სატვირთო მანქანა სულ ვერ შეამჩნიეს, თუ რა იყო, ცნობისმოყვარეობით უყურებდნენ სხვებს.

ქალმა მხოლოდ ათიოდე წუთის შემდეგ თქვა:

– ცხრამეტი კილომეტრი გამოვიარეთ უკვე.

– შორს მიბრძანდებით?

– ფასანაურში.

– მართლა? – გაუხარდა ვალალაშვილს, – მეც ფასანაურში გეახლებით.

– იქ მუშაობთ?

– არა, ცოლ-შვილი მყავს გაგზავნილი ეს მეორე კვირაა. მივდივარ ახლა – ცოტა რამ ჩავაშველო.

– მეც ბავშვები მყავს დასთან. მეც ასე – ყოველ შაბათს ან კვირა დილას მიხდება მგზავრობა.

– მსახურობთ?

– თბილპროექტში.

– ინჟინერი ბრძანდებით?

– დიახ.

– როდის დაამთავრეთ?

ქალს გაეღიმა. მარჯვენა ხელი თმებისკენ წაიღო და დააქნია – მაგას კითხვა არ უნდაო.

– ადრე, ომამდე.

– თეორიულ მექანიკას ვინ გიკითხავდათ, ხომ არ გახსოვთ.

– ვაშაძე, – ვალალაშვილს გაეცინა. ქალსაც გაეცინა.

– იცნობთ?

– ჩემი მეგობარია. ერთად დავამთავრეთ. უცნაური კაცია, არა?

– მეტად. ბოდიში, თქვენ რა გვარი ბრძანდებით?

– ვალალაშვილი.

– დავითი ხომ არა?

– ხო, დათიკო.

ქალს სიწითლემ გადაჰკრა. როგორღაც მიიწია და მოსწავლესავით გასწორდა.

– თქვენი უკანასკნელი წიგნი...

– იჰ, – ვალალაშვილმა ხელი ჩააქნია, მაგრამ იმ წამშივე მიხვდა, რომ მეტისმეტად ახალგაზრდულად მოუვიდა. ახალგაზრდებმა იციან ასე – ეგ არაფერია, მე უფრო მეტის გაკეთება შემიძლიაო.

მცხეთას გასცდნენ, არაგვს გადახედეს.

– შეხედეთ!

ვალალაშვილმა რიყისკენ ანიშნა. ორი კამეჩი ჩადიოდა ფერდობზე. თითოზე ორ-ორი შიშველი ბიჭი იჯდა და ხელ-ფეხს იქნევდნენ.

– რა აუწერელი ბედნიერებაა არა, ბავშვობა?

– არაფრის დარდი არა აქვთ! – გაუბრწყინდა ქალს ოქროს კბილი.

ვალალაშვილმა შეხედა. ქალს წამწამები დაეხარა, ხელთათმანს აწვალებდა, სახე გამხდარი ჰქონდა, გამხდარი...

რა დარდი უნდა ჰქონოდა ამ ქალს? თუმცა ეს რა საკითხავია? დარდი ყველას აქვს. დარდი თუ რაღაც ამის მსგავსი.

ვალალაშვილმა ისევ შეხედა. ისევ ხელთათმანს აწვალებდა და ფიქრში თუ ოცნებაში ვიღაცას უღიმოდა.

– თქვენი ბავშვები დიდები არიან? – ჰკითხა პროფესორმა.

– დიდები. ერთი თექვსმეტის, მეორე თოთხმეტის.

– ო, თქვენც დაგზრდიათ და ეგ არის!

– თქვენები?

– ერთი უკვე სტუდენტია, მეორე – მეცხრე კლასში.

– განა ეხლა უფრო მეტი ფიქრი არ გჭირდებათ მათზე?

ვალალაშვილი მიხვდა, რომ შეცდომა დაუშვა. ისიც ყოველთვის იმ აზრის იყო, რომ ბავშვები, რაც ეზრდებოდათ, საფიქრალი ემატებოდათ. სახე შეუხურდა.

– ამ ასაკიდან უფრო ნაკლებად ავადმყოფობენ და იმას მოგახსენებდით.

– ავადმყოფობით ნამდვილად! ამ მხრივ ცოტა ამოვისუნთქე.

ჟინვალში ავტობუსი რამდენიმე წუთით გაჩერდა. ორი მგზავრი ჩავიდა. ვიღაცამ წყალი ამოიტანა.

– ხომ არ გწყურიათ?

– არა, გმადლობთ, – ვალალაშვილმა ცოტა მოსვა.

ისევ წავიდნენ. ვალალაშვილმა ფშავის არაგვისკენ ანიშნა:

– იქით გზა ხევსურეთში მიდის!

– მე ვყოფილვარ.

– მართლა?

– ჯერ კიდევ ომამდე. სტუდენტთა ალპინიადაში.

– უკაცრავად... მე თქვენთვის სახელი არ მიკითხავს.

– თინა. თინა ღუდუშაური.

– ო, მოხევე? ნამდვილი მოხევე ბრძანდებით.

– რით?

– ყაზბეგი რომ აგვიწერს – ცისფერთვალა...

თინას გაეცინა. ის სასიამოვნოდ იცინოდა. მარცხენა ხელი მუხლზე ედო, მარჯვენით თითებს კლავიშებივით სთვლიდა.

ვალალაშვილს მწარედ გაახსენდა, რომ თუკი მას ოდესმე ბედნიერებაზე უფიქრია, ის ყოველთვის ქალის სახით წარმოსდგენია. ორმოცდათორმეტი წლის გახდა. ამ ხნის განმავლობაში ბევრ ქალს შეხვედრია. ერთი მათგანი მისი ცხოვრების მუდმივ თანამგზავრადაც გადაიქცა. მაგრამ ბედნიერების წარმოდგენაში არაფერი შეცვლილა. ის ისევ ქალად ეხატებოდა. ეს ქალი სადღაც გზაში იყო. მიდიოდა. ვალალაშვილი მისკენ მიისწრაფოდა, მაგრამ ერთმანეთამდე დღესაც ვერ მიეღწიათ.

იქნებ თინა იყო ის ქალი?

ვალალაშვილს შიშმა დაჰკრა. შემკრთალმა მიხედა. მხოლოდ ხელები დაინახა მისი – თეთრი, გამხდარი, ნერვიული ხელები...

გაიარეს ანანური, ჭართალი... ვალალაშვილი ერთ წერტილს ჩასცქეროდა. თინა დაიღალა, თვალის უპეებში ჩამდგარი ჩრდილები ჩაუმუქდა, გამხდარი სახე უარესად გაუფითრდა. ტუჩებზეღა ინარჩუნებდა ნათელს.

და ბოლოს ფასანაურიც გამოჩნდა. მაღალი ალვები, აკაციები, ხეხილის ბაღები.

ვალალაშვილმა ღრმად ამოისუნთქა. მოხევის ქალმა როგორღაც დაბნევით შეხედა:

– აგერ ჩვენი სახლიც. როცა დრო გქონდეთ, გვეწვიეთ. ჩვენები ყველანი მოხარულნი იქნებიან.

– გმადლობთ. დიდი მადლობა.

ავტობუსმა გზის პირას გამომდგარ დედაკაცებს ჩაუარა და გაჩერდა.

– თინა! თინა! – მოისმა დაბლიდან აღტაცებული ძახილი.

ვალალაშვილმა გადაიხედა.

თეთრკოსტიუმიანი მელოტი მამაკაცი იწვდიდა ორივე ხელს. ავტობუსთან მოიჭრა, თინას ხელები დაუჭირა, ჩასვლა უშველა და შუბლზე აკოცა. თინა წითლდებოდა, იღიმებოდა და ვალალაშვილისკენ იყურებოდა. როცა ვალალაშვილიც ჩავიდა, გააცნო.

– ეს ჩემი მეუღლე გახლავთ. ეს... პროფესორი ვალალაშვილი.

თეთრკოსტიუმიან მელოტ მამაკაცს თვალები გაუბრწყინდა და მაგრად, მაგრად ჩამოართვა ხელი.

– მე თქვენ იმ წამშივე გიცანით. თქვენ ისეთი დამახასიათებელი სახე გაქვთ. აქ რჩებით? იმედია, შევხვდებით.

ვალალაშვილს არაფერი არ უთქვამს. ის აბნეული იყო – თითქო რაღაც რჩებოდა.

– ნახვამდის!

– ნახვამდის, ქალბატონო თინა, ნახვამდის, ბატონო!

თინამ და მისმა მეუღლემ თავიანთი ბარგი აკრიფეს.

ვალალაშვილმაც აიღო თავისი ბადე და ჭილის კალათი.

თინამ მოხედა.

ის ისევ აწითლებული იყო, საბრალობლად ეღიმებოდა. ვალალაშვილმა თავი დაუქნია. მიდიოდა და ბარგი ფეხებში ებლანდებოდა. მიდიოდა და ისეთი გრძნობა ჰქონდა, თითქოს მატარებელს ჩამორჩენოდეს და ფეხით დასდგომოდეს სწორ, ერთფეროვან, მტვრიან, სიცხის ალმურში გახვეულ გზას, სადაც არაფერი არ ჩანს, არავისი შეხვედრის იმედი არ არის, არასოდეს გამოჩნდება ბოლო.

ბევრჯერ დამართია ასე, მაგრამ დღევანდელი დღის ეს წუთები მაინც მეტისმეტად ემძიმებოდა.

და, ვინ იცის, რომ მართლაც ეს არ იყო იმ გზის დასაწყისი, რომელზედაც ბოლოს ყველა ადამიანი უნდა შედგეს და სადღაც სევდიან გორაკზე დატოვოს ძონძებში გამოხვეული საკუთარი ძვლები...

ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება

ავტობუსმა ფრთხილად გაიარა სხვა ავტობუსებს შორის, თავისუფალი ადგილი მონახა და გაჩერდა. ელენე ადგა, საწვიმრის საყელო და ქამარი შეისწორა, დაჭმუჭნულ კალთებზე რამდენჯერმე ჩაისვა ხელი, ჩანთა აიღო, შეიცადა, სანამ სხვები ჩავიდოდნენ და მერე თვითონაც ჩავიდა. აქ წვიმა სულ არ ყოფილიყო, ღრმად ჩაისუნთქა და სიამოვნებით მიმოიხედა. „რა კარგია ასფალტი, სინათლე, სისუფთავე! თბილისში რომ არ იყოს?!“

მკერდში რაღაც სჩხვლეტდა. ასე სჩხვლეტდა გზაზეც. მარტო გზაზეც კი არა, გუშინაც, გუშინწინაც და ორი კვირის წინათაც. „ნუთუ გული მტკივა? სულელი ვარ, მტკივა და მტკიოდეს, ახლა?!“

მეზობელ ცოლ-ქმარს, ელიზბარსა და დაროს, ბევრი ბარგი ჰქონდათ, და ისინი ტაქსს ელოდებოდნენ. ელენემ მოიბოდიშა, ღიმილით დაემშვიდობა და ელბაქიძის აღმართისაკენ წავიდა, ორიოდე ნაბიჯი რომ გაიარა, მიხვდა – როგორღაც ულაზათოდ მიდიოდა. ჩანთა მარცხენა მხარეს გადაიკიდა, ხელები საწვიმრის ჯიბეში ჩაიწყო და ნაბიჯი შეიცვალა. მიდიოდა თავდახრილი, თითქოს საკუთარი ფეხსაცმლის ცქერით იყო გართული. ხანდახან აიხედავდა და მაშინ... რაღაცით გრძნობდა, რომ თვალები ლამაზი ჰქონდა – დაღლილი, გრძელი წამწამებით დამძიმებული, სადღაც სიღრმიდან გამოშუქებული.

ელბაქიძის აღმართის დასაწყისში, ერთი წამით შედგა. ჯერ აღმართს გახედა, რომელიც ბინდში თუ ბურუსში გახვეული ნათურებივით იყო განათებული, შემდეგ – ხიდს. „წავალ ფეხით, იქნებ გზაშიც შემხვდეს“. ფეხსაცმელებზე დაიხედა, საწვიმრის დაჭმუჭნულ კალთაზე ისევ ჩაისვა ხელი.

„თმა უარესად მექნება. ტროლეიბუსში ეთბილება. სითბოს არაფერი არ სჯობს. სინათლეს კიდევ. ტრამვაიში ყოველთვის ცივა. განსაკუთრებით ომის დროს. ნუთუ მართლა ასე საძაგლად ციოდა ომის დროს? თუ გვეჩვენებოდა?“

აღმართის დასაწყისში გაჩერება არ იყო. მტკვრისკენ გაბრუნდა, ხიდზე გავიდა, ტროლეიბუსს წიგნის პალატის სვეტებიანი სასახლის წინ დაუწყო ცდა. ქალაქის ეს ნაწილი მშვიდად სუნთქავდა, მოძრაობდა და ბრუნავდა. „რა კარგია, სიგნალის მიცემა რომ აკრძალეს“. სასახლის მაღლა, ჩაშავებულ ცაზე ცისფერი შუქით ეწერა: „შეიძინეთ და იკითხეთ წიგნები, წიგნი ცოდნის წყაროა“. იქვე, ვითომც გადაშლილი წიგნი იყო დახატული. ვითომ იმ წიგნში რაღაც ეწერა. „ვიღას სჭირდება თბილისში ასეთი წარწერები? მით უმეტეს ღამით, როცა ბავშვებს სძინავთ? რა დაჯდებოდა მაგ წარწერის გაკეთება? განა მარტო მაგის?.. რა მოხდება – ერთ დღეს ვინმემ ასეთი წარწერა რომ გამოჰკიდოს, „შენ, ეი, წყნარად! ფრთხილად დააბიჯე ფეხი დედამიწას. რადგან ვინ იცის, ეგ მტვერი შენს ფერხთა ქვეშ იქნებ მზეთუნახავი ქალის მშვენიერი თვალებისა და წარმტაცი ტანის ნაშთია“... დადგება ათასი მუცლიზელია, დააღებს პირს და... „ძლივს მობარბაცებს მთვრალი ყაყაჩო, ომარ ხაიამ!.. რა უცნაური ასოციაციის პოეტია ეგ ქალი?!“ გაჩერებასთან სხვებიც იცდიდნენ – ორი მოსწავლე გოგონა და ერთი დედაბერი. მერე ერთი ბიჭიც მოვიდა. შავი კოსტიუმი, მაღალქუსლებიანი მოკასინები და საშინლად მყვირალა, წითელ-ყვითელზოლებიანი წინდები ეცვა. გოგონები აათვალიერა, ელენესკენაც გამოიხედა, შუბლი შეიჭმუხნა, მარცხენა ხელი კედელს მიაბჯინა, მარჯვენა, დროგამოშვებით მიჰქონდა ტუჩებთან და სიგარეტს აბოლებდა.

მოქაჩავდა, გააბოლებდა და გააფურთხებდა; ისევ მოქაჩავდა, გააბოლებდა და გააფურთხებდა. „რომ ვიცნობდე, სილას გავაწნავდი შიგ ტუჩებში, ან ზედ შემოვახევდი იმ გაწეპილ პიჯაკს. ალბათ ეგეც აწონებს თავს რომელიმე ლამაზ გოგონას. გოგონას კი არა, ვინ იცის, ათას გოგონას, ფუჰ!“ ბიჭს ტროლეიბუსის გაჩერებისთვის აღარ დაუცდია, შეახტა და იმწამსვე უკან გადგა. ავიდნენ მოსწავლე გოგონებიც. ბოლოს ელენეც ავიდა. ტროლეიბუსში მართლა თბილოდა და სასიამოვნო სინათლე იყო. მგზავრები ჩუმად ისხდნენ. „რატომ სხედან ასე ჩუმად?“ კონდუქტორმა ქალმა გააბა:

– მიიღეთ ბილეთები! შეიძინეთ ბილეთები! ახალგაზრდავ, შეიძინეთ ბილეთი!..

მაგრამ მალე ისიც გაჩუმდა.

„სულ ასე რომ იყოს, ქალაქი და... სიწყნარე, სიწყნარე...“

ელენეს გვერდით დაბალი, მსუქანი კაცი იჯდა. თითები მოკლე ჰქონდა, ფუნჩულა. „თბილისს“ კითხულობდა. „თბილისს“ სხვებიც კითხულობდნენ. „გაზეთი ვარო, ამან დაიკვეხოს. ორი საათით ადრე დგებიან ამისთვის რიგში. რატომ სოფელში არ მოდის? არც სკოლა ღებულობს, არც სამკითხველო. „ნახეთ ახალი ფილმი – „რომაული არდადეგები“. რას ნიშნავს რომაული არდადეგები? მალე – „გამოსაცდელი დრო“, გამწყრალი კაცი, რაღაც ბეჭდიანი მოწმობა. ეს ვიცი, რაც იქნება. ჩვენთან რა გადის ნეტავ?

მსუქანმა კაცმა გაზეთი დაკეცა და ჯიბეში ჩაიჭმუჭნა ფშვინვით: „რა საშინელებაა – კამეჩივით ფშვინავს. თუმცა... რატომ ვამბობ ხოლმე ასე? კამეჩი არასოდეს არ ფშვინავს საძაგლად, ადამიანის ფშვინვა კი საზიზღრობაა. კამეჩი უცნაური, საყვარელი ცხოველია. რა სევდიანი, კარგი თვალები აქვს! ვის უწერია – კარგი თვალები აქვსო კამეჩს?

მგონი, გამსახურდიას. ხო, გამსახურდიამ იცის ხოლმე ასე: არაბია თამარს გავდაო, თუ თამარი არაბიას... „ძვირფასო თამარ! გახსოვს, საქართველოს მუზეუმში რომ გიჩვენე პალიმფსესტები. შენ იმ დღეს უყურადღებოდ მისმენდი. პალიმფსესტი ისეთი ეტრატია, რომელზედაც ოდესღაც რაღაც წაუწერიათ, მერე ეს წაუშლიათ, სხვა წაუწერიათ. ასეთ ეტრატს სინათლეში რომ გახედავ, ძველსაც შეამჩნევ და ახალსაც... ასეთი პალიმფსესტია ჩვენი სულიც, ვიღაც მოდის, აწერს და შლის, აწერს და შლის...“-ო, როგორ კარგად მიკითხავდა სულხანი! რა დაემართა ახლა, რატომ აღარ უყვარს ეს დიდებული მწერალი?!“

გაოცდა – ამოდენა გზაზე რომ ამის მეტად არ გახსენებია. აქ უნდა ჩასულიყო კიდეც. „რომ ვერ ვნახო, სადმე რომ იყოს წასული! რა სისულელეა. მოვკვდები და ამით გათავდება ყველაფერი. ნეტავ, მართლა თუ შეიძლება სიკვდილი ასეთი რამის გამო? ნუთუ არავის არ უწერია სადმე?.. მე მაინც მოვკვდები“.

ტროლეიბუსიდან მინერალური წყლების მაღაზიასთან ჩამოვიდა. აქ გავლაც კი ჭირდა. კოვბოური მძიმე ნაბიჯები, შავი კოსტიუმები, ღია ფერის ჩინური საწვიმრები, სიცილი, პაპიროსები, მოკლე, ფერადი პალტოები, ბრიჟიტ ბარდოსავით შეკრეჭილი თმები, შეღებილი თმები, გრძელი, წვრილქუსლა ფეხსაცმელები, ჭადრების ტოტებზე შეხუნძლული ბეღურები, ნეილონის უგამჭვირვალესი წინდები, მაღალი ფეხები, შინდისფერი ლამაზი ფეხსაცმელები...

„არა, ფეხსაცმელი ყველა გოგონას კარგი უნდა ეცვას. მარტო ახალი კი არა, კარგიც, ლამაზი, აი ასეთი. თუმცა ამ გოგონას თვითონ ფეხებიც ლამაზი აქვს. რას უნდა შეადაროს კაცმა, რასავით მოდის! ირემივით? მერე როგორ მოდის ირემი? მე ეგ უფრო არ ვიცი. არ ეცოდინება არც აქ მოსეირნეთა ოთხმოცდაცხრამეტ პროცენტს... ქალაქში ლამაზი ფეხები ბევრს აქვს... სოფელში – იშვიათად. ნარგიზა საამაშვილზე თუ იტყვიან ჩვენთან. ისიც დაამთავრებს წელს და... მათიკო ხუთს არ დაწერს. საცოდავი მათიკო... შეიძლება სწორედ ამის გამოც ვერ იტანს, რომ ნარგიზას ისეთი ლამაზი ფეხები აქვს, მათიკოს კი... არც მე მაქვს ლამაზი ფეხები, მაგრამ მათიკოსნაირი მუთაქებისაგან ღმერთმა დამიფაროს. ფეხები – პოლონელების ჟურნალ „ფილმში!“

ოფიცერთა სახლის კინოდარბაზში „დიდი კარუზო“ გადიოდა, ძერჟინსკის კლუბში – ინდური ფილმი „ახალი დელი“.

„ყველა ინდური ფილმი რაჯ კაპურის გადაღება მგონია, ინდოეთი კი... ო, რა საოცარი სიმშვიდითაა ნათქვამი ინდოეთში: ბალახის ვალია, რაც კი ძალი და ღონე აქვს, შეისრუტოს ფესვებში გამოსაკვები წვენი, რათა თავის ადგილზე ბალახად ამოიზარდოს. იგი არ ცდილობს ბანიანგის ხედ გადაიქცეს და ამის გამო დედამიწა მომხიბვლელი მწვანით იმოსება. რა ცუდია, რომ ასეთ რამეებს ყოველ დღე არ ვასწავლით ამ ორიგინალურობისთვის დაფეთებულ გოგო-ბიჭებს“.

ბესიკის ქუჩაზე შუქიც ნაკლები იყო და ხალხიც. ძერჟინსკის კლუბთან კიდევ ტრიალებდა ოციოდე კაცი, მერე თითქმის აღარავინ იყო – ხეებისა და მათი აჩრდილების მეტი. ჩანთა ისევ მარცხენა მხარზე ჰქონდა გადაკიდებული და ასე მიდიოდა აღმართზე – თავდახრილი, ჯიბეებში ხელებჩაწყობილი.

„თინა შინ არ იქნება. დღეს შაბათია. ნეტავ რამეს თუ ასწავლის ის ტუტრუცანა კლავდია ისაევნა. თუმცა რა! იქნებ მეც ეგეთი გავხდე მაგის ხნის. ვინ იცის! ზის ათეულ წლობით მარტო და...“

კუთხიდან ორნი გამოვიდნენ. თითქმის მორბოდნენ თავდაღმართზე. ელენემ შორიდანვე იცნო.

„აი ბედნიერი ცოლ-ქმარი. როგორი კმაყოფილი გამომეტყველებით მოდიან, ღმერთო ჩემო! მაგათთვის ახლა სხვა არავინ არსებობს. შეიძლება ისე ჩამიარონ გვერდზე, რომ არც კი შემომხედონ. თუ ასე მოხდა, მე ხმას არ ამოვიღებ. გაუშვი, იყვნენ ასე კარგად ერთმანეთში გახვეულნი.

მაგრამ ზაზამ მოიხედა. ის იყო, უნდა გასცდენოდნენ და ზაზამ მოიხედა:

– ე, ელენე! – ამოიძახა გაკვირვებით.

– უიმე! – სწრაფად ამოიღო პალტოს ჯიბეებიდან ხელები ლილიმ. მოეხვია, აკოცა და ერთხანს ასე იდგნენ – ლოყა ლოყაზე მიდებულნი. ზაზას ელენეს მარჯვენა ხელის თითები ეკავა და ღიმილით დასცქეროდა ფეხებზე.

– ჩექმები აღარ გაცვია?

– იქ დავტოვე.

– მართლა ჩექმები გაცვია ხოლმე? – შიშით გაუდიდდა თვალები ლილის.

– აბა, მაშ როგორ!

– არ გამაგიჟო! დიდი, მძიმე ჩექმები?

– აბა, მაშ რა! სოფელია, ტალახი.

– მერე არ გიჭირს თრევა? – შეწუხდა ლილი.

– მუშას ქირაობს იმისთვის ცალკე.

– კაი რა, არა გრცხვენიათ? – ზაზა ხარხარებდა.

– რა ბულკი რამა ხარ, გაგიჟდები.

ელენე უყვავებდა, როგორც პატარა ბავშვს.

– ლილი, ლილი...

ლილი კი წითლდებოდა და ხან ზაზას მიუბრუნდებოდა, ხან ელენეს:

– კარგით რა! კარგით!

– კარგი ახლა, ზაზა! – თქვა ელენემ, – როგორა ხართ, რა ამბებია ქვეყანაზე? ნათელა როგორ არის?

– არ იცი? გაჰყვა მერაბს, იმ შაბათს მოაწერეს ხელი.

– ხოო?

– არ გიკვირს მერე? რა ყველაფერში უცნაური ხარ, გადასარევია. მერაბს ჭკვიანი გაჰყვებოდა ვინმე?

– განა ნათელა ამბობს, ჭკვიანი ვარო?

ლილიმ აღტაცებით შეხედა, მერე ლოყაზე მიეხუტა:

– კლასიკური ტიპი ხარ პირდაპირ! – უცებ ჩანთა გამოსწია, – ე, ახლა მოდიხარ?

ელენემ თავი დაუქნია.

– გადასარევია, რა ნახე იმ სოფელში. შენ იქ რომ ჩაბერდე, ალბათ იმაზეც არ იტყვი უარს.

– შეიძლება.

– ბარემ გაჰყევი ერთ ფერმის გამგეს ვინმეს, ან ტრაქტორისტს და ეგ იქნება.

– ეგეც შეიძლება, რატომაც არა ვითომ!

– წიწაკა ხარ... ჩვენთან რომ არ მოხვიდე, ხმას აღარ გაგცემ, ხვალ სულ სახლში ვიქნები.

– იცი, რა სურათი გააკეთა ზაზამ? აი!

– ხოო, ზაზა?

– ლაპარაკობს რა!

– მაგან, ხომ იცი ყველაფერზე ასე უნდა თქვას. გადარეულია ქობულაძე.

– ვეცდები, გინახულოთ. ახლა გაიქეცით. სადღაც გაგვიანდებათ, გატყობთ.

– მამიდაჩემი უნდა ვნახოთ.

– ნუნუკა?

– ხო, ნუნუკა.

– მოკითხვა გადაეცით ჩემგან.

გაეცინათ და ასე სიცილითა და ხელის აწევით დაშორდნენ.

– ხვალ გელით! – კიდევ ერთხელ მოუბრუნდა ლილი.

– ვეცდები.

ცოტა ხანს უყურებდა და მერე ისევ აღმართს აუყვა.

„რა კარგია ასეთი მიამიტობა. მიამიტობა თუ სიმსუბუქე, ასე მგონია, სურნელოვანი, ფუმფულა ბეწვი მიმისვ-მომისვესო ყელსა და ლოყებზე. ყოველ შემთხვევაში, ბიჭებს მაინც ძალიან უნდა მოსწონდეთ. სად ზაზა და სად ეგ. მაგრამ... ესმა უარესია. ესმას ხუთი წიგნიც არ ექნება ბოლომდე წაკითხული... როგორ არ მითხრეს არაფერი! მეკითხა, რა მოხდებოდა. უბრალოდ – აქ იყო თუ არა. აქ რომ არ იყოს! მოვკვდები და ეგ იქნება. მხოლოდ დამანახვა, მეტი არაფერი მინდა. მხოლოდ დამანახვა, მომაკიდებინა ხელზე ხელი და გამაშვებინონ იმავე წამს... მივალ ახლა შინ, გამოვიცვლი კაბას და წავალ. ხომ მიხვდებიან, რომ ახლა ჩამოვედი და ახლავე მასთან გავიქეცი? არა, ამ საღამოს მოვითმენ. ადრე დავიძინებ და ხვალ წავალ. რაღაცნაირი ქალია დედამისი, ვერაფერს ვერ გაუგებ, კარგია თუ ცუდი. ვინ იცის, ისევ არაფერს არ აკეთებს და დადის მთელი დღე. ესმასაც ეს უნდა: ატარე აქეთ-იქით და აცინე... ნეტავ ის სურათი თუ დაამთავრა მაინც... რა საშინელი ყინვა იყო ორმოცდათხუთმეტ თუ ორმოცდათექვსმეტ წელს. აი, ზედ აქ დამისხლტა ფეხი. მერე მთელი თვე ტრაბახობდა, რა მარჯვედ დამიჭირა. საერთოდ უყვარს ტრაბახი. თუმცა ვერ გაიგებ – ტრაბახობს თუ დასცინის საკუთარ თავს. მთელი ჩვენი ახალგაზრდობა ასეა! ჩვენი მასწავლებლების გამოკლებით... ოჰო! ისევ ქეიფის სამზადისი! განა რამდენი დაბადების დღე და დღეობა აქვთ ამ ალავიძეებს! რა ეღირება ნეტავ ეს ამოდენა სახლი? ჩვენ ერთი ფანჯრის ჩარჩოს გამოცვლა ხუთასი მანეთი დაგვიჯდა. ამას, ალბათ, ხუთასი ათასი მაინც დასჭირდებოდა. წადი და ეძახე, რამდენიც გინდა – ხინკლების გამყიდველი“.

ქუჩის ნათურის ქვეშ საათს დახედა. რვა სრულდებოდა.

„შეიძლება თინა უკვე შინაც არის. თუმცა შინ რა დააყენებს. ისიც შაბათ საღამოს! ეთერისთან იქნება, კინოში წაალაჯუნებდნენ. შინ რომ მივუსწრო, კინოში მეც წავალ. სხვათა შორის, სოფელში უფრო მეტი ფილმები გადის. იქ ყოველდღე ახალ-ახალი სურათი მოაქვთ. მაგრამ იქ ნანახი ფილმი!.. ვინ აჩუქათ ნეტავ ის ზეწარი, ეკრანად რომ აქვთ? იმხელა სოფელია, იმოდენა შემოსავალი აქვს კინოს და ერთი რიგიანი ეკრანი ვერ გაუკეთებიათ. გახმოვანება ხომ... აქაც ისევ ძველებურადაა ყველაფერი! ალაყაფის კარი ისევ ჩამოვარდნილია. თენგიზზე ლოქო ჯეელი მეორე თუ იქნება ქვეყანაზე! დედიკოს თენგიზიკო! ნეტა რა ქალმა უნდა აკოცოს მაგ დოყლაპიას. დილაზევე გამოვიტან ჩაქუჩსა და ლურსმნებს და მე გავაკეთებ ამ ალაყაფს. აი ხალხი – ძია გურგენი და სონიჩკა. სხედან და სვამენ ჩაის. შვილი მაგათ არ აწუხებთ და ძირი. მართლა, ნეტავ ოლიას როგორ ჰყავს პატარა გოგო? დედა, ალბათ მელის, დედა ყოველ შაბათს მელის... ჩვენ ეს კიბე ვერ გამოგვიცვლია ამდენ კომლს და ხინკლების გამყიდველი ალავიძე სასახლეს იშენებს და წელიწადში ორმოცდაათ ნადიმს იხდის...“

ძირს, პირველ სართულზე, ვიღაც გამოვიდა. ნაბიჯებზე იცნო.

„მარგოა, ეს კი არ არის, ატყავებს საწყალ მამამისს და ძმებს“.

კარზე დააკაკუნა.

„საბრალო დედაჩემი. ხვალვე უნდა ვუყიდო თბილი ფეხსაცმელები. თინას პერანგს ვუყიდი და დედას თბილ ფეხსაცმელებს. ეტყობა, მუხლები ისევ ასტკივდა. როგორ მოდის! რა ვქნა, როგორ მოვახერხო, რომ წყალტუბოში წავიყვანო ერთი ორი კვირით? ახლა ისე ღელავს, ვეღარ მოახერხებს გასაღების გადატრიალებას“.

– ელენე ხარ?

– ხო, მე ვარ. ნუ ჩქარობ. ცოტა ძირს დასწიე და ისე გადაატრიალე.

– გატიალდეს, აჰა...

კარი გაიღო.

– გენაცვალოს დედა, შვილო.

დედა ნიკაპამდეც ვერ სწვდებოდა. თვითონ დაიხარა და აკოცნინა.

„ახლა დაიწყებს, აი, უკვე...“ მარცხენა ძუძუს ზემოთ თბილი სისველე იგრძნო. „უკვე მოუშვა ცრემლი“. თავი ააწევინა, გაუცინა და გაწყრა.

– რა გატირებს, ქალო, მოვედი, ხომ არ მივდივარ სადმე.

– დედა მოგიკვდეს შენ, როგორა ხარ გაყინული.

– გაყინული კი არა, ის მოიგონე ახლა. კარგი, გაჩუმდი, ქალო, რა მაქვს სატირალი. თინა სად არის?

– თინა ახლა გავიდა, ეთერისთან. იქ თუ გიდგათ ფეჩი?

– ფეჩიც მიდგას და ღუმელიც. ეს რა არის, როდის გადაიღეს?

– შვიდ ნოემბერს გადაუღია ერთ ამხანაგს და მერე გაადიდებინეს.

– თინა არ არის კარგად. ამ მატრაკვეცა ციალას რა აქვს ის ხელში?

– ჩხაკუნაა. ეთერის კიდევ ბატიბუტი უჭირავს მუჭით. თან ბატიბუტს ჭამენ და იმიტომ არიან ეგრე გამოსული.

ელენემ ჩანთა მაგიდაზე დადო, საწვიმარი გაიხადა, სარკეში ჩაიხედა და ხელების დასაბანად წავიდა სამზარეულოში.

– მოიცა, მაგ პირსახოცზე არ შეიწმინდო, სუფთას მოგცემ, – დაედევნა დედა.

– მუხლები ისევ აგტკივდა, არა?

– ისე, ცოტა.

დედას იაფფასიანი ბამბის შავი წინდები ეცვა. ფეხები ელენეს გამონაცვალ, ჩაკეცილ ჩუსტებში ჰქონდა წადგმული.

– ხომ გეუბნები, მატყლის წინდები იყიდე და ჩაიცვი-მეთქი.

– არა მტკივა, გენაცვალოს დედა. ეს აი, საღამოობით, ცოტა.

– ვიცი მე.

წყალი მოუშვა და კოფთა გადაიძრო.

„ნუთუ ქართველი ქალის მეტი სხვა ვინმე დათრგუნავს საკუთარ თავს ასე? წარმოდგენაც კი არ შემიძლია – დედა თუ ახალგაზრდა იყო ოდესმე; თუ იყო დრო, როცა ქალური ვნებით იცმევდა წინდებს და ეს ვენებდაგანიერებული, უსიცოცხლო ფეხები ძვირფასი იყო სხვა ვინმესთვისაც. სურათი რა – მე თვითონ უნდა მახსოვდეს ჩემზე პატარა ხნის. მე კი სულ ასეთი მახსოვს. სულ რეცხვა, სულ სადილი, სულ იატაკის წმენდა, სულ დაღლილი...“

ონკანი დაკეტა, პირსახოცი აიღო და სარკესთან მივიდა.

„ჩემ მეტს აღარავის არა აქვს თმა ასე. როგორა ვარ გამხდარი, ღმერთო ჩემო, შეეშინდება ადამიანს! თვალები; რა თავში ვიხლი ნეტავ თვალებს. ის სხვა საუკუნეები იყო, თვალებით რომ აფასებდნენ ქალს. ახლა – ზურგიდან... არაფერი არ მინდა, ჩემი თავი დამანახვა სივრცეში. როგორ დავდივარ. როგორ გამოვიყურები სხვებს შორის, როგორ ვიღიმები, როგორ ვლაპარაკობ, ვჭამ... რა სურნელებას აფრქვევდა ლილი! ვარდის ზეთი ყოფილა ყველაზე ძვირფასი. ერთი ლიტრი ვარდის ზეთი ერთ კილოგრამამდე ოქრო ღირს, თურმე. მე ამ „ნოვაია ზარიას“ ვერ გავცდი...“ სარკეში დედა ჩადგა მორიდებით.

– თამრიკო როგორ არის?

– კარგად, შვილო.

– დეიდა იყო ერევანში?

– იყო, მაგრამ ვერაფერი ვერ ჩამოიტანა, უთოს მეტი.

– რატომ?

– არაფერი არ ყოფილა ისეთი.

– მე რომ გეუბნებოდი, თქვენ არ გჯეროდათ, – ელენემ სავარცხელი დადო და ხალათი შემოიცვა.

– სუფი გვაქვს, შვილო, ცხელი.

– სუფი კი არა, რაც გინდა, ის იყოს. საშინლად მომშივდა. რატომ არაფერი არ ვიყიდე, რომ ამოვიარე?

– ხელფასი აიღე?

– ხო.

– რა უნდა გეყიდნა, კარგი მწნილი გვაქვს. შენ რომ გიყვარს – სტაფილოთი და დაფნის ფოთლით.

– რაც გინდა, ის იყოს. ხვალ გავაკეთოთ კარგი სადილი. მარტო ხომ არ შევჭამ? შენც დაჯექი.

– ჩვენ ახლა ვისადილეთ, გენაცვალე, მე და თინამ.

– მერე რა! კიდევ შეჭამე ცოტა. მოიცა, შენ დაჯექი, მე მოვიტან. ისეთი კარგი საწვნეებია ოცდახუთ მანეთად, არ დამავიწყოთ, ხვალ ვიყიდი. ოლიას გოგო როგორა ჰყავს?

– კარგად, ისე იღრიჭება მაიმუნი... შენ გკითხულობს ხოლმე. შემოვა და დაგეძებს. ძალიან უყვარხარ.

– ვინმე ხომ არ ყოფილა ჩემი ამხანაგებიდან?.. – გულმა ბაგაბუგი დაუწყო; მოეჩვენა, რომ დედამაც გაიგონა ეს ხმა.

– ზაირა იყო და რაღაც წიგნი წაიღო. თინამ მისცა.

– ჩემი წიგნებიდან?

– ხო, მგონი.

– რას წაიღებდა ნეტავ? რემარკს, ალბათ. არა, რემარკი აქ არის. „ეხ... იმას ისე ვახსოვარ, როგორც მე... ვინ ვთქვა... წინათ ათასში ერთხელ მაინც შემოივლიდა ხოლმე და ახლა... ახლა უკვე ის უცნაური ქურთუკიც ეცმევა. უხდება კი. თუმცა იმას ყველაფერი უხდება, ძველიც და ახალიც, ჩვეულებრივიც და უცნაურიც. რა გააუთოვებს ჩემს საწვიმარს...“

სუფრა გააწყო. მერე ტახტზე დაჯდა, ფეხები აიკეცა და ზედ შალი შემოიხვია, კოვზი ნელ-ნელა მიჰქონდა ორთქლმოდებულ წვენთან, თვალი უშტერდებოდა. ფიქრები მოდიოდნენ მბრუნავი ლაქებივით, სხვადასხვა ფერის ლაქებივით. ციმციმებდნენ ბინდში თუ ბურუსში გახვეული ნათურები. რაღაცას დარდობდა დედა. მხიარულად იცინოდნენ ზაზა და ლილი, ცახცახებდნენ შპალერაკრული ძველი კედლები...

„ასეთ სახლებს, ჩვენი ბინა რომ არის, უნდა მიუყენო ბულდოზერები და პირდაპირ მტკვარში! ვინ იცის, ვინ ააშენა და როდის! ვინც რა უნდა თქვას და მე კი მილიონჯერ მირჩევნია, საბურთალოზე რომ აშენებენ, თეთრი, თეთრი სახლები... რა დამემართებოდა – რომ შემოვსულიყავი და აქ დამხვედროდა? ერთხელ რომ დამხვდა, აბანოდან რომ მოვედი და ის აქ დამხვდა. მაშინ... რა იქნება, რომ ახლა დააკაკუნოს? მოვახერხებდი წამოდგომას? მოვახერხებ, მე ისეთი ბაიყუში ვარ, მოვახერხებ. მე ყველაფერს მოვახერხებ, გარდა... არ გადაირევა, რომ ვუთხრა ერთ დღეს – მიყვარხარ-მეთქი? რა გამოვა აქედან? ცოტა ხანს გაწითლდება, მერე დამადებს თავზე ხელს, დამაშტერდება, შეიძლება მაკოცოს კიდეც, როგორც უფროსები ჰკოცნიან პატარებს რაღაც დანაშაულის პატიების ნიშნად. და ეს იქნება სულ, სამუდამოდ დავკარგავ და ეს იქნება. ესმამ რომ გაიგოს! ფუჰ, მოვყევი რაღა...“

„შარშან კიდევ მომწერა ორჯერ, წელს...“

დედა რაღაც წერილზე ეკითხებოდა – მიიღე თუ არაო. ელენეს არავითარი წერილი არ მიუღია.

„შარშან კიდევ მომწერა ორჯერ, წელს...“

– ბორია მთხოვდა შენს მისამართს.

– აბა ბორია?

– პატარა ბორია, ვოლსკებისა. უეჭველად მივწერო.

– სად წავიდა, რო?

– ჯარში წაიყვანეს.

– რას მელაპარაკები. ამხელაა განა?

– ცხრამეტის ხდებოდა და წაიყვანეს.

– კარგი ბიჭია. იმისი და? შეურიგდა ქმარს, თუ ისევ შინ უზით?

– შეურიგდა კი არა, ისეთი ჩხუბი მოუვიდათ ვალოდიას და მის ქმარს, კინაღამ დახოცეს ერთმანეთი.

– ეგ ვალოდიაც არის, რაღა! მოდი, იცი რა – ახალი ფარდები ვიყიდოთ და ესენი წინ გავაკეთოთ, შუშაბანდში.

– ფარდები კი არა, შვილო, შენ ერთი თბილი ჯემპრი იყიდე. ჩემი პენსიიდან დაგიმატებ, ოღონდ იყიდე. თინას ლიფები ჩამოუტანა ჩეხოსლოვაკიიდან, ლეილა რომ ჰყავს ამხანაგი და ერთი შენ მოგცა, სადღაც აქვს შენახული.

– მერე თინას ლიფი მე გამომადგება?

– შენი პატარაა... სვიტერებზე და ამისთანა რამეებზეა კარგი ჩასაცმელი. რეზინივითაა რაღაც.

„ვინ დაიჯერებს, რომ მამაკაცის ხელი არ მიჰკარებია ჩემს ძუძუს? ოცდაშვიდი წლისა კი უნდა გავხდე საცაა. განა არა მაქვს საამაყო? ოხ-ო-ხო!...“

– რადიო ხომ არ გაფუჭდა, რატომ არ მუშაობს?

– არა, მე გამოვრთე, რაღაცას ყატყატებდა და... გინდა ჩავრთო?

– არა, მე ჩავრთავ.

„მსახიობის ცხოვრება...“ „მსუბუქი მუსიკა...“ ნეტავ თავდაპირველად რომელმა ჭკვათამყოფელმა თქვა ეს?

ჭკვათამყოფელმა თუ მართლაც ჭკვიანმა? რამდენ ტუტრუცანას აძლევს მარტო ეს სახელწოდება ცხვირის აპრეხის საბაბს. რამდენი იდიოტი უსმენს პატიების ღიმილით შტრაუსს იმის გამო, რომ სიმსუბუქის მოყვარულად არ ჩათვალონ სხვებმა. ფიცრისა უნდა იყოს ადამიანი, რომ ესა და „გაზაფხულის ხმები“ არ გიყვარდეს. ფიცრის ან დიდი ბაიყუში. მე ხომ ბაიყუში ვარ? ჩემს ამხანაგებში ყველაზე დიდი ბაიყუში მე ვარ. ყველანი ამას ამბობენ. წეღან ლილიმაც ხომ მითხრა... ლილის უთუოდ არ ეყვარება შტრაუსი, სულხანს კი უყვარს. იმან მითხრა – ვაგნერს შტრაუსი დიდ, დიდ კომპოზიტორად მიაჩნიაო. რა იქნება, ღმერთო, ჩემი რომ იყოს? არა, ჩემი კი არა, ვგრძნობდე ხოლმე, რომ ის მეორე ოთახში მუშაობს და მე აქეთ ვიყო. ის მუშაობდეს აი, ისე, როგორც ხანდახან იცის ხოლმე – წვერგაუპარსავი, ხალათჩამოჩეჩილი... არ მინდა არაფერი, მის სუნთქვას ვგრძნობდე ახლოს, დამიძახოს და წყალი მივუტანო. დალევს და ღონიერ ხელის ზურგს გაისვამს ტუჩებზე. თუნდა თავისთან ნურც შემიშვებს, პატარა მხევალივით დავიძინებ მის კართან და ჩემზე ბედნიერი ადამიანი არ იქნება ქვეყანაზე. ნეტავ შინ თუ იქნება ახლა? არა, დღეს რომ არა ვნახო, მოვკვდები“.

შალი გადააგდო, წამოდგა და სიცხიანივით დაიწყო აქეთ-იქით ყურება.

– უთო ჩართე, საწვიმარი უნდა გავიუთოო.

– რა, მიდიხარ სადმე? რაღა დროს წასვლაა, შვილო, ათი დაიწყო.

„თუნდაც თორმეტი იყოს, თუნდაც პირველი“.

– ლილისთან უნდა მივსულიყავი ცხრაზე, მელოდებიან. თუმცა ნუ ჩართავ, არ უნდა გაუთოება, თბილი კაბა მომეცი. ისინი გამომაცილებენ – ლილი და ზაზა, აქვე ცხოვრობენ...

„მოვკვდები, რომ ვერა ვნახო, ვინც რა უნდა, ის თქვას... მოვკვდები, რომ არ ვნახო. მოვკვდები, მოვკვდები...“ ხელები უკანკალებდა. ფეხი უარესად, როცა წინდის ჩაცმა დაიწყო. შეშინებული უყურებდა დედა და იმასაც ხელები უთრთოდა, წინგამოწვდილი ეჭირა კაბა და ხელები უთრთოდა.

„ასეთი სცენებიღა აკლდა ამ საბრალოს. მაპატიე, დედა. მე არასოდეს არაფერი მითხოვია არავისთვის. პირველს შენ გთხოვ და მაპატიე, დედა... მე რომ ნამდვილი ბაიყუში ვიყო, ახლა ვეტყოდი, ყველაფერს ვეტყოდი, როგორც მატყლის წინდებზე ვეუბნებოდი. მაგრამ ტყუილად ვირწმუნებ თავს – თითქოს რამე შემეძლოს. მეც ისეთივე წირპლიანი დედაკაცი ვარ, როგორც მილიონობით სხვა. რომ მოვინდომო კიდეც, ვერ ვიტყვი, ცრემლები ამომახრჩობს მანამდე...“

– მაპატიე, მარტო რომ გტოვებ. მე თინას მოვუსწრებ. რაღაც უნდა მაჩვენონ, ვნახავ და წამოვალ იმწუთშივე.

დედას არაფერი უთქვამს. დედას გაკვირვებული, შეშინებული თვალები ჰქონდა და ნაძალადევად იღიმებოდა.

– წადი, შვილო, სადაც გინდა, იქ წადი.

კიბე ჩაირბინა. ძირს, ეზოს ონკანზე, მარგო რაღაცას რეცხავდა. მოიხედა და გაუღიმა.

– ოხ, учительница, როგორა ხარ? ახლა ჩამოხვედი?

– ახლა ჩამოვედი, გენაცვალე, მარგო, უკაცრავად, მეჩქარება. ხომ კარგადა ხარ? მამა როგორ არის? საავადმყოფოში ხომ არ დაწვა?

– არა, ჯერჯერობით თავს იკავებს.

– კარგად იყავით, მარგო, გენაცვალე, უკაცრავად, ასე შორიდან რომ გკითხულობთ!

„ათის ნახევარი. ათ საათამდე მივალ. ათ საათამდე არც არაფერი უჭირს, რომ მივიდე. რაღაცას მოვიგონებ, რაღაც მიზეზს მოვიგონებ გზაზე. როგორი გაკვირვებული თვალები ჰქონდა დედას! ვინ იცის, რას არ ფიქრობს ახლა. მე კი სულელივით გავრბივარ. ასე არ შეიძლება, ასე რომ გავრბივარ. ვინმემ რომ დამინახოს, უეჭველად გამაჩერებს და მკითხავს – ცუდი ხომ არაფერი მოხდაო. ამის თავი არ მაქვს... დედამისს უფრო არ გამოეპარება არაფერი. საერთოდ, მაგ ხნის ქალებს არაფერი არ გამოეპარებათ. მივალ და ვთხოვ, რომ... რას სთხოვ, რას მოიფიქრებ ასე სწრაფად! რატომ არ არის ჩემს ადგილზე სხვა? აი, თუნდაც ესმა. ესმას, ალბათ თორმეტ საათზედაც არ დაერიდება მისვლა. ისეთ მიამიტურ გამომეტყველებას მიიღებს, ისე ლამაზად დაირცხვენს, რომ იმას თორმეტ საათზედაც არ დაერიდება კარზე დაკაკუნება...“

პროსპექტზე ხალხი შეთხელებულიყო. აღარ მირბოდა, მაგრამ მაინც ჩქარა მიდიოდა.

„ღმერთო, რა იქნება, რომ ქუჩაში შემხვდეს, რამდენჯერ მინატრია ასე – შემხვდეს-მეთქი, და შემხვედრია, რა იქნება, რომ ახლაც შემხვდეს, ღმერთო... შინ თუა, ესმაც იქ იქნება, დღეს შაბათია, ტყუილად მივრბივარ, დღეს შაბათია და ესმა სადმე წაიყვანდა. ვიღაც ამხანაგს ან დაბადების დღე ექნება, ან ქორწილი, ან... ესმა უიმისოდ ვერ გაძლებს, ისიც შაბათს საღამოს... მე ისიც ვერ გავიგე – თბილისშია თუ არა საერთოდ. თუ აკიდებული აქვს რუკზაკი და დაეხეტება სადღაც მთებში. იმას ხომ ამ დროს უყვარს ხეტიალი. როცა მოდასაყოლილი მოგზაურები არ გვხვდებიან, ყოველ ნაბიჯზე... მით უმეტეს – მზისგან ცხვირგადატყავებული წიკვინა ქალები... – ლაღიძის წყლებთან ზაური იდგა და ვიღაც ბიჭებს ხელების შლით ელაპარაკებოდა. – დავუძახებ და ვკითხავ – ხომ არ დაუნახავს. დავუძახებ და ვკითხავ. რომ მკითხოს, რად გინდაო? საქმე მაქვს-მეთქი. არ გაუკვირდება? მე მათ ოჯახში შინაურად მთვლიან და ქუჩაში კი ვკითხულობ. ვეტყვი, რომ სახლში ვიყავი და შინ არ დამხვდა. ვეტყვი, რომ...“

– ზაურ!

ზაურმა ვერ გაიგონა.

– ზაურ!

ვიღაც ბიჭმა მოახედა – გეძახიანო.

ზაური მობრუნდა და ხელებაწეული წამოვიდა.

– ამას ვის ხედავს ჩემი თვალები!.. – მაღლიდან დასწვდა, თავი გადაუწია და შუბლზე აკოცა. – როგორა გვყავხარ, კარგო გოგო?

– კარგად. ნასვამი ხარ?

– არა, ირას თავს გეფიცები. მოდი, იცი რა – თითო ჭიქა შამპანური, აი, იმ მატრაბაზების ჯიბრზე! შენ, თუ გინდა, მარტო წყალი დალიე, ოღონდ ჩამომყევი.

– არა, გენაცვალე, ზაურ, არ მცალია. იცი რა? სულხანი ხომ არ დაგინახავს აქეთ?

– შინ არ არის?

– შინ?

ელენეს ტყუილი უნდა ეთქვა.

– შინ? – გაიმეორა ანგარიშმიუცემლად.

– ხო, ახლა გამოვიარე და შინ იყვნენ ყველანი: ესმა, იმისი ამხანაგი, აი, წითელთმიანი გოგო როა, მერცია თუ მირცა... სულხანი იმ წითელთმიანს ხატავს და ესმა, რა გოგოა, დასტოვებს მარტოებს?!

– ხოო? მაშინ წავალ, მაშინ შინ ვნახავ. საქმე მაქვს, იცი!

– მე არ შემიძლია? მითხარი, ელიკო, ჯიგარო. ჩემი თავი მოგიკვდეს – გინდა ახლავე ვცემო ვინმეს? შენ მითხარი და გინდა სამსა ვცემო ერთად.

– შენ მაგ ცემას თავი დაანებე, თორემ... განა პატარა ბიჭი ხარ კიდევ.

– ქვეყანა მურტალი ბიჭებით არის სავსე, ელიკო, ჯიგარო. ფრჩხილის ოდენას არაფერს არ გაგიკეთებენ, ჯიბეში დინგი თუ არ ჩაგიყვეს. შენ ჭკვიანი ხარ და ეს ჩემზე კარგად იცი. იმათთან ლაპარაკი არ შეიძლება. იმათ – იმ დინგში პირდაპირ!..

– ფუჰ, არყით ხარ გაჟღენთილი!

– არა, ჩემი თავი მოგიკვდეს, იას გეფიცები.

– კაი, გელოდებიან, რაღაცას უყვებოდი. მიდი, მოუყევი.

– წავიდნენ, მაგათი. უნდა გაგაცილო.

– რა გაცილება მინდა, აქვე არ არის?

– მაღლა ვერ ამოვალ, დაბლამდე კი მიგაცილებ. ახლა ვიყავი და გამომაგდეს პირდაპირ. ირას გეფიცები, გამომაგდეს. დეიდა ნინამ გამომაგდო.

– არ მინდა, გენაცვალე, ზაურ, წადი – ამხანაგები გიცდიან.

რამდენიმე ნაბიჯი ჩქარა გაიარა, მერე ნაბიჯს უკლო. მერე შეჩერდა და მობრუნდა კიდეც. მაგრამ ისევ წინ წავიდა.

„აი, ვინა ვარ მე. ზაური ჩემი გულისათვის სამ კაცს სცემს ერთად. ზაზაც სცემს სამ კაცს. სულხანი ალბათ – უფრო მეტს. მერე მოვლენ და გამომეჭიმებიან გამარჯვებული მოწაფეების სახით. მე დარიგებას დავუწყებ, რომ ასე არ შეიძლება, რომ სხვანაირად უნდა მოიქცნენ. ისინი სიტყვის შემოუბრუნებლად მომისმენენ. გააკეთებენ კიდეც, რასაც ვიტყვი, აღარ იჩხუბებენ, აღარ დათვრებიან. თუ სადმე ლაპარაკი ჩამოვარდა, იტყვიან, რომ ჭკვიანი, ძალიან ჭკვიანი გოგო ვარ და მორჩა, ამით მთავრდება ყველაფერი. არ მახსოვს, რომ ვინმე გამთამამებოდეს, თუნდაც მკლავზე მოეკიდოს ხელი სხვაგვარად, მამაკაცი რომ მოჰკიდებს ქალს. ზაური ხომ მთვრალი იყო, მაინც როგორმა შიშმა გაურბინა თვალებში, შუბლზე რომ მკოცნიდა. რა დაემართა ამ ბიჭს? სულ სვამს, სულ სვამს. როგორ უყვარს და!

როგორ ეფერება ხოლმე, როგორ დაჰყავს! ისიც როგორ არის გაამაყებული ამით! ზაურის დაა, ზაური სულ მას იფიცავს! მე რომ მყავდეს ეგეთი უფროსი ძმა, იმას ყველაფერს ვეტყოდი. რა კარგია, დიდს, ძლიერს რომ უმხელ რამეს. თუმცა მე დარდი მომკლავდა. მე რომ მენახა თითქმის ყოველდღე ასეთი მთვრალი, მე დარდი მომკლავდა. რა დაემართა ამ ბიჭს? როგორ უყვარს ყველას და... ვისი ჯიბრით იქცევა ასე: „ჯიგარო“, „დინგში“, „მატრაბაზები“... სადღა ჯანდაბაში მივეთრევი ნეტა, აქვე გადავალ მეორე მხარეს და დავბრუნდები. ნელ-ნელა დავბრუნდები. ანდა რატომ? დედას ხომ ვუთხარი, მალე დავბრუნდები-მეთქი. ავალ ტროლეიბუსში და...“

ტროლეიბუსში კიდევ ერთხელ იგრძნო სითბო და სინათლე. მგზავრები წეღანდელივით ჩუმად იყვნენ, თითქოს ერთ რამეს ჩაეფიქრებინა ყველანი.

„მივალ ახლა, დავლევ ჩაის და დავიძინებ. თუ არ დამეძინა, ავაგებ ოცნების სასახლეს, მერე ავაფეთქებ, დავამსხვრევ. ამტკივდება თავი. ერთს წავუტირებ და ამით მორჩება ყველაფერი“.

ტროლეიბუსში ასვლისთანავე ლენჩივით შეაჩერდა ვიღაც მოუტეხავშლაპიანი მამაკაცი და მერე თვალი აღარ მოუშორებია წამით.

„აი საჩემო. რა შლაპა ხურავს! რა ჰალსტუხი უკეთია! დავნაძლევდები, რომ დოცენტი მაინც იქნება, თუ პროფესორი არა. დავნაძლევდეთ? ამასაც ჩემსავით ეყვარება მსჯელობა, დარიგება, მოვლენების გაანალიზება და დასკვნების გამოტანა. დავნაძლევდეთ?“

თავს ძალა დაატანა, ოდნავ გადაიწია მამაკაცისკენ და ჰკითხა:

– უკაცრავად, თქვენ პატივცემული პორფირი არ ბრძანდებით?

მამაკაცი აშკარად შეკრთა, თითქოს აკანკალდა კიდეც.

– რა ბრძანეთ, ქალბატონო?

– თქვენ პატივცემული პორფირი არ ბრძანდებით?

– არა, ქალბატონო, მაპატიეთ, მე იუსტინეს მეძახდნენ დღემდე, დღეის შემდეგ კი, ჰი-ჰი-ჰი... – მამაკაცმა ხელი ასწია, თითები შეათამაშა და თითქოს იმ თითებს გაუცინა, – დღეის შემდეგ კი, არ ვიცი.

– უი, ღმერთო, მომკალი. ერთი ლექტორი გვყავდა გადასამზადებელ კურსებზე და იმას მიგამსგავსეთ. მაშინ იცით, ულვაშები და პატარა წვერიც ჰქონდა ნიკაპზე, ვიფიქრე, გაუპარსავს და ალბათ იმიტომ ვერ ვცნობ-მეთქი. თანაც ხუთი წელია გასული მის შემდეგ.

მამაკაცმა ნიკაპზე ჩამოისვა თითები და ისევ გაიცინა.

– არა, ქალბატონო, ლექტორი კი გახლავართ, მაგრამ არა პორფირი, არამედ იუსტინე...

„აჰა, ხომ გითხარი!“

– არაფერია, ხდება ხოლმე, – დატკბა მამაკაცი, – ერთხელ მე სოჭში გახლდით და უარესი რამ დამემართა...

„აჰა, ხომ გითხარი! ახლა დაიწყებს, და რომ მიუშვა, დილამდე იმსჯელებს ასე. სამარცხვინო ბოძზე გააკრავს მთელ კაცობრიობას, მერე მივა სახლში და ერთ ამბავს დააწევს ცოლს – ოხრახუში ქუთაისურის ნაცვლად სოღანლუღისა გიყიდიაო!..“

მამაკაცმა რაღაც ამბავი დაამთავრა და სხვა დაიწყო.

– ის კი არა და, სასიამოვნო მოგონებად დამრჩება ეს შეხვედრა. თქვენ ისეთი კარგი, ჭკვიანი თვალები...

„კაი, კაი, გეყოფა, ბატონო სევერიანე, თუ სილიბისტრო...“

– უკაცრავად, მე აქ ჩავდივარ, მაპატიეთ.

ძლივს შეძლო გაღიმება, წამოდგა და კარისკენ წავიდა.

– მაპატიეთ!

– ახ, რას ბრძანებთ! – წამოდგა მამაკაციც, – მეც ჩამოვდივარ. გაგაცილებთ... ბედნიერად...

– არა, გმადლობთ, კარგად ბრძანდებოდეთ!

„თუ ახლა არ ჩამომეხსნება, აქვე ავუტეხავ რამეს ამ დეგენერატს“. ტროლეიბუსიდან მთავრობის სასახლესთან ჩამოვიდა და უკან გამობრუნდა. მამაკაციც ფეხდაფეხ დაედევნა ჩინური ძვირფასი მაკინტოშის ფრიალით.

– იცით, ქალიშვილო...

ელენე შეჩერდა და მიუბრუნდა. სხეულით იგრძნო, როგორი ამაზრზენი ზიზღი ჩაეღვარა თვალებში.

– გმადლობთ, მე თქვენი გაცილება არ მინდა, იუსტინე თუ სერაპიონ.

იუსტინე თუ სერაპიონი ელდანაცემივით იდგა. ათიოდე ნაბიჯით რომ გამოსცდა, მაშინ მოესმა:

– უხ, შენი...

„შენი და ერთიც მეტი...“ გაახსენდა, პატარა ბიჭებმა რომ იციან ხოლმე. გაახსენდა და გაეღიმა. „რა კარგები არიან პატარა ბიჭები! გახვალ? გამოვა? წადი შენი! შენიც და ერთიც მეტი. სულხანმა ახლაც კი ასე იცის – წავიდეს მაგის! ეხ, მაგის!.. მერე დაწვება გულაღმა და ვეება მკლავებს თავქვეშ ამოიწყობს. საბერველივით ასდის და ჩასდის მკერდი. რა კარგია, რომ პაპიროსს არ სწევს. ალექსანდრე მაკედონელზე უწერია, მგონი, პლუტარქეს. ალბათ ასეთი კეთილშობილი კანი ჰქონდა ალექსანდრეს. რა სულელი ვარ, ღმერთო ჩემო, სად მივრბოდი, რომ მივრბოდი! ვინ იყო ის უბედური ტიპი! ის იყო უბედური თუ მე? აქაც ათზე იწყება უკანასკნელი სეანსი. უკვე გვიანია. მივალ, დავწვები და დავიძინებ. თინა დაბრუნდებოდა. თინას მივუშვებ და ილაპარაკოს, რამდენიც უნდა. მე შენ გეტყვი, არ ექნება სალაპარაკო! თუნდაც კლავდია ისაევნაზე. ნეტა თუ იცის იმ საცოდავმა კლავდია ისაევნამ, რასაც ეს გოგოები მასზე ლაპარაკობენ: Он был высок, строен и элегантен, как Печорин![2] ნეტა, მართლა თუ ჰყავდა ასეთი ქმარი. აპაჰ! პეჩორინს ვინ ჰგავს, იცი? ლერი. თუმცა რა შედარებაა, ლერის ზაზაც სჯობს. ზაზა ნამდვილი ქართველი ვაჟკაცია. სულხანი ხომ... რა კარგები არიან, როცა სულხანი და ზაზა მოდიან ხოლმე ერთად! როგორ უყურებენ გოგოები! სულხანს ის ჭაღარა უხდება. მერე ფერი აქვს – იანვარშიც კი ზღვიდან დაბრუნებული გეგონება. ბაკურიანშიც არანაკლებ შავდება კაცი. ჩემს სოფელშიც. ჩააცვი აბა თეთრი ქათქათა ხალათი და ვიწროტოტებიანი შარვალი მალხაზს და მერე ნახავ! ბეჟანიც ლამაზი ბიჭი დადგება. არ კი სწავლობს. საერთოდ, დიდები ნაკლებადღა სწავლობენ. პატარები არიან კარგები, ბარტყებივით რომ შემოგყურებენ და დიდი, დიდი თვალებით გთხოვენ, რამე მიაწოდო...“

აღმართზე რამდენჯერმე მოიხედა უკან. მერე დაღლა იგრძნო. ეს ესიამოვნა.

„სევერიანე თუ იუსტინე. მაინც რა თქვა, რა მქვიაო? სევერიანე. არა, იუსტინე, იუსტინე... მე რა ვკითხე? პატივცემულო პორფირი. ფუჰ, შენი! მაინც რამ მომაგონა პატივცემულო პორფირი. რომ სცოდნოდა, რა მიზნით ვეკითხებოდი, რას მიზამდა ნეტავ? ახი კი იყო ჩემზე ყველაფერი. რამ გადამრია? მივალ ახლა და დავიძინებ!.. ზაურისთვის რომ არ მეკითხა! ო, ელენე, როგორა ხარ, როდის ჩამოხვედი, როგორ სწავლობენ შენი მოწაფეები, როგორი ამინდებია სოფელში, არ მოიმატე ცოტა მაინც, ნახე თუ არა „დიდი კარუზო“, ხო გენიალურია ლანცა... მერე დაჯდებოდა სულხანი და დაიწყებდა ჩემს ხატვას. დამიხატავდა მარტო თვალებსა და ტუჩებს. ესმა კი სულ იმოძრავებდა, იმოძრავებდა და იხმაურებდა. ღმერთო ჩემო, არ მინახავს და თითქოს უკვე გამოჭედილი მაქვს ყურები იმის კისკისითა და რატრატით. რა ტანი აქვს! აი, მართლა ტანი! ლოლობრიჯიდა და მერე ეგ, თუ ჯერ ეგ და მერე ლოლობრიჯიდა? მერე როგორ დადის! ვის არ გადარევს! აბა მე ვიცი სიარული, აი! თითქოს ნიუტონის ბინომს ვიყვანდე გზაზე. თინა შინ იქნება უკვე“.

ალაყაფის ზემოთ, ბებერ ნეკერჩხალთან შავი წყვილი იდგა. ალბათ ელენე დაინახეს – ნეკერჩხალს მოეფარნენ.

„ნეტავ თუ ჰკოცნიან ახლა. თინა რომ იყოს! თინას ვიცნობდი. თინას, რაც არ უნდა ბნელში იდგეს, მაინც ვიცნობდი. ნეტავ დამანახვა, როგორ ჰკოცნიან, ლამაზები არიან თუ არა. რამდენჯერ ეყოლება ნაკოცნი ესმა? აუჰ! შენ ესმასი თქვი... ესმა, ალბათ, როგორც კი პაწაწინა საშუალებას იპოვის, სულ ჰკოცნის და ჰკოცნის. საახალწლოდ ხელსაც მოაწერენ. ქორწილში მე არ ვიქნები, რა თქმა უნდა, ვერ მოვახერხებ ჩამოსვლას სოფლიდან. მე მერე მივალ, მივუტან ბროლის ლარნაკებს და ტორტს. ვაკოცებ ერთსაც და მეორესაც. ვეტყვი, რომ იბედნიერონ, ტკბილად შეაბერდნენ ერთმანეთს. კიდევ ვეტყვი, რომ ან აქამდე რაღას უცდიდნენ ნეტავ, აქამდე ბიჭიც უნდა ჰყოლოდათ წესით... მერე შეუძლოდ ვიქნები და ისინი შემოივლიან ჩვენთან. ესმას ეცმება განიერი პალტო და უქუსლო ფეხსაცმელები. მერე ერთი წლის შემდეგ ვნახავ. მერე ორი წლის შემდეგ. ბავშვს დააძახებინებენ მამიდას. მე ვაჩუქებ ჩუკოვსკის „მოიდოდირს“ და კიდევ მივუტან თოფს ან მანქანას. ესმას ვთხოვ, რომ გავასეირნებ-მეთქი ცოტას. ესმაც მეტყვის, რომ ბავშვს ახლა ძილის დრო აქვს, სასეირნოდ მერე, სხვა დროს; სულხანი ისევ დამიხატავს ფანქრის სამი მოსმით თვალებსა და ტუჩებს, დამცინებს ჩვეულებრივ და... მე მექნება ჭაღარა, ჭაღარა თმა...“

კარი თინამ გაუღო, შეიცადა, სანამ გაიგებდა, როგორ ხასიათზე იყო ელენე. ელენემ გაუცინა, მაშინ განათდა, ახმაურდა, აქოთქოთდა ყველაფერი:

– საყვარელო! ლამაზო! ჭკვიანო!

– კარგი, არ დამახრჩო.

თინა პატარა ბავშვივით მიარბენინებდა შიგნით, ოთახისკენ და თან ეხვეოდა, ჰკოცნიდა. ისე მაგრად უჭერდა ღონიერ მკლავებს, ეგონა ძვლები უჭახჭახებდა.

„აი, ვის ვუყვარვარ მე. რა ღონიერია, ღმერთო ჩემო! თინას ბიჭებიც ვერ მოერევიან“.

– როგორ გასუქებულხარ, რა არის! რამდენი კილო ხარ!

– კარგი ერთი! – გაწითლდა თინა.

– რამდენი კილო ხარ, თქვი.

– სამოცდაექვსი.

– დედუ! რაღა ანდერსონი და რაღა შენ! ორ წელიწადში ალბათ ასი გახდები.

– ასი კი არა! ვვარჯიშობ, იცი, როგორ?

– ტენისზე დადიხარ ისევ?

– ხო.

– ცურვაზე იარე-მეთქი, ხომ გითხარი. ცურვისთანად არაფერი უხდება ქალს.

„აჰა, ისევ! წავიდა დარიგებანი, ბრძნული აზრები, ვაი, შე ჩერჩეტო, შენ!“

– მოათქმევინე სული, შვილო, – ღიმილით ეუბნება დედა თინას.

– დაჯდეს რო. აი ასე დაჯექი და მე ასე გიყურებ. დაჯექი და ისე მელაპარაკე, რაც გინდა.

ელენე ტახტზე დაჯდა, ფეხები მაღლა აიკეცა და ზედ კაბის კალთა გადმოიფარა. თინა წინ დაუჯდა, იმანაც ფეხები აიკეცა, ტუჩების ბოლოებზე ცერი და საჩვენებელი თითები ჩამოისვა – ვითომ ჭორიკანა სოფლელი დედაკაცი ვარო და კახურ კილოზე დაიწყო:

– აბა, ქა, როგორა ხარ, ქმარ-შვილი როგორა გყავს; ინდაურები, ჭუკები!

ელენეს ეცინებოდა, მაგრამ ამგვარსავე კილოზე მიუგებდა:

– კარგად, გენაცვალოს ჩემი თავი, თინო, კარგად, ცოტა ჭუკები დამებერნენ, ქალო, თორემა...

– თვალი, ქა, თვალი იციან, თვალს გიკრავდა ვინმე, მკითხავი უნდა ნახო, ელენე, მკითხავი. ნათლუხში ყოფილა ერთი მიწაგასახეთქი გოგო, გასათხოვარი, ქა, ქალიშვილი! რეებს ლაპარაკობს, რეებს ლაპარაკობს, რომა, გააგიჟებს ადამიანს თურმე.

– წეღანაც მორბოდა ერთი; იმ ნათლუხელი მკითხავის გაგიჟებული თუ იყო ის საცოდავი!

ახლა დედაც იცინოდა და ცრემლებს იწმენდდა თვალებიდან.

– შეგაჩვენა ღმერთმა, თინა, შენ, კარგი რამ შენა ხარ! რაღას არ მოიგონებს...

– შენა, ქა, შენ როგორღა გყავს ი შენი ბუზიკის მასწავლებელი კლავდია ისაევნაი.

– თვალი კი გამოსძვრეს, მეხი კი დავათხლიშე იმ ტუტრუცანა თავში! რომანის წერა დაუწყია! მივალ და მიკითხავს: Он был высок, строен и элегантен, как Печорин...

თინასთან არ შეიძლება ფიქრი, თინასთან ელენეც მხიარული, კისკისა ქალიშვილი იყო, თუ, რა თქმა უნდა, თინა არ აჭარბებდა და ელენე არ უწყრებოდა. თინას ელენეს წყრომის ეშინოდა. ელენეს რიდი დედასაც კი ჰქონდა – თითქოს ის ყოფილიყოს ოჯახის უფროსი. თითქოს კი არა, ნამდვილად ელენე იყო ოჯახის უფროსი. უიმისოდ არაფერს არ აკეთებდნენ, არაფერს არ ყიდულობდნენ...

თორმეტ საათზე დაწვნენ. თინა პატარა ბავშვივით ატრიალებდა თვალებს – ვითომ ატირებას აპირებდა. ელენეს ეცინებოდა. მერე, ვითომცდა წყრომით უთხრა – მოდი, დაწექიო. თინა გამოიქცა შიშველი ფეხების ტყაპუნით და შეუგორდა საბანში. იწვნენ გულაღმა და იცინოდნენ. თინა ათას რაღაცას იგონებდა. ჩურჩულით ეუბნებოდა ელენეს და ელენე იცინოდა, ისე იცინოდა, კინაღამ გული არ მისდიოდა.

– კარგი, შვილო, გეყოფათ! – შეშინებული ამბობდა დედა.

დედას ყველაფრის ეშინოდა, განსაკუთრებით სიცილის. სიცილის ყველას ეშინია... გაიცინებს ქართველი კაცი ცოტა მეტს და იმწუთშივე ელდასავით დაჰკრავს – ვაიმე, ცუდად არ ამიხდესო.

პირველ საათზე თინა თავის ლოგინში გადავიდა. ამოიდო ფუნჩულა ხელი წითელი ლოყის ქვეშ და მაშინვე დაეძინა. ელენემაც სცადა დაძინება, მაგრამ ამაოდ ბრუნავდა და ხუჭავდა თვალებს...

„სულ რომ ვერ ვნახო.. არა, არ მოვკვდები! ამისთანა რამის გამო არავინ მომკვდარა და არც შენ მოკვდები. ისეთი ბაიყუში ხარ, ვინმეს უნახაობა მოგკლავს შენ?! სიკვდილი კი არა, იმ მწარე ტკივილივით რაღაცასაც კი აღარა ვგრძნობ, წეღან რომ ვგრძნობდი. უკვე ისე ვარ, თუნდაც გაკვეთილზე გამიშვი ახლა. თინამ? თინას ბრალი არ არის მარტო. ის შავი წყვილი რომ დავინახე ნეკერჩხალთან, მაშინაც ასე ვიყავი. გოგო ჩვენი უბნელი იქნებოდა. ვინ იცის, თინაზე პატარაც იყო. თუმცა რაღა პატარაა – თინა ოცდასამის უნდა გახდეს საცაა. პატარა კი ჩვიდმეტი წლისაც აღარაა. სიყვარული მაგათ ასაკში იციან, თორემ მე ისე მაქვს გასქელებული კანი და ნერვები – ვინმეს სიყვარული ამათრთოლებს ახლა? აპაჰ! ვარ მარტო იმ ჩემს სქელკედლებიან ოთახში. გარეთ წვიმს, ტალახია. ფიქრის საგანი ხომ უნდა გქონდეს რამე! ხოდა, ვიგონებ რაღაცას – რომ ვერ ვნახო, მოვკვდები. ჩემს ასაკში მაინც აღარავინ არ მოკვდება ვინმეს უნახაობით. ჩაი ხომ დალიე, ხომ დაწექი, ახლა დაიძინე, რომ დილაზე ახალი ენერგიით შეუდგე საქმეებს. რამდენი რამე გაქვს გასაკეთებელი! პერანგი თინას, თბილი ფეხსაცმელები და მატყლის წინდები დედას, სავარჯიშოები ბავშვებს. ბაზარში, აბანოში... აი, შენი ცხოვრების თავი და ბოლო. თვალყური ადევნე, რომ არ გაგიცივდეს, ავად არ გაგიხდეს არავინ. შენ ირბინე მაღაზიებში და ბაზარში, რომ არ დაგეღალოს არავინ, შენ რეცხე, შენ აკეთე... ყოველთვის გამახვილებული გქონდეს ყური: არ გამოგეპაროს სიყალბე, სიცრუე, სისაძაგლე. ამხილე და აღზარდე მოყვასი შენი. დასხი ბავშვები და ამეორებინე ხმამაღლა: – Именительный – кто? что? Родительный – кого? чего?(სახელობითი – ვინ? რა? ნათესაობითი – ვისი? რისა?) მერე თინას ეყოლება ბავშვი. თინას ძუძუების პატრონი დიდხანს ვერ დარჩება უბავშვოდ. ეყოლება პატარა ბანტიანი გოგონა და ამით მთლად დაგვირგვინდება ყველაფერი. მე კი არა, სამი ჩემისთანა არ მოსჭარბდება მომვლელად პატარა ბავშვს...“

ერთხელაც გადაბრუნდა კედლისკენ და მაშინ იგრძნო, რომ ბალიში სველი იყო. მაშინ იგრძნო, რომ ცრემლი მოსდიოდა, ცრემლი კი არა, დნებოდა მისი ისედაც დამდნარი სხეული და წვეთ-წვეთად ჩადიოდა ბალიშში.

„როდემდე ვეყოფი ასე!..“

შეეშინდა, ხმამაღლა არ ატირებულიყო და საბანი წაიფარა თავზე. მერე სულხანი მოვიდა, თავისი მოკლესახელოებიანი ხალათითა და გაღეღილი მკერდით. ელენე წუხდა: ახლა ნოემბერია, ზოგს უკვე პალტო აცვია და სულხანი კი ამ მოკლესახელოებიანი ხალათით დადის, დადის, დაალაჯებს ოთახში და იცინის. ზედაც არ უყურებს ელენეს, რაღაცას ყვება, იცინის და დაალაჯებს ოთახში. მერე აიღებს წიგნსა და ფურცელს. ფურცელს წიგნზე დასდებს, დაჯდება და დაიწყებს ელენეს ხატვას. ზედ არც კი უყურებს, ისე ხატავს თვალებსა და ტუჩებს და ქვეშ მიუწერს:

„ჩემი მელანქოლიური მეგობარი“, „მკაცრი მასწავლებელი“, „ჭკვიანი ქალიშვილი“... ათასჯერ რომ დახატოს, ათას სხვადასხვა წარწერას გაუკეთებს და ყველა წარწერის შემდეგ სიცილი აუტყდება უეჭველად... მერე ბავშვები აირივნენ და აჟივჟივდნენ. მერე თინა იშიშვლებდა ვეება მარცხენა ძუძუს. მერე ვითომ პერანგის ამარა მიდიოდა ქუჩაში თვითონ და არ იყო დასამალი არსად. მისდევდა სულხანი, იცინოდა და უზომოდ გრძელტარიანი ფუნჯით, წითელ საღებავებს ზოლ-ზოლად უსვამდა ზურგზე – ზემოდან ქვემოთ, ზემოდან ქვემოთ... საღებავი ცივი იყო ბალიშში ჩაჟონილი ცრემლივით და გაეღვიძა.

გაეღვიძა და გაუკვირდა. ფანჯარაში უკვე დილის სინათლე იდგა. ჯერ ეგონა, რომ სოფელში იყო და გარეთ წვიმდა, უთუოდ წვიმდა, რადგან წელს თითქმის მთელი შემოდგომა წვიმები მოდიოდა... მერე ყველაფერი უცებ გაახსენდა.

„რა სულელი ვარ, ღმერთო ჩემო, რა იყო, რა ამბავი დავიწიე წუხელ?! სად მივრბოდი შუაღამისას? კიდევ კარგი, რომ ზაური შემხვდა. რა ვუქენი იმ საცოდავ ტიპს ტროლეიბუსში! თანაც ლექტორი ვარო. კიდევ შემხვდეს სადმე და მიცნოს! ეხ, მიცნოს და მიცნოს! მაინც რა კარგია დღე. განსაკუთრებით დილა, მზიანი დილა! დღეს სულხანსაც ვნახავ. დღეს უბრალოდ, სულ უბრალოდ ვნახავ. სიზმარშიც ხომ ვნახე! დღეს ვნახავ. დამხატავს, მიმიწერს ახალ რამეს და ეგ იქნება და ეგ! რატომ? მაკოცებს კიდეც. მაკოცებს შუბლზე, ჭკვიან შუბლზე, როგორც თვითონ იცის თქმა...“

თინასაც გაეღვიძა და მაშინვე მისკენ გამოიქცა სიცილით. კანკალით მიუწვა გვერდზე და საბანი ნიკაპამდე აიჭიმა ორივე ხელით.

– რა ნახე სიზმარში?

– რა და, შენ გნახე. ვითომ ბავშვი გყავდა და ძუძუ უნდა მიგეცა.

– კაი რა!

– შენ თავს გეფიცები. სურდო შეგხვდება, გაუფრთხილდი, – თინამ რამდენჯერმე მძლავრად შეისუნთქა ცხვირით.

– სურდო უკვე მაქვს.

– ახლა მეც გადამდებ.

– წავალ მაშინ.

– არა, არა, იწექი. მე და შენ წავიდეთ დღეს ბაზარში.

– ხელფასი აიღე? მეც ავიღე სტიპენდია. ვქეიფობთ.

– გინდა, საცივი გავაკეთოთ, კარგი?

– გავაკეთოთ.

– რომელი საათია?

– ათი წუთი უკლია ცხრას.

– აუჰ, შუადღე წამოსულა. ავდგეთ ჩქარა.

ელენემ საბანი გადაიგდო და წამოჯდა.

– მე რა ვნახე სიზმარში, იცი? – წამოიწია თინამაც.

– ვიცი, რასაც ნახავდი.

ელენემ ხელები მუხლებქვეშ ამოიწყო, ფეხები დაჭიმა, უკანგადაწეულმა გააყოლა თვალი და გაუხარდა.

„ფეხები არც ისეთი ცუდი მაქვს, ცოტა რომ გავსუქდე...“

თინა იცინოდა.

– რა იყო, რა გაცინებს?

– მე რა ვნახე სიზმარში, იცი? ვითომ ჩვენს კლავდია ისაევნას გაშლილი ჰქონდა თავისი კრემები. მე კიდევ ფინია ვიყავი და იმ კრემებს ვუტლეკავდი ენით.

ელენეს ხარხარი აუვარდა.

– გიჟი ხარ, გადარეული.

– იცი, ერთ კრემს როგორი გემო ჰქონდა? შენ რომ არ გიყვარს, რაღაც ნამცხვარი როა, „ზეფირი“.

– ფუჰ, გაჩუმდი ახლა!

– ყველას გეფიცები.

– გეყოფა, კარგი!

– რომ გამეღვიძა, სულ უკან ვიხედებოდი – კუდი ხომ არა მაქვს-მეთქი კიდევ.

ელენე ხალათს იცვამდა და ხარხარებდა.

– კარგი-მეთქი, თინა!

...მერე იდგა ხისმოაჯირიან ძველებურ აივანზე, ხელით ისწორებდა თმას და უცხო, ლამაზ ადგილას მოხვედრილი ბავშვივით იხედებოდა აქეთ-იქით.

ცა მოწმენდილი იყო, ჰაერი ცივი და სუფთა, რაღაც ორთქლივით ნისლი დასდგომოდა თბილისს და ამ ნისლში, სადღაც ნავთლუღისკენ, უძრავად იდგა დიდი წითელი მზე. ეზო სველი იყო – თითქოს მოურწყავთო. ქოთანში ჩადგმული ყვავილი გამოდგა მზეში დეიდა ნადიამ და, მაღლა არ ამოუხედავს, ისე შებრუნდა შინ. მერე ოლიამ გამოიტანა ქმრის შავი კოსტიუმი გასაწმენდად.

„საცოდავი ოლია. მარტო კაბა კი არა აქვს დაჭმუჭნული – თითქოს თვითონაც დაჭმუჭნულია, დაღეჭილი, ჩემზე სამი წლით თუ იქნება დიდი და უკვე სულ საპნის სუნი ასდის, საპნისა და სარეცხის სუნი. მოვლა არ უნდა ოთხ ბავშვს? როგორ ცუდად ყავდა პატარა გოგო...“

– ოლია, გამარჯობა!

– ოხ, გამარჯობა, ელიჩკა, როგორა ხარ, ლამაზო? რატომ ვერ გავიგეთ, როდის ჩამოხვედი?

– გუშინ საღამოს ჩამოვედი. თქვენ როგორა ხართ? ქეთინო უკვე კარგად გყოლიათ. ყბაყურა ჰქონდა მართლა?

– ყბაყურა და მერე რა რთულ ფორმებში! ვგიჟდებოდით, თირკმლებზე არ ემოქმედა.

– ახლა სად გყავს, რომ აქაურობას არ იკლებს თავისებურად?

– დედაჩემმა წაიყვანა გუშინ.

ეზოში ძია გურგენი გამოვიდა. ხელში ჩანთა ეჭირა, ეტყობოდა, ბაზარში მიდიოდა. გაჩერდა და თვალებზე ხელი მოიჩრდილა.

– ო, ელიჩკა, გამარჯობა შენი! რავა ხარ, გოგო, დახვალ ისევ ცარიელ-ტარიელი?

– რა ვქნა, ბიძია გურგენ, ძალით ხომ ვერ დავიჭერ ვინმეს?

– აბა როგორ, ბიძი! დაჭერით არა, მაგრამ რაცხა ქე უნდა იღონო შენც. ჯერ ცოტა ქონი უნდა მოიკრა. რა არის, თითქოს არაფერს არ გაჭმევდნენ. მერე ერთს თვალი უნდა ჩაუჩხაკუნო – მე შენ გეტყვი, არ გაქვს ლამაზი თვალები, მეორეს გოუცინო, მესამეს კიდევ რაცხა ასეთი და ბოლოს ქე გაბედავს ამდენში ერთი რომელიმე.

– მაგასაც თავისებური შნო უნდა, ბიძია გურგენ.

– შნო, თორემ, – ხმას დაუწია ბიძია გურგენმა, – შნო, თორემ დიდი შნოიანი ნახე ეს ჩვენი მარგუშა, ხელსახოცებივით რომ იცვლის კავალრებს. შენ რომ შეგიძლია, ბიძი, იმდენი კონსტანტინე დადეშქელიანს არ შეეძლო, მგონი, მაგრამ არ გინდა ქორწილი გვაჭამო და ეგაა. აბა რა, გაწყდა ბიჭები ამოდენა ქვეყანაზე?

– მაგისი შესაფერისი მართლა როა გაწყვეტილი, გაწყდა ახლანდელი ბიჭების სახსენებელი! – ბრაზით გადმოიძახა ოლიამ.

– შესაფერ-შეუფერებლობის დროა ახლა? წევიდეს კაცი როგორმე იოლად, ესაა, თორემ... თორნის პურს ხომ არ დამაბარებ, ნადია!

– ვინაა, რომ ელაპარაკებოდი, – ამოიხედა დეიდა ნადიამ, – ელიჩკა ხარ? ვეღარ გიცანი, გოგო. როგორ ხარ. არ მოსუქდი ცოტა მაინც?

„ყველამ ეს უნდა მკითხოს, დედას და თინას გარდა. იმათ ეშინიათ, ეშინიათ კი არა, არ უნდათ, რომ გული მატკინონ“.

– ეთერი როგორ არის, დეიდა ნადია, ბავშვი ხომ არ შეეძინა ჯერ?

– დღე-დღეზე ველოდებით, გენაცვალე, ელიჩკა, და ვართ ერთ გულხეთქებაში!

– გულგასახეთქი რა არის ქალაქ ადგილას?

– დაიწყევლოს ქალის გაჩენის დღე, შვილო, რა იცი, როგორ შებრუნდება. მერე ცილები ჰქონდა, ხომ გახსოვს.

„ნამდვილი იტალიური კინო. ოღროჩოღროდ მოკირწყლული ეზო, მონგრეული ონკანი, აჩხორილი აივნები, ბარგი-ბარხანა, სარეცხი, ტანსაცმელი... ყველას თავისი საქმე აქვს, ყველას თავისი დარდი აწუხებს, ყველა თავისი არშინით ზომავს და სჭრის. ოლია ბიჭებს სწყევლის, რადგან მაგისი და მიატოვა ქმარმა, ძია გურგენი ხუმრობის ხასიათზეა ყოველთვის – შვილი მაგას არ აწუხებს და ძირი. დეიდა ნადია ისევ გულხეთქებაშია ეთერის გამო: ჯერ იყო და, სწავლაზე იხეთქავდა გულს, მერე – ცუდს არავის გადაეყაროსო, ახლა – როგორ მოიმშობიარებსო; მარგუშა უკვე ქალაქში დაალაჯუნებს ალბათ; მე კი წუხანდელი მაიმუნობის შემდეგ შუბლს ვიგრილებ! რაღაც მანქანას იგონებენო – მოინდომებ და გაიგებ სხვა ადამიანის აზრს. გაგიჟებულია ხალხი...“

თინაც აივანზე გამოსულიყო და ვიღაცის მტრედს ბიჭივით უსტვენდა. მტრედი ამაყად მიდი-მოდიოდა თუნუქის სახურავზე და ხანდახან ღუღუნებდა. თინა ახლა პურის ნამცეცებს უყრიდა. ბოლოს, რომ ვერას გახდა და მტრედი ვერ მოიტყუა, იატაკის საწმენდი ჯოხი აუქნია, მტრედი აფრინდა და ფრთების ტკაცუნით შემოუარა გაშიშვლებულ ალვებს. ალვებზე ბეღურები ისხდნენ. ისინი გაოცებული თვალებით შეაჩერდნენ მტრედს.

– მოვიდეთ ბაზრიდან და მერე დავლიოთ ჩაი, ხომ?

– ცოტა რამ შეგეჭამათ, შვილო.

– მალე მოვალთ, დედა, თერთმეტი საათისთვის მაღაზიებში ვართ წასასვლელი.

ელენე დაჯდა და წინდის ჩაცმა დაიწყო.

– ეხ, ესეც არის რაღა! სადამდე წამივიდა თვალი! გავიხადო ახლა?

– ერთი შენც, – ხელი აიქნია თინამ, – დაამაგრე, რომ მეტად არ წავიდეს და მორჩა. ვითომ ქუჩაში წაგივიდა, ვითომ ვერა ხედავ, ეშმაკმა წაიღოს მაგისი გამომშვების თავი.

– ქარხნის ღიპიანი დირექტორის თავი. მეორედ ვიცმევდი დღეს.

– დირექტორის უამრავი წინდების პატრონი ცოლი. მგონი რამდენი აქვს, არა?

– ვერ მოასწრებ სხვა რამეზე ფიქრს და ისევ წინდები გაქვს საყიდელი.

– აბა, თქვენებურად არ დაანიავოთ ეგ ფული. რამდენი რამე გვჭირდება, ხომ იცით!..

დედამ კიბემდე მიაცილა. ჩარბოდნენ კიბეზე და სახეში სცემდათ სუფთა ჰაერი. ალაყაფთან ელენეს ისევ გაახსენდა ჩამოვარდნილი კარი.

– თენგიზი სად არის, ის ლოქო. ეს კარი მაინც ვერ უნდა გაამაგროს?

– თენგიზი რიგაშია, შეჯიბრზე.

– მაგის პატრონს! ეგეც პირველ ადგილს არავის დაუთმობს, მგონი.

– დასეირნობს კია და...

– ისეირნოს. თუმცა რა – მაგათია ქვეყანა.

ქუჩა გადარეცხილი იყო. მთელი კვირა გაბმით წვიმდა და მხოლოდ ამ უკანასკნელ ორ დღეს დაიჭირა დარი. ხეების ტოტები მზის სხივებით იყო მოვარაყებული და იმ სხივებს თუ ეთამაშებოდნენ – ხტოდნენ, ჟივჟივებდნენ ბეღურები. კვირა რომ იყო, ალბათ ამის გამო – ვინც კი ხვდებოდათ, ყველას კმაყოფილი, დასვენებული სახე ჰქონდა. ხვდებოდათ კი უფრო ხნიერი ხალხი. ახალგაზრდებს, ალბათ, ისევ ეძინათ. „ახალგაზრდები შუადღისას გამოვლენ, ბიჭები გაიპარსავენ პირს, გამოეწყობიან შავ გაპეწილ კოსტიუმებში და გამოვლენ. ტევა აღარ იქნება რუსთაველზე“.

– რომელ ბაზარში წავიდეთ, იცი? ვერაზე. იქ იაფობაა ხოლმე შედარებით. თანაც რუსთაველზე მომინდა გავლა.

„იმათ ქუჩას გავუვლი, იქნებ შემხვდეს კიდეც, ხანდახან ის დადის პურზე“.

– წუხელ სად იყავი, აბა?

– ლილისთან შევედი ცოტა ხანს, საქმე მქონდა.

– ფეხით წავიდეთ?

– რა, გეზარება?

– შენ არ დაიღალო, თორემ...

– აპაჰ!

„რატომ ვუთხარი, ლილისთან ვიყავი-მეთქი წუხელ? დედას არ შეხვდება, მაგრამ თინა იმდენს დატანტალებს ამ ქალაქში, გადაეყრება სადმე და ლილი საყვედურს დააბარებს – რატომ არ შემოგვიარაო. თინა ეტყვის, რომ... ავურიე და ეგ არის. დღეს მართლა უნდა შევუარო ლილის. სულხანი როდის ვნახო? მართლა ისე ხომ ვერ წავალ, რომ არ ვნახო? არა, ის გუშინ იყო... გუშინ მაინც წინასწარ არ მქონდა განზრახული ნახვა. დღეს სხვაა. დღესაც რომ... რა სისულელეა, პირველ საათზე მივალ. ყველაფერს ვფიცავ, ვნახავ და წამოვალ. ათ წუთს არც კი ვუყურებ და წამოვალ. ესეც მეყოფა მთელ თვეს“.

– „დიდი კარუზო“ ნახე? – ეკითხება თინა.

– ისე რა, სოფლურად.

– როგორ სოფლურად.

– ისეთი რადიო გვაქვს, ტენორი მღერის თუ ბანი, ვერ გაარჩევ.

– გინდა, დღეს კიდევ ვნახოთ? რა კაია, არა, მარიო? აი, ფურგონზე რომ წევს და წითელი ხელსახვევი უკეთია. დედა, რას მღერის რადამესს და კავარადოსის! რა ქალია ის მარტა! სულ არ გავს ამერიკელს, არა?

– ის ახლანდელ ქალს კი არ თამაშობს.

– მაინც, რაც არ უნდა იყოს... „რომაული არდადეგები“ ყოფილა, იცი, რა კარგი? ვინ თამაშობს, იცი? ოდრი ჰეპბერნი, ნატაშას რომ თამაშობდა „ომსა და მშვიდობაში“.

– ეს „ჰამლეტი“?

– მაგ „ჰამლეტზე“ ყარაღაჯელები დადიან მარტო.

– ვინ არიან ყარაღაჯელები?

– ცოტაა. ე, მართლა, სულხანი და ესმა შემხვდნენ გუშინწინ, ვუთხარი – შეიძლება კვირას ჩამოვიდეს-მეთქი, შენზე.

– ხოო?

მეტი არაფერი არ უთქვამს ელენეს. ჩუმად გაიხედა იმათი ქუჩისკენ. ქუჩაში არავინ არ იყო. საბარგო მანქანა მირახრახებდა და მერე ბავშვი გადმოვიდა ერთი ჭიშკრიდან.

– უსინდისო სულხანი. ერთხელ აღარ შემოუვლია ჩვენთან, რაც მაშინ იყო, აგვისტოში, შენ რომ გაგაცილეთ. ყავს გამოჭერილი იმ ტუპიაჩკა ესმას და დაატარებს, საითაც უნდა.

„გაჩუმდეს, თორემ რაღაც დამემართება ახლა“.

– შენ რემარკის „ნასესხებ სიცოცხლეს“ ხომ ვერ მიშოვი?

– ინგას აქვს, მგონი, დღესვე გინდა? გიშოვი. ვიყავი პიკაიზენზე, მაშინ რომ გწერდი. ისე რა! რა კარგად იმღერა პისომ, იცი? მაგრამ მერე მარიო ლანცა ვნახეთ კინოში და... გუშინწინ აი, აქ, ბიჭები იდგნენ და ერთი იცი რას ეუბნებოდა მეორეს? წადი, წადი, მამაშენს იმის ფული არა აქვს, დუსტი იყიდოს და ტილები დაიყრევინოს, მანქანა არა, ტოროლა!

– ფუჰ, ყოველგვარ სისაძაგლეს რომ შენ უნდა მოჰკრა ყური. რატომ მე არ მესმის ასეთი რამეები, საინტერესოა.

– შენ ისე მიდიხარ, გაბრაზებულივით... კოქტეილი რომ დავლიეთ!

– ვისთან?

– გოგოებმა. მე, ეთერიმ და ციალამ. იმდენი ვიცინეთ, კინაღამ არ გამოგვრეკა მიმტანმა ქალმა.

– შენა და ის შენი ტუტრუცანა ამხანაგები გადაეყრებით რამეს და მაშინ ნახავთ.

– რას უნდა გადავეყაროთ, დილა იყო, თერთმეტი საათი. ჩვენს მეტი არავის არ იჯდა კაფეში.

– მერე საღამოსაც შეხვალთ.

– საღამოს არა... რა უნდა ვიყიდოთ ახლა?

– პირველ ყოვლისა, ყვავილები. შეხედე იმ ქრიზანთემებს!

– აი ეს თეთრები. რა ღირს, ბიძაჯან?

– თინა!

თინამ ტუჩები მოიკვნიტა და გაწითლდა, თავი ჩაღუნა.

– აი, ეს ექვსი ცალი.

– სამი მანეთი თქვენისთანა კარგი ბარიშნებისათვის.

– წამოდი აქეთ. ჯერ ქათამი ვიყიდოთ. კიდევ იცი რა – კარალიოკი. თუმცა რას გაიგებ, რომელია კარალიოკი, რომელი ხურმა.

...ბაზრის ყაყანი, ფერები და სუნი ქუჩაშიც მიჰყვებოდათ.

„რომელი საათია? თორმეტის ათი წუთი. წაიღოს თინამ ესენი და მე შევივლი ბარემ, არც ისე ადრეა. თუ შინ ყოფნაა, ახლა უფრო იქნება სახლში“.

– წახვალ შენ, თინა?

– სად წავალ, ქალო!

– ჩაჯექი ტროლეიბუსში და წადი შინ, მე სულხანთან შევივლი ერთი წუთით და მოვალ.

– აქ დაგიცდი.

– აბა, იდექი ახლა! წადი და მეც მოვალ ახლავე.

– კაი, ბატონო, არ დაიგვიანო და... მაინც არ დაგხვდება სახლში.

„უხ, შე... რა საძაგელი ენა აქვს ამ ბავშვს“.

– რა იცი შენ?

– უთენია მიადგებოდა ესმა და წაიყვანდა სადმე.

– შენ იცი, რას გეტყვი? იმ ესმას თავი დაანებე. რა შენი საქმეა, რომ მოყევი ენატარტალა დედაკაცივით. მეორედ აღარ გაგიგო, გაიგე?

– ხო და...

– კარგი ახლა! აი, მოდის ტროლეიბუსი, ჩაჯექი და წადი! მეც ახლავე მოვალ.

თინა ტროლეიბუსში გაბუტული ავიდა, ფანჯრიდან გამოიხედა და მაშინ გაუღიმა შერიგების ნიშნად. ტროლეიბუსი დაიძრა. ელენემ ღრმად ამოისუნთქა.

„თუ ახლა შინ დამხვდა, მერე ყოველთვის იმედით შევხედავ ჩემს ბედს. ვნახავ და წამოვალ იმწამშივე. მოვიმიზეზებ რამეს და წამოვალ იმწამშივე. რომ გამომყვეს? არა, ვეტყვი, რომ აბანოში ვარ წასასვლელი. ოღონდაც შინ დამხვდეს ახლა. რა ვუთხრა, დედამისი რომ იყოს მარტო? რა სისულელეა. სულხანის ნახვა მინდა და დამხვდება კიდეც. თუ ძალიან, ძალიან მოინდომებ რამეს, ძალიან, ძალიან – უეჭველად შეგისრულდება. ოი, რატომ არ გაგეცინება, ღმერთო! ათას ცხრაას ორმოცდაცხრამეტი წლის ოცდაექვს ნოემბერს წელში მოხრილი მიდის ქალიშვილი ვაჟის სანახავად. ნახავს ერთი წუთით და მერე კმაყოფილი იქნება მთელ თვეს. სიყვარულით მოეკიდება საქმეს, კოლეგებს, მეზობლებს... იმ ერთი თვის შემდეგ ისევ ნახავს ერთი წუთით და კმაყოფილი იქნება კიდევ ერთ თვეს... მერე... მერე აღარ ვიცი. მე ჯერ ეს მჭირდება მხოლოდ. მაჩვენეთ ერთი წუთით და წაიყვანეთ მაშინვე. დაარქვით ამას, რაც თქვენ გინდოდეთ, ის. მე კი ერთი წუთით მაჩვენეთ და წაიყვანეთ მაშინვე. თქვენი იყოს დიდი-დიდი სიამენი ამა ქვეყნის. მე მარტო ეს პაწაწინა სურვილი ამისრულეთ. დაარქვით ამას, რაც თქვენ გინდათ, ის, ოღონდ ეს პაწაწინა სურვილი ამისრულეთ ახლა...“

ხელი მკერდზე ედო და ისე ადიოდა კიბეზე. მკერდში რაღაც სჩხვლეტდა, როგორც გუშინ, გუშინწინ და ერთი თვის წინათაც.

„ალბათ ეს ჩხვლეტა მიშველის, როცა დრო იქნება. ეს ჩხვლეტა ნამდვილად მიშველის. ღმერთო!“

თეთრ ღილაკს ხელი დააჭირა, სადღაც შიგნით შეშფოთებით დაიზრიალა ზარმა. მერე მოისმა ნაბიჯების ხმა, ქოშებიანი ქალის ნაბიჯების ხმა.

– ვინ არის?

„სულხანი შინ არაა! ეტყობა – სულხანი შინ არაა“. მაგრამ უკვე გვიანი იყო. დეიდა ნინო მეორედ ეკითხებოდა.

– ვინ არის?

– მე ვარ, დეიდა ნინო, ელენე.

– აბა ელენე!

– ელენე...

– უი, ვეღარ გიცანი...

კარი გაიღო და სახეგაბრწყინებულმა დეიდა ნინომ წითლად შეღებილი მსხვილი ტუჩები ცივად დაადო ელენეს გახურებულ ლოყას.

– როგორა ხარ, შვილო, გენაცვალე, სადა ხარ, ერთხელ აღარ შემოივლი. ისევ სოფელში ხარ?

– სოფელში ვარ, დეიდა ნინო.

– ვერაფერი მოგიხერხა ბიძაშენმა, რომ გადმოეყვანე აქ?

– არ ვიცი, დეიდა ნინო, არც მე ვცდილობ და არც ის მატანს მაინცდამაინც ძალას.

– აბა, იქ ხომ არ უნდა ჩაბერდე ასე! იქიდან ჩამოსულები ძალით ვეღარ გაჰყავთ აქედან და შენ რა... ჩაიზე დამეწვიე, გენაცვალე, ელენე, ვიჯექი ახლა მარტო და... ვასო მივლინებაშია, სულხანი... კახეთში წავიდნენ გოგო-ბიჭები დილას, უთენია, ესმას მანქანით. როგორ დაყავს მაგ ქაჯს, რომ გაჩვენა...

„გამაგრდი, ბაიყუშო, ახლა გამაგრდი და მერე თავში ქვა ირტყი, თუ გინდოდეს, ახლა კი გამაგრდი, გაიცინე, გაიღიმე მაინც“.

იღიმებოდა და ცდილობდა, თვალიც კი გაესწორებინა დეიდა ნინოსთვის.

– ესმა მშვენიერი გოგოა, დეიდა ნინო.

– ასეც აღარ შეიძლება, შვილო. დღე მაგათ აღარ გააჩნიათ და ღამე. ჯერ ერთი ბეწო რამე სჭირდება ხოლმე ხალხს და ამათ ხომ... შემჭამეს პირდაპირ – ეს ასე, ის ისე. ერთნი მიქებენ და ცამდე აჰყავთ, მეორენი, ხომ იცი, სულხანს მეტი ეკუთვნისო. მე მესმის ყველაფერი, გენაცვალე, ელენე, მაგას თუ ჭკვიანი ვინმე არ შეხვდა ცოლად, ვერაფერს ვერ გააკეთებს. მაგრამ ეჰ, გენაცვალე, რა არის ადამიანის ბედი, რაღა დააშორებს ახლა მაგათ! მოიყვანე-მეთქი, ვეუბნები. რაც მაგას გადაეკიდა, ვეღარაფერს სერიოზულად ვეღარ კიდებს ხელს. ვინ აღარ გამოფინა და რა სურათები აღარ, ახლა ხომ ახალგაზრდების გამოფენა იყო. მაგან? დღეს-ხვალ, დღეს-ხვალ და ერთი სურათიც არ ყოფილა მაგისი. ვისზე ნაკლებია მერე. ქვეყანას პირზე რომ აკერია: მირზაშვილი, ონიანი, ერისთავი!.. არა აქვს ჩემს შვილს ჭკუა და რა ვქნა!

როცა დეიდა ნინო ამას ამბობდა, ელენეს მოეჩვენა, რომ როგორღაც მუშტრის თვალით გადმოხედა რამდენჯერმე. ამან მთლად დააწყვიტა ნერვები.

„წავალ ახლა. ავდგები და წავალ, არც სურათებს ვნახავ. ისე ავდგები და წავალ“.

– მურაბა მაინც მიირთვი, გენაცვალე, ან ნამცხვარი... ცოტა დამეწვა იმათ ფათიფუთში, მაგრამ მე მგონი მაინც არა უშავს.

– გმადლობთ, დეიდა ნინო, ახლა ვისაუზმე, ნახევარი საათი არ იქნება.

– მარტო ლამაზი კოცნა არ არის საქმე, გენაცვალე. სულხანისთანა კაცს სხვანაირი ქალი უნდა ამოუდგეს მხარში.

„შენც თქვი რამე, ბაიყუშო, შენ ხომ სწორედ ასეთი ბრძნული აზრები გიყვარს, თქვი“.

– მე ახლა წავალ, დეიდა ნინო, თინა მელოდება, უამრავი საქმე მაქვს დღეს.

– დარჩენილიყავი, გენაცვალე, მარტო ვარ, გველაპარაკა ცოტა.

– სასიამოვნოა თქვენთან საუბარი, მაგრამ ხომ იცით... ერთი დღითა ვარ ჩამოსული, დილას უთენია უნდა წავიდე, შვიდ საათზე. მინდა მოვასწრო ყველაფერი. სულხანს... მინდოდა მენახა, რეები გააკეთა ამ ბოლო ხანებში, მაგრამ არ მინდა უიმისოდ. არ უყვარს, როცა უიმისოდ მის რამეებს ახლებენ ხელს.

– უი, რას ამბობ, არა გრცხვენია, ელენე? მობრძანდი, გენაცვალე. შენც კი არ გეხება ასეთი რამ. მოდი, გენაცვალე, და დაათვალიერე, რაც გინდოდეს.

– არა, გმადლობთ, შემდეგ იყოს, მერე რომ ჩამოვალ. კარგად ბრძანდებოდეთ, სულხანს უთხარით, რომ...

დეიდა ნინომ ყურთამდე გააღო სულხანის ოთახის კარი, იქიდან ყვითელი შუქი დაეფინა ელენეს. პირველად კარადაზე დადგმულ მაღალ ლარნაკში ჩაწყობილ ისრებს მოჰკრა თვალი – ეს ისრები ხევსურეთიდან ჩამოიტანა სულხანმა. მერე სუნი იგრძნო – ზეთის, საღებავებისა თუ სულხანის სუნი. სკამს ჯერ ხელით დაეყრდნო, შემდეგ დაჯდა. კარსიქითა კედელი სურათებით იყო დაფარული. ამ სურათებიდან რაღაც ღმერთკაცური ქედმაღლობით იყურებოდნენ ახოვანი ვაჟკაცები და ქალები. ისინი მაყურებელთა წინაშე თითქოს საგანგებოდ ჰფენდნენ უჩვეულოდ განვითარებულ კიდურებს.

„ყველანი ხატავენ მამაკაცების ასეთ ვეება მხარ-მკლავს, მაღალ, სქელ კისრებს და საოცრად პატარა თავებს – სულხანიც, ზაზაც, გოგიც და თენგიზიც... ყველანი ხატავენ ქალის ასეთ გრძელ, ძლიერ ფეხებს, მოქნილ წელსა და წინ წაზიდულ ხორცსავსე ტუჩებს – სულხანიც, ზაზაც, გოგიც და თენგიზიც... ყველანი ცდილობენ თვითონვე დაემსგავსონ საკუთარ ქმნილებებს: იცვამენ მათებრ უხეშ სვიტრებს, სქელლანჩა მძიმე ფეხსაცმელებს, ვარჯიშობენ, ყოველდღე ებერებათ მხარ-მკლავი და უხარიათ, რომ თუნდაც ნახევარი სანტიმეტრით მაღლიდან დახედონ სხვებს. ყველანი ემზადებიან რაღაც ჭიდილისთვის და უხარიათ, რომ იქნებიან სხვებზე უფრო ძლიერნი... სიძლიერე კი... ეს მხდალებს ეჩვენებათ ასე. სიძლიერე არასოდეს არ ყოფილა დამოკიდებული მარტო ღონიერ მხარ-მკლავზე. ანდა, რა არის სიძლიერე, საერთოდ?.. ბალახი არ ცდილობს ბანიანგის ხედ გადაიქცეს და ამის გამო დედამიწა მომხიბვლელი მწვანით იმოსება. ნუთუ თაგორი სუსტი იყო?.. წადი, მოწყდი ახლა აქედან. ფილოსოფია მერე...“

სკამს ისევ დაეყრდნო საზურგეზე და ძლივს გაიმართა წელში.

– არა, დეიდა ნინო, შემდეგისთვის, როცა სულხანი შინ იქნება.

– მობრძანდი, გენაცვალე, ნახე, რაც გინდოდეს.

– შემდეგ, დეიდა ნინო, მე ახლა წავალ. სულხანი ალბათ გვიან დაბრუნდება. უთხარით – ნუ ზარმაცობს. დიდი მადლობა, კარგად ბრძანდებოდეთ...

– კარგად, შვილო, კარგად! უკაცრავად, რომ...

კიბეზე კარგად ჩავიდა. ეგონა, ქუჩაში გავიდოდა და იქ დაეცემოდა. მაგრამ არა, არც იქ დაცემულა. ეგონა, ტროლეიბუსში მაინც ვეღარ ავიდოდა, მაგრამ ავიდა. ბილეთიც აიღო და დაჯდა კიდეც. ჩამოსვლითაც იქ ჩამოვიდა, სადაც უნდა ჩამოსულიყო. მერე იმსიგრძე ბესიკის აღმართი აიარა, მერე ლაპარაკობდა კიდეც, ეღიმებოდა კიდეც. მერე მაღაზიებშიც დაჰყვებოდა დედასა და თინას. იყიდა სავარჯიშოები ბავშვებისთვის, თბილი ფეხსაცმელები დედასთვის, პერანგი თინასთვის. პერანგი კარგადაც გასინჯა – თვალი არ იყოს წასულიო სადმე. მხოლოდ კინოზე თქვა უარი. ცოტა თავი მტკივაო და ადრე დაწვა. ცხრა საათზე დაწვა. ეგონა, ძილში გათავდებოდა ყველაფერი. მაგრამ არ სძინებია... დილას კი, შვიდს ოცი წუთი აკლდა – უკვე ავტობუსში იჯდა. ავტობუსში ოთხი თუ ხუთი სხვა მგზავრიც იჯდა. ციოდა და საწვიმრის თხელ კალთებს მუხლებზე იხვევდა, არ შემცივდესო. საკინძესაც იკრავდა და თმასაც ისწორებდა... მერე შვიდიც გახდა. ავტობუსი დაიძრა. გარეთ ისევ ბნელოდა. ერთი ააყოლა თვალი ელბაქიძის აღმართს. იქ, ბნელში, ვიღაც მორბოდა, სპორტსმენის გრძელი ნაბიჯით ვიღაც მორბოდა. „საწყალი, როგორ მორბის. ალბათ რომელიმე ავტობუსზე დააგვიანდა“, – ეს გაიფიქრა და მერე ცივ მინას მიეყრდნო საფეთქლით. მიეყრდნო და გაუხარდა. ასე ნაკლებად სტკიოდა თავი. მოსცილდებოდა ცოტა ხნით და მიეყრდნობოდა ისევ, მიეყრდნობოდა და უხაროდა – ასე ნაკლებად სტკიოდა თავი. უხაროდა, რამდენიმე წუთით მაინც სხვაზე არაფერზე ფიქრობდა და ნაკლებად სტკიოდა თავი.

კოშკი, კარი რომ აღარ აბია არსაით

მე მოვალ შენთან, როცა დაღამდება. მოვალ (ო, როგორ ვხედავ საკუთარ თავს), ნაპატიმრალივით, ქუდჩამოფხატული, საწვიმრის საყელოწამოწეული და ჯიბეებში ხელებჩამალული. ჩემი ნაბიჯები თქვენს ეზოში და სადარბაზოში იქნება არამყარი. ერთ ფეხს რომ მაგრად დავადგამ, მეორეს ოდნავ თუ შევახებ მიწას. ვიცი, რომ სისულელეა ასეთი თავშეკავებულობა, მაგრამ მაინც.

სადარბაზოს კიბესთან, უამრავი ყვითელი ფანჯრის ძირას, ისიც კი მომეჩვენება, რომ თავბრუ დამეხვა, მაგრამ არ შევჩერდები. მხოლოდ სადღაც ყურის უკან გატოკდება ოფლის ცივი წვეთი. ის ოფლის ცივი წვეთი გამახსენებს რაღაც, რაღაც, რაღაცეებს. ტუჩზე კბილს დავაჭერ, გამეღიმება, გაეღვიძებათ ჩემს ხელებს ჯიბეებში და უცებ გადავიქცევი ნაფოტივით უგრძნობლად.

შენი მეზობლების დაკეტილი კარები დამხვდებიან ბავშვების ხმებით და მუსიკით. „ჩემო თომა, ჩემო თომა“... აქ კიდევ გატოკდება ოფლის ერთი ცივი წვეთიც ყურის უკან. ხელებს ვუჭერ ამ „ჩემო თომას“... მერე ცერით დავაწვები ლიფტის წითელ ღილაკს. ლიფტი ხმას ამოიღებს, ჩუჩუნს დაიწყებს და მაშინვე დამიდგება უკან შენი მეზობელი კუდიანი დედაბერი. მე ვერ გავბედავ მიბრუნებას და იმ დედაბრის სახეში შეხედვას. ის კი დაურიდებლად შემომაჩერდება, თანაც ტუჩების ცმაცუნით, კარგად გამოხატული ულვაშების აყოლებით. ჯაჯგურით გაჩერდება ლიფტი, გაიღება კარი, მე წინ გავუშვებ კუდიან დედაბერს (ნეტავ, როგორ აქვს მოხვეული ბალნიანი კუდი), უნდა შევიდე მეც, მაგრამ, – ტაპ-ტაპ-ტაპ! – წითელქურთუკიანი ქალიშვილი. მე ოდნავ გავიწევი გვერდზე და ქალიშვილი შეირბენს ლიფტში, მაშინვე მაღლა ასწევს წვეტიან ცხვირს და ისიც დაიწყებს თუ განაგრძობს შესივებულივით დაწითლებული ტუჩების ცმაცურს. მეც შევდივარ და ლიფტის კარი იკეტება.

ქალიშვილი თვითონ დააჭერს თავისი სართულის ღილაკს წვრილ თითს. კუდიანი დედაბერი ბრძანებს: – მეშვიდე! რა თქმა უნდა, მეშვიდე უნდა იყოს. მეც მეშვიდე! ისე ტოკავს, ისეთი გაჩქარებით ატოკებს ტუჩებს ქალიშვილი, ისიც კუდიანია. მე არ უნდა შევიმჩნიო, რომ მათთან ყოფნას განვიცდი. სწორად ვდგავარ, ისევ საწვიმრის ჯიბეებში მაქვს ჩამალული ხელები, მეშვიდეზე გადავდივართ მე და კუდიანი დედაბერი. კუდიანი ქალიშვილი, ჩემსკენ მოშვერილი წითელი ცხვირით, განაგრძობს გზას. ტუჩებს შორის თანდათან გამობუშტავს თეთრ ბუშტს.

ბებერი კუდიანიც მარცხნივ უხვევს. ნეტავ, რა საკუდიანო ხელსაწყოები უწყვია ძველი ყაიდის ჩანთაში. კიდევ კარგი, რომ შენი მეზობლის კარს მიადგება და არა შენს კარს. იქ ზარისკენ ასწევს ნამდვილად კატის გაფარჩხულ კლანჭებს, თან კვლავ განაგრძობს საკუდიანო საქმეს, ალბათ, უკუღმართ ლოცვას. მე გადამეტებული სითამამით დავაჭერ თითს შენს ზარს, დედაბერი უფრო სწრაფად აამუშავებს ტუჩებს. თვალმოუცილებლად მიყურებს მე, მერე – ღია კარში ჩამდგარი დაბალი, მსუქანი ქალიც. აშკარა სინანულით მიიხურავენ კარს.

შენც მიღებ. შენ აი, რა. სულ მინდა გკითხო, რატომ დაგედება ხოლმე სახეზე მუქი ჩრდილისფერი კარის გაღებისას, რატომ გაქვს თვალები ვითომ მშვიდი, სინამდვილეში – ბრაზით სავსე (ასეთი ბრაზიანი თვალები აქვთ გარეულ კატუნიებს). ჩემი დანახვა გაბრაზებს, თუ დიდი ხნის დაუნახაობა? თუმცა, რაღა აზრი აქვს ახლა ყოველივე ამას!

მე ვიხდი ქუდს, მერე საწვიმარს, თვითონვე ვკიდებ საკიდარზე. შენი გრძელი ხელი თითქოს წკიპურტის დასარტყმელად შეგიჩერდება ჰაერში. თმის ვარცხნას რომ დავიწყებ, ღიმილით ვიყურები სარკეში და ვითომც ხუმრობით ვამბობ, – რას დავემსგავსე, კვებმრეწვის მუშაკს, არა? იქვე სარკეში ვხედავ, როგორ გადაგეყრება სახიდან სიმუქე. შენ მხოლოდ მქრქალად გეღიმება ჩემს სიტყვებზე. მე მუცელს უარესად ვბერავ, შენ ხელებს ჩაიწყობ თბილი ხალათის ჯიბეებში, ჩაიჭიმავ ქვემოთ და ასე შემიძღვები ოთახში.

ჩემს შეკითხვაზე, – როგორა ხარ, – ისე შემომხედავ, თითქოს რაღაცა გაუგებარს გეკითხებოდე, ტუჩებს წამოიშვერ წინ. ე! რაღაც საერთო ხომ არა გაქვთ ამ სახლში მცხოვრებთ, ყველას! მე გიმეორებ:

– როგორა ხარ?

შენ მარტო ამას იტყვი:

– ცივა.

– რა დროს სიცივეა.

– ძალიან ცივა, – და ისევე, ხალათის ჯიბეებში ხელებჩაწყობილი ჩაჯდები სავარძელში, ჟურნალების მაგიდის იქით. მე აქეთ ვჯდები, დივანზე. არ მინდა მაშინვე წავატანო ხელი ჟურნალ-გაზეთებს. ხელებს მუხლებთან დავიწყობ გლეხკაცივით.

– გშია?

– არა მშია.

– შენ ხომ იცი, რომ ძალიან ადვილად ვიჯერებ ტყუილებსაც?

– ამჯერად მართალს გეუბნები.

– ესე იგი გამოსწორდი.

– ვფიქრობთ, ასე უნდა იყოს.

მაინც წამოდგები, ორ თეფშს მოიტან, ორ დანას.

– ხილს ხომ შეექცევი?

– ხილს კი. შენთან ერთად.

ხილი თიხის ორჯამიანით დგას მაგიდაზე. ორჯამიანიც ლამაზია, თითქოს უნაბებდაყრილი, ხილიც – მუქი წითელი ვაშლები, მოყვითალო ვაშლები, მომწვანოებიც. მე ვიღებ ყველაზე შეუხედავს, მწვანეს, მქრქალი თეთრი წინწკლებით.

– შენც გიყვარს, არა, ეს ვაშლი?

– კი.

– მეც. მერე რა ჰქვია, იცი?

– მნახე რა, სპეციალისტი.

– სემირანკაო, ბაზარში. სინამდვილეში, სემირენკოა, უკრაინული წარმოშობის. იქ იყო სემირენკო, სელექციონერი.

– რეები აღარ იცი!

– აბა!

– გინდა მე გაგითალო?

– არა.

– მომეცი, მე გაგითლი. შენ ჟურნალები გაინტერესებს და გადაშალე.

მე მეღიმება და მართლა გადავშლი ჟურნალს. შენ ლამაზად იწყებ ვაშლის გათლასა თუ გაფცქვნას. ხელის ზურგებზე ჭორფლები...

– მე რა მაინტერესებს, იცი? შენს გვერდით კუდიან დედაბერს უცხოვრია. ღამით არ გაღვიძებს ჭერზე და კედლებზე ფხაჭუნი?

– უიმე, ვარა ძალო! უიმე, შენ რა გითხრა, როგორი კარგი ქალია, რომ იცოდე.

– განა აუცილებელია, ცუდი იყოს კუდიანი. ზოგმა მარტო ღამღამობით იცის კედლებზე და ჭერზე ფხაჭუნი.

– გაჩუმდი, გაჩუმდი. ეგ საცოდავი ქალი არჩენს მთელ ოჯახს, დებილ შვილს, მთხლე რძალს.

– დებილი შვილი კანონიკურია კუდიანისთვის. მაგრამ გოგოც იყო ლიფტში, წითელქურთუკიანი, წითელცხვირიანი. ის ტუჩებსაც აცმაცუნებდა, ცხვირსაც, მე მგონია, ყურებსაც.

– ეგ კი. ეგ კუდიანია ნამდვილად. ხვალვე გააქნ-გამოაქნევს კუდს და დატკბილული მკითხავს, თქვენთანაც უკვე ცივა, არა, ქალბატონო ლილი? ჩვენ დავიყინეთ, ჩვენ – თანაც იმდენნი რომ ვართ... ეგ ინგა კუდიანია ნამდვილი.

– საერთოდ ამ სახლში...

– კარგი, ახლა, დაუშვი.

უკვე რამდენიმე ყავისფერი ხალი გაქვს ხელის ზურგზე. კანიც რაღაცნაირად მეტად თხელი, ცივი, გაცრეცილი. ყოველ შემთხვევაში, აღარაფერი აქვს კანს საზეიმო, გასაბრწყინებელი. მე ხომ რა ხანია გადავცდი ორმოცდაათს, არ მინდა გავამხილო, მაგრამ შენც...

– შენ მართლა იბუზები.

– ცოტათი ჰო.

– აუჰ, გახსოვს, მანქანა რომ გაგვიფუჭდა ისიკ-ყულთან, რაღაც ხეობაში? ათასი გრადუსი რომ იყო სიცხე. შენ კი ნეტარებდი. თავზედაც კი რომ არ იფარებდი არაფერს.

– იი...

– ყირგიზმა მწყემსმა რომ დაგიჩოქა?

– აბა!

– არწივი რომ დაეშვა და დაგვყივლა სწორედ იმ დროს!

– დღესაც საკვირველსა ვარ.

– ყირგიზი რომ თოფისთვის გაიქცა, როგორ იდგა მერე თოფიანი და გვიყურებდა. მეჩვენება, რომ ამ ნათურის ქვეშ შენი თმა ისევე მხურვალეა, როგორც იქა, ყირგიზეთში.

შენ თავზე იდებ ხელს და თავს აქანებ.

– არა.

– აბა, მე მაჩვენე.

აშკარად მაგრძნობინებ, კიდევ ხომ არ ვინებებთ სხვა რამესაც.

– ხელი მაინც მაჩვენე.

– არა.

მე ხელს მაინც გკიდებ მაჯაში, შენ აიწევი, თითქმის ავარდები, ამოიძახებ:

– გაგიჟდი?

ხელს გამომტაცებ, უკან-უკან იხევ, მაჯას ისრეს.

– გაგიჟდი? გადაირიე?

– ბათქაში ჩამოგცვივდა?..

წამი და მეხი დამეცემა თავზე. მაშინვე ძირს დავუშვებ ჩემს ბაირაღებს.

– ... მიუკარებელო ციხევ.

გადმოსანთხევად აგროვებ ზიზღს. მე ფეხებთან გიყრი იმ ბაირაღებს.

– მართლა ბოდიში. უკაცრავად. ჟურნალს ავიფარებ სახეზე.

ღამურასავით ფათქუნობს ოთახში სიბრაზე, მორჩილება. ბოლოს მესმის:

– იჯექი მანდა და ხელები გაჩერებული გქონდეს.

სავარძელს ცოტა უკან გასწევ, ჯდები. ფარულად გიმზერ. ზემოდან ქვემოთ დაწოლით ისრეს თითებს. თვალები... ეს მარტო ბრაზი არ არის, ეს არის პროცესი – რაიმეს დამუშავება სიცივის ქვეშ.

ისევ ამაძაღლებს ეშმაკი:

– იცი? არსებობს ტექნიკაში რაღაცეების დამუშავება მკვეთრი სიცივის ქვეშ. სხვათა შორის, სულ ადვილად შეიძლება შენი გამოყენება სახალხო მეურნეობაში.

– ტაკიმასხარაობაღა გაკლდა.

– რატომ კადრულობთ, ქალბატონო?

– შეაყოლე, რა, შეაყოლე აქედან!

მე მართლა ავდგები. ფანჯარასთან მივალ. ხელებს შარვლის ჯიბეებში ჩავმალავ. საფეთქლები მიხურს: რას ვჩადი, რას ვმაიმუნობ?!.. შენ თითქოს... თითქოს აღარც გახსოვს ცოლ-ქმარი რომ ვიყავით, ერთად რომ ვიწექით თითქმის ორ წელიწადს, პირველი შეხვედრების ლამაზი, ლამაზი... ლამაზი წინწკლიანი სარაფანი... ოცდარვა წელია მას შემდეგ, შენი ბავშვური გააფთრების შემდეგ. შენ ცალკე მოდიხარ, დანასავით მჭრელი, მე ცალკე; მე ხან კბილების კრაჭუნით ვაკეთებდი რაღაცეებს, ხან თვალებდახუჭული, ხანაც ყვირილით, მეც რომ არ მესმოდა ჩემი ხმა. შენ მხოლოდ ბინა გამოიცვალე სამი წლის წინათ. მე მყავს... მე ბევრნი მყვანან. ხელებგამოწვდილნიც ჩემკენ. მე მაინც შენთან მინდა, უფრო და უფრო მძაფრად, სიბერის კარიბჭესთან მდგარს... როგორც მშობლიურ კარმიდამოში დაბრუნება ჯანდაბაში ნახეტიალებს. ხან ვიყეფები, ხან ვყმუი, ხან ვწკმუტუნებ, შენ კი, მუდმივად მშვიდი და ცივი, არასოდეს არაფერს ამბობ დაუწერელი ქაღალდივით. შენა ახლა ხარ კოშკი, რომელსაც კარი აღარ აბია არსაით...

კოშკი, კარი რომ აღარ აბია არსაით...

ისევ დავჯდები, ისევ ავიღებ ჟურნალს. ჟურნალსაც ავიღებ, გათლილ (თუ გაფცქვნილ?) ვაშლსაც. ჩვარივით რბილი ვარ. შევექცევი ვაშლს. ფუი, ჩემი ხნის კაცი და შექცევა! ფუი, ფუი!

შენ ცოტა კიდევ უკან ეწევი სავარძელს, იქ სათითაოდ ილაგებ კიდურებს, ნერვებს. თვალები გაქვს... უკვე სიბრაზით დაღლილი. შენც აიღებ ვაშლის ნაჭერს, ორივე ვჭამთ, ჩვენი ასაკის შესაფერისად – ცოტ-ცოტას. მე ვფურცლავ ჟურნალს და ვიღაც-ვიღაცეებს ვუწოდებ კრეტინებს, დებილებს, ზოგს – მძარცველსაც. შენ გაგახსენდება, რომ ტელევიზორში ცნობილი კვარტეტი უკრავს. ჩავრთავთ. ვუსმენთ. ოთხი ასაკოვანი კაცი თავს იკლავს ოთხასი წლის წინათ შექმნილი მელოდიის ჩვენამდე მოსატანად.

– ფული როგორა აქვთ ამგვარ თავგადაკლულებს?

შენ მხრებს აიჩეჩავ.

– მე მგონია, ჩეჩქივით მაინც არა, არა?

– ჩეჩქივით ნამდვილად არა.

– მოწაფეებს ხომ მაინც მოამზადებენ?

– მოწაფეებს ნამდვილად.

– აბა, არაფერი ჰქონიათ შესაცოდი.

კონცერტის მერე ქალი დიქტორი ლაპარაკობს რაღაცეებს. აშკარად ვხედავ, იმაზე უფრო მეტსა ფიქრობს, როგორ გამოიყურება თვითონ, ვიდრე გაზეპირებულ ტექსტზე. ტექსტი უკან რჩება, სადღაც კეფასთან. მე კრეტინს ვუწოდებ ამ ქალსაც.

– მშვენიერი ქალია, – ბეჭდავ შენ.

– ლოგინისთვის არ გეუბნები. ეკრანზე.

– აუშვი ისევ?

– ბოდიში, ჩვენ.

ხელს მაღლა ვწევ.

უკვე საკმაოდ შევაბეზრეთ თავი ერთმანეთს. დროა, ავდგე, წავიდე, წავეთრე. აქ, მართლაც, ძალიან ცივა. მაგრამ გარეთ უფრო ცივა, ამიტომ თუ არ ვდგები. გაზეთს გაჩვენებ.

– ვისაც ფული აქვს, უკვე აქციებივით რაღაცეების შეძენაც შეუძლია.

– ვისაც ფული აქვს, ყველაფერი შეუძლია.

– ყველაფერი, ყველაფერი? – გამომცდელად გიყურებ.

– კარგი რა!.. ჩაი ადუღდა, ჩაიდნის სახურავი რეკს.

ჩაიზეც ვრჩები. მე და არ დავრჩები?!

– კიდევ ხომ არ ინებებდით?

– ნახევარ ჭიქას.

– იმასაც ვსვამ. თან სულ შენს ხელს ვუყურებ.

ჭიქას რომ დადგამ, გაუბედავად გთხოვ:

– მაჩვენე რა, ხელი.

– დაეტიე ადგილზე.

– გახსოვს, რაღაცეებს რომ ვიგებდით.

მჟავედ შეიჭმუხნი ცხვირს.

– შენი ხელი ახლა რაღაცა დარგობრივ რუკას ჰგავს.

– რა მშვენიერი ქათინაურები იცი!

– აბა! ჩემი ხელი – გომბეშოს, ყეყეჩ გომბეშოს.

შენ აქ კი ნაღდად გეღიმება.

– ხომ მართალია?

ხმას არ ამოიღებ, მაგიდას წმენდ.

– მართლა, ხომ არ წაიკითხე, ტურემენ კეპოტე რომ წერდა მერილინ მონროზე, „ნედელიაში“ იყო დაბეჭდილი.

– არა.

– შესანიშნავი მეგობრები ყოფილან. მისხდებოდნენ სადმე კუნჭულში და სვამდნენ.

– იცი, შენ, რაც უყო მაგ სმამ კეპოტეს.

– მე ხომ აღარა ვსვამ! რატომ მეუბნები ნიშნის მოგებით?

შენ ისე შემომხედავ, ესეც სილაა, მაგრამ ალერსიანი.

მე გული მინათდება.

უბრალოდ მეუბნები:

– როდის წამაკითხებ მაგ „ნედელიას?“

– როცა ისევ მოვალ.

შენ იმას აღარ მკითხავ, როდის მოვალ ისევ, ამაოდ ვიცდი. შენ ისე იყურები, შენთვის სულ ერთია, მოვალ თუ წავალ. ახლა კი ნამდვილად დროა. მძიმედ წავალ კარისკენ. ჩავიცვამ საწვიმარს, დავიხურავ ქუდს. ხელებს ჩავიყოფ ჯიბეებში. შენ ისევ ისეთი თვალები გაქვს (მაშინაც, გარეთ რომ გავალ), სულ ერთია, მოვალ თუ წავალ, მოვბრუნდები და ხელს ისე ამიქნევ, შეაყოლეო, უფრო.

მე მეღიმება. შენ მოხურავ კარს.

ქუჩაშიც მეღიმება და ასე გაღიმებულს შემომაბრდღვიალებენ ფარებს მანქანები. აშკარად მლანძღავს ყველა. ამ ხნის გამოკრეტინებული კაცი! ზიზღი აქვთ ახატული სახეზე. მე ნაბიჯს ვაჩქარებ, ტროტუარზე ავდივარ, აქ საფრთხე ნაკლებია...

შენა? შენ ზიხარ. ტარით მაგიდაზე გაქვს დაყრდნობილი წვეტიანი დანა, წვეტზე თითი გაქვს დადებული და ასე აქანებ ნელა.

მე ტროლეიბუსში ავდივარ, ვჯდები.

აქ აღარ მეღიმება, აქ, შეიძლება, ჩამთვლიმოს.

– თქვენი ბილეთი აღებულია, ბატონო პროფესორო! – მიღიმის მშვენიერი ახალგაზრდა ქალი.

...წვიმს, ვდგები და საწვიმარს ვიცვამ. ვიფხატებ ქუდს.

გზა კალეიდოსკოპიისკენ

შებინდებისას ისევ ნაძვების კორომთან შევხვდით. ეს კორომი სოფლის ნაპირას იყო. სააგარაკო სეზონის დროს, საღამო ხანზე, ხალხს ვერ იტევდა ხოლმე, ახლა კი, სექტემბრის უკანასკნელ რიცხვებში, ჩვენს მეტი აღარავინ დადიოდა. ჩვენც გამონაპირა ფიცრის უბრალო სკამზე ვსხდებოდით. აქედან ანწლმოდებული ფერდობი ჩადიოდა. ძირს, სამოციოდე მეტრით დაბლა, ისევ ნაძვნარი იყო. ნაძვნარში, ლურჯად დაწინწკლულ ვეება ლოდებს შორის, ბროლივით თეთრი ნაკადული მიედინებოდა, ნაკადულს იქით მთა მოჩანდა – ისიც ნაძვნარით შემოსილი, თითქოს შვეულად აღმართული.

საღამოობით ის მთა შავი ტუშით დახატულს ჰგავდა ხოლმე, განსაკუთრებით მისი აწეულ-დაწეული და დაკბილული თხემი. ეს იმის გამო ხდებოდა, რომ მზე მის უკან ჩადიოდა, მოწმენდილ ცას დიდხანს ანათებდა ქვემოდან ოქროსფრად, მთა კი ჩრდილში რჩებოდა.

ჩემს მეგობარს თეთრ, გრძელ ფეხებზე ნატის შავი ჩუსტები ეცვა, მხრებზე მორენგოსფერი ჟაკეტი მოეხურა (ახლა ის ჟაკეტიც შავად ჩანდა). ბეჭებამდე ტალღებად ჩაშვებულ სქელ თმაზე შავი ხავერდის ბაფთი ჰქონდა გადაჭერილი, და როდესაც ამომხედავდა, მეჩვენებოდა, რომ მარტო მისი თვალები კი არა, გამხდარი სახე და მაღალი, სალუქი ყელიც ფოსფორულ ნათებას გამოსცემდა.

მის სიახლოვეს მუდამ ამაზე ვფიქრობდი, რა გასაოცარი თვალები და კანი აქვს-მეთქი. მაგრამ ლაპარაკით, სულ სხვა რამეებს ველაპარაკებოდი. საქმე ისაა, რომ მას მძიმე, საზარელი შეურაცხყოფა მიაყენა მამაკაცმა, რომელიც ძალიან უყვარდა. ამის გამო „სისულელე“ ჩაიდინა. რამდენიმე თვე იწვა, ძლივს წამოდგა და ახლა აღარაფერი სჯეროდა ადამიანთა კეთილი ურთიერთობისა.

ერთადერთი რამ, რაზედაც ყურადღების შეჩერება შეეძლო, ეს იყო „ბუნება“, როგორც ჩვენ უბრალოდ ვუწოდებთ ხოლმე მთებს, ტყეებს, მდინარეებს და ბალახებს. ადრე ძალიან მხიარული, ახლა გამუდმებით დუმდა და მხოლოდ თვალების გამომეტყველებით გაგრძნობინებდა, რა სიამოვნებდა, ანდა რა აღიზიანებდა.

მე სკანდინავიის ქვეყნებიდან ახალი დაბრუნებული ვიყავი და იქაურ ამბებს ვუყვებოდი. ველაპარაკებოდი ცივ, ანკარა ტბებზე და შიგ თავდაყირა ჩახატულ ფიჭვებსა და თეთრ ღრუბლებზე; თითქოს საგულდაგულოდ გარეცხილ წითელკრამიტიან სახლებზე, მშვიდად, თავიანთ ნებაზე მობალახე ძროხებზე, იისფერ ფიორდებზე და მეთევზეების პატარა, ჭრაჭუნა გემებზე, რომლებიც ყურყუმალა იხვებივით ადი-ჩადიან ჩრდილოეთის ზღვის საშინელ ტალღებში.

მეთევზეებზე ლაპარაკით მე იმასაც კი მივაღწიე, რომ საკუთარი მოსაზრება გამოეთქვა მათზე. როდესაც ვუამბობდი, როგორ შემოდიოდნენ ისინი ყურეში, როგორი მშვიდი, ნათელი სახით ადგებოდნენ დედამიწას, როგორი კმაყოფილებით გადმოჰქონდათ ნაპირზე ვეებერთელა თევზებით სავსე კალათები, მან თითქოს თავისთვის თქვა:

– ისინი მთელ დღეს სიკვდილის ხახაში ტრიალებენ და დრო აღარ რჩებათ საკუთარი აბლაბუდების მოსაქსოვად.

მისმა ხმამ ძალიან გამახარა, მაგრამ სიტყვებს რომ ჩავუკვირდი, შევწუხდი. აბლაბუდებში, ცხადია, სხვების დასათრგუნავ ქსელებს გულისხმობდა. ჩვენი აქ ყოფნის განმავლობაში პირველად შევეხე თმაზე ხელით. მინდოდა მეთქვა, რომ საჭირო არ იყო ასეთი შეხედულებების გავრცელება ყველაზე, რომ თვით ჩვენს ახლოსაც შეეძლო მოეძებნა ნათელი, ჯანსაღი ოაზისები; თვითონაც რაღაც მოლოდინით შემომაჩერდა, მაგრამ მარცხენა მკლავზე რაღაცის შეხება ვიგრძენი და შემკრთალმა მივიხედე იქით.

სკამის ბოლოზე პატარა ბიჭი იჯდა. სიბნელეში მხოლოდ ის გამოირჩეოდა, რომ დიდი მრგვალი თავი და წინწამოწეული დიდი ყურები ჰქონდა; კიდევ – წვრილ, ძალიან წვრილ ფეხებზე განიერი სანდლები ეცვა. უცნაურად აბრჭყვიალებდა თეთრი რგოლებით გარშემორტყმულ თვალის გუგებს და იღიმებოდა, მაგრამ კბილები არ მოუჩანდა, თითქოს ჩამოცვენილი ჰქონდა.

იმდენად მოულოდნელი იყო მისი აქ, ამ დროს გამოჩენა, რომ კანკალმა ამიტანა. ვერ გამებედა, ამეწია ხელი, შევხებოდი და გამეგო, ნამდვილი ბიჭი იყო თუ მოჩვენება. ერთიც ვნახოთ, მის ადგილას სიცარიელე დამხვედროდა?!. გაჭირვებით შევბრუნდი ჩემი მეგობრისკენ და დავინახე, რომ ისიც დაახლოებით ჩემნაირი ფიქრით იყო შეპყრობილი. ამან გონს მომაგო. მაგრამ სანამ მე მოვიმოქმედებდი რამეს, ბიჭმა შეატოკა თავი და რაღაც ჩიფჩიფა ხმით იკითხა:

– მერე?

– რა მერე?

– მერე რას აკეთებენ მეთევზეები?

მივხვდი, რომ ჩემი ნალაპარაკევი ჰქონდა მოსმენილი. ამან უცებ დამარწმუნა, ჩვეულებრივ ბავშვთან მქონდა საქმე და ხალისით განვაგრძე:

– მერე? მერე გადაიკიდებენ მხარზე თავიანთ ბრეზენტის ქურთუკებს, ჩაიწყობენ ჯიბეებში დიდ-დიდ დაწითლებულ ხელებს და მაღალყელიანი რეზინის ჩექმების ფხლაკაფხლუკით თავთავიანთი სახლებისაკენ წავლენ. მიდიან ორ-ორი, სამ-სამი. ქუჩის პირას აყუდებული ახალგაზრდები რიდით უთმობენ გზას. შევლენ ამოჩემებულ ბარში, მოიქექავენ ჯიბეებს და – ტყაპ! ტყუპ! – გამყიდველის დახლზე ნორვეგიული კრონები. დალევენ თითო კათხა სურნელოვან ლუდს, ხელის აწევით გამოემშვიდობებიან გამყიდველს და ისევ წავლენ. მათი თეთრი სახლები თოლიებივით მიყუჟულან ჩალურჯებული კლდეების კალთებზე. შინ ბავშვები ელიან: პატარა იენსები, ჰენრიკები, ნილსები, მაგდები, ჰერდები, ინგები და იზაბელები. ისინი ყველანი საყვარლები არიან, მაგრამ ყველაზე მეტი სიყვარულით მაინც მთლად პატარები სარგებლობენ, როგორც ჩვენთან. ჰოდა, აიყვანენ იმ მთლად პატარებს მაღლა, სულ მაღლა. სწევენ პატარები გახარებულ ხელებს. ისმის გამამხნევებელი შეძახილები. ხოლო თუ ჭერს მიაწვდინეს ფუნჩულა თითების თუნდაც სულ, სულ წვერები, ისეთი ამბავი ატყდება, თითქოს იმ პატარებს ბაყბაყდევები დაემარცხებინოთ...

ეს რომ ვთქვი, ხელი გავიწოდე და ბიჭს მრგვალ თავზე დავადე. თავი, ალბათ, ათიოდე დღის წინათ გადაეხოტრათ და ახლა თმის ყოველი ღერი ლურსმანივით იჩხვლიტებოდა.

– მერე? – ისევ შემეკითხა ბიჭი და თავი გამომაცალა.

– მერე რაღა? დაიბანენ ხელ-პირს, კისერსა და მხრებს. შეიმშრალებენ მაგარი პირსახოცით. დედა სუფრას გაშლის. წესიერად შემოუსხდებიან ბავშვები. დაჯდებიან მეთევზეებიც და დაიწყებენ ღონიერ ჭამას. ძალიან უყვართ მწნილები – კიტრის მწნილი, პამიდვრის მწნილი...

ბიჭს სახე გაებადრა. მე შევჩერდი.

– მერე? მერე რაღას აკეთებენ? – აღარ მეშვებოდა ბიჭი.

სიმართლე გითხრათ, უკვე მომწყინდა ეს უცნაური ანგარიშგება და ჩემს მეგობარს მივხედე მუდარის თვალით. მაგრამ ჩემს მეგობარს კმაყოფილი, გახარებული გამომეტყველება ჰქონდა და იმ წამსვე განვაგრძე:

– მერე ჩაიცვამენ სუფთად და გამოვლენ გარეთ. მიდიან ქუჩაში სულ ერთად – მამა, დედა და ბავშვები. ჰაერი როგორია, იცით, ნამდვილი ცისფერი. მტვერს ვერსად ნახავ. აქეთ მაღალი, ჩაბნელებული მთაა, იქით – ალაპლაპებული ზღვა. ზღვის ნაპირებზე შუქურები აფახურებენ თვალებს. მეთევზეებს და მათ ბავშვებს ძალიან უყვართ კინო. განსაკუთრებით, როცა ჩვენისთანა ხილით სავსე ქვეყნებს აჩვენებენ. ნახავენ ამ ქვეყნებს, მხიარულ ხასიათზე დაბრუნდებიან შინ და დაიძინებენ.

– მერე?

ეს უკვე მეტისმეტი იყო და გაბრაზებით ჩავილაპარაკე:

– მერე რაღა! მერე წვანან და სძინავთ. სიზმრად დაიბღოტებიან კინოში ნანახ ატმებსა და მსხლებზე. ზღვა კი ტოკავს და ტოკავს.

ეტყობა, შემატყო ეს გაღიზიანება, ხელებით მუხლებს დაებჯინა, თავი დახარა და ფეხები ააქანავა. მე ისევ ჩემს მეგობარს მივხედე. ისიც ასევე, რაღაც მორჩილად იჯდა. თითქოს მასაც უნდოდა, განმეგრძო თხრობა, მაგრამ ვერ შემოებედა ამისი თქმა. გამეღიმა და გავიფიქრე, ოღონდ შენ გესიამოვნოს და თუნდაც დილამდე ვილაპარაკებ-მეთქი, მაგრამ უცებ ბიჭი წამოხტა, ჩემ წინ ჩაცუცქდა, რაღაც ბრჭყვიალა წინწკალი ამოქექა მიწიდან, ერთხანს ათვალიერა და მერე იმედგაცრუებულმა მოისროლა.

– რა იყო? – ვკითხე მე.

– ციცინათელა მეგონა და შუშა ყოფილა.

ისევ ასე, ჩაცუცქული იჯდა. თეთრი რგოლებით გარშემორტყმული ბრჭყვიალა თვალებით შემომცქეროდა და ძალიან ჰგავდა... რომელიღაც ღამის ფრინველს. ეს არ მესიამოვნა. შუბლზე ხელი მივადე, ოდნავ ვუბიძგე და უკან გადავაგდე. მან ფეხები აიქნია, კისკისით გადაგორდა ანწლებისაკენ და სიბნელეს შეერია. შემეშინდა, ემანდ ფერდობზე არ დაგორდეს-მეთქი და წამოვხტი, დავედევნე. მაგრამ, სანამ მე მივწვდებოდი, თვითონ წამოდგა და ჰაერში ქანაობით მკითხა:

– კალეიდოსკოპიაშიც ყოფილხარ?

– რაში? – ვერ გავიგე პირველი სიტყვა.

– კა-ლე-ი-დოს-კოპიაში.

– კალეიდოსკოპია რაღა არის?

– ქალაქი.

– რა ქალაქი, სად?

ბიჭი მიბრუნდა და ჩვენ წინ აღმართული შავი მთის წვერებისაკენ გაიშვირა ხელი.

– აი, იქ, იმ მთის იქით, მერე კიდევ იქით, მერე კიდევ იქით.

მივხვდი, რომ რაღაც თავისებური ამბავი იცოდა და ახლა მე დავუწყე გამოკითხვა.

– შენ თვითონ თუ ყოფილხარ იმ კა-ლე-ი-დოსკოპიაში?

– ჩემი ძმა იყო.

– მერე რაო, შენმა ძმამ.

– ღამე, მე რომ დამეძინა, აიღო ფარანი და წავიდა, ჩვენი ფარანი. გინახავს? ღამურა რომ ახატია შუშაზე. მიდის ტყეში, ფარანი მაღლა აწეული უჭირავს და ტინკ-ტანკ! ფარანი ქანაობს. ხეებზე დათვები სხედან და იყურებიან. – ბეე!.. მელიები ბუჩქებში მიძვრებიან და გრძელ კუდებს ძლივს მიათრევენ. მგლები... – უუ! – ბრიალა თვალებს ხუჭავენ. მაღლიდან წკაპ-წკუპ! – წვეთები ცვივა ძირს ტკაცტკუც! – ხმელი წკირები იმტვრევა. მთის წვერზე რომ ავიდა, იქ იცი, იქ იცი, რა არის საჭირო? ძალიან, ძალიან უნდა ჩაისუნთქო, მერე უცებ ამოისუნთქავ, გაშლი ხელებსა და ფეხებს, დაიქნევ ჩიტივით და წახვალ. მიდიხარ, მიფრინავ. – ტიიუუ!.. ტიიუუ! – როგორც ძილში. ცა სულ წითელია, შენც წითელი ხარ, კალეიდოსკოპიაც წითელია. როგორი წითელი, იცი, ბროწეულის ყვავილივით, ოღონდ გამჭვირვალე. სახლებიც ასეთები დგას. მიარტყამ, აი ასე, წკიპურტს და წკრიმ-წკრიმ-წკრიმ! – ჭიქასავით. გოგოები და ბიჭებიც წითლები არიან, გამჭვირვალეები. იმათაც მიარტყამ წკიპურტს და წკრიმ-წკრიმ! – ეცინებათ. იქნევენ თავებს და კი არ დადიან, დასრიალებენ. წიუუ... წიუუ... მოედნებზე წითელი მილიციონერები დგანან. იმათაც რომ მიარტყა წკიპურტი, – წკრიმ-წკრიმ! მაგრამ მილიციონერის წკიპურტის მირტყმა არ შეიძლება. მიხვალ წყაროსთან, დააჭერ თითს და ჭუუ! – ტკბილი წითელი წყალი, რამდენიც გინდა.

ამ ამბავში რომ იყო, ესე იგი, რაღაც უცნაური ხმებისა და მოძრაობების კორიანტელს აყენებდა, ვიღაც მასზე უფრო მაღალი ბიჭი სწვდა ზეაწეულ ხელში და თავისკენ შეაბრუნა.

– მე გასწავლი შენ ჭუუს!

პატარა ბიჭი გაჩუმდა. ხელის გათავისუფლებას ცდილობდა. მერე უცებ წიხლები დაუშინა დიდ ბიჭს.

– გამიშვი, გამიშვი!

– მოგკლავს დედა, მოგკლავს! – ეუბნებოდა დიდი ბიჭი. მე მივედი, გავაშველე და დიდ ბიჭს ვკითხე:

– ძმები ხართ?

დიდმა ბიჭმა თავი დამიქნია. პატარა – ხელს ხელზე ისვამდა.

– შენ იყავი კალეიდოსკოპიაში?

დიდ ბიჭს გაეღიმა. პატარა დაინტერესებული თვალებით მიაჩერდა.

– იყავი? – გავუმეორე კითხვა.

დიდი ბიჭი ისევ იღიმებოდა და სდუმდა.

შევატყვე, არ უნდოდა, სიმართლე ეთქვა უმცროსი ძმის თანდასწრებით, ამიტომ მოვეშვი. ერთსაც თავზე მოვკიდე ხელი, მეორესაც, ახლო მოვიყვანე, თავები ერთმანეთზე მივადებინე, შერიგდით და მოუსვით-მეთქი შინისკენ. გაიცინეს, დიდმა ბიჭმა ხელი ჩასჭიდა პატარას და წავიდნენ.

პატარამ რამდენჯერმე მოიხედა, მაგრამ უკვე შორს იყო და ვერ ვარჩევდი, იღიმებოდა, თუ რას შვრებოდა, თავის მობრუნების შემჩნევა კი ადვილი იყო. რადგან აქეთ-იქით გაშვერილი ყურები თუ აღარ ჩანდა, მაშასადამე, ჩვენს დანახვას ცდილობდა.

ჩემი მეგობარი ისევ სკამზე იჯდა. ფეხები ერთმანეთზე ჰქონდა გადადებული, ხელები მუხლზე ეწყო და თითქოს ყურს უგდებდა სიბნელეში გაუჩინარებული ბიჭების ფეხის ხმას. გვერდით რომ მივუჯექი, კიდევ კარგა ხანს იყო ასე. ბოლოს ხელებით სკამს დაებჯინა, ღრმად ამოისუნთქა, მომიბრუნდა და რაღაც ტკივილგარეული ღიმილით მითხრა:

– რომ მეთხოვა, დიდი არ ვიცი, მაგრამ პატარა ბიჭი უეჭველად წამიყვანდა კა-ლე-ი-დოსკოპიაში, არა?

მე გავუღიმე და ხასიათის გასასწორებლად ვუთხარი:

– კი, წაგიყვანდა.

– მაგრამ პატარა რომ თვითონაც არ ყოფილა იქ და გზა არ იცის?

– ეგ ისეთი ბიჭია, მაინც გაიგნებს.

– მეც ასე მგონია.

– აბა რა!

– თანაც, არავის აწყენინებს, არა?

– აბა რა!

ჩემი მეგობარი გადმოიხარა და ჯერ ხელები დამაწყო მხრებზე, მერე თავიც დადო ზედ. თმის რამდენიმე ღერი მომეღიტინა სახეზე. ამით ვიგრძენი, რომ ნიავი დაიძრა. ხელის ცეცებით მოვძებნე უკანგადაცურებული მისი ჟაკეტი და ფრთხილად წამოვახურე მხარზე.

დაგვიანებული რეკვიემი

ნასადილევს ეზოში გავედით. მზით გახურებული თეთრი მიწა ქვევრების ნარეცხი წყლით მოერწყათ და ღვინის სუნი იდგა. ნინოს ბიძა, მსხვილი, მელოტი, სპილენძისფერი კაცი, ტირიფის წნელს გრეხდა და გოდრებს ყურს უკეთებდა. ჩვენ რომ დაგვინახა, წელში გაიმართა, წალდი წნელის ფოთლიან ტოტებს გაჰკრა (ტოტები რბილად ჩამოცვივდა ძირს), მაჯა შუბლზე გაისვა და, მზითა და ღიმილით გაბრწყინებულმა, ძალიან ხმამაღლა მკითხა:

– როგორ მოგწონს, სიძევ, ჩვენი ყოფა-ცხოვრება!

მე ჯერ ნამდვილი სიძე არ ვიყავი და გავწითლდი, უარესად გაწითლდა ნინოც. ბიძამისმა კი ჩემს პასუხს აღარ დაუცადა, წალდი მარნისკენ გაიშვირა:

– აემანდ, თახჩის ძირში, ხუთსაპალნიანი ქვევრია დიდი ხნის აუხდელი, თუ კარგი ფეხი გაქვს, მემრის ეგ უნდა გავავსოთ.

– თქვენ არ მოუაროთ და ფეხს დააბრალეთ, – თქვა ამრეზილმა ნინომ.

– რათა, შვილო, ჩვენ ვენახებს მოვლა არ აკლია, დავბარეთ, ორჯერ გავთოხნეთ, ხუთჯერ შაბიამანი დავასხით, სამჯერ მოვრწყეთ, გოგირდი, გაფურჩქვნა, ახვევა და მეტი რაღა... მაგრამ ცამ და ღრუბელმაც თუ ხელი არ შეგვიწყო, რამდენიც გინდა უარე და ელოლიავე.

მე ვუთხარი, რომ კარგი ფეხი მაქვს და მერმისს ხუთსაპალნიანს უეჭველად გაავსებთ-მეთქი. ამაზე ხელები გაშალა, გენაცვალოს გიორგის თავი, გოდორი წამოაქცია, ზედ მარცხენა ფეხი შემოდგა და ახლა ასე განაგრძო:

– ჰო, გენაცვალე, გავავსოთ საფერავით, მერე გადავიღოთ ერთი კოხტად და ვსვათ და ვსვათ. ვენახი ხომ ნახე, ჩრდილები ბლომად! წამოვუწვეთ და ვსვათ და ვსვათ.

მე ვუთხარი, რომ ვენახი ჯერ არ მენახა და ახლა სწორედ იმის სანახავად მივდიოდით.

– წადით, შვილო, წადით. ნახე, დაათვალიერე. არაფერი კი არ იეშმაკოთ იქა, ირგვლივ ხალხია!

ნინო წაფერდებულ მესერს იქით გასულიყო და იქ მიცდიდა. რომ გავედი, დარცხვენით შემომხედა და გაეცინა:

– უნდა მიეჩვიო აქაურ სიტყვა-პასუხს, – მზემოკიდებული შიშველი გრძელი მკლავი ასწია და წნელის ღობის იქით გადაიშვირა, – უყურე, აგერ ის კაკლის ძირია. აქ სხვა არაფერი იდგა ამ დიდი კაკლის მეტი, არც ეს ვაშლები, არც ეს ატმები, არც პამიდორი და ყვავილები. მარტო ბალბა იყო, დაბალი, ძალიან ხასხასა, გრილი ბალბა. გავშლიდით ხალიჩას, წამოვგორდებოდით ზედ და ვიყავით ასე. მერე შავი, შავი, – წვრილი თითები ლოყებზე ჩამოისვა, მერე ტუჩებს ზემოთ გამოფარჩხა ეშვებივით, – აი, ასეთკბილებიანი. კაკალზე მოლაღურები ბუდობდნენ, როგორ კარგად მახსოვს, რომ იცოდე: ბებია წიგნს გვიკითხავს, მე კი ვწევარ და მაღლა ვიყურები, მზით აბრჭყვიალებულ ფოთლებს შევცქერი. თრთიან ის ფოთლები და თრთიან მზის სხივებიც. იმ ფოთლებსა და სხივებს შორის კი ქისასავით ჰკიდია მოლაღურის ბუდე, შიგ დედა მოლაღური ზის, ისიც მზისფერი და ისიც აქანავებული. ქანაობს და ხანდახან მოწყენილობისგან თუ ამოიძახებს: – ნათლიჯალაბო! – რა გნებავთ?! – გამოსძახებს მეორე მხრიდან სხვა მოლაღური, – ერთი პური გვასესხე!..

ფეხის წვერებზე აწეულს მომუჭული ხელი ტუჩებზე ჰქონდა მიდებული და რუკრუკით, წამღერებით იძახდა მოლაღურების „სიტყვებს“. მე თავი გვერდზე გადავწიე და ისე ვუყურებდი, თითქოს კარგი სურათი ყოფილიყოს გამოფენაზე. შემამჩნია, გაჩუმდა, ხელები უკან შემოიწყო და განაწყენებული კილოთი მკითხა:

– რატომ მიყურებ ეგრე?

ჩემთვის აქ ყველაფერი უცხო იყო და გასაკვირი არ არის, მძაფრად შემეგრძნო საგნები, მათი ფერები და ხმები. იმ დროს, როცა ნინო მეკითხებოდა, რატომ მიყურებ ეგრეო, ის ღობეზე გადმოკიდებულ გოგრის ფოთლებთან იდგა. ფოთლები დიდი იყო, ხასხასა, უძრავი. მსიამოვნებდა, რომ ამ ფოთლების ნაზ, ეკალდაყრილ ღეროებში ხარბად იდგა ოდნავ მომწარო, სუფთა, გრილი წვენი. მსიამოვნებდა, რომ ნინოს შიშველ კიდურებს გარსშემოვლებოდა ძაგძაგა ელექტრული შუქი, მისი ტუჩები სავსე იყო იდუმალი შარბათით, მისი მოლურჯო-მოშავო თმა – მსუსხავი სიმხურვალით, და ერთი სული მქონდა, მენახა იგი ამ ფოთლებში (გოგრების, ძირხვენების, ბალბებისა და მრავალძარღვების გრილ ფოთლებში) გულაღმა მწოლიარე, ლურჯი, მკვრივი ცისაკენ მკერდაზნექილი. მან უთუოდ იგრძნო ეს და სახე აერია.

– აბა თქვენთან როგორ იძახიან მოლაღურები?

მე გამეღიმა და ვუთხარი, რომ მოლაღურები ჩვენთანაც სწორედ ასე იძახდნენ, ოღონდ, სამწუხაროდ, არა ასეთი საამო ხმით, როგორიც მას ჰქონდა. მაშინ მან კვლავ გამოიდარა, გოგრის ფოთოლს წასწვდა, მოწყვიტა, დამუჭა, დააგუნდავა, ოდნავ უკან დაიწია და მთელი ძალით მესროლა. მე ის ფოთოლი ჰაერში დავიჭირე და უკანვე დავუბრუნე, მაგრამ მას ხელი აღარ აუწევია, ფოთოლი ბაღში გადავარდა.

ბაღში, ახალგაზრდა ატმებსა და ვაშლებს შორის, მწვანედ აზავთებული პამიდორი იდგა. ზოგი მწიფდა, ზოგიც ახლად იყო შეფერილი. ღობის ძირებში, გოგრის ფოთლების მაღლა, ზაფრანები და გეორგინები ყვაოდა, მათ მაღლა კი, ყვითელი მზის შუქში, ქინქლებისა და კოღოების გუნდი ირეოდა, რომელიც ძალიან მაგონებდა მატარებლის ფანჯარასთან აბოჟირებულ ნისლს.

მერე ვენახებში მივდიოდით. აქ ვენახებიც თავისებური იყო – შესარული, ხშირი, ატმებგარეული. ალაგ-ალაგ, ვენახის კუთხეებში, კომშები და კაკლებიც ამობოლქვილიყო. გამოსულიყვნენ ბილიკის პირას დაბალ-დაბალი, კურდღლებივით ცქვიტად დასკუპებული საფერავი ვაზები, და ვითომც არაფერი! სინამდვილეში კი გულმოდგინედ ცდილობდნენ შაბიამნით აფორაჯებული ფოთლებით შავი მტევნების დაფარვას. ვენახები იშლებოდა შორს, ჩრდილოეთისაკენ, მზით გადახრუკული დაბალი სერის გაყოლებით. ბოლოს მოჩანდა რამდენიმე სწორი ალვის ხე, იმ ალვის ხეების უკან კი – ლურჯი ტყიანი მთები. ნინომ თქვა, იმ ლურჯი მთების უკან ნაძვები დგასო. ამას ისე ამბობდა, თითქოს იქაური ყოველი ნაძვი საახალწლო საჩუქრებით ყოფილიყო მორთული. თურმე იქვე უცხოვრია გასაოცარ ხალხს – ხევსურებს. ხევსურ გოგონებს წითელი თმა და ცისფერი თვალები ჰქონიათ, ბიჭები თურმე დღესაც აშკარად ატარებენ თეძოსთავთან დაკიდებულ სწორ ხმლებს, ცერზე კი უკეთიათ კიდევ უფრო საშინელი იარაღი – ღაჯია.

– როგორი ყურძენი გიყვარს, თეთრი თუ შავი? – მკითხა უცებ თვალებში შემოშტერებულმა.

მე მხრები ავიჩეჩე.

– მაშინ მე მოგიწყვეტ, – ვენახში გადახტა და სამი შავი მტევანი გამოიტანა. ორი მე მომცა, – თავკვერია, ნახე, რა გემო აქვს!

ეს იყო უტკბილესი და უგემრიელესი ყურძენი.

– ასე უნდა ჭამო, ასე ლოცვას ჰგავს, – ყურძენი მაღლა ჰქონდა აწეული და რბილად გაღებული პირით ეწვდებოდა დაბლიდან. მარცვლებმოცილებული კლერტი ტუჩებს უსველებდა, ტუჩებს უბრწყინავდა, უბრწყინავდა და ჩემს სიცოცხლეში პირველად მივხვდი, რომ ლოცვა ლამაზი იყო, რომ შეიძლება, ადამიანებს სწორედ ეს სილამაზე იზიდავდა საღმრთო ცერემონიალის შესასრულებლად, რომ შეიძლება, ისინი თავიანთ მიერვე შექმნილი მშვენიერების წინაშე იყრიდნენ მუხლთ...

ბილიკი ფერდობს გადაადგა და შევჩერდით. ფერდობი ატყევებული ხილით იყო სავსე. ერთმანეთს ჩახვეოდნენ ქლიავები, ალუბლები, თხილები, კუნელები, შვინდები. მათ ქვეშ, ნესტიან სიბნელეში, უთუოდ განცხრომით ცხოვრობდნენ ნაზი, მეოცნებე ლოკოკინები, ყაჩაღებივით დაშლიგინობდნენ გუნებაფიცხი მინდვრის თაგვები, ხანდახან გრაციოზულად გაიკლაკნებოდა ანკარაც. მათ მაღლა, ამ ატყევებული ხილის მაღლა, ცაში ასულიყვნენ ფშავური ბულულებივით აწოწოლებული ბლები. ნიავი არ იძვროდა, მაგრამ მათი მსუბუქი ფოთლები მაინც ლიცლიცებდნენ დამამშვიდებლად.

– ჩავიდეთ ქვევით, იქაც ჩვენი ვენახია, – თქვა ნინომ და ჩემი პასუხისთვის აღარ დაუცდია, ფერდობზე დაეშვა. ხელები მკერდთან ჰქონდა აწეული და, როგორც კი რომელიმე ხეს მიუახლოვდებოდა, თავის შესაკავებლად წამით წასწვდებოდა, ინერცია ჩემკენ შემოაბრუნებდა, გამიცინებდა და ისევ დაექანებოდა. გადავახტით პატარა რუს, რომელშიც ძალიან წმინდა წყალი მიედინებოდა მდორედ, თითქმის შეუმჩნევლად, – წყალში ჩალები და ნიახურისმაგვარი მცენარეები იდგა. ნაპირები სავსე იყო ბაყაყებით – ისინი ტყაპატყუპით ჩაცვივდნენ რუში, – ჩავირბინეთ ერთი პატარა მწვანიანი ფერდობიც და „ჭალის ვენახებში“ ჩავედით. აქ ვაზს ხილი, სიმინდი და ბოსტნეული სჭარბობდა. ხეხილქვეშ ეთიბათ კიდეც, – პატარ-პატარა კვირტებად იდგა წვიმისგან ჩამუქებული თივა. ხახვი ამოეღოთ, სიმინდი ხმობაში იყო.

გავიარეთ ის „ჭალის ვენახები“, ფერიცვალებით გადათეთრებულ, ოდესაც გადახნული ველიც: ტოტებდათენთილი წნორების, ციმციმა ვერხვების და ვერცხლისფრად შეფიფქული კატაფშატების ჭალაც, – მწიფდა მაყვალი, შეფერილიყო ასკილი, – გავედით ვრცელ, სწორ, თეთრ რიყეზე და, მზისგან თვალებმოჭრილნი თუ ალმურდამდგარი უდაბური სივრცით შემკრთალნი, შევჩერდით. ორი რამღა იყო ჩვენ წინ – მზე და ქვები, ქვები, ქვები. ხმაც აღარ აღწევდა არავითარი სულდგმულისა. ნინომ ჩემკენ მოიწია, ხელზე ხელი მომკიდა. მე მომეჩვენა, რომ ახალგანთავისუფლებული პატიმრებივით ვიყურებოდით აქეთ-იქით, ნინომ კი მუხლები ჩაღუნა, ჩადაბლდა, ქვემოდან მორჩილად შემომღიმა და ეს თქვა:

– ადამ და ევა, სამოთხიდან გამოდევნილნი, – მერე გამწია, წინ გამიძღვა, – ნუ გეშინია, ადამ, ჩვენი წყალიც ვნახოთ და გავბრუნდეთ.

მე ამ სიტყვებამდე მხოლოდ გაბრუებული ვიყავი მოჭარბებული შთაბეჭდილებებით, ამ სიტყვებმა კი უცნაურად შემაფორიაქეს: რატომ ახსენებდა ასე ხშირად ჩვენს წრეებში როგორღაც ტაბუდადებულ ამბებს ეს ოცდაორი წლის ქალიშვილი? სუფრასთან რომ ვისხედით, მაშინაც პურის ნატეხი დაუვარდა, აიღო, აკოცა, ფრთხილი შებერვით მოაცილა მტვერი და ისე დაიდო წინ. ცოტა ხანს ვითმინე და მერე ვკითხე, ოღონდ ოდნავ შერბილებულად:

– საიდან იცი ასეთი რაღაცეები.

– როგორი?

– ლოცვა, პურის კოცნა, ადამი, ევა.

– მე ხომ ბებიას გაზრდილი ვარ! – მომიგო თავისებური სიამაყით.

მე შემწყნარებლის ღიმილით გავუღიმე, მაგრამ გულიგულში მაინც ხინჯი ჩამყვა, მეჩვენებოდა, რომ რაღაცით არ იყო კარგი, ის რომ ბებიას ჰყავდა გაზრდილი; მეჩვენებოდა, რომ სადღაც მის ახლოს, თითქოს კვნესას იკავებენო, კანკალებდა ერთმანეთში თითებჩაწნული და მაღლა აწეული ორი დედაბრული ხელი...

სანამ მდინარესთან მივიდოდით, ქვებზე ვუალივით გაშლილ ხმელ საპოვნელებს შორის, რამდენჯერმე შევეცადე, თავიდან მომეშორებინა ეს აზრი, მაგრამ ამაო გამოდგა ჩემი ყოველგვარი ცდა მაშინაც და შემდეგაც.

გარეგნულად კი, რა თქმა უნდა, არაფერს ვიმჩნევდი. ოქროსფრად დაწმენდილი მდინარე აბრეშუმის ყაჭივით რბილად გადმოდიოდა ქვებზე. ჩვენს ზემოთ ორი ტოტი ერთმანეთს ერთვოდა, ჩვენთან კი მორევი იყო – დიდი, ლაპლაპა. მორევის შუაგულში ნელ-ნელა იბურცებოდნენ ტალღები, ამოიბურცებოდნენ და გაქრებოდნენ, ამოიბურცებოდნენ და გაქრებოდნენ, წვრილად მოკენჭილ ნაპირთან კი რიტმული ყანყალით ქვემოთ-ქვემოთ მიდიოდნენ წვრილი ყვითელი ფოთლები, დამხრჩვალი ფუტკრები და თეთრი, თეთრი ქაფი.

მე ტანთ გავიძრე და გაქანებული გადავვარდი წყალში. წყალმა ამოიგმინა, აფეთებული ტალღები თავგანწირვით მიაწყდნენ ნაპირს, გადაუარეს კენჭებსა და ქვებს, ამოქანდნენ უკან, ისევ გაქანდნენ. დავინახე, როგორ გადაიზნიქა კბოდეზე ჩამომჯდარი ნინო. მერე ისიც დავინახე, როგორ ადგა. მე ვბრუნავდი, ვცდილობდი, დინებას არ წავეღე, ვიცინოდი, გაშლილი ხელებით მკერდში ვიხუტებდი იმ ალერსიან წყალს, ჩავყვინთავდი, წავიდოდი ძირძირ, თითის წვერებს რბილად მოვუცაცუნებდი ფსკერს, ხმაურით ამოვვარდებოდი. დავინახე, რომ კბოდეზე მდგარ ნინოს ლურჯი, თეთრადდაწინწკლული კაბა აღარ ეცვა. ის იდგა ჩემკენ ზურგმოქცეული, – წვრილ-წვრილი, ნამდვილი ხორბლისფერი, ბეჭის ძვლებამომჯდარი, და თავდახრილი ისწორებდა შავი სატინის ლიფს. მერე ნელ-ნელა შემობრუნდა, ხელები მკერდზე გადაიჯვარედინა, გაიღიმა თავისი დიდი, შავი, მბრწყინავი თვალებით, ჩამოვიდა კბოდეზე და ღიმილითვე ჩამოყო გრძელი, მბზინავი ფეხი წყალში. მოდიოდა მკერდზე ხელებგადაჯვარედინებული. მერე ხელები ჩემკენ გამოიწოდა, მე მივწვდი იმ ხელებში, მივიტაცე და მისი სველი, მოფომფლავებულ ლიფის ქვეშ დაბალი, მაგრამ მკვრივი ძუძუები შევიგრძენი...

მაშინ ჩვენ ტუჩებით ვემთხვიეთ ერთმანეთს, თვალები დავხუჭეთ და წყალს მივეცენით. წყალმა წაგვიღო და რბილად გაგვიტანა მორევის ბოლოში. მაშინ ჩვენ ისევ ავედით ზევით, ისევ ვემთხვიეთ ტუჩებით ერთმანეთს, ისევ დავხუჭეთ თვალები და მივეცენით წყალს, წყალმა წაგვიღო და ისევ რბილად გაგვიტანა მორევის ბოლოში. მაშინ ჩვენ სიცილით ისევ და ისევ ავედით ზევით, მაგრამ წყალმაც ისევ და ისევ რბილად გაგვიტანა მორევის ბოლოში.

და მაშინ ნინომ ლოცვასავით თქვა:

– ჩვენი წყალიც თანახმაა, რომ შენი ვიყო. მე შენი ვიქნები სიკვდილამდე.

და მაშინ ერთხელ კიდევ მომეჩვენა, რომ მის ახლოს, თითქოს კვნესას იკავებენ, კანკალებდა ერთმანეთში თითებჩაწნული და მაღლა აწეული ორი დედაბრული ხელი.

საშვიდნოემბროდ ვიქორწინეთ. ეს იყო ათას ცხრაას ორმოცი წლის ნოემბერი. ორმოცდაერთში ომი დაიწყო, პირველსავე დღეებში წავედი. ორმოცდაორში დამჭრეს და ტყვედ ჩავვარდი. ორმოცდათოთხმეტში ძლივს დავბრუნდი შინ, თბილისში. უკვე ვიცოდი, რომ ის ცოცხალი აღარ იყო, მე და დედაჩემი ავედით სასაფლაოზე. მოდიოდა დედაჩემი და მოტიროდა: ძალით მოიკლა, შვილო, თავი, ჭამა მაგან არ იცოდა და ძილი, რაც შენ წახვედ, გაცინებული არ უნახავს არავის.

საწყალ მამაჩემს ყველაფერი გაეყიდა და მის საფლავზე ძეგლი დაედგა. ეს იყო ღარიბული, ბეტონით ნაძერწი ქვაზე დამხობილი ქალი, რომელიც თავიდან ფეხებამდე მოსასხამში იყო გახვეული და მხოლოდ ერთმანეთში თითებჩაწნული და კანკალით მაღლა აწეული დედაბრული ხელები ჰქონდა შიშველი...

მთვარე

ჩვენ იმ საბრალობელი წლების შვილები ვართ. ჩვენი შეუღლების დღეც ცრიატი იყო და ცივი. დაკლეს ერთი ცხვარი, მოხარშეს ლორი, მოვიდნენ ახლო მეზობლები, ჭამეს, სვეს, იმხიარულეს – ჩემმა მოხუცმა სიმამრმა ჯამი ჩამოიმტვრია თავზე. ნაშუაღამევს ცალკე ოთახში გაგვგზავნეს. დილით ისევ დასხდნენ, ისევ დაიწყეს სმა: წამოვიდა თოვლი. ითოვა იმ დღეს, იმ ღამესაც. მერე ცოტა გამოიდარა, მოყინა, ისევ წამოვიდა თოვლი. ჩემს სოფელში უნდა გავსულიყავით. არ იყო არც მანქანა, არც შესაბმელი რამე. ყური არ გვითხოვებია უფროსების ვიშვიშისათვის. ფეხით წავედით მხოლოდ ჩვენ ორნი. ორივეს თბილად გვეცვა, ორივეს ჯოხები გვეჭირა ხელში. მივდიოდით ვიწროდ გაკვალულ თოვლში, მოსაღამოვებულზე გადავედით მდინარეზე გადადებულ საცალფეხო ხიდზე, შევედით დიდი ვერხვების ჭალაში. დაიწყო დაღამება. მაგრამ, სანამ დაღამდებოდა, თოვლით შეჭაღარავებული შავი მთის უკანიდან ამოვიდა დიდი, ბრდღვიალა, კეთილი მთვარე და იმან მიგვაცილა შინამდე. სხვებს ჰყავდეთ მფარველად, ვისაც ვინ სურს, ის. ჩვენ კი დღეისათვისაც იმ ბადრი მთვარის მფარველობა გვყოფნის. როდესაც გვიჭირს, ამობრდღვიალდება ცაზე, ჩვენ დაკარგული ობლებივით შევდივართ მის ქვეშ, ვიჭუჭკებით და მისი სხივებით და ერთმანეთის სუნთქვით ვითბობთ ნერვიულობით დამზრალ აკანკალებულ ხელებს.

ჩვენი სახლი

აფრინდა ვერტმფრენი და წავიდა. დავრჩით მარტონი ხვიმირასავით ჩაღრმავებულ ქვაბულის ფსკერზე, პატარა ცივ ველში, მე და ჩემი მეუღლე. ჩემი მეუღლე ვერტმფრენს უყურებდა და ხელს უქნევდა. მერე ის ხელიც ნელ-ნელა ჩამოუშვა ძირს და გაჩერდა ასე – ყველასაგან მიტოვებულივით. ვერტმფრენმა ქვაბულის მოლურჯო ჩრდილდაფენილ კალთებზე თითქოს წრე მოხაზა, ანთებული მწვერვალებით დაკბილულ კლდეებში ყველაზე ღრმად ჩაჭრილი ადგილი მონახა, იქ გაძვრა და გაუჩინარდა.

ჩემი მეუღლე მობრუნდა – წამოწითლებული, გაღიმებული, – მე მისი ზურგჩანთა ავიღე, იმან ოდნავ აკანკალებული ხელები მორჩილად გამოსწია უკან, სამხრეებს გაუყარა, ჩანთა წამოიკიდა და მე დამიწყო ყურება. მე ჩავიხარე და ისე გავუყარე მკლავი ჩემს ზურგჩანთას. ჩემი მეუღლე ახლაღა მიხვდა, მოხმარება რომ მჭირდებოდა, და ჩანთას ორივე ხელით დაეწოდა. ჩანთა დამსუბუქდა, მე ადვილად მოვიგდე მხრებზე და მადლიერებით გავუღიმე.

ჩემი მეუღლე ისევ წამოწითლებული იყო. ნიავი არსაიდან უბერავდა, მაგრამ თმა მაინც უცახცახებდა. უცახცახებდა ღიმილიც.

– რა არის, ხომ არ გეშინია? – ვკითხე მე. მან საყვედურით ამომხედა.

მაშინ ხელჩანთებიც ავიღეთ და სოფლისკენ წავედით. აღარ მახსოვდა, რომ აქ ბარის ჩვეულებრივი მცენარეებიც გვხვდებოდა – მატიტელა, სამყურა, ღოლო, მრავალძარღვა, – და ახლა მიხაროდა. გადავედით წმინდა, აქაფებულ ნაკადულზე, დადუმებული, ჩანგრეული წისქვილის ქვემოთ, ლოდი-ლოდ, ერთმანეთის ქეზებით, სიცილით; გავყევით დიდი ხნის ფეხუხვედრელ ბილიკს.

მე ხან წინ მივუძღოდი ჩემს მეუღლეს, ხან კი უკან ვრჩებოდი, – მსიამოვნებდა, ლამაზად რომ ჰქონდა ჩაღუნული წელი ზურგჩანთის ქვეშ, ნამდვილი მთიელი ქალივით ენერგიულად რომ ამოძრავებდა ქვედა ტანის პატარა მკვრივ კუნთებს. რამდენჯერაც ჩემკენ შემობრუნდა, იმდენჯერვე მორჩილების თბილ კოცნისთვის ჰქონდა გახსნილი ტუჩები, მაგრამ მე მიტოვებული სახლებისა და კოშკების დათხრილი, საბრალობლად მოშტერებული თვალებისა მერიდებოდა, და არც ერთხელ არ მიკოცნია.

სოფელში რომ შევედით, პირველსავე ყორეზე ჩამოვდეთ ჩანთები. მხრებიდან არ მოგვიხსნია, ისე შევისვენეთ ცოტა ხნით. ჩემი მეუღლე დაფარული შიშით ათვალიერებდა ყველაფერს. ყველაზე მეტად კი თითქოს ის უკვირდა, რომ ივნისში, შვიდის ნახევარზე, უკვე კარგა ხნის ჩასული იყო მზე.

– რამსიგრძე საღამო გამოდის, უუ!..

– გრძელი საღამოები კარგია მოყვარული ცოლ-ქმრისათვის, – გავუღიმე მე, ჩანთები ავიღეთ და წავედით.

ნელა მივყვებოდით სიპით ნაშენ კედლებსა და ყორეებს შორის დარჩენილ ლაბირინთს, გვესმოდა საკუთარი ფეხისა და სუნთქვის ხმა. ვჩერდებოდით და ხელით ვეყრდნობოდით მზის სითბოშერჩენილ კედლებს. ჩემს მეუღლეს ლოყაც მიჰქონდა იმ კედლებთან.

ავედით მაღლა, ჩვენს სახლთან, და გავჩერდით.

– ჩვენი სახლი, ჩვენი სახლი. – ღიმილიანი ჩურჩულით იმეორებდა ჩემი მეუღლე და მოკრძალებული შეჰყურებდა მოაჯირმონგრეულ აივანს. მე შესასვლელში ჩახერგილი ხეები გადავყარე, გავთელე ჭინჭრები, გზა გავიყვანე კიბემდე, გავუძეხი იმ კიბეზე, ბარგი კედელთან მივაწყვეთ და ერთმანეთს მივულოცეთ:

– აი, უკვე შინა ვართ!

ჩემი მეუღლე გაბედულად მივიდა მოაჯირთან, გადასცქეროდა სოფელს, ჩაღრმავებულ ხეობას, თითქოსდა მუქარით ამომართულ მთებს.

– რა კარგია, რომ ყველაზე მაღლა ვცხოვრობთ!

მე კარი გავაღე. ოთახში ბნელოდა, ნესტის, მტვრისა და ობის სუნი იდგა. გავაღე პატარა, დარაბამორყეული ფანჯრებიც. შემოვიდა ჩემი მეუღლეც. შეჩერდა ოთახის შუაგულში, ხელებგანზეგაწეული, თვალებდადიდებული, თითქოს ვერ ბედავდა მიმოხედვას. მე დავტრიალდი, ცოცხი მოვძებნე.

– წყალი! – ბრძანა ჩემმა მეუღლემ.

მე განჯინიდან ვედრო და პირწატეხილი სურა გამოვიღე და წყალზე გავიქეცი. წყალი იქვე იყო, ჩვენი სახლის უკან, ოღონდ ხევში. როცა ამოვბრუნდი, ჩემს მეუღლეს თავსაფარი ჰქონდა მოხვეული, მაგიდა, პურის კარადა და ტახტი გადმოესუფთავებინა და უკვე იატაკს გვიდა. მე წყალი კართან დავუდგი, ნაჯახი მოვძებნე და შეშის დასაჭრელად ჩავედი. დავჭერი, ამოვიტანე, ღუმელში შევუკეთე, ნავთი მივასხი და ცეცხლი მივეცი. ღუმელმა გუგუნი დაიწყო.

– ამ ბალახს რა ვუყოთ? – მკითხა ჩემმა მეუღლემ და მამაპაპეულ საწოლში ჩატკეპნილ წმინდა თივაზე მიმითითა.

– ეგ უნდა იყოს, მაგაზე უნდა დავწვეთ, – მივუგე მე. ჩემს მეუღლეს აშკარა შიში ჩაუდგა თვალებში.

– არაფერი იქნება შიგ?

– გავიტან, გავანიავებ.

მოვხვეტე თივა, გავიტანე გარეთ, აივანზე, და იქ დავყარე, ავჩეჩე, გავაკალოვე.

ოთახი უკვე დასუფთავებული იყო. ლამპაც გავმართეთ. ხელ-პირი დავიბანეთ. მაგიდას სუფთა გაზეთი გადავაფარეთ და საჭმელი ამოვალაგეთ. მე კონსერვი გავხსენი და ღუმელზე დავდგი. რომ შეთბა, ჯამში გადმოვიღე და ხახვი დავაჭერი.

დავსხედით და დავიწყეთ ჭამა. მე არაყი დავისხი და ჩვენი სახლი დავლოცე:

– კეთილი იყოს ჩვენი ამოსვლა...

არაყი ჩემმა მეუღლემაც მოსვა. სახლი იმანაც დალოცა.

ჭამას რომ მოვრჩით, კონსერვის ყუთი და ნარჩენები ფანჯრიდან გადავყარე. კარგა ხანს ისმოდა, როგორ მიხტოდა ყუთი ლოდიდან ლოდზე. თივა შემოვიტანე და საწოლზე გავაგე. შარშანწინდელი თივა იყო, შეიძლება უფრო ადრინდელიც, მაგრამ სუნი მაინც კარგი ჰქონდა შერჩენილი.

– ორიოდე დღეში ახალს მოვიტან, – შევპირდი ჩემს მეუღლეს.

– კარგი ბიჭი იქნები, – მომიგო მან.

თივაზე ბოლომდე გახსნილი საძილე ტომარა გავშალეთ. ზემოდან მეორე გადავაფარეთ. კარი გადავრაზეთ, გავიხადეთ და დავწექით.

ჩემი მეუღლე განსაცდელიდან ახსნილივით მეხუტებოდა – პატარა, უცხოდ სურნელოვანი ამ ყოფაში. ცდილობდა ყელთან ჩამმალვოდა. მე კეფა და მხრები დავუფარე – ხელებით, იდაყვებით და ასე ჩაეძინა, დაღლილს, შთაბეჭდილებით სავსეს.

. . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . .

შუაღამისას საზარელმა ხითხითმა გამაღვიძა. მაშინვე მივხვდი, რომ ან აფთარი იყო, ან არადა, მიტოვებულ სოფელს დაპატრონებული ეშმაკი, მაგრამ მე არც ერთისა მეშინოდა, არც მეორისა. ავდექი, ჩავიცვი, თოფი გავმართე, ჩემს მეუღლეს ფრთხილად შემოვუკეცე ზედასაფარი და გარეთ გავედი. აივნის ბოძს მიყრდნობილი დიდხანს ჩავცქეროდი ქვაბულის შედედებულ შავეთს. ხითხითი ხან ახლოვდებოდა, ხან იმ შავეთის სიღრმეში იკარგებოდა. მერე პაპაჩემის ნაქონი ნაბადი გამოვიტანე, გავეხვიე, კართან ჩავჯექი, თოფი მუხლებშორის ჩავიდგი და ასე, ჯდომელამ, განვაგრძე ძილი.

ჩვიდმეტი წლისანი

ერთმანეთი საპროტესტო კომისიის მოსაცდელში გაიცნეს. ორივეს „სამი“ დაუტოვეს, ბიჭსაც და გოგოსაც. ახლა ავტობუსიდან ჩამოვიდნენ და მზით გავარვარებულ ტროტუარს გაჰყვნენ.

ბიჭი თხელი იყო, მაღალი, სოფლურად მზემოკიდებული. გოგო – თეთრი, მხრებმრგვალი, წელს ქვემოთ თვალშისაცემად განიერი, მკლავებიც მსხვილი ჰქონდა, ფეხებიც.

ბიჭს ვიწრო, გახუნებული ჯინსი და სქელლანჩიანი, ტყავის დახურული ფეხსაცმელები ეცვა. გოგოს – ბოლოგანიერი მომწვანო კაბა და „საბოები“, ისინიც კაბის ფერი. ბიჭი მოკლე, მაგრამ ღონიერი ნაბიჯებით მიდიოდა, გოგო – თითქმის არ აცილებდა ტროტუარს ფეხებს, როცა ბიჭს მიხედავდა, თითქოს კრთოდა, მხრამდე ძლივს სწვდებოდა.

ბიჭი შეჩერდა, გოგოს მიუბრუნდა, მკვეთრად მიადგა ფეხი ფეხთან.

– მოდით, ნაყინი ვჭამოთ.

გოგომ მორჩილად ახედა, მუჭაში ჩაჭმუჭნილი ცხვირსახოცი ჯიბეში ჩაიდო, უფრო – პატარა საფულე მოისინჯა.

– ბევრი ხალხი როა?

– გეჩქარებათ?

გოგომ მხრები აიჩეჩა და თავი გვერდზე გადახარა. კეთილი, თანამგრძნობელი თვალები ჰქონდა.

– შევიდეთ, გული გავიგრილოთ, – გაიცინა ბიჭმა.

– მაშინ მე დაგპატიჟებთ, – გაწითლდა გოგო და საფულე ამოიღო, იქვე გახსნა.

ბიჭმა ალერსით შეხედა, შუბლზე სამი წვრილი ხაზი დააჩნდა.

– ამჯერად მე, – თქვა მან და დაელოდა, გოგო სანაყინესკენ წასულიყო.

გოგო წავიდა, ოდნავ წახრილი, ოდნავ აჩქარებული. სანაყინეს კართან შეჩერდა.

– მიბრძანდით! – მიმართა ბიჭს. ბიჭმა გაკვირვებით მიხედა.

– საზოგადოებრივ დაწესებულებებში ხომ მამაკაცი შედის პირველად!

– მართლა?

– კი. კი.

– რაც მართალია, მართალია, მე ეს არ ვიცოდი, – ბიჭი სანაყინეში შევიდა, გოგოც შეჰყვა.

სანაყინეში კიდევ უფრო ცხელოდა. ერთხანს უხერხულად იდგნენ, თითქოს სულს ძლივს ითქვამდნენ, თან მაგიდებს ათვალიერებდნენ.

– აგერ იქ, მოხუცი რომ ზის, – ბიჭისკენ მიიწია და ჩუმად თქვა გოგომ.

– უუ, ეგ მოხუცი ერთ საათს არ ადგება მანდედან.

– მაშინ აქეთ, ქალი და ბავშვი რომ სხედან.

– მანდ – კი.

წავიდნენ, წინ გოგო მიდიოდა, უკან – ბიჭი, სკამი ერთი იყო თავისუფალი იმ მაგიდასთან, ბიჭმა გამოსწია და გოგოს უთხრა:

– დაბრძანდით.

– არა, თქვენ დაბრძანდით და მე მოვიტან, – ბიჭმა ღიმილიანი საყვედურით შეხედა.

– კარგით რა!

გოგო დაჯდა, ცხვირსახოცი ამოიღო და სახესთან დაინიავა.

ბიჭი დახლთან მივიდა და გოგოს იქიდან გამოხედა. ძალიან თეთრი საკინძეჩახსნილი პერანგი ეცვა, სახე გამხდარი ჰქონდა. გოგომ გაუღიმა, მერე ქალსა და ბავშვზე გადაიტანა მზერა. ქალს მუხლებზე საბაზრო ჩანთა ედო, ბავშვს ელოდებოდა, ბავშვი, ოთხი-ხუთი წლის თითქმის თეთრთმიანი ბიჭი, უკვე გულგრილად ილოკებოდა. ქალმა უთხრა:

– ან მორჩი, ან დატოვე.

ბიჭი ცოტა აჩქარდა, თან გოგოს გამოხედა და აზრის მოზიარესავით შეღიმა. გოგომ ხელი გაიწოდა და აპრეხილ ცხვირზე თითის წვერი მიადო. ბიჭმა უკან გადაიწია, ქალმა სერიოზულად მოხედა გოგოს.

ამასობაში დიდმა ბიჭმა ნაყინი მოიტანა, გოგო სახტად დარჩა.

– რამდენია ეს?

– სამას-სამასი.

– ჩემთვისაც?

– თქვენთვისაც.

– აუჰ, ჩემს დღეში არ მიჭამია ამდენი!

პატარა ბიჭს ეცინებოდა, დედამისი ახლა დიდ ბიჭს უყურებდა სერიოზულად. აღარ დააცადა პატარას, წამოდგა, – გვეყოფაო, ქაღალდით მოსწმინდა ტუჩები, მოჰკიდა ხელი ხელში და კარისკენ წაიყვანა. პატარა ბიჭი უკან იხედებოდა.

– მოეწონეთ, – უთხრა ბიჭმა გოგოს.

– მოვეწონე კი არა, დამცინის, როგორ უნდა გაათავო მაგდენიო.

– გავათავებთ. ნელ-ნელა შევექცეთ და... ერთი ბიჭი იყო მატარებელში. ამ ზამთარს, რომელიღაც ინტერნატიდან თუ პროფსასწავლებლიდან მიდიოდა თავის სოფელში, ქართლში, იჯდა ვაგონის ფანჯარასთან, გაიყურებოდა სულ გარეთ. უცებ მობრუნდა და თავისთვის, მაგრამ ხმამაღლა თქვა, ჩავალ ეხლა შინ და შევექცევი ინდაურის ბარკლებსო. მას შემდეგ სულ ეს მახსენდება, ეს სიტყვაც და ის ბიჭიც. შევექცევი...

გოგომ ბიჭს თვალი მოაცილა, თავი დახარა, შეუმჩნევლად მოილოკა ჟოლოსფერი, სათუთი ტუჩების ბოლო და სიბრალულის ღიმილით იკითხა:

– დიდი იყო?

– არა, პატარა, თორმეტი წლისა.

– საწყალი.

– აბა! თუმცა რა – ეხლა მეც ჩავალ ჩემს სოფელში და შევექცევი ჩვენს ქართულ გულაბსა.

ბიჭი წელში გაიმართა, უკანაც კი გადაიწია.

– მართლა აღარ აპირებთ შემდეგ გამოცდაზე გასვლას?

– არა, არც შემდეგზე, არც იმის შემდეგზე, არც იმის შემდეგზე და არც არასოდეს.

გოგომ კოვზი რკინის თასში ჩატოვა.

– სერიოზულად?

– სრულიად სერიოზულად.

– აბა, რას აპირებთ?

– არაფერს. ახლა მყნობის დროა, ჩავალ, ავიღებ სანამყენე დანას და წავალ მეურნეობაში. ჩვენთან სანერგე მეურნეობაა.

გოგო დადარდიანებული ჩასცქეროდა თასს.

– მეც აღარ გავალ.

– თქვენ რატომ? თქვენი სამიანი სხვაა, თქვენ ხომ ხუთი გაქვთ ატესტატის ნიშანი? თქვენი სამიანი სხვაა.

გოგომ აღარაფერი თქვა, ისევ ბიჭმა განაგრძო.

– გულახდილად რომ გითხრათ, თავიდანვე არ მინდოდა ჩაბარება. აი, შეხედეთ... – ბიჭმა ქალურად დაიწვრილა ხმა, – შეხედეთ, რა გიწერიათ. ვ. ფშაველა. იცით, რა შეცდომაა ეს? ამის დამწერი აცხადებს პროტესტს? დავამთავროთ. დავამთავროთ-მეთქი, ბატონო, და წამოვედი.

გოგო ღიმილით უყურებდა.

– ჯარში რომ წაგიყვანენ?

– მერე რა.

– მუშათა ნაწილში წაგიყვანენ. ახლა ყველანი მუშათა ნაწილში მიჰყავთ.

– მერე რა.

გოგოს წამით სიბრაზე ჩაუდგა თვალებში, მერე ისევ მოლბა.

– იცით, სად ამუშავებენ თანაც? ჩემი ძმა იყო ციმბირში.

– მჭვარტლიან მილში რომ შემსვან, ორ წელიწადს იმ მილში გავძლებ. ჩამოვალ მერე და ჩემი ნამყენებიც დიდები იქნება. მე ერთი უბრალო მებაღე მინდა ვიყო.

– მაშინ აგრონომიულზე უნდა შეგეტანა საბუთები.

– რა აგრონომიული სჭირდება მებაღეობას. ბარი, თოხი, ხერხი და მაკრატელი.

– ყველა რომ თქვენი უფროსი იქნება, ყველა უმეცარი, უბრალო ბრიგადირიც კი?

– ჩემი უფროსი ვერავინ ვერ იქნება.

გოგომ კმაყოფილების ღიმილით შეხედა. ბიჭს წვრილი მკლავები და კიდევ უფრო წვრილი თითები ჰქონდა. ასეთი თითები აქვთ პიანისტებს! მერე გოგო გაწითლდა, თავი დაღუნა და თქვა:

– თქვენ კარგი ხართ, თქვენ უთუოდ ისწავლით.

გაუმწეოებულმა ბიჭმა ამობრუნებული ხელები დააწყო მაგიდაზე.

– ისევ ეს უმაღლესში სწავლა! სწავლაა ყველაფერი. მე ავაშენებ კარგ სახლს, უკვე ვიცი როგორსაც, მსუბუქად მსუნთქავს, ცისფერს, გავაკეთებ კარგ, კარგ ბაღს – ესაა ჩემი ოცნება. მექნება კარგი ბიბლიოთეკა.

– ხომ გითხარით! – წამოიძახა გოგომ.

– რა მითხარით?

– რომ თქვენ აუცილებლად ისწავლით.

– რა სწავლაა ეს?! მექნება ფერადი ტელევიზორი, მეყოლება ძროხა. კარგი ძროხა. ჩვენი ხელით მოწველილ რძეს დავალევინებთ ბავშვებს. ბავშვები გაიზრდებიან მწვანე ბალახში, ლურჯი ცის ქვეშ.

გოგომ თითქმის მაგიდას დაადო შუბლი. იცინოდა ჩუმად, სიამოვნებით.

– რა უნდა კაცს მეტი?

– არაფერი, – ამოხედა გოგომ, – არაფერი, თუკი ჯანი და ენერგია გეყოთ. მაგრამ გასწვდებით ყოველდღე მეურნეობაში მუშაობას, საკუთარ ნაკვეთზე მუშაობას და მერე კითხვასაც?

– მამიდაშვილი მყავს ერთი, დღეღამეში ექვს საათს მაინც უკრავს პიანინოზე, თანაც ლექციების შემდეგ, ექვს საათს ყოველდღე, რა გუნებაზედაც უნდა იყოს. თუკი მისი საქმე ღირს ამდენ შრომად, მებაღეობამ რაღა დააშავა.

– პიანინოზე დაკვრა ინტელექტუალური სამუშაოა, სხვა ფასი აქვს ხალხის თვალში. არაინტელექტუალური სამუშაოა ძნელი, თორემ...

– მებაღეობაა არაინტელექტუალური სამუშაო? ყოფილხართ მამულაშვილის ბაღში, მცხეთაში? გინახავთ იაპონური ბაღები კინოში? არ იცით რა არის იკებანა? არ იცით?

– რა?

– იკებანა.

გოგომ მხრები აიჩეჩა.

– თაიგულების კეთების ხელოვნება.

– ჰო, ჰო, – გაიხსენა გოგომ, – ინსტიტუტიცაა იაპონიაში მაგისი, არა?

– ინსტიტუტიც, პროფესორებიც. მე ეგ ხელობა მაგიჟებს, მაგის სასწავლებელი კი არსად არ არის ჩვენთან.

– სამხატვრო?

– ე! – ჩაიქნია ხელი ბიჭმა.

გოგო შემკრთალი თვალებით უყურებდა ბიჭს, გაწითლდა ერთხელ კიდევ და თქვა:

– მე ძალიან მინდა, რომ ხელი მოგემართოთ ყველგან.

გარეთ რომ გამოვიდნენ, მზე მაღალ ხეებს მოჰფარებოდა და თითქოს უკვე გრილოდა.

– თქვენ უნდა გახვიდეთ გამოცდაზე, თქვენ აუცილებლად უნდა გახვიდეთ, – ამბობდა ბიჭი და რაღაცას დაეძებდა გაზონში. ბოლოს მოამტვრია რაღაც ხმელი წკირები, დაადო ზედ ერთი ბალახის ღერო და ერთიც ორფოთლიანი წკირი, ასწია ცისკენ და დაიძახა:

– შეხედეთ, ცის ფონზე შეხედეთ.

გოგო მუხლებში ოდნავ ჩაიხარა და ისე შეხედა. ლურჯ ცაზე ორი მოყვითალო ფოთოლი, ერთი ღონივრად ახაზული ბალახი და სამიც შავადგაკლაკნილი როკი იყო დახატული.

– აი, ესაა იკებანა! – თქვა ბიჭმა.

– თქვენ გენიოსი ხართ! – წამოიძახა მკერდთან ხელებმიტყუპებულმა გოგომ.

ბიჭს სახე მოეჭყანა.

– გახვალთ გამოცდაზე?

– თუ თქვენც გამოხვალთ.

– მე არა. რა აზრი აქვს. ატესტატის ნიშნიანად უკვე სამნახევარი ქულა მაქვს დაკარგული. ამგვარი დანაკარგებით ფილოლოგიურზე არ ხვდებიან. გამოცდაზე არა, მაგრამ ისე უნივერსიტეტთან ვიდგები მთელ დღეს დილიდან საღამომდის, თუ გინდათ, გათენებამდის.

ვერც გოგო ხედავდა, ვერც ბიჭი და ვერც სხვა გამვლელები. მათ წინ, სიცხისგან დარბილებულ ტროტუარზე, ამაყად მიაბიჯებდა მხარიღლივ შვილდგადაგდებული მთლად შიშველი ხუჭუჭი ბიჭუნა, პატარა ფუნჩულა ფეხები კანჭებამდე ჰქონდა დასვრილი მტვრით. უკან მოჰყვებოდათ დაღლილი, თვალებნაღვლიანი მფარველი ანგელოსი.

თინა და სანდრო

დაეხვა, დაეხვა თინას თავბრუ და... რომ არ წაქცეულიყო, ფეხი განზე გადგა. აქეთ-იქით გაწეული ხელებით თითქოს ჰაერს ეყრდნობოდა. წავიდა ასე, ტაატ-ტაატით, ღიმილით, ერთი დიდი ვაზის ძირში მიჯდა, მიიყუნჭა, თავი ფოთლიან რქებს მიაყრდნო, თვალები მილულა. ფეხის ძარღვები უფეთქავდა და თავბრუ ისევ ესხმოდა. „აქ რომ მოვკვდე!“ სანდრო მოუნდა, მარჯვენა მხარეს თავდახრილი, ჩაღიმებული, კუნთებგაბრწყინებული. თვალები გაახილა. უკიდეგანო ვენახში იჯდა. ცაც უკიდეგანო და კრიალა იყო. სულ ახლოს ფუტკრები თუ კრაზანები ირეოდნენ და ბზუოდნენ. ისევ დაეხუჭა თვალები. ისევ მოუნდა სანდრო. „შენცა ხარ, რა!“ – თქვა ჩუმად, უნუგეშოდ.

ჩრდილის იქით დარჩენილ შიშველ კანჭებზე მზე ჰკბენდა. წამოიღო ფეხები, ჩრდილში შემოტანას შეეცადა, ვერ მოახერხა, საყვედურით გახედა მზეს. ჩუსტები წაიძრო, გამტვრიანებული მოკლე თითები აამოძრავა. გახურებულ ფეხისგულებზე შეუმჩნეველმა ნიავმა დაუბერა და ოდნავი შვება იგრძნო.

– თინა! – დაუძახა მანანამ. თინამ ხმა არ გასცა.

– თინა! არ გესმის, გოგო! – თინამ ისევ არ გასცა ხმა.

მანანამ ჭილის ქუდი დაიწია, წამოვიდა, იხრებოდა და ვაზის ძირებისკენ იყურებოდა. მზით გაშუქებულ ფოთლებსა და შავ ძირებს შორის თინას თეთრადდაწინწკლული ლურჯი კაბა გამოჩნდა. მანანა გამოიქცა, სახვევს აკეცილ წინსაფარში იტენიდა.

– რა იყო, გოგო, ცუდად ხომ არა ხარ? – რქები გასწია და ვაზის რიგს ზემოდან გადმოეყუდა.

– არა. – მოწყენილი თვალებით ახედა თინამ.

– აბა!

– ისე, დავჯექი, ცოტა ხნითა.

მანანა მავთულებს შორის გამოძვრა და წინ დაუცუცქდა. ჯერ გახურებულ მსხვილ კანჭებზე დაადო ხელი, მერე მაჯა გამოართვა, პულსი გაუსინჯა.

– ცუდადა ხარ? მე რას მიმალავ.

თინას თავბრუ აღარ ესხმოდა, მაგრამ ისეთ გუნებაზე იყო, ცუდად ყოფნა ერჩია. უფრო მეტად მირბილდა, უფრო მეტად დაუნაღვლიანდა თვალები, საკინძეზე ხელი მოიკიდა, გულისპირით დაინიავა.

მანანა შეწუხებული უყურებდა.

– პულსი ცუდი არა გაქვს. წყალი მოგიტანო?

– არა. მოდი, თუ და ხარ, ეს ოხრობა გამიხსენი, – თინა წამოიხარა და ხელები უკან წაიღო.

მანანა წამოდგა, ხელი ოდნავ ნესტიან ზურგში ჩაუყო და ლიფი გაუხსნა.

– ვიჰ, გაგახარა ღმერთმა! – თქვა თინამ და ლიფი სულ ჩაიწია ჩამძიმებული ძუძუებიდან.

– წყალსაც მოგიტან, რისა გერიდება!

– რა ვიცი, რა ჭირი შემიდგა, თავბრუ დამეხვა და თითქოს სულ წამერთვა ხელ-ფეხი, – ნიათწართმეულ ხელს კაბის ქვეშ გულთან იტკაპუნებდა თინა.

– ეხლავე მოგიტან წყალს.

მანანა კორჩხლებზე ბარგანით გაიქცა. ცალი ხელით სახვევიანი წინსაფარი ეკავა, ცალს განზე მიიქნევდა.

თინა უყურებდა, ეუხერხულებოდა თავისი ცუდადყოფნის გაჭირდიდება, მაგრამ თან იქვე გულს იკეთებდა: „რატომაც არა! ვის ვაჭმევინებ ნეტავ ჩემ ჯანსა!“ ვაზის ძირს მიხედა, მსხვილი, ღონიერი ძირი იყო, – ნაკლებ გამოკუზული მხრიდან მიაწვა, მოსახვევი ჯერ კეფასთან გადაიწია, მერე სულ მოიხსნა. შავი დატკეპნილი თმის ბოლოები კეფისკენ აიჩეჩა.

მანანამ ტოლჩით წყალი მოაციმციმა.

– დალიე ცოტ-ცოტა.

თინამ ტოლჩა ჩამოართვა, ცოტა მოსვა, რაც დარჩა, მუჭაში ისხამდა და ხან გავარვარებულ კანჭებზე ისვამდა, ხან სახეზე, ხანაც ძუძუებზე. კაბის გულისპირს ლურჯი ლაქები დააჩნდა.

მანანა მუხლებზე იდგა.

– ხომ მოგეცა შვება?

– ღმერთმა გაგახაროს. წნევა მაქვს, რა არი, არ ვიცი.

– უნდა გააზომინო.

– გავაზომინე ნინას მაისში და, მინიმალური გაქვს აწეულიო. სახვევი მომეცი ცოტა.

– იჯექი, ქალო, ამის პატრონიც ჩახმა, რა გესახვევება!

– იი, მე რომ ჩემ ლეშს ავყვე!..

– იჯექი ცოტა ხანს მაინც. ხომ არ გადაირიე, – ძალით დასვა წამოწეული თინა მანანამ.

– თინა! თინათინო! – დაიძახა ბრიგადირმა.

– ხმის ჩაწყვეტა! – თითქმის ერთად თქვეს თინამ და მანანამ.

– თინა! მანან! – ისევ იძახდა ბრიგადირი.

– კუბოში ჩადება! მიწის დაყრა!

– მანან, ყრუო! მანან! – ხმაში ბრაზი ემატებოდა ბრიგადირს.

– აქა ვართ, აქა! – წამოდგა მანანა.

ბრიგადირი ორმოციოდე მეტრის იქით გამოძვრა რიგიდან – დიდი, წინწამოხრილი, თვალებდაჭყეტილი. სიცხისგან გალექებული მოაფხაკუნებდა კორჩხლებზე ჩექმებს.

– რასა მამაძაღლობთ მანდა?

– მამაძაღლიცა ხარ და მამააყროლებულიც, – თქვა ჩუმად მანანამ. ხმამაღლა კი ეს დაიძახა:

– თინა გახდა ცუდად.

– ცუდზე ხომ არაფერზე დაჯდა, ჰა! – გაიღრიჭა და ლაშჩამოვარდნილი ყბა გვერდზე მოექცა ბრიგადირს.

– შენი ცოლი დაჯდეს შანთზე და მოუნელებელზე.

თინა წამოიწია და ხელი კაბის გულისპირზე მიიფარა. ბრიგადირი მოვიდა, ისევ იღრიჭებოდა.

– რა იყო, გოგო! – თვალი აატარა თინას კანჭებს ზემოთ.

– წადი, მოშორდი აქედან, – გაუთამამდა ბრიგადირს მანანა.

ბრიგადირმა უკან დაიხია, თვალს არ აშორებდა თინას.

– შენი ფერ-ხორცის პატრონი და ცუდადა?!

– წადი, კაცო, დაგვანებე თავი!

ბრიგადირი ცოტაზე წავიდა და ისევ ღიმილით მობრუნდა.

– თუ ისეთი დაგჭირდეთ რამე, ნურაფრისა ნუ მოგერიდებათ.

ქალებმა ერთმანეთს შეხედეს გამტკნარებულებმა და არაფერი უთხრეს. კიდევ ცოტაზე რომ წავიდა ბრიგადირი, თინამ მაშინ თქვა:

– შენ გამჭვარტლულ ცოლს მოახმარე ეგ ღორის დინგი.

ბრიგადირმა ერთხელაც დაიძახა:

– გოგო, მანან! თუ გინდათ, დაიცადეთ მანქანის მოსვლამდე მანდა, თუ გინდათ, წაიყვანე ეგ ავადმყოფი და წადით შინა. თქვენგან მაინც არაფერი სახეირო არ გამოდნება.

– წავიდეთ? – ჰკითხა მანანამ თინას. თინამ პასუხად სულ სხვა რამ თქვა:

– მაშ ერთხელ და სამუდამოდ არ უნდა ამოვუქოლოთ მაგას ეგ მყრალი პირი?!

– თქვა ლაცაბიძის ცოლმა კრებაზე! თქვენ ხომ სულ ვარდყვავილები ამოგდითო, – თავმჯდომარემ, და ამით დამთავრდა ყველაფერი.

– მაგათი ამოწყვეტა იყოს, ყველასი ერთად, აჰა! – თინამ იქით გაიხედა, საითაც ბრიგადირი წავიდა. ბრიგადირი აღარ ჩანდა.

– მოდი, შენს გახარებას, ისევ შემიკარი ესა, – თინამ ლიფი ძუძუებზე მოირგო.

მანანა ფეხზე იდგა.

– ორმოცზე მეტისა ხომ ხარ, არა?

– ორმოცდაერთისა. რა იყო?

– რა ვიცი, მე რამ ჩამიწყალა ეს მკერდი.

– იი, ნეტავი, შენა! – შინაგანი კმაყოფილებით თქვა თინამ. – მუხლი და მკლავი მიჭრიდეს, თორემ რაღა თავში ვიხლი ძუძუებს. შენ ჩემზე პატარა არა ხარ?

– რაღა პატარა, ორმოცისა მეც უნდა გავხდე სექტემბერში. მეც წამოგყვები, წავიდეთ.

– არა, რას ამბობ. ხვალ არ უნდა გამოვიდე სამუშაოდ, კიტრი მაქვს წასაღები ქალაქში, ისედაც დამიბერდა და მაგ მიწაში ჩასარჩევის სალაპარაკო არ მინდა გავხდე.

– დაკრეფილი გაქვს?

– საღამოზე დავკრეფავ.

– მაშინ მეც წამოვალ. მეცა მაქვს კიტრიცა და ცოტა ატამიცა.

– წამოდი.

– სეირანას მანქანას გავყვეთ?

– ხო, მანდ ჩამოვა, წყაროსთან, ათი საათისთვის და ოთხ საათზე წავალთ. მომეცი სახვევი, ცოტაც წავიცოდვილოთ.

მანანამ საყვედურით თუ მუდარით შეხედა.

– რას ამბობ! იჯექი შენა.

– მოიტა, მოიტა, აღარაფერი მიშავს.

მანანამ წინსაფრიდან სახვევი ამოიღო და მისცა. თინა წავიდა, ასახვევ ვაზთან ჩაკუნტდა, ზედიზედ, ღონივრად გამოგლიჯა ზედმეტი ამონაყარი. ადგა, შეაცალა ნამხრევიც, მავთულებზე მიაკრა განზე წასული რქები.

მანანა მომდევნო რიგთან იყო წახრილი. თინას შეებრალა ეს კეთილი გულის ძალიან გამხდარი გოგო, წვრილად რომ ჩამოშვებოდა ნაოჭასხმული კაბა თეძოებზე. მანანას უხეირო ქმარი ჰყავდა, ხელთუპყარი, ლოთი.

სადღაც შორიდან მოისმა ჯერ მანქანის ხმა, მერე ბრიგადირის ძახილი.

– სად მოხვალ, სადა, ე, ბრმავ, ტვინშებრუნებულო! – მაღლა, კალისფერი ციდან გამოვიდნენ კრუტუნა კვირიონები. ტრიალებდნენ ვენახების თავზე, იწევდნენ დაბლა, იჭერდნენ რაღაც მწერებს და ფრთების გაჩქარებული ქნევით ცდილობდნენ გუნდიდან განაპირებას.

თინა და მანანა თვალებზე ხელმოჩრდილებულები აჰყურებდნენ იმ კვირიონებს.

– რამდენ ფუტკარს ჩასანსლავენ ეს გასატიალებლები!

მანანამ ორი ქვა მოძებნა და კაკუნი ატეხა, კვირიონებს აფრთხობდა. ქვების კაკუნი ისმოდა აქეთ-იქიდანაც.

თინას ეღიმებოდა.

კვირიონებმა იტრიალეს, იტრიალეს და თვითონ წავიდნენ სოფლისკენ.

თინამ და მანანამ ერთ საათს კიდევ იმუშავეს, თინამ ნელ-ნელა, მოწყენილმა; მანანამ – ყოჩაღად, რაღაც ჯიბრიანად. ხანდახან თუ გამოსძახებდა თინას:

– როგორა ხარ?

– კარგად! კარგად! – მიუგებდა თინა, მაგრამ თან ხმაში ისეთ კილოს ურევდა, მანანას არ უნდა ეფიქრა – მართლა მთლად კარგად არისო.

– დაჯექი, დაისვენე ხოლმე, – ურჩევდა მანანა.

– აკი ვისვენებ. ნელ-ნელა მოგდევ!

მზე კიდევ ციდაზე იყო, მანქანა რომ მოვიდა. გამოდგა ლაფანა გოგია საფეხურზე და დაიძახა განგებ გაწვრილებული დედაბრული ხმით:

– ქალებო, ქვეყნის ჭრელო თვალებო! აბა, შინისკენ, შვილებსა სჭირდებით, ქმრებსა სჭირდებით.

ჩამოხტა საფეხურიდან, არხთან გავიდა და ტალახიანი კიტრი წყალში გაალაღლაღა.

თინამ და მანანამ დარჩენილი სახვევი, სადაც იყვნენ, იქვე მიყარეს, წინსაფრები მოიხსნეს, დაბერტყეს და მათი კეცვა-კეცვით მანქანისკენ გამოჩქარდნენ. მანქანაში შვიდი ქალი სხვა იჯდა. თინა ერთხანს გვერდით მიჰყვებოდა მანანას, მერე გაახსენდა, რომ ცუდად იყო, და ჩამორჩა. ფეხი შეანელა მანანამაც.

– ჩქარათ, ქა, რა ახალამდგარი პატარძლებივით მოსეირნობთ.

– ცუდად არის ქალი, რა იყოთ! – ასძახა მანანამ. მანანას სიტყვებზე თინამ ნაბიჯს უმატა. მანქანაზე მსხდარი ქალები ახლა მდუმარედ იყურებოდნენ. ლალიაშვილი ქეთუა წამოდგა, ძარის ბოლოში გამოვიდა, თინას ხელი ჩამოაშველა და ყოჩაღად აიყვანა.

– რა მოგივიდა, ქალო!

– რა ვიცი, ჭირი და ჯანდაბა ჩემი თავისთვის, წნევა მაქვს, რა მაქვს, არ ვიცი.

მანანასთვისაც მიბრუნდა ქეთუა, მაგრამ მანანას მიხმარება არ დასჭირვებია, თვითონ ამოვიდა.

– სხვა არავინ არ არის აქა? – იკითხა კიტრით პირგამოტენილმა ლაფანა გოგიამ.

– თელასთან არიან, თელასთან იქნებიან.

– ეგ ხომ ვიცი.

გოგია კაბინაში შევიდა და მანქანა დაძრა.

თინა და მანანა გვერდიგვერდ ისხდნენ. თინას ახლა სხვები ეკითხებოდნენ, რა დაგემართა, როგორ გახდი ცუდადო.

– არაფერი, – იიოლებდა თინა, – თავბრუ დამესხა და ხელ-ფეხი წამერთვა ცოტა ხნით.

– წნევა გექნება, წნევა, – უყვიროდნენ ქალები მანქანის ჯაყჯაყში, – მზეს უნდა ერიდო. რამდენი წლისა ხარ, გოგო!

– ორმოცდაერთისა.

– დროა, უკვე დროა, წნევა გექნება.

– იი, მაგის... – ისევ იიოლებდა თინა.

ექვსი ქალიც თელასთან ამოვიდა. უკან გამობრუნდნენ. სამნი, თინა და მანანა რომ მუშაობდნენ, იმის ცოტა იქით დახვდნენ. შორიდანვე დაიწყეს ყაყანი:

– გვტოვებდი, ე, მაიმუნო, ლაზღანდარ?! – ხელებს უქნევდნენ მძღოლს.

– რატომ ხმა არ ამოიღეთ, რომ ვყვიროდი! რას იყავით ჩანაბულები, რა საქმით იყავით გართულები?!

– აი, ჩახმი! – ქოქოლა მიაყარეს ქალებმა, – ამასთან ლაპარაკი შეიძლება?!

ის სამიც ამოიყვანეს. დიდ გზასთან ბრიგადირი იდგა.

თინა რომ მანქანაზე დაინახა, გაიკვირვა.

– არ წახვედი შენა? არ წახვედით თქვენ? ხო გითხარით, წადით-მეთქი, მანან!

– იი, ნეტავი ერთი შენცა.

– რა ვიცი, კაცო, ცოდო არ დავიდო-მეთქი მაგისი ქმრისა.

თინას გვერდულად ჩაეღიმა.

– ეხლა წაგვიყვანე დროით, შინაც საქმეები გვაქვს! – უთხრა მანანამ.

– ეხლავე, გენა, ეხლავე.

ბრიგადირი გაჩქარებული ჩაჯდა კაბინაში და მანქანამ მტვერი აიყოლა ხრეშმოყრილ გზაზე.

თინას უკვე სხვები ეკითხებოდნენ, როგორ იყო, როგორ გახდი ცუდად, ისევ ისე ხარ, თუ გადაგიარაო. თან თინას უგდებდნენ ყურს, თან თავიანთ გასაჭირსაც ამბობდნენ, – მაყვალაც გამხდარიყო ცუდად. მაყვალაც, ანგელინაც და ნაზიკოც.

სწყევლიდნენ მზეს.

– აღარ კი ჩაცხრა და ჩაგრილდა ოხრად დასარჩენი და... – სწყევლიდნენ ქალის ბედს და გაჩენის საათსაც.

– ქალი რა გასაჩენი იყო. ქალი და შავი ქვა ერთად არიან ძრული დედის მუცელში.

თინას გაეცინა.

– კარგით, ქა, მე ძალიან მშვენივრადა ვარ. აი, კიტრის დაკრეფაც უნდა მოვასწრო დაბინდებამდე, ამაღამ კიდევ ქალაქშიც უნდა წავიღო. – წელში გაიმართა, ღრმად ჩაისუნთქა და სახეგაბრწყინებულმა მიმოიხედა. ახლა მართლა კარგად იყო. კარგადაც იყო, ლამაზიც იყო – თვალებში ხავერდოვნებაშენარჩუნებული, ტუჩებმკვრივი.

– კარგად გამყოფოს ღმერთმა, – თქვა ერთმა სევდიანად მიშტერებულმა ქალმა.

– სულელი ხომ არა ხარ შენა! – გაუწყრა მეორე.

– იი, თქვენცა!..

სოფელში შესული მანქანა რამდენჯერმე გაჩერდა. ჩადიოდნენ ქალები – ორ-ორი, თითო-თითო, სამი-ოთხი ერთად. ჩამოვიდნენ თინა და მანანაც.

– დავკრიფო მეცა, მაშა? – კიდევ ერთხელ იკითხა მანანამ.

– დაკრიფე, ხო. წყაროსთან შევხვდეთ. ათ საათზე იქ ვიქნები. შენც იმ დროისთვის გადმოდი, რომ მერე ცოტა წაძინებაც მოვასწროთ.

მანანა გაიქცა. თინაც შინისკენ გამოჩქარდა.

შინ მარტო გოგო დახვდა, პირქვე დაწოლილიყო დერეფნის ტახტზე, მთელ სიგრძეზე გამოეშალა ძლიერი შიშველი ფეხები და წიგნს კითხულობდა.

თინამ კაბაზე ხელი მოჰკიდა და ჩამოუწია. გოგომ შემკრთალმა მოხედა.

– ბიჭი სად არის?

– მე რა ვიცი, – უკვე აღარ ამოუხედავს გოგოს.

– ადექი, კიტრის დაკრეფა მიშველე, მოვასწროთ, თორემ დაღამდება სადაცაა.

– მე კიტრისა რა ვიცი, ქალო!

– რა არ იცი?

– კიტრის დაკრეფა.

– არა გაცოდნიათ რა მამაზეციერმა. თუ ხელი არ ახლეთ რამეს, არაფერი გეცოდინებათ თქვენს სიცოცხლეში. ეყარენით ეგრე და იყავით. აი, დღესაც ცუდად გავხდი მინდორში.

გოგო ახლა კი წამოჯდა.

– რა დაგემართა!

– ჭირი ჩემი თავისთვისა.

თინამ ორი ტომარა მოძებნა, წინსაფარი ისევ შემოიკრა და ვენახისკენ გაჩქარდა.

– მოიცა, წამოვალ მეცა.

თინამ არაფერი უთხრა.

– მე რა წამოვიღო?

– წინსაფარი რამე წამოიღე შენი.

გოგომ წინსაფარს დაუწყო ძებნა. როდის-როდის იპოვა. ძველი ფეხსაცმელები აითრია, კიბეზე ჩამობაკუნდა და ვენახის ბილიკზე გავიდა. თავის ასაკთან შედარებით (თხუთმეტისა ხდებოდა) დიდი იყო, დედის კვალობაზე წასული – ფერხორციანი, თანაც უფრო მაღალი. მიდიოდა და დაუდევრად მიჰქონდა ის ძლიერი, ვარვარა ფეხები.

მზე ჩავიდა. ვენახებში გრილი სიმშვიდე ჩამოდგა. თინა გაფაციცებული ეწეოდა კიტრის ფოთლებს აქეთ-იქით, კრეფდა, ბრაზობდა:

– დაბერდა და გაოხრდა. გაოხრდეს და გატიალდეს მაგათი სახლ-კარი.

გოგოც გადავიდა კიტრში, იმანაც ფრთხილად გადასწ-გადმოსწია ფოთლები.

– ცოტა რომა აქვს შეპარული სიყვითლე, ისეთებიც დავკრიფო? შეყვითლებულები და დაბრეცილები.

– დაკრიფე, ყველანაირი დაკრიფე.

გოგომ დიდი, თავზე სიყვითლეჩამოყოლებული კიტრი მოწყვიტა და დედას დაანახვა.

– აი, ესეთები.

– ჰო, იყოს ეგეთებიც. მხოლოდ ცოტა მარდად, ჩამობნელდება სადაცაა.

გოგოც გაფაციცდა.

აივსებდნენ აკალთავებულ წინსაფრებს, გადავიდოდნენ ბილიკზე, იქ ტომრებში ჩასცლიდნენ და ისევ კიტრში ბრუნდებოდნენ. გოგო შეწუხებული ისვამდა დასუსხულ კანჭებზე ხელს, მაგრამ ხმამაღლა არაფერს ამბობდა. დაბნელდა და მორჩნენ კიდეც. ორივე ტომარა თითქმის პირამდე გაივსო. თინამ გოგო შინ გაგზავნა, წადი, ნახე, ვალიკო თუ ჩამოსულია, გამოვიდეს, გატანაში მოგვეხმაროსო. თვითონ ისევ კიტრში გადავიდა და ერთხელ კიდევ აუარ-ჩაუარა რიგებს. გოგომ ცოტა დაიგვიანა, – წყაროსთანაც კი გადავედი და ვალიკო ვერსად ვნახეო.

– მოდი, ამიწი მაშინ მე! – თქვა თინამ.

– გადავყოთ, ქალო, და ნაწილ-ნაწილ გადავიტანოთ.

– მაგისი დროა ეხლა?

მართლაც კარგად იყო ჩამობნელებული.

– მაშინ მე ამიწიე, მე გავიტან.

– შე არა, ისა, ჩემი ხომ ძალიან მადლობელი ვარ, ახლა შენ აიკიდე მეშოკები.

თინამ ტომარას პირი მოუხვია, გოგო მივიდა, ჩაიხარა.

– თან ცუდად ყოფილხარ დღესა.

– ამიწი, ნუღა მაგვიანებ.

თინამ ღონივრად შეაქანა ტომარა, გოგომ ძირიდან აუწია, თინამ მუხლი ჩახარა და ტომარა ზურგზე მოიგდო. ერთი შექანება შექანდა, მერე ნაბიჯი გამართა და ჩქარ-ჩქარა წავიდა ბილიკზე. თითქოს გაგანიერებული იყო, გაბრტყელებული. გოგო უყურებდა და ეღიმებოდა. მერე დაღონდა. მივიდა მეორე ტომარასთან, მოუგრიხა პირი იმანაც ღონივრად, მიათრია ბილიკის ნაპირთან, თვითონ დაბალში ჩადგა, ჩაიღუნა, ტომარა გადმოაქნია და ყოჩაღად წამოიკიდა, ყოჩაღად ავიდა მაღლა. სულ სირბილით მიჰქონდა. სახლს რომ მიუახლოვდა, თინა შეეფეთა.

– კარგით რა! კარგით! – დაიძახა თინამ. გამოიქცა, უკან ამოუდგა და ტომარა აუქნია. გოგომ იუარა, – დამანებე თავი, რა შენი აწევა მინდაო, მაგრამ თინამ ხელი არ გაუშვა, ასე ორმა მიიტანა ტომარა დერეფნამდე და იქ კედელთან მიდგეს. დერეფანში სინათლე ენთო. თინა ირგვლივ უვლიდა აწითლებულ გოგოს და ეუბნებოდა:

– აქედანვე თუ წაუწექი მეშოკებსა და გოდრებს, მთელ შენ სიცოცხლეში ვეღარ მოიცილებ. ეგ მაგას ეხერხებაო და, შინაური იქნება, თუ გარეული, ყველა შენ აგკიდებს.

– რა არის, ქალო, ეს ჩემთვის, – ტომარას ხელი წამოჰკრა გოგომ, – მე ეხლა გაქშუებულ კამეჩს დავიჭერ რქებით.

მისწვდა დედას, წელზე შემოხვია ხელები, მაღლა ასწია.

– დამსვი, შე არგასაშვებო!

თინა ძლივს გაუსხლტა. იცინოდა და ტკბილად უყურებდა გოგოს.

– დაიჭერ შენ გულის გაგანიერებას და ათას ოხრობას.

გოგო მოჭიდავესავით გამომწვევად უყურებდა, იღუნებოდა.

– კარგი, არა მცალია ღლაბუცისათვის.

თინამ ტომარა იატაკზე წამოამხო, ჩაკუნტდა. გოგო დაიხარა და ყურისძირში აკოცა.

– ფუჰ! – მოიშორა თინამ, – ჭუჭყიანი ვარ, შე არ გასაქრობო!

მოვიდა გოგოც, ჩაიმუხლა – გაბრწყინებული თვალებით ამოხედავდა ხოლმე დედას, ქვედა ტუჩს კბილებით აწვალებდა – „გასათხოვარია ეს მაიმუნი“. თინას რაღაც უსიამოვნო გრძნობა დაეუფლა.

– ცუდად ხომ არ გახდი? – ჰკითხა შეფიქრიანებულმა გოგომ.

– არა.

სულ სათითაოდ გადაარჩიეს ორივე ტომარა – დაბრეცილი, ანუ ნახუნაგი კიტრი და ცოტა გაყვითლებულები – ცალკე, სამწნილედ, შინ მოსახმარად, – კარგი კიდევ – ცალკე, გასაყიდად. გასაყიდმა კიტრმა ერთი ტომარა გაავსო და მეორე ნახევრობაზე მოყარა. გაათანაბრეს.

– ჭამა არ გინდა, ქალო? – ჰკითხა თინას გოგომ.

– თუ რამე გაქვს, გამოიტანე, მანამ მე ხელებს დავიბან.

თინამ ტომრებს კანაფით მოუკრა პირი. მიდგა პირსაბანთან. საპნით დაიბანა ხელები, სახეზედაც მოისვა წყალი.

გოგოს კამიანი ახალი კარტოფილი გაეკეთებინა.

თინა მაგიდასთან დაჯდა, კერძი გადმოიღო, პური მოიტეხა.

– შენა? შე არა ჭამ?

– მე ეხლახან ვჭამე.

– იცი, რას გეტყვი შენა?

– რასა.

– მაგ სისულელეებს თავი დაანებე.

– რა სისულელეებს, ქალო!

– აი, მაგ გახდომებსა და რაღაცა ეშმაკობებს.

– ვჭამე, შენ თავს გეფიცები.

თინამ გამომცდელად შეხედა. გოგოს თვალი არ დაუხამხამებია.

– დაგისუსტდება ფილტვები და ნახავ მერე შენ.

გოგომ თეფში გამოიტანა.

– ვჭამე, მაგრამ შენი ხათრით კიდევ შევჭამ ცოტას.

ქვაბს სახურავი ახადა, სამი კარტოფილი ამოიღო და დედის პირდაპირ დაჯდა. თინა ჩქარა ჭამდა, ის – ნელ-ნელა, თან სულ დედას უყურებდა.

– როგორ გახდი ცუდად?

– რა ვიცი, თავბრუ დამეხვა და ხელ-ფეხი დამიდუნდა.

– მერე, ხვალ ახლა ბაზარში უნდა იდგე მთელ დღეს?!

– მა რა ვქნა, გავაფუჭო? ორი ათასი მანეთი მარტო შენი მომზადებისთვის რომ გვჭირდება?

– ჩამოვიდოდა მამაჩემი და ის წაიღებდა.

– როდის ჩამოვა, რა იცი! ეგ კიდევ ნახევარზე მეტი დამსხვილებულია, რაღა ფასი უნდა ჰქონდეს მაგას! შე ისა ქენი – ბიჭი მონახე, რომ წყარომდე მაინც იმან გადმომიტანოს ეგ მეშოკები.

– გადმოვიდეს თვითონ ის მანქანა, რა მოხდება?!

– არ გადმოვა. ისეა გაყვიზინებული ეგ ფეხებდაბრეცილი სეირანა, არ გადმოვა. დგას რაიკომის მდივანივით და ბარგი რომ გსრესავდეს, ხელს ზურგიდან არ გამოიღებს.

– არ მოხმარდეს მაგოდენა ფული, რასაც ეგ იღებს, – გოგო წამოდგა.

– წავალ აბა მე, ზევითაც ვიკითხავ.

– წადი, მხოლოდ დროით ჩამოდი, შენც არ დაიკარგო.

გოგომ საყვედურით მიხედა.

თინამაც დაამთავრა ჭამა – გაზი აანთო, ქეთლით წყალი დადგა, სუფრა აალაგა, გადარჩეული ნახუნაგი კიტრი კალათაში ჩაყარა და მარანში შეიტანა. მარანში მოესმა ძახილი:

– ნარგიზ! ნარგიზ!

მეზობლის გოგომ რძე მოიტანა. თინამ გამოართვა და მადლობა გადაუხადა. საკიდრიდან მომინანქრებული ქვაბი ჩამოიღო, რძე იმ ქვაბში ჩაასხა და ასადუღებლად დადგა. სანამ რძე ადუღდებოდა, შიგნით ოთახში შევიდა, სინათლე ჩართო და გარდერობის სარკესთან მიდგა, ახლოს მიიწია. გაშავებული იყო, სახის წვრილნაოჭებჩამუქებული. „ამოწყდნენ და ამოიბუგნენ!“ – დასწყევლა ვიღაცანი. გამოვიდა. გაზიდან ქეთლი გადმოდგა, რძემაც ამოიწია. ტახტის ქვეშიდან ალუმინის ტაშტი გამოაცურა. ტაშტში ბიჭის ორი პერანგი იყო ჩამბალი, ცხელი წყალი ჩაუმატა და ჭეჭყვა დაუწყო.

მობრუნდა გოგოც.

– ვალიკო და ბიჭები თევზზე წასულან მაშხალებით. ვინ იცის, როდის მოვლენ.

– მოუსავლეთში წავიდეს, სულ სუფთა-სუფთა პერანგები კი უნდა.

– მოიცა, მე გავრეცხავ, – წამოსწვდა გოგო.

– აქ არ იყო, თუ გამრეცხავი იყავი?!

– გამოდი, მე გავრეცხავ, მაგას რა უნდა.

– მიდი, შენ თეფშები დარეცხე.

– ეგეთი ჯიბრიანი რომ ხარ, იმიტომა ხარ ეგრე.

– როგორა?

– ცუდად რომ ხდები ხოლმე, – თინამ ათვალწუნებით გამოხედა.

– მანქანა ხომ არ იყო მოსული წყაროსთან?

– არა.

თინამ პერანგები გარეცხა და ბოძებშორის გაბმულ მავთულზე გაფინა.

ათს უკვე გადაცდენილი იყო. წავიდა, წყაროსთან გადავიდა. სეირანა მოსული იყო. ზოგნი დაბარგებულიყვნენ კიდეც. იმათ შვებით ეღიმებოდათ. წამოვიდა ჩქარი ნაბიჯით შინ. ერთი ტომარა თვითონ აიკიდა, მეორეს გოგომ წამოუსვა ხელი. გადაიტანეს მანქანასთან.

კაცები ქვებზე ისხდნენ და სიგარეტებით ანათებდნენ. არც თინას უთხოვია ხელი წამაშველეთო, არც ისინი გარჯილან. მაღლა თინა ავიდა, გოგომ ქვემოდან ასწია და ისე აიტანეს მანქანაზე ტომრები. თინამ პირველი ტომარა სხვა ბარგთან მიდგა, მეორე ზედ დაადო. შეამოწმა, ხომ არ ტოკავდა. ორივე ტომარა მაგრად იდგა. ჩამოვიდა მანქანიდან და სეირანას ჰკითხა:

– რომელზე გახვალ, სეირან?

– როგორც არი, რა! ოთხი რომ გახდება, დავიძვრები! სულ ეგა გაქ?

– ეგ არი სულა.

– ნიშანი ხომ გიდევ მეშოკებზე?

– სახელები მიწერია.

– შენა თინა გქვიან, არა?

– ხო, თინა.

– წადი ეხლა, თინა, დაიძინე ტკბილად და ოთხის ნახევარზე აქ იყავი.

წამოვიდა დედა-შვილი.

– მოდი, წყალს გადავივლებ.

– მე დაგისხამ.

– თუ მაგ სიკეთეს იზამ?!

დიდი ქვაბით შედგეს გაზქურაზე წყალი. სანამ ის წყალი გათბებოდა, თინამ მაღვიძარა საათი დაქოქა, სამზე დააყენა, სუფთა თეთრეული მოიმზადა. მერე, წყალი რომ გათბა, მარანში, დედაბოძის იქით, სპილენძის დიდი ტაშტი დადგა. წყალი გაანელა.

– მოდი, აბა! – დაუძახა გოგოს. ქვაბი მარანში შეიტანეს.

გოგომ ტოლჩა აიღო.

თინამ კარი მიხურა, გადარაზა. ტანთ გაიხადა. ტაშტში გადავიდა, ყელს ქვემოთა და მუხლებს ზემოთ თეთრი იყო. თეთრი. კანიც ახალგაზრდულად გადასტკეცოდა. მხოლოდ მუცელი ჰქონდა ცოტათი წამოზრდილი და სავსე ძუძუების კერტები დაგრძელებული, გამკვრივებული.

– თავსაც დაიბან? – ჰკითხა გოგომ.

– დავიბან. რაკი ხარჯია, ხარჯი იყოს.

– არ გასცივდე.

– დამასხი. სად არის სიცივე.

თინა ჩაკუნტდა, თმა წინ წამოიშალა. გოგომ წყალი დაასხა.

– ვუი! – დაიძახა წყლის პირველ დასხმაზე თინამ და წელი შეზნიქა. მერე და მერე შვება იგრძნო.

– გაგახარა ღმერთმა!

თინამ საპონი აიღო და თავზე მიისვ-მოისვა. ბეჭები და წელი ნარგიზამ გაუხეხა.

წყალი რომ თავდებოდა, თეძოზე ხელი დაუტყაპუნა და უთხრა:

– დათვი მჭლე და შენ მსუქანი! დათვი მჭლე და შენ მსუქანი.

– მე კიდევ სიმსუქნე მჭირდება, გოგო?!

– რას ამბობ, კუკლასავითა ხარ. დიდ, პრიალა კუკლასავით.

– იი! – აშკარად ესიამოვნა თინას. მაინც შემოიწყო ბარძაყზე ხელები, – აი, ამ ჩიჩიას უყურე!

– არაფერიც. აბა, როგორ გინდა!

კმაყოფილი მშრალდებოდა თინა დიდი, ხაოიანი პირსახოცით. გოგო წყლებს ღვრიდა. თინამ ერთხელაც დალოცა.

– შენ გაიხარე და გამრავლდი!

ნეილონის საცვალი და პერანგი ჩაიცვა. ახლა თავს მართლა ისე გრძნობდა, თითქოს სულ ახალგაზრდა ყოფილიყოს. ჭრელ ხალათში გახვეული გამოვიდა მარნიდან. თავზე წითელი მოსახვევი ჰქონდა წაკრული. გოგოს წიგნი აეღო.

– მაშინ მე დავწვები, შვილო, იქნება ცოტა წავატყუო თვალი.

– დაწექი, აბა რა!

წავიდა თინა, საწოლს ცისფერი გადასაფარებელი გადახადა, საბანი ასწია და შეწვა.

– უი, ღმერთო!

ლოგინი სასიამოვნოდ გრილი იყო. საბანში ყელამდე გაეხვია. მაშინვე თვალები დაეხუჭა. ერთხანს იმაზე ფიქრობდა, თავისი ცუდად ყოფნა რომ გააზვიადა. მერე სანდრო მოუნდა, მისი მაგარი ხელი წელზე. მაგრამ სანდრო „ჯანდაბაში“ იყო დაკარგული. ბალიში ამოსწია, ლოყაზე მიიხუტა და ასე ჩაეძინა.

ვალიკო რომ დაბრუნდა, გაეღვიძა.

– ნელა, დედასა სძინავს, არ გააღვიძო, – ჩუმად ეუბნებოდა ნარგიზა, – ქალაქში მიდის ამაღამ.

– ქალაქში რა უნდა? – იკითხა ვალიკომ.

– კიტრი მიაქვს გასაყიდად.

– იი!

– რა ი! აბა, ეგრე გაფუჭდეს?! – ქვაბის სახურავმა გამოსცა ხმა. თინას ისევ ჩაეძინა.

სამს, ალბათ, ათიოდე წუთი უკლდა, რომ თავისით გაეღვიძა. ცოტა ხანს იწვა და სიჩუმეს უგდებდა ყურს. რაღაცნაირად ცარიელი იყო უსანდროოდ სახლი. წამოდგა. საათმა სწორედ მაშინ დარეკა. წასწვდა, ღილაკს თითი დააჭირა. სიბნელეში ჩაიცვა. ჟაკეტიც შემოიცვა კაბაზე. თმას ხელი შეუყარა. იძულებული იყო, სინათლე აენთო. აანთო. სარკესთან მივიდა, დაივარცხნა, მქრქალი, მქრქალი პომადაც გადაისვა ტუჩებზე, სხვა მოსახვევი აიღო, იმით წაიკრა თმა უკან. ჩანთა და ბადურა მონახა, დაკეცა, გაზეთში გაახვია. „აბა, კარგად იყავით, გენეცვალეთო“, – თქვა თავისთვის და გარეთ გავიდა.

ცა ვარსკვლავებით იყო მოჭედილი, მაგრამ ბნელოდა. მაღალქუსლიანი ფეხსაცმელები ეცვა და მიწას აკვირდებოდა, ფრთხილად მიდიოდა. მაინც გაიგო ღაღანიძეების ძაღლმა, ორიოდეჯერ ამოიყეფა, დაიყივლა მამალმაც.

წყაროსთან მისულს, ხალხი უკვე იქ დახვდა. „გამარჯობა“ თქვა. მიდიოდა ახლოს, სახეში უყურებდა, აინტერესებდა, ვინ იყვნენ.

– მანანა არ მოსულა?

– აქა ვარ, აქა, ამოდი! – დაიძახა მანქანიდან მანანამ.

თინა მანქანასთან მივიდა, მანანამ ხელი ჩამოაშველა და ისე ავიდა.

– მოდი, აი, აქ დავსხდეთ.

მანანამ ხელგაუშვებლად მიიყვანა გრძელ სკამთან. დასხდნენ. წინ წაიწიეს. ეტყობოდა, მანანასაც ებანავა, ვარდის წყლის სუნი ჰქონდა.

– თინა ხარ, გოგო? – იკითხა ვიღაცა ქალმა მანქანის სიღრმიდან.

– ჰო, თინა ვარ, საშიკო.

– შენ რაღა მოგაქვს, გოგო?

– იი, ცოტაოდენი კიტრი.

– გივარგათ, გოგო?

– რა გვივარგა, მეორე დაკრეფაა ეს და მესამედ დაიკრიფება თუ არა, აღარ ვიცი, ისე აქვს ფოთოლი დანაცრული და დახრუკული.

– ჩვენსასაც, გენა, ჩვენსაც.

– ამოდენა რაკეტების ბახაბუხს არ შეუძლია?!

– ჰო, ჰო. მაგისი ბრალია ნამდვილად, მაგისი მომგონი დაჯდეს ცარიელი, როგორც ჩვენა გვსხამს ცარიელს.

მანანა მხრით მიეკრა თინას.

– ცივა, არა, ცოტა?

– ხო. ღამღამობით ჯერ ისევ გრილა.

თინას აღარ ეძინებოდა, მაგრამ მაინც თვალები დახუჭა. ამოვიდა ტაკვია დათა. ხელების ცეცებით იკითხა:

– აქ ვინა სხედხართ?

– მე ვარ, – მიუგო თინამ.

– თინა ხარ?

– ჰო.

– შეიძლება, შენ გვერდით დავჯდე?

თინას არ უნდოდა, მის გვერდით დამჯდარიყო ტაკვია დათა, მაგრამ უარს ხომ ვერ ეტყოდა!

– დაჯექი.

ტაკვია დათა ჯერ მოცილებით იჯდა. მერე სხვებიც რომ ამოვიდნენ, მოიწია და თინას მოეკრა.

თინას უგემურად გააჟრჟოლა, მაგრამ რა უნდა ექნა! ისევ მანანას მიეჭუჭკა და ისევ თვალები დახუჭა. ხალხი მანქანის დაძვრამდე ყაყანებდა, მანქანა დაიძრა და თანდათან ყველა გაჩუმდა. თინა ნახევრად მთვლემარე თუ ფხიზელი იჯდა მთელ გზაზე. ჩასახლელებში მომეტებულად ეხლებოდა დათა. „ფუჰ შენი!“ ამბობდა თინა გუნებაში და თან, რატომღაც, სანდროზე ბრაზობდა.

ქალაქში რომ შევიდნენ, კარგად ინათა. თინამ მანქანის გაჩერებას აღარ დაუცადა, ადგა, თვალის გადაკვრითაც კი არ გაუხედავს ტაკვია დათასკენ, თავის ტომრებთან მიბარგანდა, ნაკრაული გაასწორა და იქვე დარჩა, ტომარაზე ხელებმოკიდებული. მანქანამ დიდი გზიდან მარცხნივ ჩაუხვია, რკინიგზის ხიდქვეშ გაძვრა, ტრამვაის ხაზზე გავიდა და ათიოდე წუთს ქვებზე ჯაყჯაყის შემდეგ ნავთლუღის ბაზართან გაჩერდა.

– აბა, დალოი! – დაიძახა ქვემოდან სეირანამ. უმეტესობა უკვე ფეხზე იდგა, ჩაეჭიდნენ თავ-თავის ბარგს. მოდგნენ ბაზრის მტვირთავებიც. ტაკვია დათა უყვიროდა იმ მტვირთავებს:

– მე რას შემომყურებთ, აგე, დედაკაცებსა ჰკითხეთ.

– არ გინდათ შველა, დედაკაცებო?

– მოშორდით აქედან, აქ რაღა შველა გვინდა, ამოგვიტანია, ჩატანას ვეღარ მოვახერხებთ?!

მართლაც, ყოჩაღად ირჯებოდნენ ქალები, ეჯაჯგურებოდნენ, მოათრევდნენ ყუთებსა და ტომრებს, ერთნი ძირს იდგნენ, მეორენი მაღლიდან აწვდიდნენ. საშიკო გაუბრაზდა მტვირთავებს:

– წადით, თქვე გასაწყვეტლებო, რას შემოგვყურებთ პირდაღებულები!

– რა იყო, რას იწყევლები! – თქვა ერთმა მუშამ და ყველანი გვერდზე გადგნენ.

თინამ და მანანამაც ერთმანეთს უშველეს. ბარგი ჩამოზიდეს, ერთ გროვად დააწყვეს და სეირანასთან ანგარიშის გასასწორებლად მივიდნენ.

სეირანამ ნაკრაულებიც ტომრებად ჩათვალა და იმაშიც თითო მანეთი მოითხოვა. ნაკრაულებშიც მანეთი, ორ ვედროშიც მანეთი.

– რას ამბობ, სეირან, პირველად ხომ არა ვართ ამ გზაზე.

– მე პირველადა ვარ რო?!

– ნაკრაულზე ათი შაური არ იყო?

– მანეთი! – მტკიცედ თქვა სეირანამ. თინამ და მანანამ ერთმანეთს შეხედეს.

– უნდა მივაშავოთ, რა ვქნათ! – ჩუმად უთხრა თინამ მანანას.

– სამ მანეთზე მეტი არა მაქვს, ქა, მაგას რომ სამი მანეთი მივცე, ჩეკისა და სასწორის ფული აღარ დამრჩება.

– მე მაქვს, ნუ გეშინია.

თინამ უბიდან ცხვირსახოცი ამოიღო, გახსნა და სეირანას სამმანეთიანი მისცა – ორი მანეთი ტომრებისა, მანეთიც თავისი, თავისი მგზავრობისა.

მისცა სამმანეთიანი მანანამაც. თან მაინც თავის ბარგს დაჰყურებდა – ერთ ნაკრაულს და ორ ვედროს.

– ემაში, ქა, ემაში ორი მანეთი!

– კარგი, ნუღარა ბრაზობ. დღეს შაბათია, ატამს კარგ ფასად გაჰყიდი. – ამშვიდებდა თინა.

სეირანამ ყველასგან აკრიფა ფული. დათვალა, ჯიბეში ჩაიდო, – აბა, კარგად იყავით საღამომდე, – ჩაჯდა მანქანაში და წავიდა. დარჩნენ ჩამოსულები თავი-თავის ბარგთან, ქუჩაში. სხვებიც ბევრნი იყვნენ, სხვასოფლელები, ზოგი ბარგზე მიწოლილიყო და თვლემდა, ზოგი იჯდა, ზოგი მიმოდიოდა. ბაზარი შვიდ საათზე გაიღებოდა. მანამდე არც ჩეკი იყიდებოდა, არც შიგნით უშვებდნენ არავის. თინა და მანანა ფეხზე იდგნენ. ყუთიც არაფერი ჰქონდათ, რომ იმაზე ჩამომსხდარიყვნენ. საშიკომ მიიპატიჟა, – მოდით, გოგო, ჩამოსხედითო, მაგრამ იუარეს. ზურგს უქცევდნენ ნიავს და თავისთვის ლაპარაკობდნენ. მანანა მეველეს სწყევლიდა.

– მაგას ამოუწყდეს კომლობა, მაგის მეტი ვინა, ქალო! რომელი ქურდი მივიდა და სუ კარგები არჩია აქა-იქ. თვალები რომ დაუბნელო ადამიანს, თითქოს თვალები დაჰბნელებიაო, ისე იდგა მთელი ატამი.

თინა ეთანხმებოდა.

– კი, კი, მაგის მეტი ქურდი აღარ აწუხებს ჩვენს ვენახებს.

– თავმჯდომარეს უნდა დაეყაროს მიწა, რომ ეგ გაუშვა წლეულაცა.

– იმასაც ასარგებლებს და იმიტომა.

– აბა, რის ინტერესი აქვს მაშა!

მოვიდნენ მეეზოვეები. მოჰყვნენ ქუჩას ზემოდან, ეგრევე, მოურწყავს დაუწყეს დიდი ცოცხებით გვა. ნიავი იმათი მხრიდან მოდიოდა და მტვერს პირდაპირ ბაზართან შეგროვილ ხალხს და ბარგს აყრიდა.

– მორწყეთ, თქვე ჯანდამწვრებო! – უყვიროდნენ ქალები.

– ლაილაი! ლაილაი! – გამოაჯავრეს მეეზოვეებმა. ზოგი მართლა ჩაეჭიდა თავის ბარგს და კედლისკენ წაათრია.

თინა მაგრად იდგა.

– ხომ არ გადაირიეთ თქვენა! იქნება რა გინახიათ!

– რა გვინახია! თქვენ – თქვენი საქმე, ჩვენ – ჩვენი!

– მერე ადამიანები აღარა ხართ!

– თქვენ არა ხართ ადამიანები? ჩვენს საქმეს გაკეთება არ უნდა? თქვენ დაგავთ აქაურობას?

– აბა, აქ რა არის დასაგველი!

ერთი სხვაგნებური დიდი კაცი იყო მიწოლილი თავის ბარგზე, იმან დაუძახა იქიდანვე.

– არ გადმომიყვანოთ მანდა!

მეეზოვეებმა გახედეს და ვითომ ქალებს დაუთმეს.

– აი, თქვენი ხათრითა! – წავიდნენ და დაუყვნენ ქვემოთ-ქვემოთ ქუჩას.

გაიღო სალაროები. ყველას რიგი ჰქონდა დაკავებული, მაგრამ ყველა ერთად მიაწყდა. თითო ჩეკის მეტი არ გაიცემოდა, და ისეთი ჩოჩქოლი ატყდა, თითქოს ეშინოდათ, მთლად უჩეკოდ არ დავრჩეთო. ერთმანეთის თავს ზემოდან აწვდიდნენ ფულსა და კოლმეურნის წიგნაკს. თინამ მანანას მანეთიანი მისცა და ისინიც იმ ჭეჭყაში მოექცნენ, თან თვალი ბარგისკენ ჰქონდათ.

– რა იყო, ხალხო, – იძახდა ხან ვინა და ხან ვინ, – ხალხი არა ხართ? დაიწით ცოტა უკან.

მაგრამ უკან არავინ იწევდა. მოსახვევგადამძვრალი, თმაგაწეწილი გამოვიდა თინა რიგიდან.

– გაიჟუჟენით, კარგი ადამიანობა თქვენა გაქვთ!

გაიღო ბაზრის კარიც. გამოვიდნენ ახლა სხვა მუშები რკინის ურიკებით. იმათაც თითო გზობაზე თითო მანეთი უნდოდათ. უმეტესობა უარს ეუბნებოდა დახმარების თავაზზე.

– შენ აქ იყავი, – უთხრა მანანას თინამ, – მე წავიღებ პირველად, მე დავიჭერ ადგილს, შენ ეს მეშოკი ამიწიე!

აიკიდა თინამ ტომარა და წაიღო ჩქარ-ჩქარი ნაბიჯით. მალევე მობრუნდა. – კარგი ადგილი დავიკავეო. წაიღო ახლა მეორე. მერე მანანას ბარგი წაიღეს – ვედროები თინამ, ნაკრაული მანანამ. მანანა კმაყოფილი დარჩა ადგილით.

– სასწორზე მე წავალ, – თქვა მანანამ.

– კარგი, წადი, მხოლოდ ორი წინსაფარი გამოართვი. – სასწორის და წინსაფრების ფულიც თინამ მისცა. სანამ მანანა დაბრუნდებოდა, თინამ კიტრი დახლზე ამოაწყო, წვრილსა და ქორფებს ცალკე ალაგებდა, მსხვილებს – ცალკე.

ჩამოიარეს მყიდველებმა თუ მაზანდის გამგეებმა, დააფასებინეს.

– ეს მანეთ-ნახევარი, ეს მანეთი.

არავინ შევაჭრებია, ჩაიარეს იმათ და წავიდნენ. მოიტანა მანანამ სასწორი, აიფარეს წინსაფრები. ეხლა უკვე გულდაარხეინებულები იყვნენ. ორივე ერთმანეთს შეჰღიმოდა.

– როგორ გიხდება, ქა, ეგ მოსახვევი და ეგ წინსაფარიც! – ეუბნებოდა მანანა თინას.

– შენც გიხდება, კომკავშირელ გამყიდველს ჰგავხარ, – მანანამ ცხვირი შეიჭმუხნა.

გაივსო ბაზარი გამყიდველებითაც და მყიდველებითაც. დააცხუნა მზემაც.

– ივრის წმინდა წყლით მორწყული! ინებეთ ივრის კამკამა წყლით მორწყული კიტრი!

ეს სიტყვები იზიდავდა თუ თინას შესახედაობა, ბევრნი ჩერდებოდნენ, კიტრში ხელებს ურევდნენ, აფასებინებდნენ, არჩევდნენ – ყველას არჩევა უნდოდა. ზოგი შეჰღიმოდა თინას, – ნაკლებად არ იქნება, ჩემო დაო? ზოგს უკვირდა, – რა ამბავია მანეთ-ნახევარი, უქმდება ფული თუ რა არისო! უმეტესობა თავის ფასს სთავაზობდა, – მანეთს, მანეთსა და ერთ აბაზსს, მანეთსა და ორმოც კაპიკსაც კი. მაგრამ თინა მაგრად იდგა, – ეს მანეთ-ნახევარი, მანეთად კიდევ, აი, ესაო.

მოვიდა ერთი გაოხრებულიც, ნაკლულ ტიკჭორასავით დაფუკული, ტუჩებგადმობრუნებული, ვითომაც ერთი თავჩაღუნული, სამჯერ იკითხა:

– მსხვილი სჯობია თუ წვრილი, ჰა, ქალო. მსხვილი სჯობია, თუ წვრილი. რატომ არაფერს ამბობ?

თინა ისე დაიბნა, მართლა ვერაფერი უთხრა. მაშინ მანანა გადმოეშველა?

– შენა, აემ გირს ხომ ხედავ!

– გიჟები ხართ, ვინა ხართ! – ვითომ ძალიან გაიკვირვა იმ გაოხრებულმა.

– მოწყდი აქედან, თორემ გაჩვენებთ, რა გიჟებიცა ვართ!

– უუხ! – მუქარით გადაიქნია თავი გაოხრებულმა და წავიდა.

– თფუ! – ეხლაღა მიადევნა თინამ.

მოდიოდნენ ყველაფერზე გაღიზიანებულებიც, ძალიან ეძვირებოდათ კიტრიც, ატამიც. უწოდებდნენ თინას და მანანას სპეკულანტებს, ჩარჩებს, საწყალი ხალხის მყვლეფავებს.

– ხუთი მანეთი დააფასე, უფრო მალე გამდიდრდები! თინა ამათ ადვილად უმკლავდებოდა.

– მდიდარსაც მეხი დავაყარე და ღარიბსაც.

– ღარიბებს რაღათა, ღარიბებმა რა დააშავეს!

– ღარიბს იმიტომ, რომ ხელის გაძვრა ეზარება. ხელის გამტოკებელი ადამიანი ეხლა ღარიბი რაღათ უნდა იყოს!

– ეე! – უქნევდნენ შუბლთან ხელს, – შენ რომ რამე გესმოდეს!

– ჩემი წილი ყველაფერი მესმის.

ცხრა საათი იქნებოდა, რომ მუშტარი როგორღაც შეცოტავდა. თინამ თქვა, შიმშილით ხომ არ უნდა დავიხოცოთ, წავალ, ძეხვსა და პურს ვიყიდი, ცოტა წავიხემსოთო. მანანამ თავისი წილი ფულის მიცემა დააპირა, მანეთიანისა.

– მოიცა, რას სულელობ!

წავიდა თინა, ორასი გრამი ძეხვი და ერთი ოცდაათკაპიკიანი პური იყიდა, ძეხვიც დააჭრევინა, პურიც. მოიტანა, გაშალეს ქაღალდი დახლზე და დაიწყეს ჭამა. თან ჭამდნენ, თან ვაჭრობდნენ.

მოვიდა ერთი ჯგუფი ქალებისა. წინ ხანშიშესული ქალი მოუძღოდათ – მოკლედ თმაშეჭრილი, ყბებგანიერი, შავი, კაცივით ბოხი ხმით მოლაპარაკე.

– თქვენი დოკუმენტებიო! – მოსთხოვა თინას და მანანას.

– რა დოკუმენტები? – ჰკითხა თინამ.

– ვინა ხართ, გაქვთ თუ არა უფლება საკოლმეურნეო ბაზარში ვაჭრობისა.

– თქვენ თვითონ ვინა ხართ, – ყოჩაღად დაუდგა თინა, – ყველას კი არა აქვს უფლება, ეგეთი რამეების მოთხოვნისა.

იმ ქალმა რაღაც მოწმობა ამოიღო და ისევ ჯიბეში ჩაიდო.

თინა აშკარად ნერვიულობდა. უბიდან კოლმეურნის წიგნაკი ამოიღო და აჩვენა.

– შენა? – მიუბრუნდა ქალი მანანას.

– მე სასწორზე მაქვს დატოვებული.

– ერთადა ხართ? – ანიშნა თინაზე.

– ერთად.

ქალმა თინას წიგნაკი გადაშალა და თქვა:

– ორმოცი კაც-დღეც არა გაქვს გამომუშავებული. იმიტომა გაქვს დამრგვალებული ეგ მკლავები.

წიგნაკი თითქმის მიუგდო თინას და ისიც და სხვა ქალებიც დახლებს ქვემოთ დაუყვნენ.

თინას ცრემლები მოსდგომოდა. კარგა ხნის დუმილის შემდეგ ძლივსღა თქვა:

– შენ იკვნესე და იჭლექე! რაკი კოლმეურნე ვარ, ჭლექიანი უნდა ვიყო აუცილებლად?

საჭმლისთვის ხელი აღარ უხლია, ვინც კი კიტრს აფასებინებდა, ყველას წყრომით მიუგებდა:

– ეს მანეთ-ნახევარი, ეს მანეთი.

ახლა უკვე აღარავის არჩევინებდა, ორივე ხელს დაადებდა გროვას და თავის გაქნევით ამბობდა:

– რაც არის, ეგ არის. ეგრე რომ არჩიოთ ყველამ, სად წავა!

– სად წავა, ვალში ჩავარდები?

– წამოდით, თქვენ წაიღუნეთ იმ მზეში და ნახავთ.

– ეე, ძალიან არ გეტყობა?!

თინა პირველად ხომ არ იყო ბაზარში და უკვირდა.

– რა თვალი დამადგეს ამ ამოსაძირავებმა!

რაც კარგი კიტრი ჰქონდა, ის შუადღემდე გაყიდა, მაგრამ შეყვითლებულ-შებერებულებს აღარავინ ეკარებოდა. დაუკლო ფასი, სამოც კაპიკზე ჩამოვიდა, მაინც დიდხანს დასჭირდა დგომა.

ბოლოს ვიღაცა მოვიდა, ათ შაურობაზე მიიწონა სულ, მანანამაც ათშაურობაზე მისცა. მანანამ ვედროები ერთმანეთში ჩადგა, – ატამი სულ კარგ ფასად გაყიდა, სამ მანეთად და ორდაათშაურად, ჩაცუცქდნენ დახლის უკან, ფული დაითვალეს, კარგად გამოკრეს ცხვირსახოცებში, ისევ უბეში ჩაიდეს, სასწორი ჩააბარეს, ტომრები და ვედროები საშიკოს მიაბარეს და ქალაქში გავიდნენ. თინა ამბობდა, იქნება თითო წყვილი ჩულქი მაინც ვიყიდოთო.

ჯერ ოთხი საათი ხდებოდა. ხან ერთ მაღაზიაში შევიდნენ, ხან მეორეში. ჩულქები იყო, მაგრამ არც საზღვარგარეთული, არც – ოცდასამი ზომა. ჩასხდნენ ტრამვაიში და ავლაბრის უნივერმაღში გავიდნენ. არც იქა ჰქონდათ. ერთმა ქალმა უთხრა, ახალ უნივერმაღშიაო, ჩავიდნენ მეტროში, სიცილ-სიცილით, ერთმანეთის ქეზებით, ამოვიდნენ რუსთაველზე.

ახალ უნივერმაღში მართლა ჰქონდათ „დედერონის“ ჩულქები. თინამ ორი წყვილი აიღო, მანანამ – ერთი. იყიდეს კიდევ თითო მინის გრაფინი, თავისი თითო ჭიქით, იაფად, ორ-ორ მანეთად და ოც კაპიკად. იყიდეს სარეცხი ფხვნილი „აინაც“, თითო „ნედეც“. ბადურები გატენეს და ბაზარში დაბრუნდნენ. საშიკოს იმდენი პანტა ჰქონდა დარჩენილი, ეტყობოდა, დღეს ვერ მორჩებოდა გაყიდვას. ისევ გავიდნენ მაღაზიებში, პური იყიდეს, თინამ ოთხი პური. მანანამ – ხუთი, იმას მეტი ჰყავდა მჭამლები. პურის მაღაზიიდან რომ გამოდიოდნენ, ერთ გლეხ ქალს ყველი მოჰქონდა. სად აიღეო, ჰკითხეს. აგე, აქვე, რომ გაუხვევთ და მაღაზიაა, ახლა დაიწყეს გაყიდვა, დიდი რიგი არ არისო. გაიქცნენ თინა და მანანა, კარგა მოზრდილი რიგი დახვდათ, მაგრამ მაინც დადგნენ. ნახევარ საათზე მეტხანს იდგნენ და ორ-ორი კილო ყველი აიღეს. მეტს არ იძლეოდნენ: ამითაც დიდად კმაყოფილები დარჩნენ. დაბრუნდნენ საშიკოსთან და იქაც გაიხარეს. საშიკო პანტას მორჩენილიყო, ერთიანად მიეწონა ვიღაცისთვის „თითქმის მუქთად“. საშიკომ რომ ყველი დაინახა, ერთი ამბავი დააწია, მაშ თქვენ ხალხი ხართ, მაშ ჩემთვის არ უნდა შეგეტყობინებინათ, რომ არიგებდნენო!

– როგორ, ქალო, იმოდენა პანტა გქონდა გასაყიდი!

– ჩავაბარებდი ვინმეს და მეც დავდგებოდი. დღეს რა, თქვენი ბარგის ყარაული არა ვარ სულა?!

– წადი, ეხლა დადექი, განა არ მოგიწევს, ბარგთან ჩვენ ვიქნებით, – უთხრა თინამ.

წავიდა ფაციფუცით საშიკო. თინა და მანანა კი იმის ცარიელ ყუთებზე დასხდნენ. იტეხდნენ პურს და ნელ-ნელა ჭამდნენ, ყველისთვის ხელი არ უხლიათ. დაიწყეს სასტვენების სტვენა „ბაზარნიკებმა“, – აბა, მორჩით, ბაზარი იკეტებაო. ელოდნენ ცოტა ხანსაც თინა და მანანა საშიკოს, რაკი არა და არ გამოჩნდა, აიჩონჩხლეს იმის ყუთებიც, თავისი ვედროები და ტომრებიც და გარეთ გავიდნენ, იქ დაიწყეს ცდა. ბოლოს, როგორ იყო, საშიკოც გამოჩნდა, იმას ერთ კილოზე მეტი ვერ აეღო.

– მიწა დავაყარე ამათ! თავდება და თითო კილოზე მეტი არ მისცეთო! მაშ თავიდანვე არ უნდა შეგეტყობინებინათ, თქვენ წილს ხო მე არ წამოვიღებდი! – კიდევ ერთხელ უსაყვედურა თინას და მანანას.

თინასაც სწყინდა, მანანასაც, მაგრამ ჩუმად იყვნენ. აიღო სამივემ თავ-თავისი ბარგი, წავიდნენ სადგურისკენ, სადაც სეირანა მოდიოდა ხოლმე, და იქ დაბარგდნენ, დასხდნენ. სხვებიც იქ იყვნენ – ზოგი კმაყოფილი, ზოგი უკმაყოფილო, ზოგი ნაყიდებით, ზოგი თავისი ცარიელი ყუთების ამარა. ვინ რას ამბობდა, ვინ რას.

მოვიდა სეირანაც, როგორც ყოველთვის, ახლაც მხიარულ გუნებაზე იყო.

– ჰა, როგორა მყავხართ, ხომ არ იზარალეთ რომელიმემა!

გადმოხსნა მანქანას უკანა ბორტი, წაესივნენ ქალები; ქალებიც, კაცებიც. აყარეს ყუთები, ვედროები. ავიდნენ თვითონაც, დასხდნენ. „საზიზღარი“ ტაკვია დათა არა ჩანდა.

„მიწამ უყოს პირი“. – გაიფიქრა თინამ.

დილას უფრო ცოტანი იყვნენ, ახლა ზემოუბნელებიც დამატებოდნენ. დაიძრნენ და წამოვიდნენ. ლომაშვილების რძალი, დიდი, როხროხა, ხუმარა ქალი, ყველას გასაგონად ყვებოდა:

– მოვიდა ერთი გაოხრებული, ფინთი, და რას მეკითხება, იცით, ქალო, აი, მსხვილი კარგია თუ წვრილი, მსხვილი სჯობია, თუ წვრილიო, ვითომ კიტრზე.

თინამ არა, მაგრამ მანანამ წამოიძახა:

– ჩვენთანაც იყო ის გაფუჭებული!

– მერე თქვენ რომელი უთხარით, თქვენ როგორები გირჩევნიათ?

იფხრიწებოდნენ სიცილით ქალებიც და კაცებიც. ბინდდებოდა, სოფელში რომ შევიდნენ. ზოგი სად „ჩამოყარა“ სეირანამ, ზოგი სად. ბოლოს თინა და მანანაც ჩამოვიდნენ.

– კარგად იყავი, ქალო!

– კარგად, კარგად! – და ერთი იქით წავიდა, მეორე აქეთ წამოვიდა. მოდიოდა ჩაბნელებულ ქუჩაში თინა, ზურგზე ტომარა ეკიდა – ახლა იმაში ეწყო „აინებიც“, პურებიც, ყველიც – ნაღვლიანი ჩაჰყურებდა მიწას და ფიქრობდა, – „ნეტა მოვიდა სანდრო თუ არა, ნეტა მოვა, თუ არა, ხვალ ხომ კვირაა!“ თავისი ეზო რომ გამოჩნდა, ნაბიჯი შეანელა, მაღლაც შუქი ენთო და დაბლაც, დააკვირდა და ხის ტოტებში დაინახა: დერეფნის წინ სანდრო და ვალიკო იდგნენ. სანდრო წელს ზემოთ გაშიშვლებულიყო, ვალიკო სურით წყალს უსხამდა და პრიალა მხარ-მკლავს აბანინებდა. თინა რაღაცნაირად უცებ მოდუნდა. წავიდა თითქმის ბარბაცით, ჭიშკარი შეაღო და გაჩერდა. სანდრომ გამოხედა და დაიძახა:

– ოო, ვინც მოვიდა, გაუმარჯოს!

– მშვიდობა შენს გამოჩენას! – საბრალობლად გაეღიმა თინასაც. ტომარა ჩამოიღო და იქვე, ბალახებში ჩადგა. მოსახვევი უკან გადაიწია.

სანდრომ მოაჯირიდან პირსახოცი აიღო, სახეზე ჩამოისვა და თავისებურად გვერდზე გადახრილმა, გვერდზე ჩაღიმებულმა დაიძახა:

– მოდი, ქალო, ან მაკოცე, ან გაკოცო!

თინა წამოვიდა, ჯერ ბიჭს შეხედა, ვალიკოს, რომელიც გაღრეჭილი იდგა, მერე თითისწვერებზე აიწია და სველ ლოყაზე აკოცა, ტუჩების ბოლოს.

სანდრომაც ბიჭს მიხედა.

– მიდექ ცოტა, შე მამაძაღლო, რას შემოგვყურებ პირდაღებული!

ვალიკო ფხუკუნით მიტრიალდა.

სანდრომ თინას ბეჭებზე შემოაწყო ხელები, მიიზიდა და ჯერ შუბლზე აკოცა, მერე ქვემოთ – ყელისა და ყბის თბილ შესაყარში.

კიბის თავზე გაღიმებული ნარგიზაც გადმოდგა.

გვიან, შუაღამისას, ერთად რომ იწვნენ, თინა გულაჩუყებული ეუბნებოდა სანდროს:

– რაღაცა ჭირი მიდგება. სულ მეჩვენება, რომ მარტოდმარტო ვარ, ბიჭიც სხვაგან არი, გოგოც. შენ ხომ სულ სხვაგან ხარ.

– სიბერე მოდის, თინა, სიბერე!

– აღარ გაგიშვებ იმ სავერანეში. არც ფული მინდა, არც არაფერი.

სანდრომ თინას პატარა თავი მხარსა და ლოყას შორის მოიქცია.

– სტირი, ქალო? ერიჰა!

თინას სლუკუნი აუვარდა.

– ვაიმე, რა ვქნა! ვაიმე, რა ვუშველო ჩემს დაჩაგრულ თინიკოსა!

ანდერძი

დავით გონჯილაშვილს

ამას, რასაც მე ვწერ, თქვენთვის არა ვწერ, ჩემო შვილებო. თქვენა, ვერც ბიჭებსა და ვერც ქალებს, ცოცხალმა კაცმა ვერ შეგასმინეთ, რაც მე გულისგულით მინდოდა, და ამ ფარატინა ქაღალდზე დაწერილი რას შეგასმენთ. ამას ვწერ ჩემი შვილთაშვილებისა და იმათი შვილებისათვის. იცოდნენ ესა, რაც მე უნდა დავწერო, და თუ გამოადგებათ რამეში, ხომ კარგი, თუ არადა, ანდერძს კაცი არ მოუკლავს, არც დაუნგრევიაო, არც მე დამაკლებს ამის დაწერა რამეს, – არც მე, არც თქვენა, არავისა, – იყოს, ხარჯს არ მოგთხოვთ და ბაჟს. ისე კი, ერთი პატარა სათხოვარი მაქვს და ეს მაინც უნდა ამისრულოთ: ნუ მიაგდებთ ამ ჩემს დაწერილს ნაგვის გასაყოლებლად, შეინახეთ, აი, თუნდაც სინათლის გადასახადის ქვითრებს რომ ინახავთ ხოლმე, იქა, ან სინათლის ქვითრებთან, ან არადა, ყმაწვილების ნიშნების ფურცლებთან. სხვა თუ არაფერი, მადლია, კაცს რომ სურვილს აუსრულებთ და თანაც – იქნებ ღმერთიც არის, რა ვიცით, იმასთან მისვლისასაც ხომ ყველას გვჭირდება ცოტაოდენი რამ ხელის ტვირთად.

დავიწყებ იმის მოთხრობით, რომ ქართველი ვარ, ფშაველი, ქართველები მყავდა დედაცა და მამაც, მამა – გოჯილაშვილი, დედა – ფოთოლაშვილი. მამაჩემის მამა, იმედათ გამიხარდი, ვაჟა-ფშაველას ეძმაკაცებოდა თურმე. მამაჩემი მეუბნებოდა ხოლმე, ვაჟა შენც უნდა გახსოვდეს, რანაირად არ გახსოვს, ბალღო, ჩვენი სახლის უკან ხთისოს წიფელთან რომ ნიშანი დავსვით, ჩვენ დაწოლილები ვისროდით, მე, მამაჩემი და ჩემი დედიძმა, ვაჟამ კიდევ ეგრევე ჯდომელამ რომ გაუშვა თოფი და აიღო ის ნიშანიო! პატარობისას ვიძახდი, როგორ არა, სულ წვრილად მახსოვს-მეთქი, მაგრამ ეხლა გამოგიტყდებით, ეს დღე არ მახსოვს. ეგ ყველაფერი მამაჩემისა და ჩემი ბიძების ნათქვამიდანა მაქვს დამახსოვრებული. მე მარტო რა მახსოვს ნამდვილად: ვაჟა-ფშაველა რომ მოკვდა, მაშინ უკვე ხუთი წლისაზე ცოტა მეტისა ვიყავი და აგე, ეხლა ახალი გომური რომ ჩადგეს ჩვენებმა, მანდ საბძელი გვქონდა; მამაჩემი იმ საბძლიდან ცოტა მოშორებით იდგა, ეტყობა, იმან მოიტანა ის ამბავი, პაპა კიდევ საბძლიდან გამოდიოდა, კევრი გამოჰქონდა. რომ აიღო და დაახეთქა ის კევრი ვაჟა-ფშაველას სიკვდილის გაგონებაზე, კევრი შუაზე გადაიპო, კაჟები აქეთ-იქით გაცვივდა.

დიდედოჩემი, ფხიკლიანთ ქალი, ვაჟა-ფშაველას დედის ნათესავი იყო. ვაჟას რომ აღწერილი ჰყავს დედამისი, საცოდავი გულის ქალი, ისიც ზედ ისეთი ხასიათისა იყო. სადმე გზაზე შეხვედრილ გაჭირვებულს იტირებდა შინა, ჩვენთან, – ვაი, მე თვალდამდგარს, რა ეშველებათ იმ საცოდავებსო! სანთელს დაანთებდა და ღვთიშობელს შეეხვეწებოდა, – ღვთიშობელო, შენ ძუძუებს შემოვევედრები, – ეგრე იცოდა შეხვეწნა, – უშველე იმ ჩვენი ცოდვებისთვის გადადებულებსაო. გველი რომ ენახა წელგაწყვეტილი, აიყვანდა და უბეში ჩაისვამდა. ის გველი კიდევ არ უკბენდა. იცოდა ფანდურის დაკვრა და ლექსების თქმა. ის რომ ფანდურს დაუკრავდა, დაუკრავდა და მერე ზედ ლექსს იტყოდა „ნეტავინ, მთაო, მაღალო, ჩამოგაქცივა ქარითაო“, ქვის გული უნდა გქონოდა, რომ ცრემლი არ წამოგსვლოდა თვალიდან. ფანდური და ლექსების თქმა ჩემმა პაპიდამ – მარიამმაც იცოდა, მაგრამ იმ ფხიკლიანთ მომწითურო ქალთან ვერავინ მოვიდოდა, ვერც მარიამი, ვერც ვინმე სხვა.

მამაჩემი გაბოც, გაბრიელი, ძალიან ნიჭიერი კაცი იყო. ორკლასიანი სკოლა ჰქონდა დამთავრებული აქა, ჩვენთან, თიანეთში, მაგრამ იმისი მარტო რუსული დაწერილი რომ გაჩვენათ, გესიამოვნებათ. ისიც უკრავდა ფანდურს და ისიც მღეროდა ლექსებს. დაიდებდა კისერზე სიამაყით ხელს, – მე და ვაჟას გვიჭიდავია, ხუმრობით, რა თქმა უნდაო, აემ ქედზე დღესაც ვიგრძნობ ხოლმე იმის თითებსაო. გაიცინებდა და სულ სიკეთის შუქს გადმოჰფენდა ყველას. მე რომ დავვაჟკაცდი, ბევრჯერ უთქვამთ ქალებს, – მამაშენი მზესავით კაცი იყო, შენ რამ ჩამოგღრუბლა, ბალღოო. ორი სურათი გვქონდა, ერთი, დედაჩემი და ისა, ჩემმა დამ წაიღო და სახლი რომ დაეწვათ, ის სურათიც იქ ჩაიწვა. მეორე, თოფიანი, მთლად გაყვითლდა, მაგრამ თუ დაუკვირდები, მაინც მიხვდები, რა ვაჟკაცი დგას, როგორ იყურება, ანდა როგორ უჭირავს თოფი. ხელის მტევანი ჰქონდა, – დაიჭერდა აი ესე, ორი თითით, კაკალს, ჩამოჰკრავდა კვესივით იმ მაგარ ხელის მტევანს და მოგაწვდიდა გატეხილს. ოციანი წლების გაუგებრობის დროს ერთ თავგასულ მილიციელს გააფარა სახეში, დაიჭირეს, გამოიქცა ციხიდან და იმ გამოქცევისას შემოაკვდათ მდევრებს.

თხუთმეტი წლისა რომ გამხდარა, ამოსულა აქ, მთაში, ერთი ეპისკოპოსი. არ ვიცი, დანამდვილებით რა საქმეზე იყო ამოსული. ისე კი, ვარაუდით – ხელმწიფე-იმპერატორი აპირებდა იმ ხანებში ჩამობრძანებას, იმისთვის ემზადებოდნენ, ამზადებდნენ ხალხს, ზოგს ამღერებდნენ, ზოგს ათამაშებდნენ, მღვდლები წირვებს და პარაკლისებს იხდიდნენ. ის ეპისკოპოსიც ამ საქმეზე უნდა ყოფილიყო ამოსული. რომ გაუგონია მამაჩემის სიმღერა, პაპაჩემისთვის უთქვამს, გამიხარდისთვის, მომეცით ეს ბალღი, მე წავიყვან ქალაქში, გავზრდი, კაცად ვაქცევო. გამიხარდის უარი უთქვამს, მაგას ვერა, ეგ აქ უნდა გაიზარდოს, მთაში, სხვებიც მყავს, არც ისინი მღერიან ნაკლებად, იმათგანი რომელიც გნებავთ, წაიყვანეთო, მაგრამ ეპისკოპოსს კიდევ ისინი არ მოუნდომებია.

თვრამეტი წლისა ყოფილა, მამაჩემზე ვლაპარაკობ ისევ, აქაურ ლესნიჩს, სატყეოს უფროსს, ტყისმცველად რომ აუყვანია. პაპას ეს კი გახარებია, პაპასაც, მამაჩემსაც. კარგი ცხენი, კარგი თოფი, კარგი მაგარი მკლავი, წერა-კითხვაც საუცხოო, და მეტი რაღა უნდა უნდოდეს ტყისმცველს! დადიოდა და დაანათებდა თვალებს ჩვენს დაბურულებში, დღისით იყო თუ ღამით. სანამ ომი არ დაიწყო, პირველი ომი, სულ ტყისმცველად მუშაობდა, ომამდეც და იმის შემდეგაც. იმ უბედურებასაც ტყეში გადაეყარა, დაღუპვის მიზეზი რომ გაუხდა. დღესაც ბევრს ახსოვს იმისი ლარ-სამართალი. არა ყოფილა კაცი, უმართებულოდ აჰხირებოდეს რამეზე, პირიქით, ხალხს სულ ამას ელაპარაკებოდა, ტყე თქვენია, თქვენი მოსაფრთხილებელი, თქვენს შთამომავლობას მარტო სახლები და საქონელი კი არ დასჭირდება, ტყეც იმათი ქონებაა, თქვენ თვითონვე უნდა მოუაროთ ამ ქონებასო.

ცხრაას ცხრა წელში, – ათში მე ვარ დაბადებული, – ლაშარობა დღეს, დედაჩემს შეხვედრია. დედაჩემი იტყოდა ხოლმე, ნეტავ რა მოეწონა ჩემი, ქარი რომ დაუბერავდა, ჩავჯდებოდი და ბალახებს ვეჭიდებოდი, არ წამიღოს-მეთქი. დამინახა, ერთიანად განათდა, გაშალა ხელი, წამოიღო ის სინათლე და მადლი, მოვიდა ჩემთან და მომითამაშა. მე სულ ცახცახი დავიწყე, წმინდა გიორგივით იყო საწყალი, დავიწიე უკან, მაგრამ დამიჭირეს სხვა ქალებმა, მკრეს ქიმუნჯები და გამაგდეს წინ. რაღა უნდა მექნა, გავშალე მეც ხელები. დამბრუნავს ესე, სულ განათებული, და იქვე, იმ წრეშივე მეუბნება, შენ ჩემი უნდა გახდე, ქალო! შენ ჩემი ცოლი უნდა გახდე, ქალოო! მაშინ კი ჩავღუნე თავი, შევვარდი ქალებში და დავიმალე. მაგრამ სად გინდოდა, რომ დამალოდი იმის თვალებსა! საითაც წავედი და შევბრუნდი, იქითკენ დამხვდა. თან სულ ჩემს გასაგონად მღეროდა: „მე, შენმა დაწუნებულმა, ყეინს არ მივცე სალამიო“. რომ დაღამდა, თითქოს მიწიდან ამომივიდა გვერდზე, – უნდა წამომყვეო, ამაღამვეო, აქედანვეო. მე გული გამისკდა კინაღამ. მაშინ დაიჩოქა, დაადო მიწას ხელი და, ლაშარის ჯვარზე ვიძლევი ფიცს, შენ ცოლი, მე ქმარიო! ადრე რას ვიფიქრებდი, ეგეთ რამეს თუ გავბედავდი, რა ვიყავი, ჩვიდმეტი წლისა უნდა გავმხდარიყავი იმ შემოდგომას, მაგრამ რაღაცა შემომიდგა ღვთის ძალასავით, არაფერი მითქვამს, მარტო ხელი დავადე ხელზე. მაინც მიხვდა, რომ ჯოჯოხეთშიც წავყვებოდი იმწუთას. წავიდა, გაქრა, მერე, რომ გადავიდა შუაღამე, – უმეტესობას სძინავს, მთვრალებიღა ხავიან აქა-იქ, ზოგნიც ცეცხლებთან არიან მიხუხულნი, – გამაპარა ჩუმად, ჩავედით დაბლა, თელიანებთან, დაგვხვდა იქ ფოცხვერათ ლეგო ორი დასადავებული ცხენით, თვითონაც ცხენზე იჯდა, ჩამოხდა, შემსვეს ერთ ცხენზე მე, შესხდნენ თვითონაც, ჩამიყენეს შუაში და წავედით ჭენებით, გადამიყვანეს კახეთში, ახმეტას იქით, მატანში.

ძნელი დრო იყო ესეთი რამეებისთვის ის დრო. აკვნებშივე ჰქონდათ ჩათქმული ჩვენი ბედი ჩვენს მშობლებს. ამის დარღვევა?! აქეთ ჩვენები არიან აზავთებულები, ფოთოლაანი, აჟღრიალებენ თოფ-იარაღს, იქით კიდევ იმათები, გოჯელაანი, გოჯელაანიც ჩვენს დასაცავად კი არა, პირიქით, ისინიც ჩვენს მუქარაში, და არის ერთი გაგანი და გნიასი. პირქვე წევს ჩემი მამამთილი, ჩემი დედამთილი ტირის. და-ძმანი ერთმანეთს აღარ უყურებენ სახეში. ხუთ თვეს ვიყავით იმ მატანში ეგრე. იყო კაცების გაგზავნ-გამოგზავნა, ჩხუბები, დაჭრა, საკლავის კვლა, ქეიფი და სმა. თვითონ სულმნათი ვაჟა-ფშაველაც კი ჩაერია ჩვენს საქმეში, იმისმა შვილმა ლევანმა ორჯერ გვნახა მატანში, ჩაერია ლესნიჩიც, ძალიან კარგი კაცი, და ბოლოს, ხუთი თვის თავზე ჩაგვიდგნენ ლექო და ჟუდაკათ მიხეილი თავსა და ბოლოს და ჩამოვედით მიწასჩაჩერებულები. ჯვარი იქვე გვქონდა დაწერილი, კახეთში. მაინც ისე გვივლიდა შორიშორს ხალხი, თითქოს საკვირველებანი ვიყავით რამე. გაბრიელის რა! – მე მაგონებდნენ რას აღარა და რას აღარ, მაგრამ მაინც გავუძელი, ცრემლი რა არის, ცრემლი არ ჩამომვარდნია თვალიდან.

თავისთან არ მიგვიღო გამიხარდამ, არც არაფერი მოგვცა. არც იმან, არც მამაჩემმა. თვითონაც არ ინდომა იმათი რამე გაბრიელმა. დავსახლდით აქა, დილიჯნების ძველ სადგურში, ცარიელ-ტარიელნი. ის ძველი სადგურიც ლესნიჩმა მოგვიხერხა, ძალიან უყვარდა გაბრიელი, ფულიც კი მისცა სესხად, რომ რაღაც-რაღაცეები ეყიდა ჩემთვის. მოვიდოდა, მოიპარებოდა ხოლმე ჩემი დედამთილი, მოგვიტანდა ჩუმად, რისაც კი წინსაფრის ქვეშ შეეძლო დამალვა, იტირებდა, დასწყევლიდა გამიხარდის, მის ხასიათს, და გაიპარებოდა ჩუმადვე. ჩუმად მოდიოდნენ გაბრიელის და-ძმებიც, იმათაც მალულად მოჰქონდათ წვრილ-წვრილი რაღაცეები. და ვიყავით ჩვენთვის, ყველასაგან შორს. ერთ ვერსზე მაცხოვრებელი არ იყო არავინ. გაბრიელი რომ შინიდან გავიდოდა, გავუყრიდი კარს ურდულს და ვიჯექი ციხეში გამომწყვდეულივით. ზამთარში მეშინოდა ძალიან. სუ ქარები და დიდი თოვლები იყო ხოლმე იმ წლებში. ნადირი ეტანებოდა სოფელს. ბერიკაანთ პირდაპირ სახლში ჩაუვარდათ მგელი, სკოლიდან ოციოდე ნაბიჯზე, და სულ ჩამოიღო კედლებიდან ხალიჩები და ხალები. ის მგელი ლადო ბერიკაშვილმა მოკლა, – კარგმა ვაჟკაცმა, მონადირემ... ვიჯექი, ვუგდებდი ყურს ქარის ხივილსა და ნადირის ყმუილსა და წკმუტუნს, – ეს ვერხვები მაშინვე იდგა, მაშინ უფრო ბევრი, – და მაცახცახებდა შიშისაგან.

რაღა დედაჩემის ნათქვამი! მე რომ წამოვიზარდე და სკოლაში დავიწყე სიარული, აქეთ მაშინაც არა ცხოვრობდა არავინ. ამ ერთვერსიან გზაზე მარტო არ მიშვებდა დედა. დაიჭერდა გრძელ ჯოხს, მომჭიდებდა ხელს და მომყვებოდა გვერდზე ხან მუხლამდე თოვლში, ხან ქარბუქში, აქედანაც, იქიდანაც. ვიყავით ხოლმე გადათეთრებულები და დაბუხულები, მაგრამ ბედის უსაყვედუროდ იტანდა დედაჩემი ყველაფერს. მამაჩემი ხომ – ისე გაიცინებდა, თითქოს ოქროთი სავსე კიდობანს გადახადა სახურავი თავის ცოლ-შვილთანო, მომიქცევდნენ შუაში მე, და იმათ სიხალისეს, იმათ თვალების ბრწყინვას არა შეედრებოდა ქვეყანაზე.

მე გავჩენილვარ და, – ძალიან კარგი ბალღი ვყოფილვარ თურმე, – პაპაჩემს სიზმარი უნახავს: წმინდა გიორგის უთქვამს, ადექ, ის ბალღი შენ ჩაიგორე კალთაში, თორემ ამ მახვილს ხომ ხედავო! წამოსულა მეორე დღესვე გამიხარდი, მოურეკია წყვილი გამოსაქვნელი ზაქი, ჩავუგორებივარ კალთაში. ის ზაქები რომ მოგვცა, მამაჩემის იორღა ციმბირის წყლულით მოკვდა, გაზაფხულზე ჭაკი ცხენიც მოგვგვარა. დარდობდა თურმე მამაჩემი, მაგრამ რაღას იზამდა! ზაქები გამოუქვნია, სადაც რომ დიდი ნალოები იყო, იმეებს უბამდაო, – ბევრს ახსოვდა. ურემიც გაუმართავს. ყველაფერი იცოდა, ყველაფერი გამოუდიოდა ხელიდან. თვლებიღა ჰქონდა დასარკინი, იმასაც, იმ დარკინვასაც იმ დღეებში აპირებდაო, და, აი, რა გადახდა იმ დღეებში. ეს არის მთავარი, ამისთვის ვყვები ამ ამბავს.

ზის თურმე ერთ საღამოს თავის ჭაკზე მამაჩემი, მოდის ჟებოტის მხრიდან, და შემოხვდა ორი ხევსური, ცოტა მთვრალები, ცოტა ზედმეტად შეთამამებულები, კარგი ვაჟკაცები, კარგ ცხენებზე მსხდარნი; აუხედ-დაუხედეს მამაჩემს ჭაკზე – მაშინ სათაკილოდ იყო მიჩნეული ვაჟკაცის ჭაკზე ჯდომა, – გასცდნენ ცოტაზე და გამოსძახეს იქიდან ტკბილად, – ცოტა ფრთხილად ატარე, ვაჟო, კლდეში არ ჩაგჩეხოს სადმეო! სწყენია მამაჩემს, მიჰბრუნებია და უთქვამს, – ჩემი ცხენი მყავდეს, ვინ ვის ჩაჩეხავდა, ნახავდითო. შემდგარან ის ხევსურები. – სად არის, სადა გყავს შენი ცხენიო? ხომ არ ეტყოდა მამაჩემი, მყავდა და მომიკვდაო, არ არის ესეც ვაჟკაცობის პასუხი, – სხვასა ჰყავს, კვირის თავს აქ იქნება, მაშინა მნახეთ და გაჩვენებთო! დაინტერესებულან ხევსურები, ხომ იცით მაგათი ხასიათი, კარგი ცხენის სანახავად სად არ წავლენ, რას არ მოიმოქმედებენ, – გნახავთ, გნახავთო! უკითხავთ ვინაობა ერთმანეთისთვის და წასულან ისევე, სიცილ-სიცილითა. ეგრე ამრეზით იციან ყურება ყველასი ხევსურებმა, მით უფრო ფშავლებისა.

გაგიკვირდებათ მამაჩემის ნათქვამი, მაგრამ რაც უთხრა, საბოლოოდ მართალი უთხრა ხევსურებს. ერთ არაბა ცხენს ევაჭრებოდა ერთ არაგვისპირელს – შავი იყო, მკერდგანიერი, მწევარივით ტანწვრილი და ყურებპატარა. მეც კარგად მახსოვს, დიდხანსა ჰყავდა მერე ის ცხენი. ბერავდა და ბერავდა ნესტოებს, აფოფინებდა თვალებს და თხრიდა წინა ფეხით მიწას. მოსულა იმ ხევსურებიდან წამოსული მამაჩემი დედაჩემთან, მისჯდომია გვერდით, გადაუხედავს თავისებურად, ღიმილით, და უთქვამს: ერთი რამე უნდა გავაკეთო, იქნება ცოტა გიჟურიც, მაგრამ თუ გიყვარვარ, შუბლი არ შეიკრაო. გასცინებია დედაჩემს, – თათრებში ხომ არ გვიპირებ გაყიდვას, შენ თუ შეგერგება, ეხლავე გამოვკრავ ბოხჩასო. აუყვანია მამაჩემს ჩემიანად, შემოუტარებია წრე, დაუსვამს გახარებულს და წასულა იმავე ღამეს, გათენებისას, არაგვისპირში. მიუცია იმ ცხენში ის ახალგამოქვნილი უღელი კამეჩი თავის ურმით, რკინებსაც მევე გადაგიკრავ თვლებზე, ხუთი ცხვარი – ხუთივე ჭედილა და ათი კოდიც პური. მოკლედ, რაც კი რამ ებადა ოჯახში. გადმოუყვანია, დაუბამს, დამჯდარა და უყურებდა თურმე სულ ღიმილით. მისჯდომია გახარებული დედაჩემიც გვერდით, ისხდნენ ესე და უყურებდნენ დამტკბარნი იმ ცხენს. მერე წამოდგაო გაბრიელი, – ამბობდა დედაჩემი, – ახსნა აღვირი ლატანს, მსუბუქად გადაევლო იმ არაბას, გავიდა ქვემოთ, ივისკენ, და გააჭენა და გამოაჭენა ჩემს დასანახავად. კარგი ჯდომა იცოდა სულმაღალმა. მე არც მინახავს ეგრე მჯდომელი სხვა. დაიხრებოდა მარცხენა მხრით უნაგირზე, იდაყვი თითქმის კოტაზე ჰქონდა დადებული, მარჯვენა ხელი კიდევ, შუბლთან ჰქონდა წაშვერილი, და ეგრე, მიმინოსავით წაგვერდებული მიაჭენებდა და ყურში ჩასძახოდა ცხენს, ალერსითა თუ ქებით:

– ჰაუ! ჰაუ! ჰაუ!

ჩამიქროლა ეგრე გაცინებულმა, სახეგანათებულმა, ამომიქროლა, ამოაგდო ამ შემაღლებულზე გრიალითა, ჩამოხტა, შემომიტარა ირგვლივ რამდენჯერმე ამაყად, დააბა და ისევ მომიჯდა გვერდით.

მოვიდნენ და მოვიდნენ არაბას სანახავად სოფლიდან, ყველასა ჰქონდა გაგონილი, რაც იყო მიცემული იმაში. მოსწონდათ, აქებდნენ, მაინც უკმაყოფილოდ ამწკლატუნებდნენ ტუჩებს, – ჰწაჰ! მაინც ცხენია, ციდან ჩამოსული რაში ხომ არ არისო! ზოგი, კიდევ უფრო მეტი, წვივებსაც უწუნებდა, წვრილი აქვსო ძალიან. გაბრიელს აინუნშიაც არ მოსდიოდა არავისი სიტყვა, იდგა ხოლმე და შეჰყურებდა, შესციცინებდა, სწმენდდა, უურვებდა, ეალერსებოდა არაბას. ქერის მეტი არაფერი მიუცია ერთ კვირას, იმასაც ოდნავ მოშუშულს აძლევდა, ზუსტი წყვით. მიუშვებდა, აჭენებდა ერთხანს და მერე ისევ ბანდა და წმენდდა, ელაპარაკებოდა და ეალერსებოდა.

იმის ეშხით მეც უფრო შევუყვარდიო, – იტყოდა ხოლმე ჩაღიმებით დედაჩემი.

კვირის თავზე კი გამოჩნდნენ ის ხევსურები, წინასწარ გალაღებულები, გამარჯვებულები. ნახეს არაბა. ერთმა მუქმა ღრუბელმა კი გადაუარათ სახეზე, მაგრამ ისიც არ შეიმჩნიეს. ეხლა მამაჩემი იყო თურმე აღზევებული და მოკლედ და ცივად მოუჭრა, – გავალთ, შევეჯიბრებით, თუ თქვენ გამისწრებთ, თქვენ წაიყვანთ ჩემს ცხენს, რომელიც პირველი გამისწრებს, ისა, თუ გაგასწარით, მე უნდა დამრჩეს თქვენი ორივე ცხენი, ჩამოხვალთ და წახვალთო.

ცოტა კი შეფიქრიანებულან ხევსურები, მაგრამ რის ხევსურები იქნებოდნენ, უკან რომ დაეხიათ. ცხენი ცხენია, მაგრამ ზედმჯდომზედაც ხომ არის საქმე, ფშაველი რას გვაჯობებსო, ჩაურტყამთ ხელი.

წაუყვანიათ შუაკაცებად ბერიკაშვილი, ზემოთ, რომ ვახსენე, ლადო, ჟულაკათ მიხეილი, და კიდევ მესამე, ეს მესამე, აღარ მახსოვს. გასულან ეხლა რომ ბოგირი არი ქუსნოს წყალზე, მანდ ბაღები და ბოსტნები არ იყო მაშინ, გზა კი მიდიოდა, ნარბილი, სწორი, ერწოსკენ. დაუთქვამთ ერთი ვერხვი, გააჭენებდნენ, იმ ვერხვს შემოუვლიდნენ და მოვიდოდნენ ისევ ბოგირთან. ხევსურებს ჯერ კარგად დაუთვალიერებიათ ის გზა ვერხვამდე, მერე მოსულან, თითო არაყი ჩამოურიგებია ბერიკაშვილს, გადაუწერიათ პირჯვარი, შემსხდარან სამივენი, ბერიკაშვილს თოფი ჰქონია წამოღებული, დაუცლია ის თოფი და წასულან ხევსურები ყიჟინით, მამაჩემი კიდევ თავის ჩუმი ჰაუ-ჰაუს ძახილით. ჯერ ხევსურები სად იყვნენ, რომ მამაშენი უკან მოაჭენებდა არაბასო. იმდენზე გამოუსწრო, ყმაწვილი დაიღლებოდა იმ მანძილის გარბენითო, – უთქვამს ჩემთვის თვითონ ბერიკაშვილ ლადოს.

სიტყვის უთქმელად, თავდაუხრელად ჩამოხდნენ ცხენებიდან ხევსურები, მოხადეს უნაგირები, აიკიდეს ზურგზე და დაადგნენ გზას მამაჩემის სიცილ-სიცილში. მაგრამ ცოტაზე რომ წასულან, წამოსწევია მამაჩემი და ისევ სიცილით უთქვამს: – გეყოფათ თქვენცა და მეცა, მობრუნდით, ჩემი სტუმრები ხართო. ხევსურები ხომ ბრაზიანები არიან, – არაო, მათხოვარნი ხომ არა გგონივართო, – გაუკლავთ თავი. მაშინ მამაჩემი აზავთებულა, – ცოდვა არ დაიდოთ, ყელი არ გამომაჭრევინოთ კაცსო! მობრუნებულან ხევსურები. წამოუყვანია შინ ისინიც, შუაკაცებიც, დედაჩემს უკვე მზათა ჰქონია სუფრა. დამსხდარან. კარგად უქეიფნიათ, სიცილითა, ლექსებითა, სიმღერებითა, მერე შეუსხამს თავ-თავიანთ ცხენებზე და გაუშვია სამუდამოდ დაძმაკაცებულნი.

იმ ღამეს ცოტა შევშინდი კიდეცა, – ამბობდა დედაჩემი, – ისეთი იყო გაბრიელი, ვიფიქრე, მართლაც წმინდა გიორგი ხომ არ არის და კაცად არ არის მოსული ჩვენთან-მეთქი.

აი, ეს ამბავი უნდა იცოდეს მთელმა ჩვენმა მოდგმამ. მე ეგ მინახავდა ფრონტზედაც კი, ეგ მინახავს დღესაც, არ შეიძლება მაგან არ უშველოს ჩემ შვილთაშვილებს და იმათ შვილებს, როცა, ვთქვათ, დაინახავენ, რომ თაგვებივით გაფაციცებულნი მიარბენინებენ პატარა კაცები თავ-თავიანთ სოროებისკენ ამქვეყნიურ საგზალს.

ერთხელ, ეგ ამბავი მეც მახსოვს, სიზმარივით გაუქრა არაბა მამაჩემს, მოჰპარეს, ცხადია. მამაჩემმა თავის ძმაკაცებს შეატყობინა, წავიდნენ ხევსურები, მთა-ბარი შეაჯერეს, იპოვეს არაბა და მოჰგვარეს.

სხვა რა მაქვს სათქმელი, მიმხვედრი აქამდე თქმულითაც მიხვდება ყველაფერს.

კარგად იყავით და გწყალობდეთ, გფარავდეთ ჩვენი წინაპრების მადლი.

დაბრუნება

ქალი ფეხის საწმენდ ტილოს ასწორებდა და გაოცების ღიმილით აჰყურებდა.

– რატომ ჩამოხვედი ასე ადრე?

– გეწყინა?

ქალმა საყვედურით ახედა, კაცმა ნაკლული ზურგჩანთა მიაწოდა, – მანდ ზღმარტლი და ტყის სხვადასხვა ხილია, – ტილოზე ფეხების წმენდას შეუდგა.

ქალმა ღიმილით შეათვალიერა ჩანთა, სამზარეულოში გაიტანა, ორი ხელით ასწია და მაგიდაზე დადო. კაცი შემოვიდა, ქურთუკი გაიხადა, საკიდარზე დაჰკიდა, ერთხელაც დაიხედა ფეხებზე.

– იქ დიდი ტალახი იყო. გუშინ და გუშინწინ სულ წვიმდა. აქა?

– აქაც წამოწვიმა ცოტა.

– ფლოსტები სად არის?

– ახლავე...

ქალმა სააბაზანოს კართან ჩაიმუხლა, აბაზანის ქვეშ ხელი შეყო, ფლოსტები გამოიღო და კაცს წინ დაუწყო. კაცმა ზონრები შეიხსნა, ფეხსაცმელები დაიხადა და ფლოსტები აითრია.

– როგორა თბილა აქ! ეჰ, სხვაგანაც კარგია, მაგრამ შინ მაინც ყველაფერს სჯობია. შენ რა, ცუდად იყავი?

– რაზე მატყობ?

– გატყობ. ცუდად იყავი, არა?

– ისე, როგორც ყოველთვის. – ქალმა საუთოებელი მაგიდიდან თეთრეული აიღო და პლასტმასის კალათაში ჩაჭყუნა.

– არ შეიძლება თქვენი მარტო დატოვება.

– კაი ახლა!

– ჰო, ჰო. ბავშვები როგორ არიან?

– არა უშავთ.

– ხომ არ გაბრაზებდნენ?

ქალმა მხრები აიჩეჩა.

– ისე.

– გათავდა. ამის შემდეგ ვებმები ჩემს პალოზე და ვიტრიალებ იმ პალოს ირგვლივ.

– ნუ დაიწყებ ხოლმე რაღაცეებს.

– რას დავიწყებ. აბა, შემომხედე!

ქალმა ერთხელაც შეხედა და უთხრა:

– პირიქით, გამხდარი ხარ.

– ასე გეჩვენება, გასაპარსი რომ ვარ. მე ხომ ვგრძნობ, აი. – კაცმა ხელები შემოიწყო გვერდებზე და ააქანავა.

– გინდა, ჯერ იბანავე და მერე ისაუზმე.

– თუკი მაგ სიკეთეს იზამთ!

ქალმა შემბრალებლურად გაუღიმა, მეორე ოთახში გავიდა, გარდერობის კარი გამოაღო და იმ კარს მიეფარა. კაცი ჟურნალების მაგიდაზე დაწყობილ გაზეთებს ათვალიერებდა.

– ამ პატიოსანი გვამის სიკვდილი იქვე გავიგე.

ქალმა პირსახოცი და საცვლები გამოიტანა. კაცმა გაზეთში მოთავსებული სამგლოვიარო განცხადება და სურათი აჩვენა.

– ჰოო?

– რა ამბავია, რამდენნი აცხადებენ. ჩვენი დებილი ალმასხანიც აწერს ხელს?

– კი.

– რატომ ღმერთი არ გაიცინებს.

კაცმა გაზეთი დადო, ქალს მხრებზე ხელები დააწყო.

– ეს ერთიც, ეს ერთი სისულელეც მაპატიეთ და მორჩა.

– რა სისულელე.

– დაკარგვა.

– ოღონდ კარგად იყავი და ყველანი ყველაფერს ავიტანთ.

– მე გენიალურად ვარ. აი, ვიბანავებ, გავიპარსები და ნახავ!

ქალმა გაუხსნელი საპონიც მოუტანა – „русский лес“. კაცმა საპონს დახედა და ხელი ყელთან მიიდო.

– აქამდე ვარ, აი, ტყით. სამჯერ ვიყავი სანავოზე. იცი, რა ტყე ყოფილა იმ სიმაღლეზე? ადრე მე ასე მეგონა, რომ სიბერისაგან დაკორძებული და დახავსებული ხეები იქნებოდა. კელაპტრებივით კი დგანან, – სულ წიფლები. წიფლები, თამელები და შავრცხილები. რომ გახედავ – სასიამოვნოდ ანათებენ ყველანი. პატარა შავი კორძი თუ აქვს რომელიმეს, შორიდანვე ჩანს. მიწაც სულ სუფთაა, ხმელი ფოთლებია დაგებული და იმ ფოთლებში ბრძამი და ხარის ჩლიქაა ამოსული. ბრძამი ხომ გახსოვს – „ეფინა ნატყვიარშია ლეგა საფევი ბრძამისა“...

კაცი ზურგჩანთასთან მივიდა, ჯიბე გაუხსნა და ბალახების ბღუჯები ამოიღო.

– აი, ეს არის ბრძამი, ეს ნაზი, მოჰკიდე ხელი! ეს კიდევ ქუჩია, ქუჩი შენ ადრეც გაჩვენე, ეს ხარისჩლიქა, ეს... ამას უყურე! – კაცმა ზურგჩანთის მეორე ჯიბეც გახსნა, – ეს კიდევ ზღარბაა.

ქალი კაცის წინდებს ერთმანეთში ახვევდა და სევდიანი ღიმილით უყურებდა ბალახებს.

– ეს მართლა საოცარია, – თქვა ქალმა ზღარბაზე.

– ამან ყვავილები იცის – ველურ მიხაკებს მიმსგავსებული, გრძელყუნწა, პირისფერი ყვავილები. ისეა ხოლმე, თითქოს ვიღაცას ჩაურჭვია შიგაო.

კაცმა ზურგჩანთას პირი შეხსნა, ორივე ხელი ჩაყო შიგ და პეშვით ამოიღო ერთმანეთში არეული ზღმარტლი, კვრინჩხი, თამელი და ასკილი.

– ყველაფერი არეულია, მაგრამ, მე მგონი, ასე სჯობია. წიწიბოც არის ცალკე, პატარა პარკით, წიწიბოს მოხლა უნდა.

ქალმა პეშვით გამოწვდილ ხილს ხელები შეუშვირა, მუხლებშიც ჩაიხარა, თუ დაებნეოდა, კალთაში ჩასცვივნოდა. მაგრამ არ დაებნა. ხილი მკერდთან მიიტანა და ახლა ისიც კმაყოფილი დაჰყურებდა.

– ბევრია, – სიამაყით შეატოკა კაცმა ჩანთა. – მეზობლებსაც გავუტანთ.

ქალმა ერთი ზღმარტლი ამოირჩია და ჩაკბიჩა. ზღმარტლს სიმწიფე აკლდა, ცოტა მწკლარტე იყო, მაგრამ მაინც ეამა.

– ტყისა მაინც სხვა არის. ბაზარში რომ იყიდება, ნამყენი, ის კარტოფილივითაა.

– აბა, რა!

კაცი პირსახოცს და საცვლებს დასწვდა, უცებ მობრუნდა და ქალს შუბლზე აკოცა.

– ნახვამდის. მე ხელად ვიბანავებ.

– ვედროში აგვეღო ცხელი წყალი, უცებ არ შეგვიწყდეს.

– არ შეწყდება. უნდა გჯეროდეს, რომ არ შეწყდება და არ შეწყდება.

ქალმა ურწმუნოდ გამობუსხა ქვედა ტუჩი და თავი გააქნია.

კაცი ერთხელაც მობრუნდა და თქვა:

– ძალიან, ძალიან ბევრი რაღაცეები მაქვს სათქმელი და, არ ვიცი, როგორ ვიტყვი.

– სამუშაო? სამუშაოს თუ მორჩი?

– არა, აბა როდის. მაგრამ ეხლა აქ დავამთავრებ მალე.

კაცმა ონკანი მოუშვა. გაისმა უსიამოვნო ფრუტუნი.

– შეწყვეტილა.

– არ გადამრიო!

– კი.

კაცმა მეორე ონკანი მოუშვა.

– ორივე შეწყვეტილა – ცხელიც და ცივიც.

– წარმოგიდგენია?! შენ რომ შემოხვედი, მოდიოდა.

ქალი სამზარეულოს ონკანთან მივიდა და იმან ის მოუშვა.

– ფუი, თქვენი!

კაცმა პირსახოცი და საცვლები დივანზე დაყარა და დაქანცულივით დაჯდა.

– ყოველგვარმა რწმენამ დაკარგა თავისი ძალა, გარდა ერთისა. რატომ უფრო ჩამოვედი ასე ადრე, იცი? დღისით ვიტანდი უთქვენობას, ღამითაც ვიტანდი, სანამ მეღვიძა. მერიდება ამისი თქმა, მამაკაცი ვარ, მერიდება, მაგრამ შენ თუ არ გითხარი, ვიღას ვუთხრა. მღვიძარი ყველაფერს ვიტან, ყველაფრის გაკეთებას ვაიძულებ თავს, მაგრამ ცოტა ხომ მაინც უნდა დაიძინოს კაცმა. დავიძინებდი და სულ მეჩვენებოდა, სიზმრებში, ვიღაცეები დასამარხი მყავდა. ხან საწყალი მამიდა, ხან ბიძაჩემი, ხანაც სხვები. ერთ ღამეს ორი მკვდარი მყავდა დასამარხი ერთად. როგორია ორი გაჭიმული კუბოს ერთად ნახვა! თან მე ვიყავი პასუხისმგებელი, მე მეძახდნენ, მე უნდა დამემარხა ორივენი, ვერ ვასწრებდი, დავრბოდი, ხალხთან ვრცხვებოდი და ვიტანჯებოდი, ვყვიროდი. ცოცხლებს კიდევ უღალატებს ქართველი კაცი და მკვდრებს?! როგორია, მიდი და რამეში უღალატე ყველაზე უმწეოებს, მკვდრებს.

ქალი შიშჩამდგარ თვალებს არიდებდა. როცა მაინც შეხედა, გაუღიმა და გაუიოლა.

– ერთი შენც! აგერ იმ გაზეთზე აგიხდა.

– არა, ძმაო, აღარსადა ვარ წამსვლელი. ვებმები ჩემთვის ჩასმულ პალოზე და ვიტრიალებ იმ პალოს ირგვლივ. არავისა აქვს უფლება, თავისი თავისთვის რაღაც გამორჩეული პირობები შეიქმნას, რასაც არ უნდა აკეთებდეს...

ქალი გვერდით მიუჯდა, ფრთხილად აუსვა ხელი ლოყაზე.

– აიმ ზღარბასავით იჩხვლიტები. ადექი, გაიპარსე!

მედეა

– ყველაფერი მაღალ დონეზე! ყველაფერი დახვეწილად.

ერთი დიდი ქელეხის სამზადისში გაგონილი

–ჩვენ იმ წყლებით ვართ მონათლულნი, კავკასიონიდან რომ ჩამოედინება და ამირანის სისხლი ჩამოაქვთ ბარად, – მჭევრმეტყველებდა თამადა.

ქალმა საათს დახედა და თქვა:

– პირველი დაიწყო. მე მივდივარ. შენც წამოდი, – ოდნავ წახრილი გაუყვა გრძლად წასულ სუფრას. თხელი, ჩამოხვეწილი თეძოები ჰქონდა. ლამაზად, მტკიცედ მიდიოდა წახრილიც კი. გაიოზიც მიჰყვა. გარეთ რომ გავიდნენ, ქალი გასწორდა და თავისუფლად ამოისუნთქა. ორივეს უკვირდა, რომ არავინ გამოედევნა. ქალი მანქანასთან მივიდა, ჩაჯდა, გამოიწია და გაიოზისთვისაც გააღო კარი. გაიოზი გაღიმებული ჩაუჯდა.

ქალმა მანქანა აამუშავა და უცებ დაძრა. წელში გამართულს, გრძელი შიშველი მკლავებით ღონივრად ეჭირა საჭე. ისეთი სისწრაფით მიდიოდა, მოსახვევში ბორბლები წიოდნენ. გაიოზი ღიმილით შეჰყურებდა თითქოს ფოსფორით განათებულ მის სახეს და ფიქრობდა: „ამას ნამდვილად რაღაცა აქვს მედეასი. ეს თხელი, პატარა ცხვირი, ეს მკვეთრი ტუჩები... ამას კი ნამდვილად რაღაცა აქვს კოლხი მედეასი!“

ვაკის გადასახვევში მილიციის მოტოციკლი იდგა. იქვე იყო გაჩერებული ორი „ჟიგული“ და რამდენიმე კაცი. მილიციელმა სასტვენი დაუსტვინა. ქალმა ბიჭურად თქვა: „წადი, შენი“... გაიოზმა მაინც გაიხედა გარეთ. მილიციელი მოტოციკლს გადააჯდა.

– გამოგვეკიდა.

– დავაჟეჟინებ უკანალს, – ქალმა სიჩქარეს მოუმატა.

– კიდევ მოგვდევს?

– კი.

– ცოტაც დაინაყოს.

ცოტაზეც ასე იარეს. მერე მოტოციკლი გაუპირდაპირდათ.

ქალს გაეღიმა.

– ეყოფა. ხნიერი ყოფილა.

მანქანა დაამუხრუჭა, გააჩერა. გაჩერდა მოტოციკლეტი. მილიციელმა ქუდი შუბლიდან აიწია. გაიოზმა კარი გააღო. ქალმა ხელი მოჰკიდა, – შენ იყავი, – გადავიდა, ჩქარი მკვეთრი ნაბიჯებით მივიდა მილიციელთან. იქ ისე გაჩერდა, გაიოზს არ დაენახა, რაღაც რომ აჩვენა. მილიციელმა უმწეოდ ახედა, ხელი აუწია. ქალი გამოიქცა, საჭეს მიუჯდა და ისევ სწრაფად წავიდა. ოდნავ გაღიმებულმა მოხედა გაიოზს.

– ჩემთან ამოხვალ? – გაიოზს არაფერი უთქვამს.

მანქანა მაღალი ვერხვებით ჩამობნელებულ ეზოში გაჩერდა. გადმოვიდნენ. ქალმა კარი ჩაკეტა და მშვიდად წავიდა სადარბაზოსკენ. გაიოზი როგორიღაც უსწორმასწორო ნაბიჯით მიჰყვა. სანამ ლიფტი ჩამოვიდოდა, მოუსვენრად იდგა. ქალი ქვედა ტუჩს იკვნეტდა და პირდაპირ იყურებოდა. ლიფტში რომ შევიდნენ, გაიოზმა აშკარად ათრთოლებული ხელები სახეზე შემოაწყო და ტუჩებში აკოცა. ქალი წამით მიჰყვა, მერე თავი გაითავისუფლა და თქვა:

– მოიცადე.

ქალის ბინას ორმაგი კარი ჰქონდა. ერთი ჩვეულებრივი, ხის, მეორე, შიგნით, რკინის. უხმაუროდ გაიღო ერთიც და მეორეც. ჰოლში შესულმა გაიოზმა ფრთხილად მიმოიხედა. რაღაც უჩვეულოდ მქრქალი ცისფერი შუქი იფრქვეოდა კედლებიდან. „ეს თუა ის რემონტი, ასი ათასი რომ ჯდება“. ქალი ჩაიხარა:

– ამ საზიზღარ ფეხსაცმელს გავიხდი.

გაიოზი მთელი მკლავებით დასწვდა, ქალი გასწორდა, ტუჩები არ დაანება.

– მოიცა, მოიცა, – ჩაუშვა ხელები.

გაიოზი დაემორჩილა, ქალმა ფეხსაცმელი გამოიცვალა და ერთიც უთხრა:

– ქაჯური არაფერი იყოს, კარგი?

– როგორც შენ მიბრძანებ, ლამაზო. – გაიოზმა ვაჭრული წახუმრებით გაშალა ხელები.

– არც ეგეთი რამეები.

– როგორი?

– ძალიან კარგად მიხვდი, რასაც გეუბნები.

გაიოზი მიხვდა, რასაც ქალი ეუბნებოდა, მაგრამ მაინც იუარა.

– ვერ მივხვდი.

– ვერა?

ქალი განჯინასთან მივიდა, ღილაკს თითი დააჭირა. კარი თავისით გაიღო. შიგნით უამრავი სხვადასხვანაირი ბოთლი იდგა. უცებ მობრუნდა.

– სიგნალიზაცია ჩაურთავი დამრჩა.

– აუჰ!

– ჩამომყევი.

– რა ჩამყოლი გინდა?

– მეშინია.

– რისა გეშინია?

ქალმა მხრები აიჩეჩა და კარისკენ წავიდა. კარები გამოაღო, გაიოზს ელოდა. გაიოზს გაეღიმა, ქალს წინ გაუარა და გარეთ გავიდა. ქალმა კარი სწრაფად მოხურა და გადარაზა. გაიოზი კარს მხრით მიაწვა. ძვრა ვერ უყო. იდგა დაფიქრებული. მერე ზარს თითი ფრთხილად დააჭირა. ყრუდ, მაგრამ მაინც შემაშფოთებლად გაისმა ზარის ხმა მიყუჩებულ სახლში. ერთხანს კიდევ იდგა, აქეთ-იქით იყურებოდა. მერე გაეცინა და ნელ-ნელა დაუყვა კიბეს.

ჩასაქოლი

რას დამდევს, რა უნდა ჩემგან ამ ჩვენებას მაინც?

– შეჭამესო, გაანადგურეს ჩიტებმა თალარიო, – გამოიტანა ორი ჭიგო შალამ, ერთი გრძელი, მეორე – მოკლე. გამოიტანა ჩაქუჩი და ლურსმანიც. მოკლე ჭიგო გრძელ ჭიგოზე დააკრა, გააკეთა ჯვარი. მიაყუდა ის ჯვარი კედელზე. გამოიტანა ამის შემდეგ მარნიდან პირწამტვრეული, უყურო ხელადა. ჩამოაგო ის ხელადა ჯვარზე – შავი, შავი, პრიალა; გამოიტანა ცარცი, დაახატა იმ შავ ხელადას დიდი, კეთილი თვალები, დიდი, ცოტა მოღუნული ცხვირი, დიდი თითქმის ყურებამდე ატანილი გაცინებული პირი, სულ სავსე დიდ-დიდი თეთრი კბილებით; გამოიტანა მეცხვარული თეთრი ბოხოხი და ფარაჯა. ბოხოხი ხელადას დაახურა, ფარაჯა ჯვარს ჩააცვა, თოკიც შემოუჭირა, ასწია მაღლა, თალარზე მაღლა, და ბოძზე მიამაგრა, ძალიან გულით მიამაგრა, ერთი ოცჯერ მაინც შემოახვია თოკი, არსად გაჰქცეოდა.

ამოიარა თაკომ, მკერდსავსე, ხითხითა მეზობელმა გოგომ. თავის ქნევით გადაიგდო თმა უკან, აიხედა თალარის მაღლა და ჩუმი ხითხითით იკითხა:

– რა ჰქვია?

– შალა, – ღიმილით მიუგო შალამ. თაკომ ახლა შალას შეხედა.

– გგავს.

ეგონა ქიმუნჯს მიიღებდა პასუხად, გაიქცა, მაგრამ ორივე შალა ადგილზე იდგა და იცინოდა.

წავიდა თაკო, – იმანაც დააკრა გრძელ ჯოხს მოკლე ჯოხი, იმანაც გამოიტანა გატეხილი ლიტრა, ჩამოაგო ჯვარზე, სულ წითელი, წითელი, ყირმიზა. ნახშირით დაახატა გრძელი, გადმოშვილდული წარბები, გრძელი, ძირს დახრილი წამწამები, ღიმილით ოდნავ აგრეხილი კოკობი ტუჩები, გამოიტანა ბებიას მოსახვევი, მოახვია, გაუბანტა ქვემოთ ლამაზად, გამოიტანა თეთრად დაწინწკლული ლურჯი წინჩახსნილი კაბა (ის, მგონი, დედის იყო), ჩააცვა ის კაბაც, შემოუჭირა სარტყელი, ასწია იმანაც თალარს მაღლა, ასწია წვალებით, იმანაც ერთი ოცჯერ შემოახვია თოკი, ბოძზე მიამაგრა.

იდგა თაკოს გოგოც, ნიავი უფრიალებდა კაბის კალთებს, ცოტა ზომაზე მეტადაც, და ამის გამო წითლდებოდა, მორცხვად ხრიდა გრძელ წამწამებს.

თაკომაც თაკო დაარქვა გუნებაში თავის გოგოს. მოფრინდნენ ბეღურები, ნახეს – იქით თალარზე შალა დგას ხელებგაშლილი, ყურებამდე სიცილით პირგახსნილი, აქეთ თალარზე – დამორცხვებული თაკო, და ვეღარ მიბედეს ვერც შალიაანთ და ვეღარც თაკოაანთ თალარზე მისვლა. ეღიმებოდათ კმაყოფილ გამვლელ-გამომვლელებს, დიდხანს არ აცილებდნენ თვალს ამ შალას და თაკოს. სულ უნდოდა ნიავისაგან აფრიალებული კალთების გასწორება თაკოს, ვერ ისწორებდა, ცდილობდა, ყველასთვის თვალი მოერიდებინა, არიდებდა კიდეც და ძირს ჰქონდა დახრილი გრძელი წამწამები. შალას არა – შალას უხაროდა... ფარაჯის კალთებს რომ უფრიალებდა ნიავი...

ბოლოს, როგორც იქნა, დაღამდა, ამოვიდა მთვარე, ჩაიარა, ვინც ჩასავლელი იყო. ამოიარა ამომვლელმაც. დაიძინა ყველამ, თვით ბებიებმაც კი. შალა და თაკო კი იდგნენ, ერთი ერთ ეზოში, მეორე – მეორე ეზოში, ერთი – ბედნიერებით გაცინებული, მეორე – დამორცხვებული. გაჩუმდა ხმაჩასაწყვეტი ჭოტიც და მაშინ გაბედა შალამ:

– გოგო!

თაკომ ხმა არ გასცა.

– რა ლამაზი ხარ, გოგო!

თაკომ ხმა არ გასცა, უფრო დაიმორცხვა.

– გადმო რა, ცოტა ხნით ჩვენთანა.

თაკომ სულ არ გასცა ხმა.

– გადმო რა, გოგო.

თაკომ სულ ოდნავ გაატოკა თავი, თითქოს მარტო ნიავი იყო ბრალში.

– გადმო რა, გოგო!

თაკომ უფრო აშკარად გაატოკა თავი.

– შავი ვარ, მაგრამ იცი, რა შახი ვარ, გოგო?!

თაკომ, სიცილი რომ არ წასკდომოდა, კიდევ უფრო გვერდზე შეაბრუნა თავი.

– ვაჰმე, ყარაულად არ ვიდგე, ამ ჩიტებს არ ვიგერიებდე!..

– აბა, სად არიან ჩიტები, ბიჭო!

სახლებში მყოფ შალას და თაკოს კიდევ – ვითომცდა ეძინათ.

– ჩასაქოლო! ჩასაქოლო! – ძილში ამბობდა თაკოს ბებო თაფლო.

ხელისგულებით ნალესი ქოხი

მე აქ თორმეტში ჩამოვედი, აქაურ არქივში მაქვს სამუშაო. რაც შენი წერილი საახალწლოდ მივიღე, მერე მანდაური არაფერი მსმენია. ხომ იცი ჩემი ხასიათი, – თორმეტივეში, ღამით, ცუდი სიზმარი ვნახე. სადღაც, ჩვენს სოფელში, არხის პირას ლოგინს ვიშლიდით. შინ ვითომ სტუმრები გვყავდა, – ქალები, კაცები, პატარა ბავშვები. ირეოდნენ, იცინოდნენ, ჭურჭელს ამტვრევდნენ. გამეღვიძა, გული ძალზე დამძიმებული მქონდა, ხუთი საათი იყო, ავდექი, წყალი მოვუშვი და სამჯერ ვუთხარი, – წყალო, შენ წაიღე-მეთქი ჩემი სიზმარი! მართალია, ეს მდინარეს უნდა უთხრა, მაგრამ საბოლოოდ ონკანის წყალიც ხომ მდინარეში ჩავა! დავწექი და ერთი პირობა კიდეც ჩავიძინე, მაგრამ, გასაოცარია, ისევ ის ვნახე, – ჩვენი სახლი სტუმრებით იყო სავსე, ჭურჭელს ამტვრევდნენ. მაშინ უკვე გათენებისთვის აღარ დამიცდია, ჩავიცვი და გარეთ გამოვედი, – ცოტას გავივლიდი, მერე დროც მოვიდოდა და თქვენთან დავრეკავდი. ვიარე ნისლიან ბაღში, თოვლში, ათგრადუსიან ყინვაში. გახდა შვიდი საათი და წავედი საქალაქთაშორისო ტელეფონების პუნქტში. იქ მითხრეს, თბილისს ღამის ათ საათამდე ვერ მოგცემთო, რაღა უნდა მექნა, ტალონი ავიღე და სასტუმროში დავბრუნდი.

არქივს იმ დღეს დასვენება ჰქონდა, გაზეთები ვიყიდე, ნომერში ამოვედი და კითხვა დავიწყე. ლიტერატურულ გაზეთში ერთი ჩვენი თანამემამულის მოთხრობას წავაწყდი. უბრალო, პატარა ამბავი იყო: მამას თავისი ბავშვები წყნეთის ტყეში მიჰყავს სასეირნოდ. ტყე ყოჩივარდებით არის სავსე, ბავშვები დარბიან სქლად დაგებულ ფოთლებში და იმ ყოჩივარდებს კრეფენ. მამა ზის, არა, მიწოლილია პირმზითში, უყურებს მათ სიხარულს და ცრემლი ჩამოსდის, მეტი არაფერი. მაგრამ იმ წუთას ძალიან იმოქმედა ჩემზე იმ მოთხრობამ. ისე მომინდა თქვენი ნახვა, აღარ ვიცოდი, რა მექნა. ჯერ დაძინება ვცადე, დავიძინე კიდეც, მაგრამ წინ კიდევ დიდი დრო მქონდა, ათამდე, როცა თქვენთვის უნდა დამერეკა, ისევ ქალაქში წავედი, ერთი ინდური სენტიმენტალური ფილმი ვნახე, ექვსი საათისთვის დავბრუნდი, ისევ ნისლი იყო, ისევ ციოდა. ცოტა ხნით გაიჭრა ის ნისლი. დავინახე დათოვლილი ბაღის იქით, შავი ხეების ფონზე, უხმოდ, ცისფერი ციმციმით მიდიოდა მატარებელი, კიდევ უფრო მძიმედ შემომაწვა სევდა და გადავწყვიტე, რესტორანში ჩავსულიყავი, ერთი ბოთლი ქართული ღვინო დამელია, ეს უთუოდ შვებას მომცემდა.

ჩავედი რესტორანში, მივუჯექი ცარიელ მაგიდას, ვზივარ. არც მშია, არც არსად მეჩქარება. უბრალოდ – ხან ორკესტრს შევყურებ, ხან ხალხს ვათვალიერებ. ხალხი კი, როგორც აქეთ ყველგან, აქაც უმთავრესად მივლინებით ჩამოსულები იყვნენ. მოვიდა ორი ოცი-ოცდაერთი წლის ბიჭი, ჯერ ისევ ბავშვურად დაკოხილნი, მაღლები, ლამაზები. მოიყვანეს ერთი მშვენიერი გოგო – თხელი, ამართული, მოკლეკაბიანი. დასხდნენ, ორი სიტყვით შეუკვეთეს რაღაც. ადგა ერთი ბიჭი, აცეკვა გოგო. ახლა მეორე ბიჭი ადგა, ახლა იმან აცეკვა. უკეთესს ვერას ნახავდა ადამიანის თვალი. განსაკუთრებით გოგოს. ცეკვავდა, – თითქოს სასოწარკვეთის თეთრ ყვავილებს ელამუნებოდა სახით. ოფიციანტმა ორას გრამამდე კონიაკი მოუტანა, ნელ-ნელა დაიწყეს სმა. შეთქმულებივით იდუმალებით მოსილნი, თითქმის არ ლაპარაკობდნენ.

ერთი ბიჭი ჩემ პირდაპირ იჯდა, რამდენჯერმე შემომხედა და ამათვალიერა. მერე წამოდგა, მოვიდა ჩემთან, ხელებით დაებჯინა მაგიდას და მეუბნება:

– მოგწონს ჩვენი გოგო?

რა დასამალი იყო, რომ მომწონდა, მომწონს-მეთქი.

– მაშინ დაგვიდგი ერთი „ენისელი“ და წაიყვანე, თუ გინდა, მთელი ღამე შენ გყავდეს.

ჯერ ვიფიქრე, ხომ არ მამასხარავებს-მეთქი, წამოვენთე, მაგრამ მერე შევატყვე, გულწრფელად მთავაზობდა, – ნუ გეძვირება, გენიალური გოგოა, – და ამან უფრო თავზარი დამცა. ერთს ამას მივხვდი, დრო მჭირდებოდა როგორც დადებითი, ისე უარყოფითი პასუხისთვის; თავს ძალა დავატანე, ეს ვუთხარი, – ცოტა მაცალე, მოვიფიქრებ-მეთქი, თანაც ისეთ კილოზე, თითქოს უკვე მხარს ვუბამდი მის ხუმრობას თუ სიმართლეს. ათ წუთს გაძლევ მოსაფიქრებლადო. წავიდა, გაიყვანა ის გოგო და კიდევ უფრო მომხიბვლელად აცეკვა. მე კი ვიჯექი, კბილებს კბილებზე ვაჭერდი და აქოთქოთებული ნერვების დამშვიდებას ვცდილობდი. იმ ათ წუთში, ათში კი არა, უფრო ცოტაში, ათასი რამე გამახსენდა. ყველაზე მწარედ რა გამახსენდა, იცი: თქვენთან რომ მოვედი სულ პირველად, დიდი, მაგარი ჩალის ქუდი რომ მეხურა, ტილოს ფეხსაცმელი რომ მეცვა, თუთის სიბნელეში რომ ვაკოცეთ ერთმანეთს... უცებ დავლიე, რაც ბოთლში ღვინო იყო დარჩენილი, მივედი იმ ბიჭთან, გოგოს რომ მთავაზობდა, და ვუთხარი:

– ცოტა ხანს გამომყევი გარეთ!

ერთი კი შეფიქრიანდა, მაგრამ მერე ღიმილით წამოდგა. წამოდგა მეორე ბიჭიც. გოგო არაფრის მეტყველი თვალებით გვაცილებდა, ორი ხელით ეჭირა ჭიქა, მსხვილი ტუჩები გახსნილი ჰქონდა. გავედით საგარდერობოსთან. გამიწყდა მოთმინების ძაფი და ისევე, შემოუბრუნებლად მოვიქნიე ხელი, მაგრამ ძალიან მარჯვედ გამიხტნენ განზე. მე წავბარბაცდი და, სანამ გავიმართებოდი, ყბაში ფეხი მომხვდა. ვწვდი იმ ფეხს, ავწიე მაღლა, მეორე ფეხზე ფეხი დავადგი, რა მინდოდა, არ ვიცი, სამმა მილიციელმა ძლივს გამომგლიჯა ხელიდან.

ის ღამე მილიციაში გავატარე და, რაღა თქმა უნდა, ვეღარ დაგირეკეთ. მილიციაში გავატარე შემდგომი დღე და ღამეც. მერე დიდი ქარბუქები ატყდა და ხაზი არ იყო. გამომძიებელს არასწორი ჩვენება მივეცი, შემაგინეს-მეთქი, მაგათ გოგოს ვუყურებდი, რას უყურებო, და შემაგინეს-მეთქი. მაინც დამენანა თუ, რა ვიცი რა, ის გოგო! და აი, ახლა ვზივარ და ველოდები, როდის დამიძახებენ სასამართლოზე. მაგრამ მე სასამართლო არ მაფიქრებს. მთავარი სხვა არის,

– შემიპყრობს ხოლმე რაღაც უცნაური სევდა, საგნობრიობამდე გამკვრივებული სევდა. მეჩვენება, რომ... ნუ შეგეშინდება, შეიძლება სულაც ნისლიანობის ბრალი იყოს, – მეჩვენება, რომ მე და ჩემისთანები ოცდაათიანი წლების ქალაქის გარეუბანში აშენებული ქოხები ვართ, ქაფჩის უქონლობის გამო ხელისგულებით ნალესი. ამ ქოხებში ტრიალებს წყალდაპკურებული მიწის სუნი, კედლებზე ჰკიდია ჟურნალ-გაზეთებიდან ამოჭრილი მწერლებისა და კომპოზიტორების სურათები, ყველაზე თვალსაჩინო ადგილას – შავ ჩარჩოში ჩასმული პაპისა და ბებიას სურათი, პატარა სარკმლები ღიაა, გარეთა რაფაზე პურის ნამცეცები ყრია ჩიტებისათვის... და თუ ჯერჯერობით კიდევ ვარსებობთ ქვეყანაზე, მხოლოდ იმიტომ, რომ დიდ, რკინა-ბეტონის ნაგებობებს არ ვუშლით ხელს. საკმარისია, მოვიდნენ, მოგვიახლოვდნენ, მოგვაყენებენ ბულდოზერებს და ჩაგვაშვავებენ ხევებში. ეს ფიქრი, ფიქრი-მოჩვენება, საღამო ხანს ჩამომაწვება ბურუსთან ერთად, დამძიმდება, გაავზნევდება შუაღამისას, ძილ-ღვიძილში... გათენდება თუ არა, უფრო ადრიდანვე, როგორც კი ცოცხების ფხაკუნს დაიწყებენ მეეზოვეები ტროტუარების ყინულზე, – მე უკვე მიწა ვარ, ჩემთვის ჩაყუჩებული მიწა, – როგორც არ უნდა დამფშვნა, სადაც არ უნდა ჩამყარო, მოვა ღრუბელი, მომიტანს წვიმას და აღმოვაცენებ ბიბინა ბალახსა და შრიალა ფოთლებს. მაგრამ მაინც ძალიან მჭირდები შენ.

ჩემი მისამართი აქ არ მეტევა და კონვერტზე ვწერ. იქნებ მოახერხო და ჩამოხვიდე. თვის ბოლოსთვის მეც ყველაფერს ვამთავრებ, ვიყიდით რაღაც-რაღაცეებს და ერთად დავბრუნდებით შინ.

ტყვია

ობოლი ბიჭი იყო, თვალების შუქად ქცეული. ისე ანთებული თვალები ჰქონდა, თავისი ხელით დაჭრელებული უთხოვრის გრძელი ჯოხი, ქუდიდან ბოლქვად წინგავარდნილი ქოჩორი და უბეში კიდევ – ლერწმის სალამური.

თორმეტი წლიდან სხვის საქონელს ედგა, ის საქონელი სოფლიდან შორს ეყენათ, ძველ ნამონასტრალში. ორნი ედგნენ – პაპა და ბიჭი. პაპა თითქმის სულ სხვაგან იყო, სულ სთვლემდა, ბიჭი ცეცხლის ენასავით უვლიდა გარს საქონელს, ხმა ჰქონდა... თითქოსდა იმ ხმით ჩიტს წასწყვეტდა თავს.

საქონელი რომ დაეყრებოდა, ბიჭიც შემაღლებულზე დაჯდებოდა, ამოიღებდა სალამურს, ფრთხილად გამოისვამდა იღლიაში და დაუკრავდა. სალამურის ხმაზე მოფრინდებოდნენ და ფარფატს იწყებდნენ პეპლები. იმ პეპლებთან ერთად გამოვიდოდა, გამობრძანდებოდა ბობოლა მამისთვალას ქალიშვილი თუთანა – სავსე, სავსე, ფერ-ხორცით, სინათლით, სიხარულით; თვალებიც სავსე ჰქონდა სულ მერცხლური ჟიკჟიკით. გაჩერდებოდა შორიახლოს, ლიცლიცებდა, თონიდან ამომავალი ალმურივით და აჟიკჟიკებდა თვალებს.

მაგრამ დიდი ხნით გარეთ მარტოს ვინ გამოუშვებდა, წუთი და, ხანჯალზე ხელდადებული ძმები ამოუდგებოდნენ აქეთ-იქიდან. სალამური მაშინ კვნესას იწყებდა, პეპლებს ფრთები უდუნდებოდათ.

ზოგჯერ ბიჭს გმინვით ასტკივდებოდა სული, მთვრალური ბორიალით ჩავიდოდა სოფელში. დღისით ვერასდროს ჩადიოდა, ყოველთვის ღამე იყო. გვიან შემოდგომის მძიმე ღამეებში მაინც სად ნახავდა თუთანას! მგელივით აწურული იდგა ხოლმე იმათ ღობესთან.

ერთხელ მთლად გაგიჟდა, – გამოდი, დამენახე, უღმერთოო, – და რომ არ იქნა, მაინც არ გამოჩნდა თუთანა, მათ საბძელს ცეცხლი მისცა.

გამოცვივდნენ მამისთვალაანი დიდიან-პატარიანად, გამოიფინა მთელი სოფელიც... ვის რა უნდა ეშველა საბძლისთვის! იდგნენ, შეჰყურებდნენ ცეცხლს და ყაყანებდნენ.

მხოლოდ თუთანა იდგა ჩუმად. ის თითქოს რაღაც კეთილ ფიქრსაც კი ფიქრობდა – ლამაზი, ლამაზი, თითქოს ცა არის გახსნილი და იქიდან არის გამოსულიო, მთელ ტანზე ელაციცებოდა, ეფერებოდა ვარდისფერი შუქი...

ბიჭი ხომ... ბიჭიც იქვე იდგა, ჯოხზე ჯიუტად ჩამოყრდნობილი. თუთანა ერთ მხარეს იდგა, ბიჭი – მეორე მხარეს. შეჰყურებდა თუთანას. რამდენჯერმე თუთანამაც გამოაპარა მზერა მისკენ, დააცქერდა კიდეც. ბიჭი ჯოხს ყურთან იხუტებდა და ბედნიერი იყო.

ბობოლა მამისთვალა ვიღაც მისი ქონების მტრებს აბრალებდა საბძლის დაწვას. მუშტაწეული ხაოდა ქვეყნის გასაგონად, – დედასა!... დედასა!... ხაოდნენ მამისთვალას ბიჭებიც. ხან მარჯვნივ გაჰქონდათ ხანჯლები, ხან – მარცხნივ. მერე ისევ მოღობეს, ისევ დაწნეს ახალი საბძელი. გამოზაფხულზე, წვიმიან მარტში, ბიჭმა იმასაც მისცა ცეცხლი. ადიოდა ის ცეცხლი, უყურებდა ბიჭი განათებულ, გაბრწყინებულ თუთანას, გამოიხედავდა ხოლმე თუთანაც და ბიჭი კიდევ ერთხელ იყო ბედნიერი, იმაზე ბედნიერი არავინ იყო ქვეყანაზე...

მაღლიდან ამის მაყურებელი ღმერთი თან წყრებოდა, თან იღიმებოდა.

გაღიმებულმავე ასწია ხელი და თვალცრემლიანი თუთანა ქალაქელ სოვდაგარს გაატანა. ხანჯალმოზიდული ძმები ჩაფრებივით მიჰყვებოდნენ აქეთ-იქიდან. ბიჭი კინაღამ მოკვდა, მიწა ჩაადნო პირქვე მწოლიარემ. სალამურისთვის ხომ იმ დღიდან ხელი აღარ უხლია. მაგრამ ღმერთმა მთლად არც ის გაიმეტა, იმას კიდევ მამით ობოლი თავთუხა მისცა, კეთილი და რბილი, რბილად მოჰფინა თავთუხამ მისი ნაშიერი მიწას. ბიჭი მაინც შუბლშეკრული დადიოდა, პატარა რამ და ფეთქდებოდა. მაშინ ადგა ღმერთი და ეს სახელიც დაასართა – სოფელს „ტყვია“ დაარქმევინა. სიჭარმაგეშიც კი, წინწახრილს, კისერგამაგრებულს, დაუძახებდნენ, – ტყვიავ! – მოუბრუნდებოდა და ისეთი თვალებით გამოიხედავდა, ვინც არ იცნობდა, ისიც კი მაშინვე ხვდებოდა, რატომ ეძახდნენ „ტყვიას“.

ერთხელ, ეს უკვე ჩვენს დროში, უკვე შებერებულნი, თუთანა და „ტყვია“ ერთმანეთს შეხვდნენ, „ტყვიამ“ გაბედა და უთხრა, – ესა და ესა მაქვს ჩადენილი, რომ შენ დამენახეო. – ეგ მე მაშინვე ვიცოდიო, – რაღაც ნაღვლიანად გაეცინა თუთანას.

„ტყვია“ იმ ღამეს შეფიქრიანებული დაბრუნდა შინ. სადღაც დამალული სალამური ამოიღო, დაჯდა და ტკბილად დაუკრა. შვილები და შვილიშვილები გაკვირვებისგან გაშეშდნენ.

შუშის ნამსხვრევი

დილის გრილ ცაზე ჯაფარა ამოფრინდა, რბილად შემოუარა მაღალი წიფლების გარინდულ კორომს, ფრთები მომტვრეულივით ააფათქუნა, ფეხები ჩამოუშვა, ხმელ როკზე დააპირა დაჯდომა, მაგრამ უცებ ხეზე რაღაცა დაინახა, დაიჩხავლა, შეშფოთებული ავარდა მაღლა და გაირინდა. ხის ტოტები აფაჩუნდა და იქიდან პატარა ბიჭმა ამოყო თავი. დაინტერესებული იყურებოდა, საითაც ჯაფარა გაფრინდა, რაკი ვეღარაფერი დაინახა, ძირს ჩაიხედა. იქ, ძირს, თითქოსდა მიწაზე დაფენილ სიფრიფანა ფოთლებს შორის, მისი პატარა ყავისფერი ეხსაცმელები ეწყო. ისინი ახლა ცოცხლებს ჰგვანდნენ, ერთმანეთს მიხუტებოდნენ და ვიღაცას ემალებოდნენ. ბიჭს გაეღიმა, ტოტს გადაალაჯა და მოხერხებულად დაჯდა. ნელ-ნელა ქანაობდა და ფიქრობა. სულ მალე ისევ აყელყელავდა; ფერდობის თავზე, თეთრი სახლის მხრიდან, მოკლეკაბიანი გოგონა მიდიოდა. მოდიოდა კი არა, სახტუნაო თოკს ატრიალებდა და წვრილი, მაღალი ფეხებით სკუპ-სკუპით მოხტოდა. ბიჭს სახე გაუბრწყინდა, ხელი მომუჭა, ტუჩებთან მიიტანა და ბოხვერა კატასავით დაიჩხავლა: მიაუ!.. გოგონამ ვერ გაიგონა. მაშინ ბიჭმა ხმას აუწია. გოგონა შეჩერდა (სახტუნაო მორჩილად ჩაიკლაკნა მიწაზე), ფართოდ გახელილი შავი თვალებით ეძებდა იმ ხმის პატრონს. ბიჭმა სუნთქვაც კი შეწყვიტა. გოგონამ ერთხანს ეძება, მერე სახტუნაო დაიქნია და ხტუნვა განაგრძო. ბიჭს გაეღიმა და ხელახლა ატეხა: – მიაუ! მიაუ! ჰავ! ჰავ! – ამჯერად კი გოგონასაც გაეღიმა. სახტუნაო აკეცა, წელზე შემოიხვია, მაღლა-მაღლა ყურებით ჩაირბინა მწვანიანი ფერდობი, ხეებს გრძელი, სუფთა მკლავებით ეჭიდებოდა, შეჩერდებოდა და ისევ მაღლა იყურებოდა. ბოლოს სწორად ასულ წიფელთან შვებით ამოისუნთქა – ბალახებში ჩაყუჟული ფეხსაცმელები დაინახა.

– დათო! – დაიძახა ნასიამოვნები ხმით.

წიფლის ტოტზე გატვრენილი ბიჭი ხმას არ იღებდა. გოგონა ხეს ირგვლივ უვლიდა, თვალებზე ხელს იჩრდილავდა და ისე იყურებოდა მაღლა, მაგრამ ბიჭი მაინც ვერ შეამჩნია. მაშინ ფეხსაცმელები აიღო რაღაც მეტისმეტი სიფრთხილით. ეს იყო ცხვირჩაჩხვლეტილი სანდლები, ოცდათოთხმეტი ან ოცდათხუთმეტი ნომერი. საქუსლეები ოდნავ ჩასჭეჭყოდა. გოგონა ღიმილით დაჰყურებდა, ამოაბრუნა და ლანჩაზეც დახედა. მერე გაიქცა.

ბიჭმა ყვირილი დაიწყო:

– ე, ე!

გოგონა შეჩერდა. ახლა ის მაღლა იყო, ნახევრად შემობრუნებული, გასაქცევად გამზადებული იყურებოდა სწორად ასული წიფლისაკენ, და დაინახა, ბიჭი დაინახა!

– უჰ! როგორ ახვედი?

– დავდგი საჩეჩელი, ვკარ ზედ ბუქნი და ამოვხტი!

– საძაგელო!

– ჰო, ჰო!

გოგონამ ბიჭის სანდლები ძირს დააწყო, თავისი თეთრი ფეხსაცმელებიც გაიძრო, წვრილი, მსუბუქი ფეხებით გაირბინა ბალახებზე და წიფელს მივარდა.

– არ ამოხვიდე, გესმის! – შეშფოთებით ჩამოსძახა ბიჭმა.

გოგონამ ყური არ ათხოვა, წიფელს ხელები შემოხვია, აცოცება დაიწყო. ბიჭი ადგილს მოსწყდა და საოცარი სისწრაფით დაეშვა დაბლა. თან სულ იძახდა:

– არ გაბედო, გესმის? არ გაბედო! ჩავარდები!

არ დაუნახავს, როგორ გამოელია გოგონას ძალა, როგორ დაცურდა ხის გლუვ ძირზე და სასოწარკვეთილი იქვე ჩაიკეცა. ბიჭი კინაღამ ზედ დაახტა.

– სულელო! – ისწორებდა წინწამოშლილ სწორ მძიმე თმას გოგონა.

– სულელი შენა ხარ, სად მიძვრები?

– შენ რომ მიძვრები?

– მე ბიჭი ვარ.

– ოოჰ, ბიჭი! დიდი ამბავი, თუ ბიჭი ხარ!

ბიჭი გაწითლდა, გვერდზე ბალახი მომუჭა, მოგლიჯა და გაუბედავად თქვა:

– მე რომ ჩამოვვარდე, არაფერია!

– რატომ ვითომაო?

– მე რომ ფეხი მომტყდეს, არაფერი, ბიჭი ვარ, შენი კი არ შეიძლება...

ბიჭმა გოგონას გრძლად გამოშლილ სწორ ფეხებს გადაატარა თვალი. გოგონამ კაბის მოკლე კალთა წინ წამოიწია და თეთრ ბარკლებზე დაიფარა.

ბიჭი წამოდგა, გოგონას აღარ უყურებდა. უცებ რაღაც დაინახა.

– ფშაველი მოვიდა! – წამოიძახა და გაიქცა. რამდენიმე ნაბიჯის შემდეგ შეჩერდა, მიმოიხედა.

– ჩემი სანდლები რა უყავი?

გოგონამ ორივე ფეხსაცმელი მოარბენინა. ბიჭმა ტერფები წვივებზე შეიწმინდა, სანდლების გადასაჭირებელი არ გაუხსნია, ისევე ჩაიცვა. გოგონამაც აითრია თავისი ფეხსაცმელები და ქშენით, ფათაფუთით აირბინეს აღმართი. მაღლა, პატარა მოედანზე, ბოხოხიან მოხუც ფშაველს დაბალი ლეგა ცხენი გაეჩერებინა და მუცელთან რაღაცას უსინჯავდა. ეს ფშაველი ხშირად მოდიოდა ხოლმე. ხან ერბო მოჰქონდა, ხან ყველი, ხან მაწონი. მოაგარაკეთა მიყუჩებულ ცხოვრებაში გამოცოცხლება შეჰქონდა. დღეს ადრე იყო, მოედანზე არავინ ჩანდა. მოთელილ, მიწაში ჩაჭყლეტილ ბალახს სისველე შემორჩენოდა. ფშაველმა ცხენს ლაგამთან ჩასჭიდა ხელი, პატარა ფანჩატურთან აიყვანა, ბოძზე მიაბა. ბოხოხი მოიხადა, დატკეპნილ ჭაღარა თმაზე ხელი ჩამოისვა, ბოხოხი ისევ დაიხურა. გოგონამ ახლოს მიირბინა, ბიჭი ცოტა მოშორებით გაჩერდა.

– რა მოიტანე? – იკითხა გოგონამ.

ფშაველმა მოხედა, თითქოს რაღაცა უჩვეულო რამ დაინახაო, თვალები ჯერ მოჭუტა, მერე ჩქარ-ჩქარა დაახამხამა, მერე გაეღიმა, წვერ-ულვაში გაუნათდა:

– მაყვალი, მაყვალავ.

– მე მაყვალა არა ვარ!

– აბა?!

– ცირა.

– აჰ, არა! მაყვალა ხარ, მაყვალა!

– დედას გეფიცებით!

ფშაველი სიამოვნებით იღიმებოდა და უნაგირს უკან გადაკიდულ ხურჯინს თასმას ხსნიდა. აი, ახსნა, გამოიხედა, ბიჭი დაინახა, დაუძახა:

– ერთი ახლოს მოდექ, ბალღო!

ბიჭი მივიდა.

ფშაველმა ხურჯინის გაბერილ თვალს ხელები ქვემოდან ამოსდო.

– აესე დამიჭირე.

ბიჭი გაუბედავად შეენაცვლა.

– მაგრა დაიჭირე, ბალღო, ნუ გეშინიან!

ფშაველმა ცხენს წამოუარა, მეორე თვალი ასწია, ბიჭისკენ წამოიღო. ბიჭმა ხურჯინის სიმძიმე იგრძნო, დაიძაბა, სიწითლემ აჰკრა. უცებ ცხენი შეტოკდა, კუდი გაიქნია და ცოტა გვერდზე მიდგა. ბიჭმა ხურჯინს ხელები გაუშვა და უკან გახტა. ხურჯინის მეორე თვალი ფშაველსაც გაეშვა. გაისმა ყრუ ჟღარუნი და ძირს დაცემული ხურჯინის თვლებიდან ორი შავი ნაკადი გამოსკდა. აქ თავქვე იყო. ეს ორი ნაკადი მიისწრაფოდა ქვემოთ, იშლებოდა, ფართოვდებოდა, ფუსფუსებდა; ბოლოს შეერთდნენ და შეჩერდნენ. გოგონას ხელები ლოყებზე ჰქონდა შემოწყობილი და შეშინებული დაჰყურებდა მაყვალს. ფშაველმა ხურჯინს ხელი წამოჰკრა, ჩაიხედა, მერე იმანაც დაბნეულ მაყვალს გაადევნა თვალი, ფუო, მაგრამ აქ ისევ პატარა გოგონა შეამჩნია და შუბლი გაეხსნა, წელში გაიმართა, ხან გოგონას შეხედავდა, ხან დაბნეულ მაყვალს. მერე უცებ წამოიძახა:

– რა ლამაზია ეს ტიალი, არა?

გოგონასაც თვალები გაუნათდა და ჩაიჩოქა:

– მოვკრიფოთ!

– იყოს მაგის...

– მოვკრიფოთ, მთლად სუფთაა, აი, ნახეთ!

გოგონამ მუჭა აივსო, ხურჯინში ჩადგმული ვედრო მოითრია და შიგ ჩაყარა.

ფშაველმაც ჩაიჩოქა. ისინი კრეფდნენ მაყვალს და იღიმებოდნენ.

ბიჭი კი ხეზე ასულიყო და იქიდან იყურებოდა გაბოროტებული თვალებით. გრძნობდა, რომ წახდა, თავს ლაფი დაესხა და უნდოდა ჰქონოდა გრძელი, ბასრი მახვილი, ყოფილიყო ცოტა დიდი, გაეძრო ეს მახვილი, გაეწვია ის ფშაველი ხმალში, შეჰბმოდნენ ერთმანეთს და... კი არ მოეკლა, არა, დაეცა მიწაზე, დაეგდებინებინა აი ის ბრტყელი შავი ხანჯალი და მკერდზე გამარჯვებულს დაედგა ფეხი...

ფშაველს კი ერთხელაც არ გამოუხედავს მისკენ.

გოგონა და ის რაღაც საამო გაფაციცებით დასტრიალებდნენ ფერდობზე ჩამოღვრილ შავ ნაკადს, ლაპარაკობდნენ კიდეც, იცინოდნენ კიდეც... და ბიჭმა მხოლოდ მაშინ იგრძნო, საყრდენს რომ მოსწყდა, როცა საზარლად გაუშხივლა ყურებში ქარმა.

მას შემდეგ ბევრი, ძალიან ბევრი წელიწადი გავიდა. იმდღევანდელ ბიჭს ახლა ბევრის მცოდნე და ბევრის მნახველი მამაკაცი ჰქვია, მაგრამ ყოველთვის, როგორც კი ყავარჯენს მოჰკიდებს ხელს, მაინც ასე ეჩვენება, რომ მის მიერ გამოვლილი უღიმღამო დღეების ფონზე მხოლოდ ის ერთი დღე ბრწყინავს მიმზიდველად... ბრწყინავს ღამეულ უდაბნოში ჩარჩენილი შუშის ნამსხვრევივით.

ბეჰემოთი

ქალაქის ჩაკვამლული გულიდან სუფთა ჰაერისკენ მიდიოდნენ, ერთმანეთს მიკრულნი, თავაწეულნი. ბინდისფერ სუსტ ნიავს თოვლის მსუბუქი ფიფქები მოჰქონდა და სახეში აყრიდა.

– მერამდენე იყო ეს შენი მისვლა, – ღიმილით ეკითხებოდა ნინო.

– თვლა აქვს განა?... – თამაზმა მთისკენ გაიხედა, – მოდი, გინდა, კუს ტბაზე ავიდეთ?

– როგორც შენ იტყვი.

– მაშინ ჩქარა, ხედავ, ვაგონი უკვე მოდის.

თამაზმა ნინოს ხელი იდაყვს ზემოთ მოჰკიდა და ასე გაიქცნენ, თოვლის ფიფქები ახლა უფრო მალ-მალე ეცემოდათ სახეზე, თვალებსაც მალ-მალე ახამხამებდნენ. გაიქცეოდნენ რამდენიმე ნაბიჯს და შეჩერდებოდნენ. ნინო შეჩერდებოდა, შეხედავდნენ ერთმანეთს, გაეცინებოდათ და ისევ გაიქცეოდნენ. ტყუილად კი ირბინეს! საბაგირო გზის წითელი ვაგონეტი ცარიელი ეკიდა შავ, მოპრიალებულ გვარლებზე და მოწყენილი ქანაობდა.

– ნუთუ აღარ წავა? – შეწუხებული ხმით იკითხა ნინომ.

– წავა, როგორ არ წავა, – დაანუგეშა მემანქანემ და ჯიხურში შევიდა.

– ხალხი რომ არ არის?

– ზევით არიან, ისინი ხომ უნდა ჩამოვიდნენ?

ნინო თამაზს მიეყრდნო და ქვემოდან შეჰღიმა. რამდენიმე ფიფქი ზედიზედ დაეცა სახეზე და იმანაც ზედიზედ დაახამხამა თვალები.

– მერე, რომ მიხვედი ბეჰემოთთან?

– ხო, მივედი და ვდგავარ. მდივანი გოგო გაცხარებული ბეჭდავს, თან თითქოს ცხვირით კითხულობს. ბოლოს, როცა დაიღალა და წელში გასწორდა, მკითხა: ბეჰემოთი გნებავთ? შებრძანდით! მივედი კართან, გადავაბრუნე გასაღები, არ იღება. ვაჯაჯგურებ-ვაჯაჯგურებ, არ იღება. მაშინ მდივანმა გოგომ ერთხელაც ასწია თავი, – გადაატრიალეთ მარცხნივ! – გადავატრიალე მარცხნივ და გაიღო. აქ ყველაფერი უკუღმა არის-მეთქი, – ვთქვი ხმამაღლა. მდივანმა გოგომ შეთქმულივით ამომღიმა, მოვიხადე ქუდი და შევედი. ერთი ქალი კართან შემხვდა, გამოდიოდა, მეორე, ახალგაზრდა, მაგიდასთან იჯდა, წინ შავი საფულე ედო და ზედ საგულდაგულოდ დაქნილი, დამუშავებული თითები ეწყო. ბეჰემოთი – ეს ორიათას კილოგრამიანი საპატიო გვამი – ანცობს, კმაყოფილებით იცინის: – გაგიჭირდა კარის გაღება, არა, ხომ გაგიჭირდა?

– ჩასხედით, რატომ არ სხდებით! – დაიძახა მემანქანემ.

თამაზმა აბაზიანი ჩაუდო ხელში და ვაგონეტში შევიდნენ. ვაგონეტმა უფრო საგრძნობლად დაიწყო ქანაობა. სხვა არავინ არ მოსულა. გაისმა ზარის ხმა, ერთხელ, მეორედ, მესამედ და ვაგონეტი დაიძრა. თამაზს შუბლი მინაზე ჰქონდა მიბჯენილი და იცინოდა:

– ნახე, რა სასიამოვნოა. – თოვლის ფიფქები კი არა, გაბრაზებული კრაზანები მესევიან და ვერ მკბენენ.

– არა გრცხვენია, ფუ! განა შეიძლება ჩვენს ქალაქში თოვლის ფიფქები კრაზანებს შეადაროს ადამიანმა? ცოდონი არ არიან?!

– მაპატიე.

ახლა ნინომაც მიაბჯინა შუბლი მინას და იმანაც სიცილი დაიწყო. ვაგონეტი კი სწრაფად მიფრინავდა ბინდსა და ბურუსში გახვეული ხეების კენწეროების მაღლა, მერე – ხრიოკი, აქა-იქ ბალახმოდებული, აჩიჩქნილი ფერდობის მაღლა, მერე – ბოლივით გართხმული ბუწკნარის მაღლა, მერე სვლას უკლო. ზვიადად შევიდა დაკიდებულ ფიცარნაგთა შორის, შეტორტმანდა და გაჩერდა.

მარჯვენა ფიცარნაგზე სამი ჩამსვლელი იდგა, საყელოებწამოწეულნი, აბუზულნი. ნინო და თამაზი გადმოვიდნენ. მაშინვე იგრძნეს ჰაერის სხვაობა. აქ ის უფრო ცივი იყო, უფრო მკვრივი, თოვლის ფიფქებიც უფრო ხშირ-ხშირად ეყრებოდათ სახეზე, საყელოები იმათაც წამოიწიეს, კიბეს აჰყვნენ და მოედანზე ავიდნენ.

– ზღაპარს არ ჰგავს? გაყინული ტბა და ეს თოვლი! – თქვა ნინომ.

– ზღაპარსაც და უდაბურ პლანეტასაც.

– სადაც ადამიანები იყვნენ და სამუდამოდ წავიდნენ, არა? – შეხედა სკამებს.

ჩამუქებულ უზარმაზარ ორმოში, ნისლივით თეთრად ჩაწოლილი ტბის პირას, ორი ცარიელი ძელსკამი იდგა. ტბას მთა დაჰყურებდა, შავი, სიმკვრივედაკარგული, თხემით ბინდსა და ბურუსს შერეული, და იმ მთიდან აქამდე (მოედნამდე) კოსმოსური ცივი სიცარიელე სავსე იყო ტაატით, რწევით მომავალი ფიფქების მილიონებით. ნინო და თამაზი ერთმანეთს მიეკვრნენ და ნელ-ნელა დაუყვნენ დაღმართს. მიწა აქ უკვე თეთრად იყო მოფერფლილი, ფიფქები უხმაუროდ ეცემოდნენ ერთმანეთს. მხოლოდ ფეხის ხმა ისმოდა, ხრეშიან ფერდობზე დაცურებული ფეხის ხმა...

– აბა, თუ მეტყვი, რის სუნი დგას აქ? – იკითხა ნინომ.

– სველი ქვის.

– სველი ქვის და თოვლის.

– მართალია, ხომ იცი, თოვლს თავისი სუნი აქვს, აუჰ, რა კარგი სუნი აქვს თოვლს. რა კარგია, რომ გამახსენე.

სადღაც აქ რესტორანია, დღეს რომ ფული მოეცა ბეჰემოთს... დღეს რომ ფული მოეცა, იმ რესტორანში შევიდოდით (ოოხ, ბეჰემოთებო!..).

– თამაზ, მოდი, იცი რა, სხვა დროისთვის გადავდოთ ბეჰემოთზე ლაპარაკი, ხვალისთვის ან ზეგისთვის... დაბლა რომ ვიქნებით, ქალაქში. ფიქრიც, თორემ, იცი რა, თოვლის სუნს ვეღარ ვიგრძნობთ.

თამაზმა ხელები ცისკენ ასწია და მლოცველივით ბუტბუტით დაიწყო ქვემოთ-ქვემოთ ჩასვლა. მერე შეჩერდა და შემობრუნდა. ხელები ახლა განზე ჰქონდა გაწეული, ნინო გაიქცა და მარჯვენა ხელის ქვეშ გაუძვრა, თამაზი დაიხარა და ქვებსა და ბალახებს შორის დაუწყო ძებნა.

მერე მიდიოდნენ ისევ ერთმანეთს მიხუტებულნი, თითქოს ნაბიჯების თვლით, ჩუმად. ჩამოდიოდა თოვლის ფიფქები... წყნარად, უშფოთველად, ჩადიოდა რცხილის ტოტებში, ხმელ ბალახებში. წამით პაწაწა თეთრი ნათურებივით აინთებოდნენ შავ ტალახზე, გაქრებოდნენ. ზოგი ფიფქი მაღლაც რჩებოდა, ხის ტოტებზე. ფიფქები დაასხდნენ ნინოს მოსახვევს, მხრებს, თამაზსაც. მიდიოდნენ, ახლა უკვე თითქოს მიიპარებოდნენ სადღაც იმ ქვეყნიურისკენ, მაგრამ ძნელი იყო გაგება, ამ ქვეყანას უფრთხოდნენ, თუ იმ ქვეყანაში არ უნდოდათ ხმაურით შესვლა.

უცებ ეულმა ტურამ დაიკივლა მაღლა, ბურუსში დაკარგულ მთაზე. ნინომ მღელვარებით მოუჭირა ხელი მკლავზე თამაზს. დაიკივლა ტურამ მეორედაც, მესამედაც, მეოთხედაც. მერე კი გაჩუმდა და გაჩუმდა. ამაოდ იდგნენ და ელოდნენ მის ხმას აცახცახებულნი. ფეხის წვერებზე აწეულნი. პირველად თამაზი მოეშვა:

– სულ მალე თოვლის სუნიც და ტურის კივილიც ბეჰემოთის ნება-სურვილს დაემორჩილება. მაშინ... მაშინ რაღა გვეშველება ჩვენ?

– ვერ შეესწრება, ვერა, ვერა! – ბავშვური სიჯიუტით დაიძახა ნინომ.

– ვინ აღუდგება წინ? მე ხომ, შენის აზრით, ყველაზე კარგი თუ არა, კარგი მაინც... მეც კი არაფერს ვამბობ და...

სასტიკი დუმილი ჩამოვარდა. დუმილი, რომელშიაც სამართებელივით ამაზრზენად ბზინავდა თამაზის ღიმილი. ნინოს ყვირილი მოუნდა. მაგრამ დროზე მიხვდა, რომ მთლად ისეთი დუმილი არ იყო, როგორიც პირველად მოეჩვენა: ხის ტოტებსა და ხმელ ბალახებში თოვლის ფიფქები ხმაურობდნენ, შრიალებდნენ, და მან მხოლოდ ესღა თქვა:

– გავბრუნდეთ უკან.

კუს ტბის უზარმაზარი ორმო უარესად ჩაშავებულიყო.

მხოლოდ ათი წუთი

მე რვაზე მივედი, რვას რომ წუთი უკლდა. მინდოდა სათქმელად მქონოდა, რომ სიზუსტე მიყვარდა, მაგრამ მიმოხედვაც ვერ მოვასწარი და ისიც გამოჩნდა. თაფლისფერ თხელ საწვიმარზე თითქოს ზედმეტად ღონივრად ჰქონდა შემოჭერილი ქამარი. მარცხენა ხელის იდაყვით ღონივრადვე ეკავა იღლიაში ამოდებული ჩანთა. ღონივრად მოადგამდა ნაბიჯსაც და, ოდნავ თავდახრილი, ქვემოდან მიღიმოდა. მე აღტაცებით ვუყურებდი. ენერგიულად გამიჩერდა წინ, ფეხი ფეხს მიადგა. ღაწვისთავები მქრქალად შეეწითლებინა, ტუჩებზედაც პომადა ესვა. ქვედა ტუჩს, რაღაცის გაუგებრობის ნიშნად, ბავშვივით ბუსხავდა. მხრებსაც მაღლა სწევდა.

– რა ვქნათ?

– თქვენ მიბრძანეთ, – მივუგე მე.

– როგორ გეკადრებათ.

მე ისევ გაბრწყინებული შევყურებდი, ბოლოს ვუთხარი:

– რესტორანს და ასეთ რაღაცეებს ვერ შემოგბედავთ, უმშვენიერესი საღამოა, შევიდეთ, ბაღში დავსხდეთ ცოტა ხანს.

– ჰოო? – იკითხა მან.

მე ვერ მივხვდი, რა კითხვა იყო ეს. მაინც ვანიშნე:

– აი იქ.

წავედით, სკამზე დავსხედით. ოქტომბრის საღამო იყო. ჰაერი არ იძვროდა. აკაციების მილიონობით ფოთოლი მაინც ციმციმებდა ელნათურების შუქზე. ელნათურების შუქი გაზონებსაც ხასხასა მწვანე ფერს აძლევდა. ჩვენ მახლობლად, ჩინურ ვაზაში, წყალი ლუკლუკებდა. ცოტა მოშორებით ბიჭი და გოგო ისხდნენ. ბიჭს გოგოს თავზე ედო ხელი.

– უპირველეს ყოვლისა, მადლობა უნდა გადაგიხადოთ, რომ მოხვედით.

სიტყვებს თავს ძლივს ვუყრიდი, სიგარეტის ამოღება დავაპირე, გადავიფიქრე.

– რატომ? – გულწრფელი ცნობისმოყვარეობით შემომანათა თვალები.

– არ მეგონა, თუ თქვენისთანა მშვენიერი ქალი მართლა დამეთანხმებოდა ასეთ შეხვედრაზე.

– როგორი შეხვედრაა ეს?

გამეცინა, მაგრამ ვფიქრობ, მაინც იგრძნო, ეს გულწრფელად თუ გულუბრყვილოდ დასმული კითხვა არ მესიამოვნა. მაინც თვალმოუშორებლად შემომყურებდა.

– ვიყოთ გულახდილნი.

– რა თქმა უნდა.

– მე თქვენ მიყვარხართ. ეს თქვენ უკვე იცით.

თვალი არ დაუხამხამებია. ჩაუდგა მხოლოდ მთლად შეუმჩნეველი ჩრდილი.

– მიყვარხართ დანახვის პირველი წუთიდან. – ახლა კი მოუმატა ღიმილს.

– ვიცი.

– მე ოცდათოთხმეტი წლისა ვარ, თქვენ ოცდაცხრისა. დაჭერობანას ვეღარ ვითამაშებთ, ცოლად გამომყევით. – ჩემს მაღლა წაიღო მზერა.

– ბიოლოგი ვარ. კანდიდატი. დედა მყავს, ძველი ბიბლიოგრაფი, თქვენი ყველაფერი ვიცი.

– რა ყველაფერი? – დაინტერესდა.

– სად მსახურობთ. სად მსახურობენ თქვენი მშობლები, თქვენი და.

– სასიამოვნოა.

– ბინა ისეთი არა მაქვს, თქვენ რომ გაგახაროთ, მაგრამ ბინის საკითხი ახლა უკვე ისე რთული არ არის, როგორც წინათ. ბინას მივიღებთ.

– რა თქმა უნდა.

– მე თქვენ გპირდებით...

ისევ გამოეხატა ცნობის წადილი.

– თუ ერთმანეთი გვეყვარება, თუ თქვენც გეყვარებით, ბედნიერები ვიქნებით.

– რა არის ბედნიერება?

– სიყვარული.

– ჰოო? მე რომ არ მიყვარხართ?

ელვამ გამირბინა სხეულში. წამოვდექი. ისიც წამოდგა, მე მეღიმებოდა, იმასაც. იმას ლამაზად, უმანკო ბავშვივით.

– ახლა არა. მერე თუ გეყვარებით.

– არც მერე მეყვარებით.

– მაშ... მაშ, რატომღა მოხვედით?

– ამის სათქმელად: რომ არ მიყვარხართ, არც არასოდეს მეყვარებით. მე მგონი განმარტებას არ მომთხოვთ, რატომ. არც დანას შემირჭობთ მუცელში.

მე აღარაფერი მითქვამს. მხოლოდ ვუყურებდი. კიდევ იმედი მქონდა, რაღაცას თამაშობდა. არა. ძალიან მშვიდად შემომყურებდა.

– ბაღიდან გამაცილეთ.

წავედით. ბაღიდან გასული მომიბრუნდა.

– საკმარისია, ნუღარ გამომყვებით. სიყვარულობანაში კოცნით უხდიან, არა, ერთმანეთს?

დაიხარა და მაკოცა.

– მშვიდობით. – მიბრუნდა და წავიდა რაღაც გაჯიბრებული ნაბიჯით.

მე სიგარეტი ამოვიღე.

ერთი თვის წინათ მეგობრის დღეობაზე პირველმა მან მითხრა პირველი სიტყვა:

– რატომ გაქვთ ეგეთი ნაღვლიანი თვალები? – თან ყავით მკითხაობდა.

მე იგი მაშინვე...

მე იგი არც ახლა მძულდა. ისე... მეღიმებოდა.

საათს დავხედე. მხოლოდ ათი წუთი იყო გასული რვიდან.

ამ დახედვის დროს თუ გადამცდა თვალიდან, საით წავიდა, ვეღარ დავინახე.

ირგვლივ ფოთოლიც კი არ გატოკებულა ზედმეტად. მაინც მეჩვენებოდა – კუშტად შეკრული შავი საშიში ღრუბელი წამომდგომოდა თავს.

მიტოვებული შვილები

შეწმენდასაც შველოდა, ორივე ხელით უხახუნებდა ბეჭებზე პირსახოცს. დაავარცხნინა თმაც. – ხილაბანდსაც მოგახვევო.

კაცმა გაკვირვებით შეხედა.

– არ გაგიცივდეს სველი, – თმაში შეუყო ხელი. კაცს სიცილი აუტყდა, ქალიც მიხვდა, რომ სისულელეს ეუბნებოდა. უცებ წარმოიდგინა – კაცი სხვა რუხ კაცებში მდგარი, ორთქლი რომ ასდიოდათ რუხ ყინვაში და შეჭირხლული ჰქონდათ წარბები. ცხვირის წვერი დაეწვა, თვალები აჩქარებით აახამხამა.

– წადი, დაწექი, მეც ახლავე მოვალ. – კაცი რატომღაც გალაჯული წავიდა, თითქოს უნდა გაქცეულიყო, თითქოს ყინულზე დასხლტომის ეშინოდა. საბანს ხელი აჰკრა და ლოგინში შეწვა. – უუუ! – აღმოხდა აკანკალებულს. ხუთ წელიწადზე მეტი იყო, ნამდვილ ლოგინში არ წოლილა. – უუუ! – იძახდა უფრო ჩუმად და ვერ მიმხვდარიყო, რა ძახილი იყო ეს, სიამოვნებისა თუ ტანჯვისა. თვალები დახუჭა, კანკალი შეუჩერდა. იწვა თვალებდახუჭული. თანდათან ხვდებოდა, სიამოვნებისა რომ იყო ეს თრთოლა და ძახილი. საბანი კარგად შემოიხვია, გვერდზე გადაბრუნდა. გაყუჩდა. მაშინვე ძილმა წაიღო, მაგრამ შეკრთა, – დაძინება არ უნდოდა, – თვალები დააჭყიტა. რამდენჯერმე დაემართა ასე, ჩაეძინა და თვალები დააჭყიტა. ქალი ისევ წყალს ახმაურებდა. გულაღმა დაწვა, იცდიდა. ბოლოს, როგორც იქნა, წყლის ხმაური შეწყდა. როგორც იქნა, ქალიც გამოჩნდა, თეთრი, თეთრი, თერთპერანგიანი. თმას ისწორებდა ღიმილით. უკანასკნელი ნაბიჯები ტკეპნით გამოიარა, ღონივრად ადგამდა იატაკს ფეხს. კაცმა საბანი ასწია, ქალი შეუწვა, ლოგინში აიძრო პერანგი. მიეკვრნენ ერთმანეთს. ასე იყვნენ ერთხანს, ერთმანეთს მიკრულნი, უძრავნი. მერე კაცის ხელი შეტოკდა. ქალი პატარა იყო, დაპატარავებული. ქალმა დაასწრო სიცილით, – რამხელა გამხდარხარ, ეე! – კაცი ხმას არ იღებდა. ჯერ იხუტებდა ქალს, მერე განზე გასწია, თითქოს სულის მობრუნებას აპირებდა. ქალმა გადიდებული თვალები მიაპყრო. კაცს ფიქრიანი, ფიქრიანი თვალები ჰქონდა. კაცი მიხვდა, ქალი ეკითხებოდა, რა მოხდაო. კაცმა გაიღიმა და ჩურჩულით უთხრა: – ისეთი ჩემიანი ხარ, ისეთი, რა სიტყვა უნდა ვიხმარო, არ ვიცი... მშო... არა, ქართულად არ გამოვა ეს... ისეთი ახლობელი, ღმერთისა მეშინია, რომ გეხვევი.

ქალს თვალები გაუთბა, შუბლი მიადო ყურისძირთან. იქ თქვა: – ორივენი ღვთის შვილები ვართ. – ღვთის შვილები?! – კაცმა მაღლა აიხედა, იყო ასე. მერე სიმწრით ჩაეცინა და ქალს დაუბრუნდა: – მიტოვებული შვილები...

ბებია და შვილიშვილი

ბებია: ხვალო ვენახი გავთოხნოთო, მეტყოდა სულნათელი პაპაშენი, შემომღიმებდა, მეც შეუღიმილებდი და ამით ვეუბნებოდით მთელ ჩვენს სათქმელს ერთმანეთს. რას ვეუბნებოდით ახლა! ის მეუბნებოდა, შენ რომ იცი, ისე მოემზადეო. მე ვეუბნებოდი, მზათა ვარ ბიჭო-მეთქი. რით უნდა ვყოფილიყავი მზათა? უნდა მოვრთულიყავი. ჰო, ჰო, ერთი ლამაზი ჩითის კაბა მქონდა, ნეკერჩხლის პატარა, წითელ-ყვითელ ფოთლებდაყრილი, გულისპირზე შვინდისფერ ზოლგავლებული, წელში გამოყვანილი. ის კაბა უნდა ჩამეცვა და იმისავე მოსახვევი უნდა მომეხვია. ემაგ კაბა-მოსახვევში რომ გხედავ, თაფლივით ტკბილი რაღაც ჩამდის სულშიო. გაიღვიძებდა დილა-ბინდბუნდში, მეც გამაღვიძებდა ალერსით, დამყურებდა სახეგანათებული, დიდი რომ პატარას დააჩერდება, თან სიბრალულით, თანაც სიამაყით, – ადექი, გენაო, ადექიო. მეც წამოვჯდებოდი მართლა პატარასავით, თვალების ფშვნეტით, ძილიანი ღიმილით, ჩავიცვამდი, მე შენ გეტყვი ან კორსეტი დამჭირდებოდა, ან თუნდაც ლიფი, ერთმანეთს დავუსხამდით წყალს, ჯერ მე დავუსხამდი, ბოლო ტოლჩას რომ ჩავუცლიდი, განზე ვიწევდი, მაგრამ მაინც მოასწრებდა და წკიპურტით შემომაწუწებდა ყელ-პირზე ცივ წვეთებს. მე წავჯგვლემავდი. თან მესიამოვნებოდა, თან მაინც წავჯგვლემავდი. დავიბანდით ხელ-პირს და წავიდოდით ვენახში. იმას დიდი, გრძელტარიანი თოხი მოჰქონდა – გალესილი, გაალმასებული – თოხი და ორხელადიანით ღვინო. ისეთი ლაღი სიარული იცოდა, ხელმწიფის შვილი გეგონებოდა. მე კიდევ პატარა სკამითა და კოხტა კალათით მივდიოდი. კალათაში მეწყო ცოტა რამ წასახემსებელი და ჩემი ხელსაქმე. მიმიყვანდა, მე დამსვამდა რიგში, ვაზსა და ვაზს შუა, დასაწყისიდან ოციოდე ნაბიჯზე, თვითონ დაიწყებდა თოხნას და რანაირ თოხნას! ნეტავი ორი თვალი კიდევ მომცა, რომ მაგისთვის მაყურებინაო. სიმღერა არ იცოდა, მაგრამ ყველაფერი უმღეროდა – თოხიც, მხარ-მკლავიც, ტუჩ-კბილიც. გამომხედავდა ეგრე გაცინებული, მეც გავუცინებდი, ჩემი საქმით გართული, ანა ვქსოვდი, ანა ვქარგავდი, და უფრო გახალისდებოდა, – და-და-და-დაო, – უფრო თავმომწონეობდა. მოახლოვდებოდა, მოვიდოდა სულ სიცილ-სიცილით, შემომითოხნიდა აქეთ-იქიდანაც და მერე ჩაიჩოქებდა ჩემს მუხლთან, – როგორი ბიჭი ვარო? კარგი, კარგი-მეთქი, მაშ მაკოცე, რომ უფრო გავკარგდეო. მე ვაკოცებდი, ერთს ვაკოცებდი, დავავლებდი ხელს სკამს, გავიქცეოდი, დავჯდებოდი ახალ მანძილზე და ახლა იქიდან გამოუღიმილებდი. მიყურებდა გადაბადრული სიცილით, მერე ერთს მოიწაფებდა ხელადას, ისევ ფოთლებით დაუგმანავდა პირს და ისევ წამოუსვამდა თოხს, წამოუსვამდა და გაფრთიანდებოდა, სულ ელვად აქცევდა თოხსაც. მოვიდოდა იქაც ეგრე თოხნა-თოხნით, ჩემს ახალ საბრძანებლამდე, ისევ ჩამომიჩოქებდა, ისევ მეტყოდა, როგორი ბიჭი ვარ, მაკოცეო და მე კიდევ ვაკოცებდი. სანამ სათოხნი ჰქონდა, სულ წინ ვეჯექი, სულ ერთმანეთის შეღიმილებაში ვიყავით და იმის გაკეთებულ საქმეს რომ ვინმე ნახავდა, არ იჯერებდა. ერთი კაცი სამი კაცისას აკეთებდა. ნამუშევრებიც ერთად მოვდიოდით შინ.

შვილიშვილი: მე გვერდით დავუდგები ჩემს ქმარს და მეც იმის გვერდით ვთოხნი, თუნდაც დილიდან საღამომდე, თუნდაც შეუსვენებლივ.

ბებია: ეგაც ვიცი, შვილო, ეგრეც გვიცდია. ეგრე ბევრს გააკეთებთ, მაგრამ ვერც შენ დაინახავ იმის ნამდვილ სილამაზეს, ვერც კიდევ – ის შენსას. ერთმანეთის სილამაზის დანახვა კი ყველაზე დიდი ქონებაა ცოლქმარობაში, ცოლისთვისაც და ქმრისთვისაც.

პირს რომ იბან, ზემოდან ქვემოთ კი არ უნდა ჩამოისვა, ქვემოდან ზემოთ უნდა აისვა ხელები!

დიდთავა ბიჭი და ცისფერთვალება გოგონა

თოკზე სარეცხი შრებოდა. თოკის ქვეშ პატარა, დიდთავა ბიჭი იდგა და თვალს ადევნებდა, როგორ ბერავდა, მაღლა ეწეოდა და ატკაცუნებდა ნიავი ქათქათა ზეწრებს. გამოიარა ერთმა შავთვალა გოგონამ და იმანაც ყურება დაუწყო ზეწრებს, გამოიარა მეორემ – ჭრელთვალა გოგონამ – და იმანაც ყურება დაუწყო ზეწრებს. გამოიარა მესამემ – პატარა ცისფერთვალება გოგონამ – იმანაც ყურება დაუწყო ბიჭს, გოგონებს და ზეწრებს. მაშინ ბიჭი მობრუნდა და ღიმილით იკითხა:

– იცით, აქ რა ხდება? ნიავი ამბობს...

– რაო?! – გაკვირვებით წამოიძახეს შავთვალა და ჭრელთვალა გოგონებმა, ერთმანეთს გადახედეს, მერე დიდთავა ბიჭი და პატარა, ცისფერთვალა გოგონაც აათვალ-ჩაათვალიერეს, აქ ჩვენი ადგილი არ არისო, და თავ-თავიანთ გზაზე მოკურცხლეს.

დარჩნენ მარტონი პატარა დიდთავა ბიჭი და ცისფერთვალა გოგონა.

– ნიავი ამბობს... – განაგრძო ბიჭმა, – სად არის ის ლამაზი ხელები, რომლებმაც ასე აგაქათქათათო. ზეწრები დედას ეძახიან, გამოდი და უჩვენე ნიავს შენი ლამაზი ხელებიო. დედას კი არ სცალია. თავისი ლამაზი ხელებით ახლა ის ჭურჭელს რეცხავს, მერე მტვრებს დასწმენდს, მერე სადილის კეთებას შეუდგება...

პატარა, ცისფერთვალა გოგონამ მალულად გამოშალა თავისი სიფრიფანა ხელები, დახედა და სწრაფად დამალა ზურგს უკან. ერთხანს ასე იდგნენ გოგონაც და ბიჭიც, ჩუმად. მერე გოგონამ ბიჭს ჰკითხა:

– რა გქვია?

– ადამი

– მე რომ გავიზრდები, მეც ლამაზი ხელები მექნება, ადამ, ვიყო შენთან?

– იყავი.

თაფლობის თვე

– ნან, ერთი რამ უნდა გითხრა და არ გამიბრაზდე.

– განა მე გიბრაზდები ხოლმე?

– არა, მაგრამ... ეს ნამდვილად გაგაბრაზებს და თავი შეიკავე.

– ისეთი რა უნდა თქვა?!

– კარგა ხანია, ერთი რაღაცა აღმოვაჩინე.

– ხო, თქვი ახლა.

– არ არსებობს ულამაზო ქალი... თუ ის გულაღმა წევს. გულაღმა მწოლიარე ყველა ქალი ლამაზია.

– საიდან იცი შენ „ყველა“?

– ხომ გითხარი, არ გაბრაზდე-მეთქი?

– ხოდა, საიდან იცი „ყველა“?

– კარგი ახლა!

– მითხარი, ბარემ ბოლომდე მითხარი!

– ღმერთო, რა სულელი გოგო ხარ!

– ნამდვილად სულელი ვარ.

ნანიმ საბანი ნიკაპამდე აიწია, თვალები ცრემლებით აევსო. იდაყვზე წამოწეულ გივის შეშფოთებით ეღიმებოდა, მერე გაბედა: შუბლზე წამოწეწილ თმაში თითები შეუყარა და გვერდზე გადაუწია. ნანიმ თავი გააქნია. ცრემლებმა პრიალა ხაზები ჩამოავლეს საფეთქლებზე.

– კარგი ახლა, ნან! მე ხომ წინასწარ გთხოვე, არ გაბრაზდე-მეთქი?

– მატყუარა!

– კარგი ახლა!

– ყველანი მატყუარები ხართ.

– ვინ ყველანი?

– ყველა კაცები.

გივის იმედით გაუბრწყინდა სახე. წამოჯდა.

– აბა, შენ საიდანღა იცი „ყველა“, განა სხვებმაც მოგატყუეს ჩემსავით?

– იდიოტო!

– მითხარი, მე არ გაგიბრაზდები.

– სულელო!

– მითხარი, მითხარი. ვინ „ყველამ“ მოგატყუა ჩემსავით?

ნანიმ საბნიდან ხელი ამოიქნია და ლოყაში გაჰკრა.

– აი, შენ! – გივიმ გაიხარა.

– მითხარი, რა!

ნანის ნელ-ნელა მოერია ღიმილი. უცებ გივიმ ხელები მაღლა ასწია:

– ნან, მე ერთი რამეც აღმოვაჩინე!

– მოშორდი, შენი აღმოჩენებით.

– არა, არა, ესაც უნდა გითხრა. ქალი ყველაზე ლამაზი, ყველაზე ლამაზი, ყველაზე ლამაზი როდის არის, იცი? როცა გულაღმა წევს, თვალები ცრემლებით აქვს სავსე და თან იცინის, იცინის...

– სულელი!

ცისფერი გორგალი

I

ერთი საათის შემდეგ, თვითმფრინავმა რომ დაშვება დაიწყო, ისევ მთები ამოჩნდნენ, მაგრამ ეს უკვე ყირიმის მთები იყო – დაბლები, შეყვითლებულ-შეხუჭუჭებული, დაძენძილ ღრუბლებში მიმოფანტული. ჩემ გვერდით სომეხი მასწავლებელი იჯდა, სახელურებს ჩაფრენოდა და შემკრთალი ხმით იძახდა: აი, ახლა, აი, ახლა შევეხებით მიწას და მძლავრად შეგვარყევსო, მაგრამ ისე დავმჯდარიყავით, ვერც კი გავიგეთ.

ქუდი და საწვიმარი ავიღე და კარისკენ წავედი. კართან სტიუარდესა იდგა და მგზავრებს კმაყოფილების ღიმილით აცილებდა. ლამაზი არ იყო, მაგრამ მიმზიდველი, ჯანსაღი ლოყები ჰქონდა. დიდი ხნის ნაცნობებივით დავემშვიდობეთ ერთმანეთს. ტრაპი ჩავირბინე, შეჯგუფებულ მგზავრებს გავშორდი და მიმოვიხედე.

აეროდრომი მზით იყო გაბრწყინებული, რაღაც მინისსახურავიანი საგნები პროჟექტორებივით ანათებდნენ. ხმელი ბალახი გაფიცხებულს ჰგავდა, მაგრამ, თბილისთან შედარებით მაინც საგრძნობლად გრილოდა.

ჩემი თანამგზავრები ჯარისკაცებივით დამწკრივდნენ და ქალაქში გასასვლელისკენ წავიდნენ. ფორმიანმა კაცმა მეც დამიძახა – წამოდითო. ერთხელ კიდევ მიმოვიხედე და გავყევი. საბარგო განყოფილებაში ჩემოდანი ავიღე. აეროდრომის უკან, მოედანზე, გავედი. იქ ავტობუსები და ტაქსები იდგა, გამოკრული იყო მოძრაობის განრიგიც. არც ავტობუსი მაძლევდა ხელს, არც ვერტმფრენი – ორი საათი აქ უნდა მეყურყუტა მათ გასვლამდე. ისევ ტაქსებთან მივედი.

მძღოლები იქვე ჯგუფად იდგნენ და ლაზღანდარობდნენ. იალტაში ვინ მიდის-მეთქი, ვიკითხე. შუა ხნის მსხვილ-მსხვილ კაცზე მიმითითეს – აი, ისაო. ის კაცი კიბრიკის ტარას ბულბას ჰგავდა, სუფთად აპარსულ კეფაზე პატარა ყავისფერი ბერეტი ჰქონდა დაკოსებული. თქვენ მიდიხართ-მეთქი იალტაში? არა, ალუპკაში მივდივარ, მაგრამ იქ არ უნდა გავიაროო? ფასისა ვკითხე: როგორაა-მეთქი მაინც. ოთხი კაცი მომყავს, თითო სამ-სამ მანეთადო. ჩემოდანი საბარგულში ჩავდე, საწვიმარი და ქუდი უკანა სკამზე მინასთან მივყარე და ვუთხარი:

– სანამ სხვაც გამოჩნდებოდეს, მე ცოტას გავივლი აქეთ.

მხედრული სალამი მომცა. ჩემდაუნებურად მეც ხელი ავუღე.

– პატარა ვარსკვლავიანი ხარ? – მკითხა ღიმილით. მივხვდი, რა პატარა ვარსკვლავზედაც მეკითხებოდა და თავი დავუქნიე.

– გერმანელებთანაც ხომ არ გიცეკვია ფოქსტროტი?

– ვის რა დააცადეთ?!

– ნუ წუხხარ, თქვენ ამერიკელებთან იცეკვებთ, რამდენსაც ინებებთ.

– ამერიკა წყალგაღმაა, რა მინდა იმ სიშორეს!

– ძველი ვინმე ჩანხარო, – და კიდევ ერთხელ ამიღო ხელი.

არაფრის ყიდვა არ მინდოდა, მაგრამ მაინც ყველა ფარდულს ჩამოვუარე, მაღლაც ავედი, აეროპორტის მთავარ შენობაში. იქ მშვენიერ ბუფეტს წავაწყდი. ხიზილალიანი ბუტერბროდი შევჭამე და ერთი ბოთლი ლუდი დავაყოლე. ეტყობა, მებუფეტემ შემატყო, ქართველი რომ ვიყავი და რაღაც საზეიმო განწყობილებით გადმომცა კაპიკიანებისა და ორკაპიკიანების გროვა. რაკი ასეა, ბოლომდე ზუსტნი ვიყოთ-მეთქი. ის ხურდა გადავთვალე. ლუდის ფასი ვიკითხე და გაშლილი ხელისგულით გავუწოდე – კარგად დათვალეთ, ვგონებ შეცდით-მეთქი. საბრალოს ორი კაპიკი დაეკლო. გაწითლდა, დიდი ბოდიში მოიხადა. არაფერს, რას ბრძანებთ-მეთქი, და წამოვედი.

ჩემი მძღოლი თურმე უკვე მეძებდა. მუშტარი ეშოვა და მერე რა მუშტარი! – თადარიგის გენერალი, მეუღლითურთ. მეოთხე კაცისთვის აღარ დაუცდია.

– ნებას მომცემთ, წავიდე? – ჰკითხა გენერალს.

– წავედით! – ბრძანა გენერალმა.

მძღოლი საჭეს მიუჯდა, მანქანა დაძრა და გაიჭიმა. ასე, გაქვავებულივით იჯდა მთელი გზა.

ქალაქის ის ქუჩები, რომლებსაც ჩვენ მივყვებოდით, უსახური იყო. არც შემოგარენს დავუინტერესებივარ მაინცდამაინც: ერთმანეთში გადახლართულიყვნენ მაღალი ძაბვის ანძები და ბარაკებივით გაჭიმული თეთრი სახლები. გენერალი ხუმრობდა და სულ იმას ვუსმენდი. მისი მეუღლე იმრიზებოდა – რა არასერიოზულად იქცევიო. ის კი უფრო და უფრო ეშხში შედიოდა – ნიკოლოზისდროინდელ ანეკდოტებს ყვებოდა ყირიმში ჩამოსულ დამსვენებლებზე. ჩემი სადაურობა რომ შეიტყო, მხარზე მეგობრულად წამომითათუნა ხელი. თითქოს რაღაცას მანუგეშებდა – ეჰ-ეჰ-ეჰო. მერე მითხრა: ერთი თქვენებური ამხანაგი მყავდა, ქარსელაძე, დაიღუპა საწყალი, ძალიან მამაცი ბიჭი იყოო. მუშტრის თვალით ამხედ-დამხედა. არც შენ უნდა იყო ცუდი ყმაწვილი, მე ძველი გენერალი ვარ და ას ნაბიჯზე სუნით ვგრძნობ, პიჟონს ვხვდები თუ კაცურ კაცსო.

მთები დაიწყო, წამოწვიმა. ძალიან ჩვეულებრივი, ტყეწვრილით შემოსილი, გადამრგვალებული მთები იყო. წვიმითაც – უღიმღამოდ წვიმდა, მაგრამ, მაინც მესიამოვნა. ისეთი სიმშვიდე ვიგრძენი, ბავშვობისას რომ ვგრძნობდი ხოლმე სხვაგან ყოფნის შემდეგ შინმიბრუნებული. წიწვიანმა ტყემ ვასილევის ყირიმული პეიზაჟი გამახსენა – ოთხი მაღალი ფიჭვი რომ დგას გორაკზე, ქვემოთ კი მოჩარდახული ურემი მიდის, ნაწვიმარია. ეს სურათი ძალიან მიყვარდა პატარაობისას, საწოლის თავზე მეკიდა და ყოველ დილა-საღამოს ვუყურებდი. მე ის ახლაც მიყვარს...

რომ ავივაკეთ, ცა გაფართოვდა, ჰორიზონტზე ბურუსიანი ზღვა გამოისახა. გენერალი ადგილზე ვეღარ ისვენებდა, ყირიმის ომების ამბებს გვიყვებოდა და იმ ადგილს დაეძებდა, სადაც კუტუზოვი თავში დაჭრეს. ბოლოს იქაც მივედით.

გზის პირასვე იყო, – თაფლისფერი ტუფისა თუ მარმარილოს მთელი ნაგებობა. მემორიალური დაფის ქვეშ ვიღაცეებს ყვავილებიც კი დაეტოვებინათ. გენერალმა მანქანა გააჩერებინა და ქუდი მოიხადა. რამდენჯერმე ამოიოხრა, თავი გადააქნია.

მერე კვლავ წავედით.

ალუშტა, არტეკი, გურზუფი, შორს მთა აი-პეტრი, სულ ნაცნობი და ნაცნობი სახელები, ყოველ სახელთან დაკავშირებით – სხვა სახელები, მოგონებები! და ისე გავიდა სამი საათი, არაფერი გამიგია.

– აი, აქ მაღლა ახვალთ და მანდვეა ის სახლი, თქვენ რომ მიდიხართ, – მითხრა მძღოლმა და მანქანა გააჩერა.

ფული გადავუხადე, გენერალს დავემშვიდობე და ჩამოვედი. მძღოლიც ჩამოვიდა, საბარგული გახსნა, ჩემოდანი მომცა, ხელი ამიწია, საჭეს მიუჯდა და მანქანა დაძრა.

ოც ნაბიჯზეც არ იქნებოდა წასული, რომ საწვიმარი და ქუდი გამახსენდა.

– ტაქსი! ტაქსი!

ეს იყო და ეს. ამ ორი სიტყვის ამოძახება ძლივს მოვასწარი, სახლის ქიმს მოეფარა.

ცოტა ხანს ვიდექი და ღიმილით ვფიქრობდი, ეს რა დამემართა-მეთქი. საწვიმარი ძვირფასი არ იყო, არც ქუდი ღირდა რამედ, მაგრამ შეიძლება აქ ნოემბრის ნახევრამდე დავრჩენილიყავი და მაშინ უთუოდ დამჭირდებოდა.

ჩემოდანი ავიღე და ვიწრო, სუფთა ტროტუარს გავუყევი. პატარა მოედანზე მილიციელი იდგა. მივედი და ვუთხარი, ასე და ასე დამემართა და როგორ უნდა მოვიქცე-მეთქი. ჩვენი განყოფილება აგერ იმ შენობაშია, მორიგეს მიმართე და ის დაგეხმარებათო.

ხიდქვეშ გავედი და პატარა ჩიხში შევუხვიე, – განყოფილება იმ ჩიხის ბოლოს იყო.

სამორიგეოში ორი კაცი დამხვდა, ერთი ლეიტენანტი, მეორე – სერჟანტი. მოწყენილები ისხდნენ და პაპიროსს აბოლებდნენ. მივესალმე და ახლა მათ მოვუყევი ჩემი გასაჭირი.

– მანქანის ნომერი თუ გახსოვთ? – მკითხა ლეიტენანტმა.

ახლაღა გამახსენდა, მანქანის ნომრის ცოდნა რომ რამეს ნიშნავდა.

– არა, არ მახსოვს, – მივუგე დარცხვენილმა. – თუმცა, მოიცათ...

სიმფეროპოლში, აეროპორტთან, ჩვენში გავრცელებულ ნომრებს მიჩვეულმა თვალმა უცებ ინიშნა, რომ აქაური ნომრები სხვანაირად იწყებოდა. რაღაც Кр... Крб...

– Крб 01-52, მგონი ეს ნომერი უნდა იყოს.

– ნამდვილად?

– დაბეჯითებით არ შემიძლია თქმა, ისე კი... – ისიც მოვუყევი, როგორ დამამახსოვრდა.

ორივეს გაეცინა, ლეიტენანტსაც და სერჟანტსაც... მერე ლეიტენანტმა სადღაც დარეკა, რაღაც გამოიკითხა, ყურმილი დაკიდა და მითხრა:

– მანქანა ალუპკისაა. ჯერ არ დაბრუნებულა გარაჟში. წაბრძანდით, მოეწყვეთ და მერე შემოიარეთ. შევეცდებით, გიპოვოთ.

მადლობა გადავუხადე, დავემშვიდობე და წამოვედი. ჯერ ისევ იმ ადგილას მივედი, სადაც ტაქსმა დამტოვა, მერე აღმართს ავყევი. აღმართი მოკირწყლული იყო, ქვაფენილი წვიმას გადაერეცხა. აქეთაც და იქითაც დიდი ხეები იდგა. დიდი ხეები და თეთრი, პატარა სააგარაკო სახლები მალე გათავდა და ერთიანი ბაღი დაიწყო. ერთ ვეება ფიჭვზე თუნუქის ფირნიში იყო ჩამოკიდებული – ბაღი ამა და ამ სახლისაა და უცხო პირთა შესვლა აკრძალულიაო. ფიჭვებს შორის ნუშისა და ზეთისხილის ხეები გაბარდულიყო. მთავარ გზაზე ასფალტი ეგო, განშტოებებზე კი აგურის ფხვნილი მოეფინათ. აღმართს კიბეები მოჰყვა. ის კიბეებიც ავიარე და დიდი, სვეტებიანი სახლის ეზოში ავედი. სვეტებქვეშ დაწნული საქანაო სავარძლები იდგა, შიგ ხნიერი ქალები და კაცები ისხდნენ. უცხო რომ დამინახეს, ჩემკენ დაიწყეს ყურება. საერთო სალამი მივეცი და ვიკითხე – დირექცია სად არის-მეთქი. ერთმა მელოტმა მოხუცმა მიმასწავლა:

– აგერ, პატარა შენობაში.

წამოდგა, რამდენიმე საფეხურზე ჩამოვიდა და უფრო ზუსტად ამიხსნა:

– ბოლოდან პირველი კარი, ხედავთ, აბრაც არის კედელზე.

თითქმის მთლიანად ოქროს კბილები ჰქონდა. მადლობა მოვახსენე და იმ პატარა შენობისაკენ წავედი.

დირექტორმა დასასვენებელი სახლების მუშაკთათვის დამახასიათებელი ენთუზიაზმით მიმიღო. მეო, თბილისის ძველი მოყვარული ვარო. ბევრი საერთო ნაცნობი აღმოგვაჩნდა. ზოგი მათგანის აღნაგობა გავიხსენეთ, ზოგისა – ხმა, კარგა გემრიელად ვიცინეთ და საქმეზე ამის შემდეგ გადავედით. ადმინისტრატორი გამოიძახა. მშვენიერი თეთრხალათიანი ქალი გამოცხადდა.

– გაბარებთ ამ ჩემ მეგობარს და თქვენ იცითო.

ქალმა ალერსით გამიღიმა, წამომყევითო. ჩემოდანი ავიღე და წავყევი.

ოთახი მომცა. მორიგეს თეთრეული შემოატანინა. კეთილი დასვენება მისურვა და მოკლედშეკრეჭილი თმის სწორებით წავიდა, ოდნავ წინ წახრილი, საქმიანი ნაბიჯებით. ოთახი პატარა იყო. ერთი საწოლი იდგა, ერთი კარადა და ერთიც მაგიდა. სამაგიეროდ, სანახაობა იშლებოდა შესანიშნავი. მთელი ქალაქი ჩანდა, ქალაქის იქით კონსერვის ყუთისფრად ალაპლაპებული ზღვა იყო. ზღვაში ორი გემი იდგა. ერთიდან კვამლი ადიოდა.

ტანთ გავიხადე, ხელ-პირი დავიბანე და დასასვენებლად დავწექი. ლოგინი გრძელი იყო, ქლორის სასიამოვნო სუნი ასდიოდა. საათ-ნახევრის შემდეგ ავდექი, ხუთი ხდებოდა. ვიცოდი, რომ ამ დროს სამხრობა იწყებოდა, ცოტა წავივარჯიშე, ცივი წყალი გადავივლე, თეთრი ხალათი და ჯაჭვისებური პულოვერი ჩავიცვი და სასადილოში წავედი.

სასადილოს დიასახლისი კუთხეში მდგარი მაგიდისაკენ წამიძღვა. იმ მაგიდასთან ერთი ყმაწვილი ქალი იჯდა. სამხრეთელს ჰგავდა, შავი, სწორი თმა მხრებამდე ჩამოშლოდა. დიასახლისმა მორიდებით მიმართა:

– აელიტა, არა? ძვირფასო, თუ ნებას მომცემთ, თქვენს მაგიდასთან დავსვამ, – და ჩემზე მიუთითა.

– რა თქმა უნდა, რა თქმა უნდა! – აჩქარებით ამოიძახა ყმაწვილმა ქალმა და კოვზი ჩაის ამოურია.

მე დავჯექი და ჩუმ-ჩუმად დავუწყე თვალთვალი. თეთრი ფუმფულა ჟაკეტი ეცვა, მარცხენა ხელზე, იქ, სადაც სამაჯურს იკეთებენ, მამაკაცური „ვიმპელი“ ეკეთა. მთელი ყურადღება ჩაის ჭიქაზე ჰქონდა გადატანილი. უცებ მუდარის ღიმილით მომიბრუნდა:

– თქვენ ლიტა დამიძახეთ. რა უბედურებაა სამსართულიანი ა-ე-ლ-ი-ტ-ა. მარტო პასპორტში მიწერია ეს ოცდაათიანი წლების ცოდვა. თქვენ რა გქვიათ?

– არც მე ვარ თავისუფალი მაგ ცოდვისაგან.

– მაინც?

– დავითი.

– რა საოცარია, არა? რამდენი დავიდოვია რუსეთში, დავიდი კი იშვიათად ჰქვიათ. მე მომწონს და-ვიდ.

– მაგრამ ჩვენში ასე არ გამოთქვამენ. თანაც მე დათოს მეძახიან.

– დატოს?

– არა, დათოს.

იქვე დავიწყეთ ვარჯიში, რომ ეს სიტყვა სწორად წარმოეთქვა, და გარკვეულ წარმატებასაც მივაღწიეთ.

საქართველოზე უცნაური წარმოდგენა ჰქონდა – ლამაზი ქალი მარტო ვერ გაივლის ქუჩაშიო.

– ლამაზი ქალი – კი! – მივუგე ღიმილით.

იმასაც გაეღიმა და ვითომ სასხვათაშორისოდ თქვა:

– თქვენი ქალები იშვიათად არიან ლამაზები, ბიჭები კი თითქმის ყველანი.

ავდექით და ერთად წამოვედით. ძალიან რბილად და ლამაზად მოდიოდა, შევამჩნიე, რომ სხვა მაგიდებიდან გვიყურებდნენ. კიბეზე ის მელოტი მოხუცი შეგვხვდა, დირექცია რომ მიმასწავლა, დღე მშვიდობისაო და მკითხა:

– როგორ მოგწონთ, ყმაწვილო, აქაურობა?

– ძალიან მომწონს, – მივუგე მე.

– სასიამოვნოა, სასიამოვნო.

რომ გაგვცდა, მე და ლიტამ ერთმანეთს შევხედეთ და გაგვეცინა.

– მშვენიერი მოხუცია, არა? – მკითხა ლიტამ.

– საკმაოდ.

– იცით, ვინ არის?

ისეთი გვარი დამისახელა, სახტად დავრჩი.

– ხომ ჩაგიბარებიათ მაგის რაღაცეები?

– უნივერსიტეტში.

– მე საშუალო სკოლაში. და რა არაზუსტია ხოლმე ჩვენი წარმოდგენები, არა?

– აბა?

– მწერალი მე მეგონა... ეგ სისულელეა, ბუმბერაზი არა, ძალიან ჰარმონიული პიროვნება. ყველას ასე ჰგონია. თქვენც მწერალი ხართ?

– რაღაც მაგგვარი.

– ესე იგი, უნდა იჯდეთ და სულ წეროთ?

– მხოლოდ დილდილობით.

– მერე რას გააკეთებთ?

– მერე ვიხეტიალებ.

– დაათვალიერეთ ეს ბაღი?

– არა, ახლა გამოვედი პირველად.

– მეც პირველად ვარ, მეც დილას ჩამოვედი. ახლა ხომ საღამოა, ხომ შეგვიძლია წავიდეთ აი იქით, ხეივნისაკენ?

– რა თქმა უნდა.

ყვავილების კვლებს გავცდით და ხეივანში შევედით. ის ხეივანი კი არა, გარინდებული უღრანი ტყე იყო. ერთმანეთს ჩახვეოდნენ ხავსიანი მუხები, ნეკერჩხლები და რცხილები. აქა-იქ შემოჭრილ ჩამავალ მზის სხივებზე თვალისმომჭრელად ბრწყინავდნენ აბლაბუდები, ყვითელი ფოთლები და ნაპერწკლებივით მორიალე ქინქლები. სადღაც სიღრმეში შაშვებმა ატეხეს ჭახჭახი. მათმა ჭახჭახმა ერთი ბავშვური გასართობი გამახსენა. ხელის ზურგი ტუჩებზე მივიდე და შეშფოთებულ შაშვს გამოვაჯავრე. იმწამსვე მიპასუხეს, – აქა ვართო. ლიტას გაუკვირდა და ამან უფრო წამახალისა. კიდევ და კიდევ დავუჭახჭახე. ის შაშვები ხომ გამომეპასუხნენ, სხვებიც აჰყვნენ. რამდენიმე სულ ახლოს მოფრინდა. გაკვირვებული დამეძებდნენ. აბა, რას მიხვდებოდნენ, მე რომ ვიყავი!

– სხვა რამეების მიბაძვაც თუ შეგიძლიათ! – აღტაცებული თვალებით შემომყურებდა ლიტა.

– ზოგიერთების.

– მაინც?

– მტრედების, მწყრების, კაჭკაჭების, ბაყაყების.

– აბა ბაყაყებს მიბაძეთ!

– ბაყაყები რომ არ არიან?

– იქნებიან სადმე.

სიცილისაგან თავი შევიკავე და ბაყაყების გამოჯავრება ვცადე. ერთხანს ასე მეგონა, ჩავფლავდი-მეთქი, მაგრამ საქმე გამოსწორდა – ქვემოდან ნამდვილმა ბაყაყმა დამიძახა: ვინა ხარ, შენი ნათქვამი ვერ გავიგე, გაიმეორე, რა გინდაო. მე გავუმეორე. ის გაბრაზდა: რას დუდღუნებ, ნუთუ ორი სიტყვის სწორად წარმოთქმა არ შეგიძლიაო. მე ისევ ძველებურად განვაგრძე, მაშინ ბაყაყმა ერთი ესღა თქვა: გადარეული ხარ, ვიღაცა ხარო, და გაჩუმდა. ბევრი ვეძახე, მაგრამ ხმა აღარ ამოუღია.

– რატომ გაჩუმდა? – მკითხა ლიტამ. ვუთხარი, რაც მოხდა.

პატარა ბავშვივით აკისკისდა.

– რა ყოფილხართ, ღმერთო ჩემო, – იძახდა და გვერდზე გადახრილი მათვალიერებდა, – გაჭირვებისას თქვენ მაგითაც კი შეგიძლიათ იცხოვროთ. ხომ გამოდიან ხოლმე იმიტატორები სცენაზე!

– აბა, აბა!

მოედანივით რაღაც იყო – დაგვილი, დასუფთავებული. ლიტამ ხელები გაშალა, თან მიდიოდა და თან ნელ-ნელა ტრიალებდა. უცებ ისე დაბზრიალდა, შხივილი მომესმა ჰაერისა თუ მიწის.

– თქვენ უფრო ზედგამოჭრილი ყოფილხართ სცენისთვის! ბალერინა ხართ?

– აჰ, არა, რას ამბობთ! ექიმი კარდიოლოგი.

– გულს კურნავთ? – ვკითხე პროვინციელი დარდიმანდის კილოზე.

– გააჩნია პაციენტს, – ასევე მომიგო იმანაც, თან ვითომც შერცხვა, თავი დახარა.

ორივემ გავიცინეთ და გზა განვაგრძეთ.

მაგრამ გზა მალე მავთულხლართმა გადაგვიჭრა. იქით სხვა დასასვენებელი სახლი იყო. უკან გამოვბრუნდით და სასადილოს მახლობლად, ძელსკამზე ჩამოვსხედით. ლიტამ ფეხი ფეხზე გადაიდო, ხელები კეფაზე შემოიწყო და ღრმად ჩაისუნთქა.

– მე მოუთმენლად ველი ტრანსპორტის ყოველ სიახლეს. მინდა, მალე დადგეს ის დრო, როდესაც ათ-თხუთმეტ წუთში გადმოფრინდები მოსკოვიდან, თუნდაც რამდენჯერმე ჩაისუნთქავ ამ უცნაურ ალერსიან ჰაერს და მერე წახვალ უკან.

– ეგ უთუოდ იქნება, მაგრამ ვისთვის იქნება, ეს არის საკითხავი. თუმცა... სად მუშაობს თქვენი მეუღლე?

დავინახე, რომ გიზგიზა შავი თვალები ნელ-ნელა გაუცივდა და ბოლოს მთლად გაეყინა. შევცბუნდი – ხამი ვიღაცა არ ვეგონო-მეთქი და სწრაფად დავუმატე:

– ფულიანი ძიები ახლაც ახერხებენ ასეთ რამეებს (თითქოს მხოლოდ ამის თქმა მდომებოდეს, და არა იმის გაგება, ქმარი ჰყავდა თუ არა).

– აჰ! – წამოიძახა მან.

მე კი ჩემი ნათქვამის დაზუსტება განვაგრძე.

– საქმოსნები, დღეში ხომ იმდენს აკეთებენ, რასაც ჩვენ თვეში ვიღებთ...

მაშინ ხელი ხელზე დამადო, გამიღიმა და მითხრა:

– მე ქმარი არა მყავს. რაც შეეხება საქმოსნებს, მოდით, ეს რამდენიმე დღე მაინც ვიცხოვროთ უიმათოდ. ხომ?

მორჩილების ნიშნად ხელები მაღლა ავწიე.

– გნებდებით!

– დაუშვით ხელები და ეს მითხარით: საბანაო ამინდი გამოვა თუ არა ხვალ?

– გამოვა.

– რაზე ატყობთ?

– ცხვირი მიგრძნობს.

– იმ სიმაღლე ცხვირი გაქვთ, შეიძლება მართალიც იყოთ.

– აბა რა!

კიდევ კარგა ხანს ვილაპარაკეთ ათასგვარი აბდაუბდა. მერე ავდექით და ქალაქში წავედით. ქალაქი არც მე მენახა და არც იმას. თითქმის ყოველ ასე თუ ისე საინტერესო სახლთან ვჩერდებოდით და ვმსჯელობდით, ღირდა თუ არა ამ სახლში ცხოვრება.

ერთ ფარდულში პამიდვრის წვენს ყიდდნენ – აი, ისე, როგორც ჩვენთან წყალს ყიდიან ხოლმე. ლიტას გაუხარდა. გინდა თუ არა, შენც უნდა დალიოო. ჩემს დღეში არ დამილევია-მეთქი. მით უმეტესო და ძალით მომაჩეჩა ჭიქა. ვსვამდით და ერთმანეთს ვუყურებდით ღიმილით. მსხვილი ტუჩების ზემოთ მუქი ღინღლი აჩნდა, წარბები ცისარტყელებივით სწორად ჰქონდა გადახატული.

– თქვენ რუსი არა ხართ, – ვუთხარი უცებ.

– არცა ვარ.

– ბოშა ხართ?

– ბოშებს ჩემნაირი მრგვალი სახე არა აქვთ.

– აბა?

– თათარი.

– ოჰო!

– რა ოჰო! ჯვაროსნული ომის გაგრძელების სურვილი ხომ არ დაგებადათ?

თავი დავუქნიე.

– წააგებთ.

სიცილ-სიცილით გავედით ზღვასთან. უკვე ბნელდებოდა. პორტში დიდი თეთრი გემი იდგა. სადღაც ახლოს „მარინას“ უკრავდნენ. სანაპიროს კედელთან წყალი ჭყაპუნობდა. ჰაერი მაზუთისა და თევზის სუნით იყო გაჟღენთილი.

– გავიდეთ ზღვაში? – ვკითხე ლიტას და ნავებზე ვანიშნე.

– როგორც გინდათ.

– გავიდეთ წყალქვეშაფრთიანებით.

ბილეთები ავიღეთ და პირსს გავყევით. ნავში ორი სხვა იჯდა, ორიც ჩვენ მივემატეთ. მენავემ ძრავა ჩართო და ნავის შემობრუნება დაიწყო. ლიტა მხრით მომეყუდა. მე ხელი მოვხვიე, ნავი გასწორდა, მაგრამ ხელი აღარ ჩამომიღია. თავი მაღლა ჰქონდა აწეული, ნიავი თმას უწეწავდა და მისი სურნელოვანი ბოლოები სახეზე მეღიტინებოდა. ჩვენ წინ მჯდარი წყვილი ხან აღტაცებისაგან კიოდა, ხან – შიშისაგან; ჩვენ კი ჩუმად ვისხედით. მხრიდან ხელი მაღლა ავწიე და ლოყაზე მოვუსვი, თმის სწორება დავუწყე. უფრო მოხერხებულად მომეყრდნო და თვალები დახუჭა.

წარმოუდგენლად ჩქარა გავიდა ოცი წუთი.

– კიდევ ხომ არ წავიდეთ?

– არა.

პირსზე გადავხტით და სანაპიროზე გავედით. ის იმსიგანე ქუჩა სულ სავსე იყო მოსეირნეებით. მოაჯირთან ჩამწკრივებულ ძელსკამებზე მოხუცები ისხდნენ და კმაყოფილი თვალებით შეჰყურებდნენ ამვლელ-ჩამვლელთ. ამვლელ-ჩამვლელში კი (ასეც ველოდი) ახალგაზრდობას შუახნის ხალხი სჭარბობდა. ვინც იყვნენ (გოგო-ბიჭობას ვგულისხმობ), იმათაც სასაცილო, განიერი შარვლები და ნაოჭასხმული, ყვავილებიანი აბრეშუმის კაბები ეცვათ. ზოგიერთ მეტისმეტად თავმომწონე ჯეილს მკერდზე „სპიდოლაც“ ეკიდა, ანტენა მთელ სიგრძეზე ჰქონდა აწეული და ჯაზური მუსიკით ტკბებოდა. ლიტა პატარასავით ხელიხელჩაკიდებული, ყველაფერს ამჩნევდა და ყველაფერი ახარებდა.

ფართო სანაპირო რომ გათავდა, ტერასებად დაყოფილი გაზონები დაიწყო. ტერასებს ქვემოთ, ზღვის პირას, რესტორანი იყო – „პრიბოი“. იქიდან სიცილისა და საცეკვაო მუსიკის ხმა ამოდიოდა.

– ხომ არ გვენახა რა არის ეს „პრიბოი“? ლიტამ მხრები აიჩეჩა.

ხის მორყეული კიბეებით ჩავიარეთ და რესტორანში შევედით. გარდერობში ხნიერი ქალი იდგა. ღიმილით შეგვეგება და გული დასწყდა, რომ არაფერი გვქონდა გასახდელი. მაშინ ლიტამ ჟაკეტი შემოიძრო და მიაწოდა.

– ოო! – აღტაცებით ამოიძახა მოხუცმა ქალმა, – დანაშაულია ასეთი მხრების დამალვა!

გამეცინა და ლიტას მივხედე. მართლაც ძალიან ლამაზი მხრები ჰქონდა – ფრთხილად მოხაზული, თხელი, სალუქი; მძიმედ დაწეულ მკერდს ზემოთ აშკარად ეტყობოდა თითქოს მთრთოლვარე წვრილი ლავიწის ძვლები. ორივე ხელი რამდენჯერმე ჩამოისვა თმაზე, კაბაც გაისწორა და სახეგაბრწყინებული გამომყვა გვერდზე.

დარბაზი მრგვალი იყო, ჩრდილოეთით, სცენასავით შემაღლებულ ადგილზე, მუსიკოსები ისხდნენ. დაბლა საცეკვაო მოედანი იყო დატოვებული. მუსიკოსები გატაცებით უკრავდნენ, არც მოცეკვავეებს უნდოდათ ჩამორჩენა – ისინიც თავიანთებურად ცდილობდნენ, მაგრამ როგორღაც არ გამოსდიოდათ; ამას თვითონვე გრძნობდნენ და მორცხვად ეღიმებოდათ.

დარბაზში ცარიელი მაგიდა არ აღმოჩნდა. გარეთ გავედით, იქ სჯობდა, მორკალული აივანი ზედ ზღვის ტალღებზე იყო გადამდგარი. ბედად ვიღაც წყვილმა ფული გადაიხადა და წავიდა. სუფრის ალაგებისთვის აღარ დაგვიცდია, ბოთლები და ჭიქები ცალ მხარეზე გავწიეთ, დავსხედით. ოფიციანტი მალე მოვიდა. სუსტი, ცხვირწაწვეტებული, მეოცნებეთვალებიანი გოგონა იყო. გახარებული შემოგვყურებდა და ფანქარს აწვალებდა.

– სტუმრები კავკასიიდან, ხომ?

მე თავი დავუქნიე და ვკითხე – რით შეეძლოთ ესიამოვნებინათ სტუმრებისათვის.

სწრაფად ჩამოთვალა: რამშტექსი, კატლეტი, ლანგეტი და სხვა ამისთანანი.

– ღვინო?

– ღვინო მხოლოდ მუსკატი და საბჭოთა შამპანური.

– რომელს ამჯობინებთ? – ვკითხე ლიტას.

– ქართული ღვინოები არა გაქვთ? – მიუბრუნდა იგი ოფიციანტს.

ოფიციანტმა დაირცხვინა – ქართული ღვინოები არა ჰქონდათ.

– ბულგარული?

– არც ბულგარული.

– მოგვიტანეთ კონიაკი! ერთი ბოთლი კონიაკი! – წამოვიძახე მე.

ლიტას გაეღიმა და ამან გადაწყვიტა ყველაფერი. გვშიოდა კიდეც, თითო ლანგეტი შევჭამეთ და მერე საოცრად მსხვილ მუსკატის ყურძენსა და სომხურ კონიაკზე გადავედით. ორ-ორი ჭიქა კონიაკი რომ დავლიეთ, საცეკვაოდ წავედით. ლიტა შესანიშნავად ცეკვავდა. მან ერთხელ კიდევ მათქმევინა – ნამდვილად ბალერინა ხართ-მეთქი.

გაეცინა და საყვედურით მომიგო:

– აკი გითხარით, ექიმი ვარ.

დარბაზში მყოფნი გვიყურებდნენ. გამოვბრუნდით და ისევ ჩვენს მაგიდასთან დავსხედით. ის იყო, ჭიქები შევავსე და ვიღაც სქელი ძია მოვიდა – თქვენი დამა საცეკვაოდ გამომყვესო. მე ლიტაზე ვანიშნე – თვითონ თუ სურს-მეთქი! ახლა ლიტას მიუბრუნდა, თან კიდევ უფრო დაიტკბო ქალური ღიმილით სახე. ლიტა გაჰყვა. ცოტა ხანს იცეკვა და დაბრუნდა.

– შენზე მკითხა იდიოტმა: ქართველია და რა არის შენიო.

– მერე რა უთხარი?

– შეყვარებული-მეთქი. ქმარი ხომ გყავთო. ქმარიც მყავს-მეთქი. მერეო. მერე ეგ შეყვარებულია-მეთქი. გადაირია იდიოტი.

ისე უბრალოდ, სიამოვნებით ყვებოდა ამას, ვიფიქრე, ეს ქალი უთუოდ რაღაც ხათაბალას გადამკიდებს-მეთქი, მაგრამ აქ ამაზე ფიქრის ადგილი არ იყო. ჭიქა ჭიქას მივუჭახუნეთ და დავლიეთ. იმ სქელი ძიას მაგიდის წევრები ხშირ-ხშირად იხედებოდნენ ჩვენკენ. ლიტას კი ერთხელაც არ გაუხედავს იქით.

ავდექით და ერთხელაც წავედით საცეკვაოდ.

მედოლე მოგვეწონა ორკესტრანტებს შორის. ხეიბარი იყო (ცალ ფეხზე პროთეზი ჰქონდა), თავდავიწყებით ეძლეოდა მელოდიას. შეგვამჩნია, თვალს რომ ვადევნებდით, და მთლად აიწყვიტა. თან გვანიშნებდა, ნახეთ, თქვენი გულისთვის ვირჯები ასეო.

ცეკვა რომ დავამთავრეთ, ოფიციანტი გამოვიძახეთ და ორი ბოთლი შამპანური გავუგზავნეთ იმ მედოლეს. სულ ვხედავდი – როგორ მივიდა ოფიციანტი, როგორ დაუწყო ბოთლები გვერდზე და როგორ ანიშნა, აი, იმათ გამოგიგზავნესო. მედოლემ ძალიან გაიხარა. ჰაეროვანი კოცნითა და ხელის მაღლა აქნევით გადაგვიხადა მადლობა და უფრო უმატა სიბეჯითეს. მაგრამ ჩვენ მეტი აღარ გვიცეკვია. ფული გადავიხადეთ (ჩვენებურად), ჯერ ისედაც ხომ დნებოდა ოფიციანტი, ახლა მთლად დადნა, – ხშირად გვეწვიეთ, კარგი მასპინძლობა შეგვიძლიაო. მეგარდერობე ქალსაც მივეცი ფული, იმანაც ზუსტად ასე გვითხრა; თვითონ ჩააცვა ლიტას ჟაკეტი, გარეთ უკვე ცივა და გაცივდებითო, და წამოვედით.

ერთი სიტყვა არ უთქვამს ლიტას – ან დავთვერი, ან უუხ, ჩემს სიცოცხლეში ამდენი არ დამილევიაო. მხრებზე ხელი მოვხვიე და ისე ამოვიყვანე კიბეებზე. ერთხანს ზემზემოთ ვიარეთ, გვსიამოვნებდა პირქარი და ცივი, ჩაბნელებული ზღვის ხმაური, მერე ლიტამ თქვა:

– უკვე გვიანია, წავიდეთ, თორემ შეიძლება ვეღარც კი მივაგნოთ ჩვენს სახლს.

გამოვბრუნდით. ფართო სანაპიროზე ხალხი შეთხელებულიყო. ვინც იყვნენ, ისინიც თავ-თავიანთ ჭიას ახარებდნენ. მხრებზე ხელშემოხვეული ვატარე თითქმის პორტამდე. იქ ვიწრო ქუჩაზე ავუხვიეთ. შემოვაბრუნე, თავი გადავუწიე და კოცნა დავუწყე. რაღაც უცნაური, გაშტერებული ღიმილით მნებდებოდა. კიდევ ერთხელ გამიელვა ფიქრმა, ეს უთუოდ რამე ხათაბალას გადამკიდებს-მეთქი. მაგრამ იმავე წამს ჩემს თავზე გავბრაზდი, რამ გამალაჩრა-მეთქი ასე, და უფრო ღონივრად შემოვხვიე ხელები.

ვიღაცეების სიცილი შემოგვესმა და წავედით. ხმისამოუღებლად მომყვებოდა, ხელზე ხელს მიჭერდა და ხანდახან ისევ იმ გაშტერებული ღიმილით მიყურებდა. ვკითხე – რას იცინოდა. სულაც არ ვიცინიო, მოიცაო, და რაღაც ხმას მიაყურა. ღამის ფრინველები იყვნენ სადღაც ახლოს. შეეშინდა. მომეკრა. მეგონა, სწორი გზით მივდიოდით (აღმართიც იყო და დიდი ხეებით დაბურული ბაღიც), მაგრამ რაღაც კასრების გორას წავადექით, გაგვეცინა და უკან დავბრუნდით. ვიცოდით, არც აქეთ იყო ჩვენი სახლი, და მაინც რომელიღაც ვიწრო ბილიკს დავადექით. ისე ბნელოდა, ერთმანეთს ძლივს ვხედავდით.

– გავიდეთ აქედან, მე არ შემიძლია, მეშინია სიბნელის.

ცოტა უფრო განათებულ ადგილას გავედით. პატარა მინდორივით რაღაც იყო. ხელში ავიყვანე და ისევ დავუწყე კოცნა. თვითონაც მეხვეოდა და მკოცნიდა. მერე ფრთხილად ჩავაწვინე ბალახებში.

– ჟაკეტი, ე, ჟაკეტი, – ამოიძახა სიცილით, ჟაკეტი შემოიძრო, გვერდზე გადააგდო და შიშველი მკლავებით მიმიზიდა.

როცა წამოვდექით და წამოვედით, ერთი ეს მკითხა:

– უვარგისი დედაკაცი ვარ, არა?

რაც მე ვუთხარი, არ დაიჯერა. ნესტიანი ქარი ქროდა, სიცივემ აიტანა. ჩქარა წავიდეთო. მე იღლიაში შევიფარე. ასე ვიარეთ ჩვენ სახლამდე. უკვე გვიან იყო, სახლში ყველას ეძინა. ეზოს რიკულებთან ერთხელაც ვაკოცე. ხვალამდის-მეთქი, – ხელის აწევით დავემშვიდობე. რაღაც საწყლურად შემომღიმა. ხელისაწევითვე მიპასუხა, ჩქარი ნაბიჯით აიარა კიბე და უკანმოუხედავად შევიდა სადარბაზოში. მე სახლში არ შევსულვარ. იმ ხეივანს გავყევი, რომელშიც ნასამხრევს ვიყავით მე და ის. ხეების კენწეროებზე ქარი გადადიოდა. ვიარე, სანამ მავთულხლართს არ წავაწყდი. იქიდან გამოვბრუნდი. კიბე ავირბინე, მორიგე ქალს სულმოუთქმელად მოვუბოდიშე დაგვიანების გამო. – არა უშავსო, – მრავალმნიშვნელოვნად გამიღიმა იმ ქალმა. ჩემი ოთახის კარი გავაღე, გავიხადე, საწოლზე გულაღმა გადავწექი და ხელები თავქვეშ ამოვიწყე.

ასე ჩამძინებოდა.

II

შვიდის თხუთმეტ წუთზე გამეღვიძა. ოთახში ჯერ ისევ ბნელოდა. თავი მიბრუოდა და გაურკვეველ შეშფოთებას ვგრძნობდი. მაინც მაშინვე ავდექი. ლიტასთან გატარებული საღამო სიზმარივით მქონდა ჩარჩენილი მეხსიერებაში. მინდოდა თავიდან განმეორებულიყო ყველაფერი, მაგრამ ჯერ რისი იმედი უნდა მქონოდა! ჯერ ხომ ალბათ მორიგეებიც არ იყვნენ ამდგარი!

კარი გავაღე და აივანზე გავედი. ბინდშერეული ჰაერი სველი ცემენტის სუნით იყო გაჟღენთილი. შიშველ ხელფეხზე ნესტიანმა სიცივემ დამკრა. მოეწვიმა. ბა ღში ხეები აფუყული შავი ფრინველებივით იდგნენ. ბაღს ქვემოთ ნისლი თუ ბინდი იყო გაწოლილი. არც ზღვა მოჩანდა, არც ქალაქი. მხოლოდ ელნათურები ბჟუტავდნენ სისველეში, პორტის მხრიდან კი ისმოდა ნაწყვეტ-ნაწყვეტი სიგნალების ხმა.

სიამოვნებით ვივარჯიშე იმ ნესტიან ჰაერზე, მერე ცივი წყლით დავიბანე ტანი, სპორტული რეიტუზი და ბათინკები ჩავიცვი, ქურთუკი ავიღე და გარეთ გავედი. გარეთ გათენებულიყო. ასფალტზე დამდგარ ტბორებში თეთრად ირეკლებოდა ცა. მახლობელი ფარდულიდან მორიგე ქალი მოდიოდა. წვიმისაგან დასველებული წნული სკამები დაეყირავებინა და ახლა ჯოხი მოჰქონდა იმათ გასაბერტყად. გაუკვირდა, ასე ადრე როგორ ადექით, წუხელ ხომ გვიან დაიძინეთო. მე გავუღიმე და სულ სხვა რამე ვკითხე:

– აი, იქ, იმ გორის ზემოთაც ცხოვრობს ხალხი?

– რა თქმა უნდა.

– ასე ადის გზა?

– კი.

ჯოხი სკამისთვის არ დაურტყამს, საათი მკითხა. შვიდს ათი აკლდა. ბატონებს გაეღვიძებათო, და ცოცხს წასწვდა. ცოცხი გაცვეთილი იყო და აბუზღუნდა – ამით საქმის გაკეთება შეიძლებაო? აბა, აბა-მეთქი, და წავედი. სანამ ნაცნობ ხეივანში შევიდოდი, სულ აივნებისკენ ვიყურებოდი, იქნებ ლიტასაც ადრე გაეღვიძა და დავინახო-მეთქი, მაგრამ აივნები ცარიელი იყო, ფანჯრების სიღრმე ცივი შავეთის შთაბეჭდილებას ტოვებდა.

ხეივანში ჰაერი დამძიმებულიყო, დამპალი ფოთლების მძაფრი სუნი იდგა. ჩიტებს ისევ თუ ეძინათ. ხევში გაჩენილი პაწაწინა ნაკადულისა და აქა-იქ ჩამოვარდნილი მსხვილი წვეთების ხმა ისმოდა მხოლოდ.

ნაკეთები გზიდან გადავედი და ბუჩქნარ ფერდობზე ამავალ საცალფეხოს ავყევი. ქვიშიან ადგილებს არა უჭირდა, თიხიანი კი მოლინჭყული იყო. ფეხი მიცურდებოდა, ტოტებსა და ბალახებს ვეჭიდებოდი. მალ-მალე ვჩერდებოდი და აქეთ-იქით ვიხედებოდი. აქედან დიდი სივრცე უნდა გამოჩენილიყო, მაგრამ ისეთი ღრუბლები და ბურუსი იყო ჩამოწოლილი, თითქოს ქვეყანა ერთ კილომეტრზე თავდებოდა.

ფერდობის თავზე ტაფობი იყო. ტაფობის სიღრმეში, თეთრად შეფეთქილ რუსულ ხატებში, ხალხი ცხოვრობდა. აქეთ მავთულზე გაბმული ვენახი იყო. ვენახის პირას შავი ხბო ძოვდა. ტოტებჩამოხლეჩილ ჭერამთან ვიღაც თეთრწვერა მოხუცი კომბოსტოს დაბლითა ფოთლებს აცლიდა და ტომარაში ყრიდა.

მივედი და გამოველაპარაკე. საქმისთვის თავი არ გაუნებებია, ისე მომიყვა: წელს ვენახები ძალიან გაფუჭდა, რაც დარჩა, ისიც ახლა ფუჭდება; მუსკატს კიდევ არა უჭირს, კაბერნემ კი თქვენი ჭირი წაიღოო.

ამ ლაპარაკში ვიყავით და გამონაპირა ქოხიდან მოსახვევწაკრული ქალიშვილი წამოვიდა. ისე მოდიოდა, მეგონა ძველი ნაცნობი იყო, მოვიდოდა და მეტყოდა: აი, შეხედეთ, სად ვხვდებით ერთმანეთსო! ცისფერი დიდი თვალები და მრგვალი თეთრი სახე უცინოდა. გამარჯობა მითხრა, ტომარას ხელი დაავლო, მარდად წამოიკიდა და მამისეული კალოშების ტყაპატყუპით წავიდა. ხუთი-ექვსი ნაბიჯი რომ გაიარა, ისევ მოიხედა და ისევ გამიცინა.

– შენი რა არის? – ვკითხე მოხუცს.

– შვილი.

გამიკვირდა. მოხუცი ხნიერი ჩანდა, გოგო კი ჯერ ისევ ბავშვი იყო.

– რამდენი წლისაა?

– წლისა?

– ხო.

– ომის შემდეგ დაიბადა. ორმოცდაშვიდში. თხუთმეტის გამოდის, არა?

– კი, თხუთმეტის. ძალიან კარგი გოგონაა.

– ეე, – ხელი ჩაიქნია მოხუცმა.

ტაფობის იქით ამართული გორისკენ გასასვლელი ვკითხე და წავედი. ბილიკი იმ ქოხის წინ გადიოდა, სადაც გოგონა შევიდა. ღია ფანჯრიდან დამინახა. მოსახვევი გადაიძრო. მე ხელი ავუწიე სალმისა და გამომშვიდობების ნიშნად, იმანაც ხელი ამიწია სიხარულით, მერე გაიცინა და კედელს მოეფარა.

აქეთ და აქეთ მიწა უფრო სველი იყო, ბუჩქნარიც ხშირდებოდა. დავსველდი, გავილუმპე, მაგრამ მაინც ჯიქურ მივიწევდი მწვერვალისაკენ. იქ რომ ავედი, თითქოს დიდი მიზნისთვის მიმეღწიოს, შვებით ამოვისუნთქე. განსაკუთრებული კი არაფერი იყო, არაფერი ჩანდა. მწვერვალს წვიმისწვეთებასხმული ვაციწვერა მოსდებოდა; ზღვაზე კვლავ ნისლი იწვა; მთებიც ღრუბლებში იყო შემალული; ორიოდე ბუჩქნარიანი გორაკი ამოჩრილიყო იმ ნისლიდან და ღრუბლებიდან; ზედ სააგარაკო სახლები იდგა; ტაფობში ხატები ბოლავდა. მაინც კარგა ხანს ვიდექი იქ და ხან შემოგარენზე ვფიქრობდი, ხან ლიტაზე. „რა დაერქმევა ჩვენს ურთიერთობას? ოცდაოთხი დღის შემდეგ ის მოსკოვში დაბრუნდება, მე – თბილისში და ამით დამთავრდება ყველაფერი“.

მაგრამ სანამ ეს მოხდებოდა, ბევრჯერ შემეძლო მისი ნახვა. ცხრის ათი წუთი იყო. ცხრაზე ალბათ სასადილოში გამოვიდოდა. გორიდან სირბილით ჩამოვედი, ვენახიც ჩქარი ნაბიჯით გავიარე (აღარც მოხუცი ჩანდა სადმე, აღარც მისი ქალიშვილი), და ის იყო ჩვენს ხეივანში შევედი, რომ წვიმამაც დაუშვა.

ახლა უკვე ბევრს ეღვიძა. ვესტიბიულსა და დერეფნებში ბორიალობდნენ. ზოგი სააბაზანო ოთახიდან ბრუნდებოდა, ზოგს ტანსაცმელი მიჰქონდა გასაუთოვებლად. მიყურებდნენ და უკვირდათ, ასე როგორ დასველდით და გატალახიანდითო. მე მხრებს ვიჩეჩავდი და ვუღიმოდი. ისინიც სათნო ღიმილით მაცილებდნენ.

სველი სამოსი გავიხადე და მაგიდას მივუჯექი, – რაღაც-რაღაცები ჩავიწერე. მერე სუფთა ხალათ-შარვალი და ფეხსაცმელები ჩავიცვი და სასადილოში წავედი. ისე ვღელავდი, თითქოს რაღაც ძნელ გამოცდაზე მივდიოდი. კიბესთან ისევ მელოტი მოხუცი შემხვდა (სამკითხველოდან გამოვიდა ორ ხნიერ მანდილოსანთან ერთად), ხელი ჩამომართვა, გამიცინა თავისი დიდებული ოქროს კბილებით და გამომკითხა:

– სად იყავით ისე ადრე? მე დაგინახეთ, წვიმაში რომ მიდიოდით სველი, ფეხებდასვრილი.

– აქაური შემოგარენი ვნახე.

– კარგია, ძალიან კარგი.

წინ ისინი გავუშვი და მერე მე შევედი სასადილო დარბაზში. ჩვენი მაგიდა ცარიელი იყო, სხვა მაგიდებთან კი ხალისიანად პურდებოდნენ. მეჩვენებოდა, რომ ყველანი მე მიყურებდნენ; იცოდნენ ჩემი საქმეები, ჩემი ფიქრები. რაც შეიძლება მშვიდად დავიკავე ჩემი ადგილი. საუზმე მხოლოდ ერთი სულისთვის იყო მოტანილი. ოფიციანტი ქალი რომ მოვიდა (სომეხი იყო და, როგორც მეზობლისათვის, ცდილობდა პატივი ეცა), გავბედე და ვკითხე – ჩემი თანამოსუფრისათვის რატომ არაფერი მოგიტანიათ-მეთქი. შეუძლოდ არის და შინ მივართმევთო.

– ხშირად ხდება ასე, ახალჩამოსულები ცუდად გრძნობენ თავს პირველ ორ დღეს. ხვალ კარგად იქნება.

ღმერთმა ინებოს-მეთქი. ცოტა რამ შევჭამე და წამოვედი. ერთხანს კართან ვიდექი, იქნებ ფანჯარაში მაინც მომეკრა თვალი, მაგრამ არაფერი გამოვიდა. წვიმდა, ქალაქში ვერ წავიდოდი, ისევ შიგნით შევბრუნდი. პირველ სართულზე ერთი ოთახი იყო, როიალი და რადიომიმღები იდგა. რადიომიმღები ჩავრთე, ორმოცდამეერთე ტალღაზე ვიღაცის სავიოლინო კონცერტი დავიჭირე და იმას ვუსმინე კარგა ხანს.

ამასობაში წვიმამ გადაიღო. ერთხელ კიდევ შევათვალიერე ფანჯრები და ქალაქში წავედი – ქუდს და საწვიმარს მივაკითხე მილიციის განყოფილებაში. სამორიგეოში სხვა ლეიტენანტი დამხვდა, იმან არაფერი იცოდა ჩემი ამბისა და ისევ თავიდან მომიხდა ყველაფრის მოყოლა. ამ ლეიტენანტმა სხვაგან დარეკა, მერე ვინმე ნატაშა გამოიძახა, რაღაცეები გამოჰკითხა და ბოლოს მითხრა, – წაბრძანდით ლივადიაში, ავტობუსები დადის, იკითხავთ ტაქსო-მოტორს, მიხვალთ სადისპეტჩეროში და, თუ სადმეა, იქ უნდა იყოს თქვენი საწვიმარი და ქუდიო.

ავტობუსები იქვე ახლოს ჩერდებოდნენ. ლივადიისაც მალე მოვიდა. დიდი ჭყლეტა იყო, მაგრამ მაინც ავედი. კონდუქტორს ვთხოვე, ტაქსო-მოტორის გარაჟთან რომ ვიყოთ, მითხარით-მეთქი. ოც წუთში მივედით. ჩამოვხტი, ქუჩა გადავჭერი და ალაყაფში შევედი. გალავანშემოვლებული ვეება ეზო „ვოლგებით“ იყო სავსე. ზოგი ორმოზე იდგა და ქვეშიდან შემკეთებლები უკირკიტებდნენ.

ერთ ხელების წმენდით მომავალ კაცს შევეკითხე, სადისპეტჩერო სად იქნება-მეთქი.

– აგერ, აწერია ზედ! – მითხრა რატომღაც მწყრალად.

შევედი თუ არა, მაშინვე დავინახე ჩემი საწვიმარი და ქუდი. ოთახის სიღრმეში კაჩხაზე იყო ჩამოკიდებული საცოდავად. გამიხარდა, ასე ადვილად რომ აღმოვაჩინე და საწერ მაგიდასთან დაზვინულ ქერა ქალს ვუთხარი:

– უკაცრავად, აი, ის საწვიმარი და ქუდი ჩემია, მე დამრჩა გუშინ ტაქსიში.

– მერე? – თავაუღებლივ წაიდუდუნა ქალმა.

– რა არის საჭირო, რომ მივიღო და წავიდე?

– არ ვიცი.

– ხომ არ შეგიძლიათ მითხრათ, ვის ეცოდინება?

– მთავარ დისპეტჩერს ჰკითხეთ.

– ვინ არის მთავარი დისპეტჩერი?

– მე არა ვარ.

ვიფიქრე, ამ ქალის თავს ნამდვილად რაღაც ამბავია-მეთქი და მეორე ოთახში მჯდარი კიდევ უფრო სქელი ქალისკენ წავედი.

– უკაცრავად, თქვენ ხომ ვერ მეტყვით, ვინ არის მთავარი დისპეტჩერი? – ვეკითხები მოკრძალებით.

– მე ვარ.

– იცით რა...

თავიდან მოვუყევი ყველაფერი.

– პასპორტი გაქვთ?

– დიახ, მაქვს.

– მაშინ დაწერეთ ხელწერილი.

– რა ხელწერილი?!

– ნივთები რომ მიგაქვთ.

– კალამი მათხოვეთ, თუ შეიძლება.

– ეს კალამი დაწესებულების არ არის, ჩემია.

– ერთ წამში დავწერ და ისევ თქვენი იქნება.

– მე ვმუშაობ.

ბედად ვიღაც მძღოლი შემოვიდა და კალამი იმან მათხოვა. დავჯექი და დავწერე: მე, ამანა და ამან, წავიღე საწვიმარი და ქუდი. ხელი მოვაწერე და ქაღალდი წინ დავუდე.

ცალი თვალი გადაავლო, მარცხენა ხელით დაჭმუჭნა და კუთხისკენ გაისროლა.

– ჩაწერეთ მუდმივი მისამართი, პასპორტის ნომერი, ვის მიერაა გაცემული და როდის.

ისევ დავიწყე წერა, ახლა უკვე ბრაზით: მე, ამანა და ამან, წავიღე ჩემი ნივთები (საწვიმარი – რუხი, 50 ზომა, ქუდი – რუხი, შავწინწკლებიანი, 56 ზომა), რომლებიც დამრჩა ტაქსში 1962 წლის 30 სექტემბერს, დღის სამ საათსა და 15 წუთზე. მუდმივად ვცხოვრობ თბილისში, ზარზმის ქუჩა N21-ში. მყავს ცოლი, ერთი ბავშვი და სიდედრი. პასპორტი N 161959 გაცემულია 1956 წლის 20 დეკემბერს, ათი წლის ვადით, ლენინის რაიონის მილიციის განყოფილების მიერ. მოვაწერე ხელი და მივაწოდე.

წაიკითხა და ისევ დახია:

– ცოლის, ბავშვის და სიდედრის მოხსენიება არ არის საჭირო.

მძღოლი კალამს უცდიდა. მაშინ ჩემი პირადობის მოწმობა ამოვიღე, ვაჩვენე იმ ქალს და თან მორიდებით განვუმარტე:

– ვგონებ, ჩვენი პროფესიის ხალხმა ცოტა რამ უნდა იცოდეს, როგორ იწერება ხელწერილები და ასეთი რაღაცეები.

სწრაფად წამოდგა, მეორე ოთახში გავიდა, საწვიმარი და ქუდი მომიტანა და საბრალობელი ღიმილით მითხრა:

– გვაპატიეთ. ამდენი საქმეებით, ხომ იცით... – შემებრალა, გავუღიმე და სწრაფად დავიწყე მესამე ხელწერილის წერა.

– არ გინდათ, არაა საჭირო.

მე მაინც დავწერე და დავტოვე. სანამ წამოვიდოდი, ფეხზე იდგა.

ჩემ გვერდით მომავალმა მძღოლმა კალამი გულჯიბეში ჩაიდო და ღიმილით მითხრა:

– დღეს კატკაც ეჩხუბა.

– კატკა რომელია?

– დისპეტჩერი, აქეთ ოთახში რომ ზის.

– რაზე?

– კატკას ქმარი დადის ხოლმე მაგასთან.

– ოჰო!

– არა, ისე კი არა! – გაეცინა მძღოლს, – კატკა რომ სიმთვრალისთვის აიკლებს, მაგასთან მიდის ხოლმე საკონსულტაციოდ.

– მერე?

– მერე ეგ კატკას გამოიძახებს და... ხომ იცი, რას ნიშნავს ქალი უფროსი.

– ოო!..

შეთქმულებივით გავუღიმეთ მე და იმ მძღოლმა ერთმანეთს და ქუჩაში გამოვედით. ავტობუსების გაჩერებასთან ყორეზე ჩამოვჯექი. მზემ გამოანათა. ძალიან სასიამოვნო მზე იყო – სუფთა, სუფთა, ოქროსფერი. მთებზე დახორებული ღრუბლები ერთმანეთში არეულიყვნენ და მაღლა-მაღლა იწევდნენ. ალაგ-ალაგ მთის თხემებიც გამოჩნდა. ტყეს იმ თხემებამდე ვერ მიეღწია, ტიპიური ალპური ზონა იწყებოდა. იქ ახლა... იქ ალბათ ახლა საოცარი სიწყნარეა. შემხმარ ბალახებზე წვიმის წვეთებია დაკიდებული. მიჯდები სადმე ეხში, გაყუჩდები ხვლიკივით და დატკბები ამ სიწყნარით. მაგრამ რა ღვთის რისხვა იყო ჩემს თავს! ისე მინდოდა ლიტას ნახვა (განსაკუთრებით ამ მზეში), წამით აღარ შემეძლო სხვა რამეზე ფიქრი.

ავტობუსში ასვლისას საათს დავხედე, თორმეტი იყო. სადილობამდე კიდევ ორი საათი რჩებოდა. ჯერ ვიფიქრე, ქალაქში გავივლი-მეთქი. მერე ისევ შინ ასვლა ვამჯობინე – იქნებ სადმე ლიტასთვის დამეკრა თვალი.

მაგრამ ამჯერადაც ამაოდ შევყურებდი აივნებსა და ფანჯრებს. ერთმა დამსვენებელმა ვეება შავი სენბერნარული ძაღლი ჩამოატარა. თვალი ვერ მოვწყვიტე, ისეთი დიდებული ძაღლი იყო. პატრონს გამოველაპარაკე. ჯერ მხოლოდ ცხრა თვის არისო, – მომიგო სიამაყით. თეძოს თავამდე კი სწვდებოდა! ისინი თავიანთი გზით წავიდნენ, მე შინ ავედი. ოთახში ჰაერი დახუთულიყო. კარი გავაღე, აივანზე გავედი, მერე წიგნიც გავიტანე. წნულ ტახტზე წამოვწექი, კითხვა დავიწყე, ცოტა ხანს ვიკითხე და ჩავთვლიმე. მეგონა წამიღო საღათას ძილმა და ეგ არის-მეთქი, ნახევარი საათი კი მძინებოდა. ისევ წიგნი ავიღე. როგორც იქნა, ორიც გახდა, ხალხმა სასადილოსკენ დაიწყო დენა. ოცი წუთი კიდევ ვიჯექი და ვითმენდი, მერე მეც წავედი. ჩვენს მაგიდასთან ისევ არავინ იჯდა, სუფრა ამჯერადაც მხოლოდ ერთი კაცისთვის იყო გაშლილი...

სომეხ ოფიციანტს შევებრალე, წინ დამიჯდა და თბილისისა და ერევნის შედარებას მოჰყვა, მაგრამ იმასაც დიასახლისმა დაუძახა, გაიქცა და შორიდანღა მანიშნა, ბოდიში, რომ ვეღარ ვბრუნდებიო.

მეც მალე ავდექი, შინ აღარ შევსულვარ, სასადილოდანვე ქალაქისკენ დავეშვი. სანაპიროზე გასულს გამახსენდა საბანაო ტრუსი... რომ წამომეღო, ვიბანავებდი. მაგრამ იქვე წამომეწია მეორე აზრი – ვიყიდი-მეთქი. პირველსავე მაღაზიაში აღმოაჩნდათ, ვიყიდე და პლაჟზე ჩავედი.

არეული დღის მიუხედავად (მზე ხან გამოანათებდა, ხან ღრუბლებში მიიმალებოდა) პლაჟზე ბევრი ხალხი იყო. ზღვას გრძელი, დახვეულ-დახვეული ტალღები მოჰქონდა და ნაპირზე ისროდა. ათიოდე მეტრის მანძილზე ცოტა შემღვრეული იყო, შიგნით და შიგნით მომწვანოდ კამკამებდა.

ტანთ გავიხადე, საბანაო ტრუსი ჩავიცვი და სველ სილაზე გავედი. ვგრძნობდი, როგორ განვსხვავდებოდი სხვებისგან – მაღალი, გამხდარი, მზემოუკიდებელი. ტალღას პეშვით დავწვდი, სველი ხელებით მკერდი და ხელ-ფეხი დავიზილე. უცებ გავქანდი, გადავვარდი. ორიოდე წუთის შემდეგ სასიამოვნოდაც კი მომეჩვენა გრილი, გრილი წყალი. დროშებს მივუახლოვდი, იქ გულაღმა დავწექი და ასე ვიყავი კარგა ხანს. მერე გულთან ჩხვლეტა ვიგრძენი, გამოვედი, სილაზე დავჯექი და მზეს მივეფიცხე.

ჩემ მარცხნივ პატარა გოგონა და ბიჭი თამაშობდნენ. დედაც იქვე იწვა – შავთმიანი, სქელი, მკვრივი ქალი – და მალ-მალე გამოსძახებდა ხოლმე: წყნარად, ბავშვებო, აქ, თქვენ გარდა, სხვებიც არიან, ნუ აწუხებთ დამსვენებლებსო. მარჯვნივ კი კარტს თამაშობდნენ ქალები და კაცები. ვინც დარჩებოდა, მოსჭიდებდნენ ხელებსა და ფეხებში, გააქანებდნენ და ზღვაში გადააგდებდნენ. ჯერ ისევ სველი ვიყავი, რომ ერთი ახალგაზრდა ქალი დარჩა, წამოხტა და გაქცევა დააპირა, მაგრამ ძონძროხა კაცმა დაიჭირა, ხელები ყელზე შემოხვია და უკან გადმოაქცია, ქალი იცინოდა, დატიკულ ფეხებს ასავსავებდა. მაშინ იმ ფეხებშიც წასწვდნენ, ძიძგილ-ძიძგილში ლიფიდან მარჯვენა ძუძუ გამოუვარდა, თეთრად ამოებურთა გარუჯულ ტანზე. ყველანი შეცბუნდნენ. ძონძროხა კაცმა ხელებიც კი შეუშვა. ქალი წამოიწია, ძუძუ სასწრაფოდ შემალა ლიფქვეშ. ეგონა, ამით დამთავრდებოდა ყველაფერი. მაგრამ ძონძროხა კაცი ისევ ეცა ხელებში, ფეხებში ჩაჭიდებულებმაც გასწიეს, წყალთან მიარბენინეს, გააქნიეს და გადააგდეს. რომ ამოყვინთა, ნაპირისაკენ წამოვიდა სიცილით, ვნახეთ, რომ ძუძუ ისევ დასხლტომოდა ლიფიდან. ვიღაც-ვიღაცეები ხარხარით იშვერდნენ მისკენ ხელებს. ახლაღა მიხვდა, რაც მოხდა. მიბრუნდა, ლიფი გაისწორა და მერე ბავშვივით დაგვეჭყანა.

მე ავდექი და ისევ შევცურე. ახლა უკვე კარგა მანძილზე წავედი. როცა დავიღალე, გულაღმა ამოვბრუნდი, თვალები დავხუჭე და დასვენება დავიწყე. კატარღის დაგდაგი შემომესმა. სულ ახლოს მოდიოდა. ქიმზე ქალები იდგნენ და ხელებს მიქნევდნენ. ვიღაცამ დამიძახა კიდეც: – ნაპირზე, ნაპირზე სჯობია განდეგილოო. – შენ გელოდებოდი-მეთქი, დავუძახე მე. – ნაპირზე, ნაპირზეო, – ისევ ესღა მომესმა და „რიორიტას“ ხმებმა გადაუარა ყველა სხვა ხმას. ცოტა ხანსაც ვიყავი იქ და მერე გამოვბრუნდი. უცებ ბრტყელ-ბრტყელი, ბრჭყვიალა წვიმა წამოვიდა, დავინახე, როგორ აიშალა ხალხი ნაპირზე და როგორ შეიყუჟნენ ქოლგებისა და ფარდულების ქვეშ. მთელი ძალით მოვუსვი, რომ ქვებზე დაყრილი ტანსაცმელი არ დამსველებოდა, მაგრამ მეზობელ ბავშვებს ეზრუნათ ჩემზე, – ქოლგის ქვეშ შეეტანათ. ჯერ ნაპირზე არ ვიყავი გასული, რომ გამოიქცნენ და ძახილით შემომეგებნენ, – თქვენი ტანსაცმელი ჩვენ გვაქვსო. მადლობა გადავუხადე, შევაქე (ჰო, წვიმამ უცებვე გადაიღო) და მენაყინემ რომ ჩამოიარა, „ესკიმოები“ ვუყიდე მათაც და მათ დედასაც. დედამ მინაზებული ხმით და სიცილით მხოლოდ ეს ამოიძახა: – „ოო!“ მერე გამოკითხვა დამიწყო: სადაური ვიყავი, რა მერქვა და სხვა ასეთები. ჩემს ყოველ პასუხს თავშეკავებული აღტაცებით ხვდებოდა – „რას ბრძანებთ“, ანდა „ნუთუ მართლაო“. თვითონ კიეველი აღმოჩნდა. ჩემი ქმარი მაღაზიის გამგეაო, – და გაიცინა. როცა მოვდიოდი, მისამართიც მომცა: თქვენ აქ მარტო ხართ და, თუ რამე დაგჭირდეთ, ნუ მოგერიდებათ, მომაკითხეთო.

ქალაქში მოცემენტებული ფართო კიბით ავედი. წიგნების კიოსკთან ვიდექი, ხელში გაზეთში გახვეული ტრუსი მეჭირა და ვფიქრობდი – საით წავსულიყავი. ბოლოს პორტისკენ წავედი. ისეთ გუნებაზე ვიყავი, თითქოს მატარებელზე დამგვიანებოდეს და წინ მთელი ოცდაოთხი საათი მქონოდეს უცხო ქალაქში საყიალოდ. შევდიოდი მაღაზიებში. ვათვალიერებდი სურათებს და წიგნებს. ფოსტამტის გვერდზე ფეხსაცმელების გასაწმენდად დავჯექი. ისე, სასხვათაშორისოდ ვკითხე: – ჩეხოვი ხომ არ გახსოვთ-მეთქი. როგორ არ მახსოვს, ჩეხოვი ყველას ახსოვსო.

– ვინ ყველას?

– ძველ ბიჭებს.

ამ „ძველ ბიჭებზე“ გამეცინა და გამოკითხვა დავუწყე:

– მაინც როგორ გახსოვთ, როგორი კაცი იყო-მეთქი.

– როგორი და... ხო ნახეთ მისი სახლი? ჩვენც იქვე ვცხოვრობდით, ცოტა ზემოთ, ანიკუშკინები და ჩვენ, ლობოვები. ჩამოდიოდნენ სხვადასხვაგვარი ბატონები – გორკი, შალიაპინი, მოსკოველი არტისტები. მე პატარა ვიყავი, შვიდი-რვა წლის...

უკვე ვიცოდი, რომ თხზავდა. ჩეხოვმა ხომ თავისი სახლი ხრიოკ გორაკზე აიშენა, ყველასაგან განცალკევებით, მაგრამ მაინც სიამოვნებით ვუსმენდი.

– მე რა მესმოდა, ვინ იყო ჩეხოვი! ჩემი უფროსი და და მისი ამხანაგები კი დასხდებოდნენ მახლობელ ბორცვზე და მთელი დღე უთვალთვალებდნენ. ანტონ პავლეს ძე ბაღში მუშაობდა, ისინი კი ისხდნენ და უთვალთვალებდნენ. ერთხელ მუცელი ამტკივდა... ერთხელ მუცელი ამტკივდა და დედამ ანტონ პავლეს ძესთან წამიყვანა. შევედით თუ არა სახლში, მაშინვე დამიამდა. ანტონ პავლეს ძემ მაინც გამსინჯა, მუცელზე გამიღიტინა, გამიცინა და მერე წვეთებიც დამალევინა. მაღალი კაცი იყო, წყნარი, ბოხხმიანი, გოგოები სულ შურით დაწყდნენ. ხომ იცი გოგოები!..

ფული გადავიხადე და ისევ პორტისკენ წავეხეტე, იმ თეთრწვერას ლაპარაკ-ლაპარაკში ისე გაეპრიალებინა ჩემი ფეხსაცმელები, ქუჩაში რომ დავხედე, გული გამისკდა. სკვერში გადავედი, აგურის ფხვნილს რამდენჯერმე გავკარი და ჩემს ჭკუაზე დავაყენე. სკვერის სიღრმეში ცისფერი პავილიონი იყო, შევედი. ქართული ღვინოები აღმოაჩნდათ. ერთი ბოთლი „გურჯაანი“ მოვატანინე და ნელ-ნელა დავიწყე სმა. იმდენ ხანს ვსვამდი, ოფიციანტი გადაირია. რამდენჯერმე მივიდა მებუფეტე ქალთან, და ჩემზე რაღაც ჩასჩურჩულა. მებუფეტეც მწყრალად გადმომხედავდა ხოლმე, მაგრამ თქმით არც იმას უთქვამს არაფერი.

როცა, ბოლოს და ბოლოს, წამოვედი, უკვე მზე ჩადიოდა. მთვრალი არ ვიყავი, მაგრამ საამო მოთენთილობას ვგრძნობდი, ყველაფერი მელამაზებოდა. ყველა ნაზად მიყვარდა. მინდოდა თვით იმ ბებრებსაც კი მივფერებოდი, ძელსკამებზე რომ ისხდნენ და საბრალობელი გამომეტყველებით ადევნებდნენ თვალყურს ალბათ დროის ულმობელ სვლას.

პორტში ბაქნის ბილეთი ავიღე და ნავმისადგომზე გავედი. დიდი გემებიდან მარტო „აფხაზეთი“ იდგა, მსხვილი ბაგირებით იყო დაბმული, ვეება რკინის ბოჯგებზე, და ძლივს შესამჩნევად ირწეოდა. ტრაპთან მეზღვაური იდგა და ზევით არავის უშვებდა, არც ვაპირებდი ასვლას, მოლზე მეანკესენი ისხდნენ და იმათკენ წავედი. ოთხნი იყვნენ. გაფაციცებული დასცქეროდნენ მწვანე წყალზე მოლივლივე წითელ ტივტივებს. ერთი სათნო სახის მოხუცი მომეწონა. გვერდით დავუცუცქდი, სამი ანკესი ჰქონდა. ერთი მე ვთხოვე, სიამოვნების ღიმილით მომაწოდა, სწორედ ის, რომელიც ხელში ეჭირა. მთელი ორი საათი ვითევზავე. ხუთი ცალი დავიჭირე, ციდის სიგრძე კარჩხანები. მოხუცი არ იღებდა, შენ დაიჭირე, სულ შენი უნდა იყოსო, მაგრამ მე რად მინდოდა? მაშინ მითხრა, ხვალ მოდით აქ, პორტში, ოთხ საათზე, კატარღით წავალთ კეფალის საჭერად, არაფერი არ გინდათ, ანკესები და ჭიაყელები მე მექნებაო.

ქალაქის ეს უბანი რესტორნებითა და კაფეებით იყო სავსე. ახლა, შეღამებულზე სხვა ყველაფერი რომ წყნარდებოდა, ისინი იღვიძებდნენ და ხმაურობდნენ. სულ მკვეთრად და მკვეთრად ისმოდა საცეკვაო მუსიკისა და ყაყანის ხმა. ვხედავდი მოცეკვავეებსაც, მაგრამ არაფრისკენ არ გაუწევია გულს. ვიწრო ჩაბნელებულ ჩიხს ავყევი, მთავარ გზაზე ავედი, ტროლეიბუსში ჩავჯექი და შინისკენ წავჯაყჯაყდი. მაგრამ შინ არ შევსულვარ. ბაღში, დიდი მუხის ქვეშ ძელსკამზე წამოვწექი, ასე ვიყავი დიდხანს. ჰაერი არ იძვროდა, მუხის ფოთლები შავად გაშეშებულიყვნენ ვარდისფერ ცაზე. პაპიროსს პაპიროსზე ვწევდი და არაფერზე არ ვფიქრობდი. მეჩვენებოდა, რომ ღრუბლებში ვიწექი და იმ ღრუბლებს მივქონდი სადღაც უცნობი მხარეებისკენ. ვგრძნობდი, როგორ ვიცლებოდი რაღაც ზედმეტისაგან. როგორ ეშვებოდა ჩემი დაჭიმული ნერვები.

ბოლოს შენობაში ზედიზედ ჩაქრა სინათლეები. ყველანი იძინებდნენ. მეც წამოვჯექი, შემცივნოდა. რამდენიმე მკვეთრი მოძრაობა გავაკეთე გასახურებლად. მერე კიბეზე ავედი. ვესტიბიულში, გასაღებს რომ ვიღებდი, მორიგე ქალმა მკითხა:

– კიდევ დალიეთ?

მე გამეღიმა და არაფერი ვუპასუხე. გვერდით პატარა გოგონა ეჯდა, ძილმორეული კენკავდა ყურძენს. მივწვდი, მტევანს მარცვალი გამოვაცალე და შორიდან გასროლილი შევიგდე პირში. გოგონას გაეღიმა და მითხრა:

– აბა კიდევ!

მე კიდევ მოვწყვიტე მარცვალი და უფრო შორიდან ვისროლე პირში.

გოგონა მთლად გამოფხიზლდა. დედამისსაც ეცინებოდა.

– აბა კიდევ!

– ახლა შენ.

პაჭუა ცხვირზე თითი დავაჭირე და წამოვედი. საწერ მაგიდაზე ფურცლები მქონდა გაშლილი. ერთი ფურცელი დილანდელი ნაწერით იყო სავსე. ავიღე და კითხვა დავიწყე. საძაგლობად მომეჩვენა. დავჭმუჭნე, დავხიე, ნახევები კალათში ჩავყარე და ახალ ფურცელზე დავიწყე: „პატარა გოგონას ძილი ერეოდა და, რომ არ ჩასძინებოდა, ყურძნის მტევანს კენკავდა“... მთელი სამი საათი ვწერე, სევდიან ფანტაზიას გაყოლილმა. ვიცოდი, ახლაც სისულელეებს ვჩმახავდი, მაგრამ მაინც ვწერდი. როცა საბოლოოდ განმუხტულად ვიგრძენი თავი, დავწექი და ისე განვაგრძე ფიქრი: მაგრამ ეს უკვე ფიქრი აღარ იყო. ამას სიზმრები უფრო ეთქმოდა.

III

იმდენ ხანს მძინებოდა, მზე დამდგომოდა თავზე. მეგონა, იწვოდა ქვეყანა, მაგრამ აივანზე რომ გამოვედი, სასიამოვნო სიგრილე დამხვდა, ვვარჯიშობდი და საკუთარ თავს ვლანძღავდი: „რა იყო, ის რა ამბავი დაიწიე გუშინ?! რით ვერ მიეჩვიე, ნამდვილი სახელები დაარქვა საგნებსა და მოვლენებს?! სირცხვილი არ არის, მეოცე საუკუნის სამოციან წლებში ვიღაც შემთხვევით გადაყრილ ქალთან გატარებულმა საღამომ ასე ააცუნცრუკოს შენი ხნის მამაკაცი?!“

თითქოს ხელ-ფეხის გამძაფრებული ქნევა უნდა დამხმარებოდა ამ უსიამოვნო ფიქრების განდევნაში. და დამეხმარა კიდეც. რომ ვიბანავე, პირი გავიპარსე და თეთრი, გასპეტაკებული პერანგი ჩავიცვი, უკვე სხვა ვიყავი. თავს ისე ვგრძნობდი, თითქოს დიდი ავადმყოფობის შემდეგ პირველად გავდიოდი ქალაქში.

ჩვენი კორპუსის წინ, ეზოში, ბადმინტონს თამაშობდნენ წითლად თმაშეღებილი შუახნის ქალი და წელზემოთ გაშიშვლებული მრისხანე მამაკაცი. ეტყობოდა, მამაკაცს ძალიან სიამოვნებდა თავისი კარგად განვითარებული მუსკულატურის გამოჩენა. ბადე არ ჰქონდათ გაჭიმული, არც მოედანი იყო დახაზული, უბრალოდ, ვის რა მოხდენილობით შეეძლო, ისე აწოდებდა ვოლანს. ვუყურებდი და მეღიმებოდა, ქალმა რამდენჯერმე ზედიზედ ააცდინა ჩოგანი. ბოლოს ვოლანი ჩემკენ გადმოვარდა. ქალი ყმაწვილური კისკისით გამოიქცა. დამინახა, ვოლანს რომ დავწვდი და მისკენ წავიღე, შეჩერდა, უცებ ამათვალიერა და ჩოგანი ღიმილით გამომიწოდა.

– გინდათ, ითამაშეთ ჩემ მაგივრად!

– ო, არა, რას ბრძანებთ.

– ითამაშეთ, ითამაშეთ!

ისე გულწრფელად მთხოვა, ისღა დამრჩენოდა, პარტნიორზე მენიშნებინა, ის რას იტყვის-მეთქი.

– იის? დავიღალე, ვიტია. ამ ახალგაზრდას ეთამაშე! – მიუბრუნდა მამაკაცს. ჩოგანი გადმომცა, ხელები კეფისკენ წაიღო, თმა გაისწორა და დოინჯშემოყრილმა დაიხია უკან.

„ვიტიამ“ არაფერი თქვა. რაღაც მტრულად კი გამომხედა. მაშინ ჩოგანი მოვიმარჯვე და ვოლანი წყნარად, მაღლა-მაღლა გავგზავნე მისკენ. ძლიერი დარტყმით გამოაბრუნა უკან.

„რატომ ბრაზობს?“ – გავიფიქრე და მეც მომეტებული ძალით მოვიქნიე ჩოგანი... კიდევ უფრო სწრაფად მივიღე. იქ უკვე იძულებული გავხდი, აღარ ჩამოვრჩენოდი. მთელი წუთი ძირსდაუშვებლად ვახაზვინეთ ვოლანს ჰაერი. მერე მე ჩოგანი ამიცდა და ძლივს შევიკავე თავი, რომ არ დავცემულიყავი. „ვიტიას“ მშვიდად გაეღიმა. მე გავწითლდი. ვოლანს დავწვდი და დაბლიდანვე გავგზავნე. რომ ვიმართებოდი, უკანვე მივიღე. შევხტი, მთელი ძალით დავარტყი მაღლიდან. „ვიტიამ“ უკან-უკან გაირბინა რამდენიმე ნაბიჯი, გაზონის კიდეს წამოსდო ფეხი, შებარბაცდა და ყვავილებში ჩაჯდა. მე მისაშველებლად გავიქეცი, ხელი გავუწოდე. მისაშველებლად მორბოდა წითლადთმაშეღებილი ქალიც.

– ხომ არაფერი გეტკინა? – ეკითხებოდა ღიმილით.

– არა, არა!

მაგრამ „ვიტია“ ისე ღელავდა, თამაშის დამთავრება ვამჯობინე. მოვიბოდიშე, ჩოგანი პატრონს დავუბრუნე, დიდი მადლობა გადავუხადე და სამკითხველოსკენ წავედი.

სამკითხველო სასადილოს ქვეშ იყო. ცხრა საათი გახდებოდა თუ არა, ყველანი იქით მიეშურებოდნენ. ზოგს გაზეთებიც აინტერესებდა, მაგრამ უმეტესობა წერილებს ელოდა: – ფოსტალიონს თუ ვიღაც გოგონას იქ მოჰქონდა დასასვენებელი სახლის მთელი ფოსტა.

მე წერილს არ ველოდი. გაზეთები გადავათვალიერე, თაროებზე ჩამწკრივებულ წიგნებს ჩამოვუარე, ახალი ჟურნალები გავსინჯე და უდარდელი გამომეტყველებით ავედი მაღლა.

ლიტა მაგიდასთან იჯდა. თეთრი ჩესუჩის მოკლესახელოებიანი კაბა ეცვა, შავი ლაპლაპა თმა წინ წამოსწეოდა. როგორც კი შევედი, მაშინვე შემამჩნია, მაგრამ თავი ისე დაიჭირა, თითქოს ვერ დამინახა. დაიხარა. ლამაზად მომარჯვებული დანა-ჩანგლით საუზმეს ჩაუკირკიტა.

მაგიდასთან ძალიან ახლოს მივედი და სკამი, განგებ, ხმაურით გამოვწიე. რაღა უნდა ექნა? ამომხედა. თვალების ისედაც გრძელი ჭრილი ლურჯი საღებავით კიდევ უფრო დაეგრძელებინა. გულმოდგინედ შეღებილ ტუჩებზეც ლურჯი თუ იასამნისფერი გადაჰკვროდა. მომეჩვენა, რომ ისიც დიდი ხნის ავადმყოფობის შემდეგ პირველად გამოსულს ჰგავდა. დილა მშვიდობისა ვუსურვე. გამიღიმა, თავი დამიქნია. დავჯექი და საუზმის არჩევანი დავიწყე. ლიტა ჩემკენ არ იხედებოდა. ცდილობდა ლამაზად, უხმაუროდ გაერჩია შემწვარი თევზი.

მე ვკითხე:

– კვლავ მარტონი ვართ ამ მაგიდასთან?

თითქოს გვიან, ძალიან გვიან მიმხვდარიყოს ჩემი სიტყვების აზრს. ამომხედა, მხრები აიჩეჩა და ისევ თავი დახარა. მეც თევზით დავიწყე. გავხედავდი ხოლმე და დავაკვირდებოდი, აბა, რა გუნებაზეა-მეთქი, მაგრამ რაღაც შინაგანი დაძაბულობის მეტი ვერაფერი შევატყვე. ხუთ წუთს მაინც ვითმინე და ბოლოს ვკითხე:

– დღეს ხომ კარგადა ხარ?

– არა მიშავს.

– ასე იცის თურმე ზღვამ პირველ ორ დღეს.

ქვემოდან გამომხედა, მწარე ირონია ჩაუდგა თვალებში და თითქოს თავისთვის ჩაილაპარაკა:

– კი, ასე იცის.

მეტი არაფერი გვითქვამს. „ან კი რა უნდა ვთქვათ აქ?!“ – ვიმართლებდი თავს.

კიბეზე რომ ჩავდიოდი, ვიღაც ხნიერმა ქალმა გააჩერა და მასლაათი გაუბა. ერთი გავხედე, – ლიტა თავაზიანად იღიმებოდა. მერე სალონში შევედი და რადიომიმღებს მივუჯექი. ამჯერად მოცარტს გადმოსცემდნენ ორმოცდამეერთე ტალღაზე. ტემბრი დავაზუსტე და კეფით კედელს მივეყუდე. ლიტაც შემოვიდა. კუთხეში მიდგმულ სავარძელში ჩაჯდა. იდაყვებით სამკლავეებს დაეყრდნო, ხელები შეატყუპა, ზედ ნიკაპი ჩამოდო და ისე დამიწყო ყურება. ისეთი დაჟინებით მიყურებდა, სიცილი წამსკდა. მაგრამ ჩემს სიცილს ოდნავადაც არ უმოქმედია მასზე. წყნარად, თანაბრად სუნთქავდა. თვალები ხან გაუნათდებოდა, ხან ჩაუმუქდებოდა. უცებ მკითხა:

– მითხარი, განა შენ ვატერლოოსთან არ მოგკლეს რვაას თხუთმეტ წელს?

ამ სიტყვებმა, ცოტა არ იყოს, შემაკრთეს. მაგრამ სანამ მე მივუგებდი რაიმეს, წამოდგა, გამიღიმა და დამამშვიდა:

– ასე ეკითხებოდა ამას წინათ ერთი გოგონა ბიჭს. წავიდეთ საბანაოდ, ავტობუსი მოვიდა.

რადიომიმღები გამოვრთე და უკან გავყევი. ხელები როგორღაც გრძლად ჰქონდა ჩაშვებული. ორჯერ მომიბრუნდა და ღიმილით მკითხა:

– ხომ გინდა საბანაოდ წასვლა? ხომ გინდა?

რა თქმა უნდა-მეთქი.

ავტობუსთან ერთმანეთს დავშორდით და ჩვენ-ჩვენი კორპუსისაკენ წავედით საბანაო ტანსაცმლის წამოსაღებად. მე ხუთი წუთიც არ დამჭირვებია, ლიტას კი ბარე თხუთმეტი წუთი შეაგვიანდა. ის იყო, მძღოლმა კარი მოიხურა და თქვა, წავედითო, რომ კიბეზე ჩამოირბინა. მხარზე უჯრა-უჯრა მოხატული წითელი ჩანთა ჰქონდა ჩამოკიდებული. ხელით გვანიშნებდა, დაიცადეთო. ყველანი იმას უყურებდნენ. ჩემ წინ ორი შუახნის მანდილოსანი იჯდა. ერთმა თქვა:

– როგორ მომწონს, რომ იცოდე!

– ლამაზი გოგოა, – დაუმოწმა მეორემ. მერე ტუჩები ყურთან მიუტანა და რაღაც უჩურჩულა.

ველოდი, რომ აი, სადაცაა, ერთ-ერთი მათგანი ჩემკენ მოიხედავს-მეთქი. მაგრამ არც ერთს არ მოუხედავს. ის, ვინც პირველად თქვა, მომწონსო, რაღაცით გაკვირვებული დარჩა. მერე კარს მიაჩერდნენ.

მძღოლმა კარი გააღო, აწითლებული, თვალებაგიზგიზებული ლიტა ამოუშვა და მანქანა დაძრა. ეს მანქანა ჩვენი დასასვენებელი სახლის იყო, თითქმის სულ ერთი და იგივე ხალხი დაჰყავდა პლაჟზე და მგზავრები შიგ ძალიან თავისუფლად გრძნობდნენ თავს. ლიტას წინა რიგში მამაკაცმა დაუთმო ადგილი. ლიტა უარობდა, მეც გამომხედა მუდარისა და პატიების თხოვნით, მაგრამ მამაკაცი არ მოეშვა და იძულებული გახდა, დამჯდარიყო. ჩანთა გვერდზე მოიდგა, ორივე ხელით გაისწორა თმა.

გზაზე მამაკაცი რაღაცას ყვებოდა, ლიტა იცინოდა. ავტობუსი რომ გაჩერდა და პლაჟზე ჩასასვლელ გრძელ კიბეს ჩავუყევით, მე წამოვეწიე და მხრით ოდნავ წამოვედე მხარზე. შუბლი შეიკრა და ვითომ შემომიბღვირა, მაგრამ თვალებში მაინც სიხარულის ნაპერწკლები უციმციმებდა. შუა კიბეზე შედგა, მელანქოლიური გამომეტყველება მიიღო.

– მე დახურულ პლაჟზე მივდივარ, – თქვა და თავი ფიცრის მესერისკენ გადაიქნია.

– როგორც გენებოთ! – დავეთანხმე ღიმილით. ორიოდე ნაბიჯი უკან-უკან გაიარა, ხელი საფეთქელთან მიიტანა და თითები დამიქნია გამომშვიდობების ნიშნად. სახტად დარჩენილი ვიდექი და ხმას ვეღარ ვიღებდი. სადღაც კიდევ მქონდა იმედი, მობრუნდებოდა და იტყოდა, წავედით, ვიხუმრეო. ალაყაფთან მართლაც მობრუნდა:

– პირველს რომ ხუთი დააკლდება, აქ ვიქნები! – დამიძახა ღიმილით და რაღაც გამომწვევი გამომეტყველებით, კიდევ ერთხელ ასწია ხელი დამშვიდობების ნიშნად და ალაყაფს მოეფარა.

ერთი პირობა ვიფიქრე, სულ აღარ ჩავალ-მეთქი პლაჟზე. მერე დილანდელი ფიქრები გამახსენდა, როგორღაც სივრცეშიც წარმოვიდგინე საკუთარი თავი – განაწყენებული, სახედაძმარებული, და უცებ მივაგდე ქვა ეშმაკს. მთვრალივით მივაბიჯებდი რიყის ქვებივით დაფენილ შიშველ ადამიანებს შორის და ხმამაღლა ვიმეორებდი:

– განცდების გარეშე, განცდების გარეშე!..

ისევ იქ მივედი. სადაც წინა დღეს გავიხადე ტანსაცმელი. მიმოვიხედე და უკანასკნელი სიმძიმე მომეშვა გულზე. აქ იყო ჩემი ნაცნობი უკრაინელი ქალი, აქ იყვნენ მისი კარგი ბავშვები. აქ იყო ის კომპანია, კარტს რომ თამაშობდა... ბავშვებმა დამინახეს თუ არა, თამაშს თავი დაანებეს და ჩემკენ გამოიქცნენ. შორიდანვე დაიწყეს ერთმანეთის დასწრებით:

– იცით, ერთი კოჭლი კაცი კინაღამ დაიხრჩო. მოტორიანი ნავით გამოიყვანეს. ახლა საავადმყოფოშია.

დედა მომესალმა და დინჯად გაუსწორა:

– არა, ბავშვებო, ეს კაცი კოჭლი კი არ იყო, წყალში ძარღვი გაენასკვა და ფეხს ვეღარ ამოძრავებდა.

ბავშვები ამბის დეტალებზე გადავიდნენ: როგორ შევიდა ის კაცი ღრმად, ღრმად, დროშების იქით, როგორ დაიწყო იქ ხელების ქნევა, რაც ნაპირზე თავისებურ ცელქობად მიიჩნიეს, მერე როგორ მოვიდა ყვირილის ხმაც... „შველეთ! შველეთ...“

წყალთან რომ მივედი, გოგონა შემეხვეწა:

– შორს არ წახვიდეთ რა, გეხვეწებით!

დედამისმაც მთხოვა:

– შორს ნუ წახვალთ, ღვთის გულისათვის, გვეყო გულხეთქება.

დავპირდი, რომ შორს არ წავიდოდი, და ზურგულით შევცურე, თან თავს მაღლა ვწევდი და ბავშვებს ვუცინოდი, რომლებიც ხუთიოდე ნაბიჯზე მომყვნენ, იქ მკერდამდე წყალში გაჩერდნენ და ხელებს ისე იშვერდნენ, თითქოს გაფარჩხული თითებით უნდა შეეჩერებინათ მათკენ მიმავალი ტალღები. პლაჟმა რაღაც ბიბლიური სურათი მომაგონა (იქნებ იმის გამო უფრო, რომ შავი კლდე დაჰყურებდა!). იწვნენ შიშველი, ნიათგამოლეული ადამიანები, შესცქეროდნენ ცას და ელოდნენ, რას დაელოდებოდნენ მაშინ, ბიბლიურ ეპოქაში? განგებას ღვთისას, ანდა რაღაცას ასეთს? ახლა? გამეცინა და ხელჩაქნეული კაცის განწყობილებით მივენდე ვეებერთელა წყალს. მთელ სიგანეზე გადაშლილ ხელებს ოდნავ ვატოკებდი. მოდიოდნენ დაბალა, გლუვი ტალღები და ნაფოტივით მარწევდნენ, მათამაშებდნენ.

„დედამიწა კი გუგუნითა და ჭექა-ქუხილით მიგვაქროლებს მეც, ლიტასაც და ყველას, ყველას კოსმოსურ შავეთში“...

სიცივემ ამიტანა. ხალხთან ყოფნა მომინდა, დაე, რანაირებიც არ უნდა ყოფილიყვნენ ისინი! მოვბრუნდი და აჩქარებული მკლავურით წავედი ნაპირისაკენ. ნაპირიდან ჩემი მეგობარი გოგონა და ბიჭი მიღიმოდნენ. უკეთეს ვინმეებს ვერც ვინატრებდი! სილა მოვძებნეთ და წავწექით, აქეთ-იქიდანაც შემოვიყარეთ. სილამ ერთი ბავშვური გასართობი მომაგონა. ჭიანჭველები მიპოვეთ-მეთქი, მეც წამოვდექი. მთელი სანაპირო შემოვიარეთ და ბოლოს მაინც მივადექით ნამდვილ „ყაჩაღ“ ჭიანჭველებს, ახალგამდნარი ფისის წვეთებივით შავები რომ არიან, მაღალ ფეხებზე რომ დგანან და მწარედ იკბინებიან. ბავშვები ცნობისმოყვარეობით იწვოდნენ. მე წმინდა, ძალიან წმინდა შავი მიწა ავარჩიე. ჯერ ავაკოკოლე, მერე წვერი ვულკანის კრატერივით ამოვუღრმავე და ჭიანჭველები შიგ ჩავსხი. ორნი იყვნენ. ერთი ერთ მხარეს ეცა, მეორე – მეორეს, მაგრამ კრატერის შუაწელამდეც არ იყვნენ ამოსული, რომ სილა მოზვავდა და ძირს ჩაიტანა ორივენი. უფრო ბეჯითად დაიწყეს ამოსვლა, მაგრამ მაინც მოემძვლათ ფერდობი, ახლა უფრო დაბლა. ბავშვები აღტაცებული იცინოდნენ. დიდებიც დაინტერესდნენ, ირგვლივ შემოგვეხვივნენ.

– მიდი! მიდი, მიდი! – იძახდნენ ჭიანჭველების გასამხნევებლად. ჭიანჭველებიც ცდილობდნენ, თავგანწირული მოცოცავდნენ კრატერის ფერდობზე. და აი, უცებ რა მოხდა: ძირს დაცურებული ჭიანჭველები ერთმანეთს დაეჯახნენ. ვიფიქრე, შემთხვევით დაეჯახნენ, მაგრამ რომ აღარ გაშორდნენ, დავიხარე, დავაკვირდი და ჟრუანტელმა დამიარა ტანში. ერთი ჭიანჭველა გულაღმა იყო ამობრუნებული, მეორე ყელში ჩაჰფრენოდა. ავის მომასწავებლად გაშეშებულიყო ჰაერში ბოლოაპრეხილი. მომესმა ღრჭიალი, კნატაკნუტი – თითქოს ორი უზარმაზარი რკინის ურჩხული ძვლებს უმტვრევდა ერთმანეთს.

– ჰკლავს! – შეშფოთებული ხმით წამოიძახეს აქეთ-იქიდან და რამდენიმე ხელი გამოქანდა გულაღმა ამობრუნებული ჭიანჭველას საშველად, მაგრამ უკვე გვიან იყო, ზემოთ მოქცეულმა ჭიანჭველამ ბოლო დაუშვა, აიყალყა, წინა ფეხები თითქოს გამარჯვების ნიშნად აასავსავა, გაუნძრევლად მყოფ თვისტომს ირგვლივ შემოურბინა და ისევ კრატერის კალთას ეცა.

ჩვენ გაოგნებული თვალებით ავხედეთ ერთმანეთს. უცებ ტოლია, ჩემი მეგობარი ბიჭი, წამოხტა, ქვიშის კოკოლას ქუსლი ჩაჰკრა და ტირილშერეული ხმით წამოიძახა:

– რატომ მოჰკლა?! რატომ?!

მისთვის არავის არ გაუცია პასუხი. ისე კი დაიწყეს. ზოგი რას ამბობდა, ზოგი – რას. მე არც ერთის ნალაპარაკები არ მაინტერესებდა. რაღაც სიმბოლურ თუ საბედისწერო ამბად მომეჩვენა ეს ფაქტი და ხმის ამოუღებლად ვიჯექი დიდხანს. გამტკნარებული იყო ტოლიაც. ლიკა კი, მისი და, დედას მიჰკვროდა, და ცრემლიანი თვალებით უყვებოდა ალბათ ჭიანჭველების ამბავს. დედაც დაინტერესებული უსმენდა.

ავდექი, ზღვაში შევედი და იქ დიდხანს ვიწექი გულაღმა. როცა დავიღალე, გამოვედი, ჩავიცვი, ნაცნობებს გამოვემშვიდობე და ქალაქში ამავალ კიბეს ავყევი ნელ-ნელა. ისე მქონდა დამძიმებული გული რაღაც სევდით, ისიც კი დამავიწყდა, რომ ლიტა უნდა გამოსულიყო აქ პირველი საათისათვის, მაღლიდან ჩამოვბრუნდი, ჩრდილიანი ადგილი ამოვირჩიე და საფეხურზე დავჯექი. პირველის ოცი იყო. რა უნდა მეკეთებინა! ისევ მაღლა ავედი. ერთ ფარდულში ლუდი შევამჩნიე. ორი კათხა დავლიე. ცოტა გავიარე – სიამოვნებას მგვრიდა საშუადღეოდ დაცარიელებული ქუჩა. მოვბრუნდი და ისევ კიბისაკენ წავედი. ისევ იქ დავჯექი, სადაც პირველად ვიჯექი. ზუსტად დანიშნულ დროზე ლიტაც გამოჩნდა. კმაყოფილების ღიმილით მომიახლოვდა, ხელი გამომიშვირა – აგაყენებო, მაგრამ იმავე წამს გადაიფიქრა, ჩანთა ზემო საფეხურზე ჩამოდო, მოკლე კაბის უკანა კალთა ფეხებზე შემოიჭიმა და ჩემ გვერდით დაჯდა. ახლოს მოიწია, ხელები მარცხენა მკლავზე მომკიდა, გახურებული ლოყა მხარზე მომაყრდნო, საყვარელი ღიმილით ამომხედა და თქვა:

– როგორც რომში, ესპანეთის მოედანზე, არა?

– აბა!

– ხომ აღარ ბრაზობ?

– როდის ვბრაზობდი!

– კი, წეღან ბრაზობდი, რომ მიგატოვე.

მე გამეცინა და კიდევ ერთხელ ვიუარე, სულაც არა ვარ-მეთქი გაბრაზებული.

– მაშ, ასეთი გამომეტყველება რატომ გაქვს? – შეეცადა ცხვირჩამოშვებული კაცის ფიზიონომია გამოეხატა თავისი ლამაზი სახით.

– იცი, რა მოხდა?..

დაწვრილებით ვუამბე ჭიანჭველების ამბავი.

ჯერ ისიც დაფიქრდა, მერე რომ ნახა, სერიოზულ მნიშვნელობას ვაძლევდი ამას, გაეცინა, წინ წამოიხარა, თავი ამოაბრუნა, დაბლიდან ამომხედა და თვალებგაოცებულმა მითხრა:

– აი, თურმე როგორი ნერვები გქონია შენ! ცრუმორწმუნეც ხარ?

– კი.

– მშიშარა?

– არ ვიცი.

– მატყუარა?

– არც ეგ ვიცი.

– საკუთარ თავს მაინც არ ატყუებ ხოლმე?

– საკუთარ თავს... – შევყოყმანდი.

– კმარა, მაშასადამე, ატყუებ. მთავარი კი ეს არის. აღარ მოატყუო საკუთარი თავი და ყველაფერი კარგად იქნება. ახლა წავიდეთ, ავტობუსი გვიცდის.

ამ გზობაზე ერთად ვისხედით. მზისგან ატკრეცილი მკლავით რომ შემეხებოდა, მდუღარესავით მწვავდა. გადავიხარე და ყურში ვუჩურჩულე:

– მეშინია, ამ ხალხში არ გაკოცო!

– მეც. მაგრამ სანამ სხვებსაც არ უსწავლიათ, მართალნი იყვნენ საკუთარ თავთან, უნდა მოვითმინოთ.

სიცილი შევიკავეთ და, სანამ ავტობუსიდან ჩამოვდიოდით, ხმაც აღარ ამოგვიღია. ავტობუსიდან რომ ჩამოვედით, უცებ გამახსენდა:

– ჰო, მართლა, ოთხ საათზე სათევზაოდ ვარ მიპატიჟებული, ხომ არ წამოხვალ შენც?

– სად სათევზაოდ?

– კატარღით კეფალის საჭერად. მე უკვე მეგობარი მყავს, შესანიშნავი მოხუცი – ლეონ რუვიმის ძე. ის მპატიჟობს.

– მეთევზეებს რომ არ უყვართ ქალის თანდასწრებით თევზაობა?

– გააჩნია ქალს!..

– კაი, კაი! როდის უნდა წავიდეთ?

– აი, შევჭამოთ ცოტა რამე და მერე.

– მე რა წამოვიღო?

– რა უნდა წამოიღო?! ჩასაცმელი რამე, შეიძლება მზის ჩასვლისას აცივდეს.

გამომემშვიდობა და ჩანთის ქნევით გაიქცა თავისი კორპუსისაკენ. მეც ჩემს ოთახს მივაშურე, პერანგი გამოვიცვალე და სასადილოში ავედი. ლიტაც მალე ამოვიდა. პირველად უხა მოგვართვეს, მერე შემწვარი ქათამი და კრემიანი ნამცხვარი. აქ სასმელს არაფერს იძლეოდნენ და ძალიან გაგვიკვირდა, როცა კერძებს ერთი გრაფინი ბურახიც მოაყოლეს. იმ ბურახის ბრალი თუ იყო – ძალიან ხალისიანად ვისადილეთ, ყველაფერი მოვასუფთავეთ.

სადილობის შემდეგ ისევ ჩვენ-ჩვენს ოთახებში წავედით. დავისვენეთ, მერე სამგზავროდ გამოვეწყვეთ და ქალაქისაკენ დავეშვით. ლიტას თაგვისფერი ვიწრო შარვალი და მამაკაცური ლურჯი პერანგი ეცვა. სახელოები აკაპიწებული ჰქონდა. მაგრად მოხარშულ კვერცხისგულისფერ ქურთუკს ხან მხარზე გადაიკიდებდა, ხან იღლიაში ამოდებული მოჰქონდა.

პორტში რომ მივედით, ზუსტად ოთხი საათი იყო. ცხელოდა, ზღვა გავარვარებულს ჰგავდა. დათქმული არ გვქონდა, სად უნდა შევხვედროდით, და აქეთ-იქით ვიხედებოდით. მალე კი დავინახე – ბამბუკის ჯოხებით გადახაზულ-გადმოხაზული მეთევზეები ჯებირის ძირას, სასაუზმის ჩრდილში მიმსხდარიყვნენ. ლეონ რუვიმის ძეც აქ იყო. მეშახტის სპეცსამოსივით რაღაც ეცვა, იმავე ფერის დაჭმუჭნული კეპი ეხურა. შორიდანვე შემამჩნია. ანკესის ტარების მთელი ჯღრდე ასწია, მოსალმების ნიშნად დამიქნია, და რაკი ნახა, მარტო არ ვიყავი, ღიმილითა და ცუკცუკით წამოვიდა. მე ლიტა წარვუდგინე. ლეონ რუვიმის ძემ ორი ხელით ჩამოართვა ხელი და თითქმის მიწამდე დახარა თავი.

– მოხარული ვართ, მოხარული!

– არ გეშინიათ, რომ დაგნავსოთ? – ჰკითხა ლიტამ.

– თქვენი თვალების პატრონს, ძალიანაც რომ მოინდომოს, მაინც პირუკუ გამოუვა. ბიჭებო! – მიუბრუნდა მეთევზეებს, როცა ჩვენ ჩრდილში შევედით, – იცნობდეთ ჩემს მეგობრებს!

მეთევზეები ჯოხების ჩხარაჩხურით წამოდგნენ. ყველამ ღიმილითა და სიამოვნების გამომხატველი მოძრაობით ჩამოგვართვა ხელი. ყველა კმაყოფილი იყო, რომ „ასეთი ლამაზი ქალი დაესწრებოდა მათ ლაშქრობას“.

შეხვედრის ცერემონიალი არ დაგვემთავრებინა – რადიომ გამოაცხადა: კატარღა, რომელიც სათევზაოდ გასვლის მსურველებს აქვთ დაქირავებული, მესამე პირსთან დგას და შეგიძლიათ ჩასხდეთო.

მე ლეონ რუვინის ძის ვედრო ავიღე, ლიტამ ერთ მოხუცს გამოართვა ანკესები და ყველანი კატარღისკენ წავედით. ყველაფერს დახარბებული მოაგარაკენი ნატრული ადამიანის თვალით გადმოგვყურებდნენ მაღლიდან. კატარღა ძველი იყო, ვინ იცის მერამდენედ შეღებილი! სამაგიეროდ „კაპიტანი“ აღმოჩნდა იშვიათი ვინმე. ორმოცდაათის იქნებოდა. ქუდი დარდიმანდულად მოეგდო გვერდზე, ფორმის ტანსაცმელიც როგორღაც შინაურულად ეცვა.

თითქმის ყველას იცნობდა, ყველას ხმამაღლა ძახილით და ხელების შლით ხვდებოდა. ლიტა რომ გავაცანით, ამით ცას ეწია. მაშინვე მიიპატიჟა. კატარღა პორტიდან გაიყვანა თუ არა, საჭე ლიტას დააჭერინა და თვითონ ერთ გაუთავებლად მოძრავ საგნად იქცა. ხან აქედან მოუვლიდა ლიტას, ხან იქიდან. რაღაცეებს ასწავლიდა, რაღაც სასაცილო ამბებს უყვებოდა. ლიტაც არ ჩამორჩებოდა, იცინოდა, თვალებით ეკენწლავებოდა. საჭესთან მდგარი ხანდახან ისე აიწევდა, თითქოს ცდილობდა თვითონ გაესწრო კატარღისათვის.

ჩვენ სკამებზე ვისხედით და ზღვას გავცქეროდით. მეთევზეები სადღაც წინ იშვერდნენ ხელებს. იქ სამი კატარღა თუ სეინერი იდგა. მერე ტალღებზე მოლივლივე მეთოვლიებიც შევამჩნიე. ლეონ რუვინის ძემ მითხრა, – აი, იმ მეთოვლიებთან უნდა მივიდეთო. მეთევზეები ანკესების მზადებას შეუდგნენ. ერთი ანკესი მეც გავამზადე, – ლარი გავშალე და სამად გადახსნილი ტარი ერთმანეთს გადავაბი.

ლიტასაც დავუძახე, ვიწყებთ, ჩამოდით-მეთქი, მაგრამ „კაპიტანმა“ ეშმაკთან გაგვგზავნა ჩვენც, ჩვენი ანკესებიც და თევზებიც. ლიტამაც ხელით მანიშნა – მოითმინეო.

მეტი რა გზა მქონდა, ვითმენდი და ანკესს ვუკირკიტებდი, მაგრამ, რაც მართალია, მართალია, მაინც დიდი სიამოვნებით მოვკიდებდი ერთსაც და მეორესაც ფეხებში ხელს და თავდაყირა გადავუძახებდი ზღვაში.

ზღვაში კი ძალიან ღრმად შევსულიყავით. ქალაქი ბუნდოვნადღა ჩანდა. აღტაცების კივკივით გვეგებებოდნენ მეთოვლიები. „კაპიტანი“ ახლა საჭესთან თვითონ იდგა. მის ჯიხურში ორი მეთევზე შესულიყო და რაღაცას ანიშნებდნენ. ბოლოს კატარღამ სვლას მოუკლო. ჩვენს ხელმარჯვნივ სამასიოდე მეტრზე, თეთრი სეინერი იდგა. ჩანდა, იქაც მეთევზეები იყვნენ, მხოლოდ ისინი რაღაც თანამედროვე ტექნიკის მოშველიებით თევზაობდნენ. ჩვენი კატარღაც გაჩერდა. ძრავა გაჩუმდა. „კაპიტანის“ ჯიხურში მყოფმა მეთევზეებმაც ჩამოირბინეს და თავიანთ ანკესებს ეცნენ. მეთოვლიებმა კივკივს უმატეს. ლეონ რუვიმის ძემ მასწავლა, – ანკესი ძალიან მაღლა-მაღლა არ ისროლო, თორემ მეთოვლია ეცემაო. ამით შეშინებულმა სამ მეტრზე იქით ვეღარ მოვახერხე ჩაგდება. მაინც ჩავტოვე, რადგან იმ წუთში თევზებზე მეტად „კაპიტნისა“ და ლიტას ამბავი მაინტერესებდა. ისინი კატარღის კოშკურაზე ასულიყვნენ, გადამსხდარიყვნენ ერთ-ერთ შვერილზე და ბავშვივით იქნევდნენ ფეხებს.

მეთევზეებმა ორ-ორი, სამ-სამი კეფალი დაიჭირეს. მეც დავიჭირე ერთი. ჩანდა, დიდი ქარავანი იყო ჩვენს ქვემოთ. ანკესის გადაგდება და თევზის დაჯახება ერთი იყო: ლიტას კი მოხედვითაც არ მოუხედავს ჩვენკენ. ბოლოს მეხუთე თუ მეექვსე კეფალი რომ მოვხსენი ანკესიდან, მაშინ თუ ჩამოვიდა. სახე შეჰხურებოდა, კიდევ უფრო ლამაზი ჩანდა.

– აბა, ახლა მე მაჩვენე ეგ შენი იარაღი, ძვირფასოო, – მითხრა ალერსიანი ხმით. ანკესი გამომართვა და სულ ცოტა ხანში კარგა მოზრდილი კეფალი ამოიყვანა. თევზი შევუხსენი და ანკესზე სატყუარა გამოვუცვალე. ისეთი უმანკო, ბავშვურად კმაყოფილი თვალები ჰქონდა, უცებ გადამიარა სიბრაზემ და „კაპიტანთან“ წავედი შესარიგებლად. „კაპიტანმა“ ხელი ჩამომართვა და საქმიანად მითხრა:

– ცოლი გყავს, ძმაო, პირველი რანგისა, ფრთხილად იყავი, არ წაგართვა.

– გაგიცვლი, თუ ძალიან გინდა!

– რაში გამიცვლი, ჩემს ბებერში?

– არა, ჩიბუხში.

„კაპიტანმა“ ჩიბუხი გამოიღო და მაღლიდან დახედა. ეს იყო შავი ხისგან გამოთლილი თავზეხელებშემოწყობილი შიშველი ქალი, – ჩინური თუ ინდონეზიური ნაოსტატარი.

– აი, შე წყეულო შავო სატანავ! – ამოიძახა სიცილით, – რამ მოგაფიქრა ეგ? ვისი ნაჩუქარია, იცი, ეს ჩიბუხი? შენზე უარესმა არაბმა ტარტაროზმა მაჩუქა ბეირუთში. ისევ რომ შევხვდეთ და მკითხოს, რა უყავიო? არა, ძმაო. შენ დაბადებულხარ მაგ ბედნიერ ვარსკვლავზე და შენ გყავდეს შენი ცოლი. ცეცხლივით ქალი კია, მე და ჩემმა ღმერთმა, ნამდვილი პირველი რანგისა.

როგორღაც შელახული ჩემი თავმოყვარეობა „რეაბილიტირებულ იქნა“. კმაყოფილი ვიყავი, ლიტას რომ ქმრად გაეცნო ჩემი თავი. მე მეთევზეებთან დავბრუნდი, „კაპიტანმა“ კი თავის ჯიხურში რაღაც ხელსაწყოს დაუწყო კირკიტი.

ლიტას ორი კეფალი კიდევ დაეჭირა და ძალიან გახარებული იყო. ანკესის ტარი კატარღის რკინის მოაჯირზე ჰქონდა დადებული, ლეონ რუვიმის ძეს ელაპარაკებოდა. ლეონ რუვიმის ძე თითქოს ოცი წლით გაახალგაზრდავებულიყო.

კატარღის სამანქანო განყოფილებას ბაქანივით შემაღლება გასდევდა გვერდზე, იქ დავჯექი. ხელები შარვლის ჯიბეში ჩავიყავი, ფეხები მოაჯირზე შევაწყვე, თავი რკინის კედელს მივაბჯინე და ასე ვუყურებდი ლიტას და ზღვას. ზღვა წყნარი იყო, გასაოცრად წყნარი. თეთრი სეინერი შორს წასულიყო, ლიტამ ერთი კეფალიც ამოაგდო. დამინახა, მოეწონა, ასე რომ ვიჯექი. ანკესი მიატოვა, გვერდით მომიჯდა, ფეხები თვითონაც მოაჯირზე შეაწყო, უკან გამოიწია. მაგრამ ჯიბეებში ხელების ჩაყოფა კი ვეღარ შეძლო, – მის შარვალს მამაკაცური ჯიბეები არ ჰქონდა. დაცინვით დაიხედა ზედ, მერე ხელები იღლიებში ამოიწყო და ასე გაიტვრინა, თვალები დახუჭული ჰქონდა, მზეს უძლებდა, უცებ თქვა:

– მე ძალიან მიყვარს მზე. როცა მოვკვდები, ძალიან დამენანება მასთან დაშორება.

გამეღიმა, მაგრამ არაფერი მითქვამს.

– შენც ამიტომ მიყვარხარ. მზისფერი რომ ხარ, სუნიც მზისა გაქვს.

გადავხედე. ისევ თვალებდახუჭული იჯდა. ოდნავ ქანაობდა, იქით ლეონ რუვიმის ძე ჩაკუნტულიყო, ლიტას ანკესს ასწორებდა და ხანდახან გადმოგვხედავდა ხოლმე. კიდევ ერთი მეთევზე გვიყურებდა ღიმილით, ისიც მოხუცი იყო. მინდოდა ლიტასათვის მხარი წამეკრა და მიმეხედებინა, მაგრამ გადავიფიქრე – ალბათ ასე ერჩია მასაც.

კატარღის საყვირმა გამოგვაფხიზლა. ფეხები ჩამოვუშვით, წამოვდექით. არც ერთმა არ ვიცოდით, რა მოხდა. კაპიტანი თავისი ჯიხურის კართან იდგა, საათზე იყურებოდა და იცინოდა.

– მორჩა, თქვენი დრო ამოიწურა! ახლა, ჰაიდა უკან!

მეთევზეები გულნაკლული შესცქეროდნენ ხან „კაპიტანს“, ხანაც ერთმანეთს.

– რამდენიმე წუთიც, – თქვა ლეონ რუვიმის ძემ.

– რამდენიმე წუთიც, კაპიტანო! – დაუძახა ლიტამ.

– კარგი, მხოლოდ ათი წუთი!

„კაპიტანი“ ჩვენთან მოვიდა.

– რა მითხრა ამან, იცით? – მიმართა ლიტას, – რა მითხრა, რომ იცოდეთ!

– რა გითხრათ? რა უთხარი? – მე სიწითლემ წამომიარა.

– ეეხ, კარგია ახალგაზრდობა.

„კაპიტანმა“ სახელი არ გაიტეხა, არ გამთქვა, ჩიბუხში რომ ვუცვლიდი. ლეონ რუვიმის ძის ვედროსთან ჩაცუცქდა, თევზები დათვალა.

– ოცდაოთხი! – წამოიძახა ხმამაღლა, – კმარა, თქვენ სულ გაანადგურებთ, რაც ამ ზღვაში თევზია.

მაღლა აირბინა, საყვირი აუშვა და ძრავა აამუშავა. კატარღამ შემობრუნება დაიწყო.

პირი რომ ნაპირისკენ ვქენით, კაპიტანმა ისევ დაუძახა ლიტას და ისევ ის დააყენა საჭესთან. მე და ლეონ რუვიმის ძე კი თევზების ასხმას შევუდექით, ოცდაოთხი კეფალი სამი კილოგრამი მაინც გამოვიდოდა. სხვებიც მოვიდნენ ჩვენთან. იმათაც აესხათ თევზები. ზოგს ჩვენზე მეტი დაეჭირა, ზოგს – ცოტა ნაკლები. უკმაყოფილო კი არც ერთი არ იყო. ყველას სახე უბრწყინავდა, მალიმალ დახედავდნენ ხოლმე თავიანთ ნადავლს. ყველაზე კარგ ხასიათზე მაინც ლიტა ჩანდა. ის ისევ ისე იდგა საჭესთან, როგორც იმ გზობაზე – წინწასწრაფებული, თითქოს გაფრენას აპირებსო.

პორტში რომ შევედით, მზეც ჩავიდა. მოაგარაკენი აღტაცების ამოძახილებით ხვდებოდნენ მეთევზეებს, რომლებიც თითო-თითო გადადიოდნენ პირსზე. „კაპიტანი“ დიდად ნანობდა, რომ გვშორდებოდა, ხვალაც მეწვიეთ, ზეგაცო, როცა გინდოდეთო. ჩვენ დავპირდით.

– აახ, შე ბედნიერო კაცოო! – ეს იყო მისი უკანასკნელი სიტყვა ჩემთან დამშვიდობებისას.

IV

ჩვენმა მოხუცმა მეგობარმა თავი გამოიდო, გინდათ თუ არა, ჩემთან უნდა წამოხვიდეთო. ჩვენ ერთი პირობა თავპატიჟი გავიდეთ, – დასასვენებელი სახლების მკაცრი შინაგანაწესი მოვაგონეთ. მაგრამ ვერაფერი გავაწყვეთ, მეწვრილმანეებივით ხომ არ გავიყოფთ თევზებს, ერთად დავიჭერთ, ერთად უნდა მოვულხინოთო და დაგვითანხმა. მეზღვაურების კლუბთან ავტობუსში ჩავსხედით, სადღაც კვიპაროსებში შემოსილ გორაკთან ჩამოვედით, სახლები აქ მთლად პატარ-პატარა იყო. წინ ალუბლებითა და თუთებით დაბურული ბაღჩები ჰქონდა. ჭიშკრებთან, ისე როგორც ჩვენში, მუშა ხალხი გამომსხდარიყო. ქალები ხელსაქმობდნენ. დაღლილი კაცები თუთუნს აბოლებდნენ და ამვლელ-ჩამვლელს ათვალიერებდნენ. ლეონ რუვიმის ძე ყველას იცნობდა, ყველას ესალმებოდა, ისინი აქებდნენ – ეგ რამდენი თევზი დაგიჭერიაო! ლეონ რუვიმის ძე კმაყოფილებით დახედავდა ხოლმე თევზებს. მერე, თითქოს ახლა გაახსენდაო, ჩვენზე ანიშნებდა – ამათ დაიჭირესო. მაშინ ისინი ჩვენც გვესალმებოდნენ. ჩვენ თავს ვუკრავდით. ლიტა მკლავზე ხელს მიჭერდა და მეუბნებოდა:

– ღმერთო, რა კარგები არიან დღეს ყველანი.

პატარა, მოაჯირშემორყეულ ძველებურ ხიდზე გავედით და სასურსათო მაღაზიას წავადექით. მე პაპიროსი მოვიმიზეზე, შევედი და სამი ბოთლი „რისლინგი“ ვიყიდე. ლეონ რუვიმის ძე გამიწყრა, მაგრამ უკან ხომ არ დავაბრუნებდით, წავიღეთ. ლიტა (ეტყობოდა, ცოტა დაიღალა) მკლავზე დამაწვა და მიჩურჩულა:

– როგორ მინდა, იცი, მეც დავჯდე სადმე ალაყაფის წინ, დავიდგა მუხლებზე დიდი სინი და ნელ-ნელა ვარჩიო ბრინჯი ან რაღაც ასეთი.

მე მივხედე, რატომღაც შემებრალა და ვკითხე:

– მოსკოვში სად ცხოვრობთ?

– მეთოთხმეტე სართულზე.

მე შეძრწუნების ნიშნად თვალი დავხუჭე და ხელები მაღლა ავწიე.

ლეონ რუვიმის ძე ერთ მწვანე მესერთან შეჩერდა, ანკესები ძირს დააწყო, ხელი ფიცარსა და ფიცარს შუა გაყო, კარი გააღო და მიგვიწვია – მობრძანდითო. წინ ლიტა გავუშვი და მერე ჩვენ შევედით. ლეონ რუვიმის ძე შინ მარტო ყოფილიყო.

– საბოლოოდ წამართვეს ქალიშვილებმა ჩემი ბებერი. ერთი მოსკოვშია, მეორე – ტაშკენტში.

პარმაღზე რაღაც დანჯღრეული ტაშტი იდო, ის ტაშტი ასწია, ქვეშ ხელი შეყო, გასაღები გამოიღო და ღიმილით მოგვიბრუნდა:

– ყველაფერი ძველებურად, მამაპაპურად!

ლიტა რაღაც წვრილფოთლიან მცენარეს გადაწვდომოდა.

– რა არის ეს? რა უცნაური სუნი აქვს?

– არ იცით? – აღტაცებით იკითხა ლეონ რუვიმის ძემ, – აბა, რა იქნება?

– ღვია.

– აჰ.

– ბზა.

– რას ამბობთ!

– მე ისევე ვიცი მცენარეების სახელები, როგორც ჩინური იეროგლიფები.

მცენარეს მეც გადავწვდი. კაცზე ცოტა მაღალი, ტოტებმეჩხერი ბუჩქი იყო. მინდოდა თავი გამომეჩინა, ფოთოლი გავსრისე, რამდენჯერმე დავყნოსე და ვითომც ძალიან უბრალოდ ვთქვი:

– სანდალოზის ხეა.

– აჰ, არა. ესაა როზმარინი! იშვიათი ეგზემპლარი. ჩეხოვის ეზოში დგას და ჩემთან, სხვაგან არსად.

– ნიკიტის ბოტანიკურში?

– იქ კი! იქ უთუოდ იქნება.

– რამდენჯერ წაგვიკითხავს როზმარინის სურნელებაზე და ყოველთვის სხვანაირი რაღაც წარმოგვიდგენია! მართლა ჩინებული სუნი ჰქონია.

მთელი სახლი ორი ოთახისგან შედგებოდა. წინ ცისფრად შეღებილი შუშაბანდი ჰქონდა. შუშაბანდის თითქმის ნახევარში სამზარეულო იყო მოწყობილი. ფანჯრებზე თეთრი, მაქმანებიანი ფარდები ეკიდა.

ლეონ რუვიმის ძე მარცხენა ოთახში შეგვიძღვა. დარაბები დააღო, სინათლე აანთო და მრგვალი მაგიდის ირგვლივ შემოწყობილი სკამები გამოსწია.

– დაბრძანდით, სანამ რამეს მოვახერხებდე.

– რატომ თქვენ? ყველამ ერთად! რაკი მეთევზეთა კოლექტივია, კოლექტივი იყოს ბოლომდე, – თქვა ლიტამ, – ნება მიბოძეთ, მე ჩემი ქალური უნარი გამოვამჟღავნო. წინსაფარივით რამე მომიხერხეთ, მეტი არაფერია საჭირო.

– ახ, არა! – იუარა ლეონ რუვიმის ძემ, – რამით გაერთეთ. აი რადიოლა, აქ, ქვეშ, ფირფიტებია.

მაგრამ ლიტამ არ დაიშალა და მალევე ყვავილებიანი ცელოფნის წინსაფრით მოგვევლინა. ეს წინსაფარი ძალიან უხდებოდა. თითქოს უფრო მეტი სითბო ჩასდგომოდა თვალებში, – შინაურული სიმყუდროვე და სითბო.

– ბატონო დავით, თქვენც გთხოვთ, – სამზარეულოში გამიყვანა და მითხრა: – თუ არ იცი, უყურე ლეონ რუვიმის ძეს და ისწავლი.

ლეონ რუვიმის ძე თევზებს წელავდა. ქურთუკი გავიხადე, სვიტერის სახელოები ავიკაპიწე და ჩემი ჯიბის დანა გავხსენი. ერთი მეტისმეტად წვრილი და გრძელი დანა იყო. ბუზს რომ წვერზე ფეხი დასცდენოდა, ზედ წამოეგებოდა. ლიტას შიშით გაუგანიერდა თვალები. თევზი რომ ავიღე და მუცელში შევუყარე, გააჟრჟოლა და სახეზე ზურგით მიიფარა ხელები.

– შეინახე ეგ დანა! ძალიან გთხოვ, შეინახე ეგ დანა!

ლეონ რუვიმის ძემაც მოიხედა. ისიც შეაძრწუნა ჩემი გასისხლიანებული დანის დანახვამ. მაგრამ მან მხოლოდ ეს ამოიძახა:

– ოო!

მაშინ ის დანა გავწმინდე, შარვლის უკანა ჯიბეში შევინახე და სუფრის დანა ავიღე. ღიმილით ვმუშაობდი და თან ლიტას ვუყურებდი, ხანდახან ისიც გამომხედავდა ხოლმე გაბუტული ბავშვის გამომეტყველებით; თითქოს მეუბნებოდა, შენგან ამას არ მოველოდიო. ნავთქურა აანთო, მომინანქრებულ თაბახზე ფქვილი დაყარა. თევზებს ღონიერი, ლამაზი ხელებით რეცხავდა, მერე პატარ-პატარა ნაჭრებად ჭრიდა, ფქვილში ავლებდა და ზეთმოსხმულ გახურებულ ტაფაზე აწყობდა. შეფიცხებული ნაჭრები ცოცხლებივით თრთოდნენ. სამზარეულო შემწვრის მძაფრი სუნით აივსო.

მეორე ნავთქურაზე წყალი დუღდა. ახლა ამას დაუტრიალდა. ძმარი, ბაჰარი, ხახვი და შავი პილპილი მოითხოვა, სმენაზე ვიდექით და მის ყოველ ბრძანებას ვასრულებდით. პირველ ხანებში ვიფიქრე, თავს გვაწონებს და იმიტომ ირჯება-მეთქი ასე. მერე და მერე კი დავრწმუნდი – მართალი არ ვიყავი. რაღაც თანდაყოლილი სილამაზე იგრძნობოდა მის მკვეთრ, მოზომილ და ამასთან ერთად მოქნილ მოძრაობაში. ტაფაზე ზეთი რომ დაასხა და ჰაერში რამდენჯერმე შემოატრიალა წრიულად, მინდოდა მეკითხა, ბალერინა ხომ არა ხარ-მეთქი. მაგრამ გამახსენდა – უკვე ორჯერ მქონდა ნაკითხი ეს, და სიცილი წამსკდა.

– რა გაცინებს? – მომიბრუნდა და წინწამოშლილი თმა მაჯით გადაიწია უკან.

– რაღაც გამახსენდა.

– რა რაღაც?

ვიცოდი ასეთი მიკიბ-მოკიბვა შორს წაგვიყვანდა და ვუთხარი, რაზეც გამეცინა.

ვითომ არ დავიჯერეო, მაგრამ, მაინც ესიამოვნა. უფრო ყოჩაღად განაგრძო საქმე.

ლეონ რუვიმის ძეს საკუთარი სახლის წინ გამართული თალარის ღვინო ჰქონდა, მოფერებით უსვამდა ბოთლებს ხმელ, კანგახეშეშებულ ხელს და აქებდა.

– კახური არ არის, მაგრამ ყირიმულ ღვინოებში იშვიათად შეხვდებით ამგვარსო.

ღვინოს ხოლმოგორული ყველი, ჩამუჟუჟებული სოკო და შემწვარი ბადრიჯნის კონსერვი მოაყოლა. სუფრა ლიტამ გააწყო, წინსაფარი მოიხსნა და სასიამოვნო დაღლილობის ღიმილით თქვა:

– ამასობაში მართლა მომშივდა. შეგვიძლია დავიწყოთ.

დავსხედით და ნამარხულევი ხალხის მონდომებით დავუტრიალდით იმ უბრალო, მაგრამ ლამაზად გაწყობილ სუფრას. ლეონ რუვიმის ძე აღტაცებაში მოვიდა ლიტას ნახელავით – ეს რა ბრწყინვალე კულინარი ყოფილხართო. ლიტა, პირიქით, სოკოს აქებდა, – ნეტა თქვენი მეუღლე აქ ყოფილიყო, მეც მასწავლიდა ასე გაკეთებასო.

– ეგ მარტო ჩემი მეუღლის დამსახურება არ არის, – ღიმილით ამბობდა ლეონ რუვიმის ძე, – აქვე, ჩვენს ზემოთ, ეკლესიასთან, სოკოს შენახვის დიდოსტატი ცხოვრობს, გლიკერია ფეოკტისტის ასული, – აი, დედაკაცი! – ლეონ რუვიმის ძემ მთელ სიგანეზე გაშალა ხელები, – ის არის მთლად უფროსი ტექნოლოგი და კონსულტანტი მთელი ამ ჩვენი რაიონის სოკოთმეურნეობისა. დადის და კონსულტაციებს უტარებს ჩვენს დედაკაცებს, ისე, უხელფასოდ, საზოგადოებრივ საწყისებზე.

– როგორ ბრძანეთ, რა ჰქვია? – იკითხა თვალებგაბრწყინებულმა ლიტამ.

– გლიკერია... არის ასეთი ბერძნული სახელი.

– რა საინტერესოა! ნეტავ ჩემი თვალით მაჩვენა!

– გაჩვენებდით, აქ რომ იყოს. მაგრამ, ახლა ისიც რომელიღაცა შვილთან არის გადახვეწილი – სადღაც ბეგპაკ-დალაში თუ პეკ-ბაგ-დალაში.

– კვალიფიკაციის ასამაღლებლად?

– არა, გამოცდილების გაზიარების მიზნით.

თამადად, როგორც ქართველი კაცი, მე ამირჩიეს. პირველი ჭიქა ჩვენი შეხვედრის აღსანიშნავად დავლიეთ. მეორით – ლეონ რუვიმის ძეს დავულოცეთ ოჯახი: ცოლი, შვილები. დამორცხვებული მოხუცი ფეხზე მდგარი გვიხდიდა მადლობას. სამადლობელი არ დაულევია, ფოტოსურათების დიდი ალბომები მოიტანა და გადაგვიშალა. პირველ გვერდზე დათვის ტყავზე დაგორებული შიშველი თოთო ბავშვების სურათები იყო. იმ სურათებიდან ვერაფერს გაიგებდი, გოგოები იყვნენ თუ ბიჭები. მერე კი ორი „მრისხანე ასული“ იჯდა. თმა პიონერ მამლაქათივით ჰქონდათ შეჭრილი. მეზღვაურული ტანსაცმელი ეცვათ. ისე ჰგავდნენ ერთმანეთს, – ვიფიქრე, ტყუპები იქნებიან-მეთქი.

– არაო, – თქვა ლეონ რუვიმის ძემ, – ეს, ალისა, თითქმის ორი წლით უფროსია დინაზე. აი აქ ნახეთ, სადაც ერთად არიან გადაღებული.

შესანიშნავი გოგოები იყვნენ, ჯერ ჩასუქებულები, ლოყებდაბერილები; მერე, უკვე თექვსმეტ-ჩვიდმეტი წლისანი, მაღლები, ტანკენარები. ერთსაც და მეორესაც ლამაზად შემაღლებულ მკერდზე, მაჯაზე მსხვილი ნაწნავი ჰქონდა გადმოგდებული.

– ახლაც აქვთ ასეთი ნაწნავები? – ვიკითხე მე.

– არა, რას ამბობთ! – გაეღიმა ლეონ რუვიმის ძეს და ჭიქა გამოცალა, – შეჭრილი აქვთ.

ჩვენ, მე და ლიტა, იმ ალბომის თვალიერებას განვაგრძობდით, ის კი თავისთვის ლაპარაკობდა:

– სურათებიდანაც მიხვდებით, როგორ ვზრდიდით, როგორ შევციცინებდით. ახლა წელიწადზე მეტია, თვალიც არ დამიკრავს არც ერთისთვის. მაგრამ მარტო ეგენი არ არიან დამნაშავენი. მთელი ჩვენი ცხოვრებაა ასეთი. მარტო ჩვენი ცხოვრება კი არა, მთელი დედამიწისა. ათასგვარი წიგნები, ჟურნალები, კინოფილმები და რადიოგადაცემები უხილავი თოკებით გვეწევიან შორეული მხარეებისაკენ. ახალგაზრდები სიამოვნებით მიჰყვებიან ამ თოკებს. ჩვენ კი, ბებრები, ჩვენს ადგილებს ვებღაუჭებით. გვეშინია, ვაითუ მგზავრობას ვერ გავუძლოთ და ყავლგასული ტარანტასავით დავიშალოთ გზაში. ვკარგავთ ერთმანეთს მშობლები და შვილები, ხშირ შემთხვევაში მეუღლეებიც კი. ვკარგავთ რაღაც დიდს – სიყვარულს, ხომ იცით, თვალი თვალს რომ დაშორდებაო...

გაოცებული შევაჩერდით მეცა და ლიტაც. ლიტამ ჰკითხა:

– რას აკეთებენ ახლა თქვენი შვილები მოსკოვსა და ტაშკენტში?

– ეე, – ხელი ჩაიქნია მოხუცმა, – აშენებენ, სახლებს აშენებენ. ერთიც ინჟინერია, მეორეც. გათხოვებით კი არც ერთი გათხოვილა. თუმცა რა ვიცი, იქნებ გათხოვდნენ კიდეც!

უცებ შეშფოთებულმა შემოგვხედა, წამოიწია და შემოგვევედრა:

– ვაიმე, ნუ მოიწყენთ! თავი შეგაბეზრეთ ამ გადაყრუებულმა ბებერმა. ეშმაკთან წასულან ერთიც და მეორეც. მე უკვე ყოველგვარი ვალი მაქვს მოხდილი მათ წინაშე. ახლა უნდა ვიმხიარულო! – ჭიქა აიღო, უცებ დაცალა და დადგა. ჩვენც დაგვალევინა. მერე ბარბაცით მივიდა რადიოლასთან, ხავერდის საფარი მოაძრო. რაღაც ძველი ფირფიტა დაუდო და ლიტა მრავლისმთქმელი ღიმილით მიიწვია საცეკვაოდ. ლიტაც გაჰყვა. გაბმულ ხრიალში გამოიკვეთა უტიოსოვის გაბზარული ხმა: „გულო, რატომ არ გინდა, რომ დამშვიდდეო“. ლიტამ გაიხარა. ლეონ რუვიმის ძე ხომ ზეიმობდა, ისეთი მონდომებით, ისეთი „ჩახვეული“ ილეთებით ცეკვავდა, გეგონებოდათ, რომელიმე ძველი ფილმის შემთვრალი პერსონაჟი გადმოსულაო ეკრანიდან. მალე კი დაიღალა. შუა ცეკვაში მოიხადა ბოდიში და ღიმილითა და ხელის ჩაქნევით დაჯდა. ლიტამ მე მიმიწვია, მაგრამ მე არ გავყევი, მე ჯერ „სათამადო საქმეები“ მქონდა მოსაგვარებელი. ჩვენი მშობლების სადღეგრძელო დავალევინე, ბრძოლის ველზე დაცემული მეგობრები მოვიგონეთ (მათ შორის ყირიმის, ამ მშვენიერი მიწის დამცველები), ყოველგვარი სიკეთე ვუსურვეთ ჩვენს და-ძმებს...

ლეონ რუვიმის ძე დაგვითვრა, ლიტას ეხვეწებოდა, – მოდი, მუხლზე დამიჯექი, შენ ხომ ჩემი შვილი ხარო. ლიტა ვითომდა იმიტომ ეუბნებოდა უარს, ძალიან მძიმე ვარო. თან კი მე მანიშნებდა, – რაღაც მიშველე, რას გაჩერებულხარ ასეო. მე ავდექი, ჭიქები შევავსე და ხალხთა ძმობის სადღეგრძელო მოვითხოვე. მე ქართველი ვიყავი, ლიტა – თათარი, ლეონ რუვიმის ძე – ებრაელი. ყველამ დიდი სიამოვნებით დავცალეთ ჭიქები. ლეონ რუვიმის ძე ისევ ლიტას მიუბრუნდა, ხან უცინოდა, ხან უწყრებოდა. რაღაც ბავშვობის ამბებს აგონებდა, – გახსოვსო, ბატებმა რომ შეგაშინესო, ტანისამოსი რომ დაგიმალეს ონავარმა ბიჭებმაო, – თან ალერსით უსვამდა ხელს თმაზე და მხრებზე, ლიტა მოთმინების ღიმილით უსმენდა. ბოლოს მოხუცს ცრემლები წასკდა. ამას უკვე მე ვეღარ გავუძელი და ჭიქა მივაწოდე. ლიტამ ხელი გადამიღობა, – აღარ გინდა, ნუ ასმევო. მაგრამ მოხუცი გაწყრა. გაგწკეპლავო, – დაემუქრა ლიტას, ჭიქა ჩაბღუჯა, ჩემთვის არ შემოუხედავს, ისე დაცალა, ძირს დაახეთქა და ყვირილი მორთო:

– არიადნა, შენ სადღა დაიკარგე, წყეულო დედაკაცოო.

ლიტას გული აუჩვილდა, ახლოს მიიწია, თავი მკერდზე მიადო, დაბლიდან ახედა და ხვეწნა დაუწყო – დამშვიდდითო. ამან მთლად გაამწარა მოხუცი. ლიტა მოიშორა, წამოდგა, სუფრას მუშტი მოუქნია, ბოთლი გადმოაგდო, ერთხანს ნიშნის მოგებით დასცქეროდა მის ნამსხვრევებს და ქანაობდა, მერე ხელი დაუშვა და თვითონაც დაჰყვა, მაგიდაზე დაემხო...

დიდი წვალებით გადავიყვანეთ საწოლზე. დავაწვინეთ და საკვირველი ამბის მოწმენი გავხდით. მძინარე კაცი ტირილს განაგრძობდა. ღაპაღუპით ჩამოსდიოდა ცრემლები. გაოგნებული დავყურებდით მეცა და ლიტაც. ლიტა შეშინებულივით მეკვროდა. თვალები იმასაც ცრემლებით ჰქონდა სველი. ბოლოს ისევ მე მოვახერხე თქმა:

– ღვინის ბრალია. ყველაფერი კარგად იქნება.

სუფრა ავალაგეთ, ლიტამ ჭურჭელიც დარეცხა, თაროზეც შეაწყო. დიდი მადლობისა და ბოდიშების წერილი დავწერეთ. მაგიდაზე დავდეთ და წამოვედით. ლიტა შუშაბანდიდან უკან შებრუნდა, საბრალობლად მოკუნტულ მოხუცს საბანი გაუსწორა, ჩაიმუხლა, მოკლედ შეკრეჭილ ჭაღარა თმაზე ხელი რამდენჯერმე ჩამოუსვა და რაღაც სიტყვების ჩურჩულით წამოვიდა ჩემკენ. გავუღიმე და ვკითხე – რას ჩურჩულებ-მეთქი. არაფერიო, მიპასუხა. ქუჩა სველი იყო, გრილოდა, ქურთუკს ხელი გაუყარა, რაღაც ბრაზით შემოიცვა და თავი ისე გააქნია, თითქოს თმიდან მტვერს იბერტყავდა. მე შემკრთალი შევჩერდი. მან ხელი მომკიდა, რამდენიმე ნაბიჯი ძალით გამატარა და მითხრა:

– შუა ადგილას გაწყვეტილ ფილმს დაემსგავსა დღევანდელი ჩვენი ამბავი.

ხელი უკანკალებდა, თითები ყინულივით ცივი ჰქონდა, ნიკაპში წავწვდი, ძალით ამოვახედე და ნიშნის მოგებით ვუთხარი მისივე სიტყვები – მე რომ მეუბნებოდა რამდენიმე საათის წინ:

– აი, თურმე როგორი ნერვები გქონია შენ?!

ხელზე ხელი დამკრა. გაეცინა. ქუჩაში კაცის ჭაჭანება არ იყო. ალაგ-ალაგ ბნელოდა კიდეც. რამდენჯერმე შევფიქრიანდით, – გზა ხომ არ აგვერიაო, მაგრამ თავი ამით ვინუგეშეთ – თავქვე თუ ვივლიდით, ადრე თუ გვიან, ტროლეიბუსის ხაზს წავადგებოდით. მართლაც ასე მოხდა. გაჩერება მოვძებნეთ და ლოდინი დავიწყეთ. ლიტამ ქურთუკის საყელო წამოიწია, ყელზე შემომეჭდო და მითხრა:

– გეწყინა, ხელი რომ დაგკარი პატარა ბავშვივით?

მე, რა თქმა უნდა, ის რაღაც ხელის დაკვრა არ მწყენია, მაგრამ ეს შეკითხვა მაინც მესიამოვნა. ჯიბეებიდან ხელები არ ამომიღია, ისე ვუთხარი:

– ნუ იქნები მეტისმეტად კარგი, თორემ გიჟური სიყვარულით შემიყვარდები და ცუდად წაგვივა საქმე.

– მაინც როგორ ცუდად?

– აქედან რომ წავალთ, წირპლიანი წერილების წერას დავიწყებთ და სურდოს ვერ მოვიშორებთ მთელი ზამთარი.

– ვეცდები, – თქვა მორჩილად, ხელები გამიშვა და კაბის კალთაზე დაიწყო გრძლად ჩაჭიმული.

ტროლეიბუსი მოვიდა. შიგ ორი კაცი იჯდა. ორივე მთვრალი იყო. რაღაც სიმღერას ხაოდნენ და ტროლეიბუსის ჯაყჯაყზე ერთმანეთს ეჯახებოდნენ.

– მეც მინდა სიმღერა, – თქვა ლიტამ.

– მოდი, მივიდეთ, ჩვენც ავყვეთ.

– არა, ასე არა. ტივი გინახავს? აი, ტივზე უნდა იჯდე და მღეროდე, დაბალ ხმაზე, გრძლად. ომიანობას კამის ნაპირას ვცხოვრობდით. მოდიოდნენ ღამღამობით მთვარით განათებულ წყალზე გრძელი, გრძელი ტივები და გვესმოდა ქალების სევდიანი ხმა – ოი და ოი... და ოი...

უკანასკნელი ორი სიტყვა ლამაზი კრინით წაიმღერა. სიცილი წასკდა. ხელები მუხლებშორის მოიქცია და მხრები აიწურა.

– საკმარისია რამდენიმე წუთი დაჰყო პაპების გვერდით და მაშინვე ფენიქსივით იწყებს გამოცოცხლებას რომანტიზმი.

უცებ ხელი ფანჯარაში გაყო.

– შეხედე!

ჩაბნელებულ ზღვაში მრავალსართულიანი სახლივით ჩახჩახებდა რომელიღაც დიდი სამგზავრო გემი.

ტროლეიბუსიდან რომ ჩამოვდიოდით, მოვაბრუნე და მისი სიტყვების პასუხად ეს ვთქვი:

– ლიტა, შენთან მინდა, რომ ვიყო.

– მეც მინდა.

– ოთახში მარტო ხარ?

– მარტო.

– მაშ მოვალ.

– სად?

– შენთან, ოთახში.

– გაგიჟდი?

– ჯერ არა, მაგრამ თუ შენთან არ დავრჩი, მაშინ ნამდვილად გავგიჟდები.

– ისევ სხვაგან...

– არა, შენთან უნდა მოვიდე.

ოდნავ უკან დაიწია და შიშით დამიწყო ყურება.

– კი, მაგრამ როგორ მოხვალ?

– ბელეტაჟზე არა ხარ?

– ჰო, რაღაც ეგეთზე.

– უკან ხომ აქვს კარი, აივნისკენ?

– კი, აქვს.

– დატოვე ღია და მე ვიცი.

ჩვენს სახლში აქა-იქ ენთო სინათლეები. მეორე კორპუსს უკანიდან წამოვუარეთ და ლიტას აივანი დავზვერეთ. მისწრებასავით იყო. ცემენტის მსხვილრიკულებიანი აივანი ორი მეტრის სიმაღლეზე არ იქნებოდა. ზუსტად ორის ნახევარზე შენთან ვარ-მეთქი – ვაკოცე და წამოვედი, გამოვიქეცი. მაგრამ უცებ გამახსენდა: ჩემს ოთახში შესვლა არ ღირდა, სადარბაზოს მორიგე ქალი კეტავდა, ორის ნახევრისათვის გამოსვლა გამიძნელდებოდა, ამიტომ ისევ ბაღში დარჩენა ვამჯობინე, ჯერ კი თორმეტიც არ იყო. ბუჩქებში ჩამალული სკამი ამოვირჩიე და დავჯექი. ნიავი არ იძვროდა. სადღაც ქვემოთ თუ გაიხრიგინებდა ხანდახან მანქანა, ანდა პორტში აკივლდებოდა გემი თუ შუქურა. საათნახევარს ასე რა გაიყვანდა. სკამის საზურგალს დავეყრდნე, თავი მკლავებზე დავდე და წაძინება ვცადე, ერთი პირობა ვგონებ ჩავთვლიმე კიდეც, მაგრამ სიცივემ ამიტანა და ისევ ფხიზლად ჯდომა ვამჯობინე.

– მხოლოდ ორი გაკვეთილისოდენა დრო... – ვეუბნებოდი საკუთარ თავს, – გაუძელ მხოლოდ ორი გაკვეთილისოდენა დროს!

წამოვდგებოდი, უხმაუროდ გავავარჯიშებდი ხელ-ფეხს და ისევ დავჯდებოდი. გახდა პირველი. დაიწყო წუთების თვლა, ვთვლიდი სეკუნდებსაც – ეერთი, ოორი, საამი... ორის ათ წუთზე წამოვდექი.

– რა სისულელეა მაინცდამაინც ზუსტად ორის ნახევრამდე დაცდა!

ბაღ-ბაღ წავედი, ფრთხილად, ფეხაკრეფით. იმ კორპუსის უკან რომ გავედი, სადაც ლიტა ცხოვრობდა, გულის ბაგუნმა შემაჩერა. ხის ქვეშ მივედი და მკერდზე ხელი დავიდე: „ნუთუ ასეთი მშიშარა ვარ, ან გული მაქვს სუსტი?! ნუთუ ვერ შევძლებდი მტრის ზურგში შესვლას, დასაზვერად რომ ვიყო გაგზავნილი?! რა არის საშიში აქ, ამ სახლში, სადაც უმეტესობა ბებრები ცხოვრობენ?!“ – საკუთარი თავი შემძაგდა და როგორც მომაბეზრებელ ადამიანს მივატოვებთ ხოლმე, ისე მივატოვე გულზე და შიშზე ფიქრი. ლიტას ფანჯარაშიც ბნელოდა, მაგრამ კარგად რომ დავაკვირდი, კუთხეებში მომწვანო შუქის წვრილი ზოლები გავარჩიე. აქეთ-იქით აღარ გამიხედავს, პირდაპირ წავედი, მხოლოდ ფეხის წვერებზე კი. შევხტი, აივნის ქიმს მოვეჭიდე, ავიწიე, ფეხი კარნიზს მოვდე, მარჯვენა ხელი რიკულზე გადავიტანე და გვერდულად გადავევლე მოაჯირს. აქ ჩემდაუნებურად ჩავჯექი, არავინ დამინახოს-მეთქი. მაგრამ იმ წამსვე ბაყაყივით გაბებღვილი წარმომიდგა თავი, წამოვიჭერ და სიმწრის ღიმილით მივაწექი კარს. სუსტი ტკაცანი გაისმა და უკვე შიგნით ვიყავი. მერე ფარდის იქით გავედი და ახალბედა კონფერანსიესავით გავჩერდი ზურგსუკან ხელებდამალული. ლიტა ოთახის შუაგულში იდგა, შინდისფერი ჩინური პიჟამა ეცვა, ხელები ლოყებზე შემოეწყო და უხმოდ იცინოდა.

– რა გაცინებს? – ძლივს გავბედე კითხვა.

– როგორ ჩაიმალე აივანზე! უ, რა ლამაზად ჩაიმალე!

„სხვა თუ არაფერია“... ამაზე მეც გულიანად გამეცინა...

ექვსის ნახევარზე წამოვედი. მორიგე ქალს კარი ძლივს გავაღებინე. ჩვენებურები, ქართველები შემხვდნენ, ძალიან დამათვრეს, დიდ ბოდიშს ვიხდი-მეთქი! არაფერსო, რა ბრძანებააო, – ეშმაკური ღიმილით მითხრა იმ მორიგე ქალმა. რა კეთილი ხარ-მეთქი, ხელზე ვაკოცე. გეყოფა, გეყოფაო.

ჩემი ოთახის გასაღები გამომიტანა, რომ იტყვიან, „მომაშავა“, მაგრამ მე მაინც მოვასწარი და კიდევ ვაკოცე.

– ახ, შე კავკასიელო სატანაო! – ხელი მკრა და ისევ მომიშორა თავიდან.

მე თითქოს მართლა ძალიან მთვრალი ვყოფილიყავ – ხელებაბლანდულმა გავაღე კარი, გაუხდელი გადავწექი საწოლზე და ჩემდაუნებურად ამოვიმღერე: „გადამაგდე და დამკარგე როგორც ჩერქეზმა ისარი“... მერე მივხვდი, რომ შეიძლება მეზობლები გამეღვიძებინა და ხმა გავკმინდე.

V

დილას, სასადილოში რომ ავედი, ლიტა უკვე იქ დამხვდა, მაგრამ უკვე მარტო აღარ იყო. ჩვენს მაგიდასთან ორიც სხვა იჯდა – ხანში შესული ქალი და კაცი. ყველას მივესალმე. ლიტა წამოიწია და ღიმილით წარმადგინა – ჩვენი კავკასიელი თანამესუფრეაო.

– ოო! – ამოიძახეს სიამოვნებით ქალმაც და კაცმაც და მაშინვე მივხვდი, რომ ბალტიისპირეთიდან იყვნენ.

სომეხმა ოფიციანტმა მისაყვედურა:

– თქვენ გუშინ არც სადილად ყოფილხართ, არც ვახშმად. იქნებ საჭმელები არ მოგწონთ?

– ახ, რა ბრძანებაა! – ვუთხარი მე, – პირიქით, ყველაფერი შესანიშნავია, მაგრამ შეიძლება სხვა დროსაც მომიხდეს სადილ-ვახშმის გამოტოვება.

– რატომ? რატომ?

– განგებ ვშიმშილობ. ერთმა პროფესორმა მირჩია, თუ ვიშიმშილებ, სიმაღლეში მოვიმატებ.

– ბევრი რამე ესმით მაგ პროფესორებს!

ჩვენს ახალ მესუფრე ქალს ჩაეცინა. ცოტა ხნის შემდეგ ჩვენკენ გადმოიხარა და გვიჩურჩულა:

– ჩემს მეუღლეს შეხედეთ.

მის მეუღლეს, მაღალ, ძალიან სასიამოვნო შესახედაობის სათვალიან მამაკაცს, თითქოს რაღაც შეეშალაო – სახე შეჰხურებოდა. ვერ იქნა და ვერ გაჭრა ხორცი.

– როდესაც სიმართლეს ხმამაღლა ამბობენ... – ისევ გვიჩურჩულა მე და ლიტას ჩვენმა მეზობელმა ქალმა.

ის იყო, უნდა მეკითხა, თქვენი მეუღლე მედიცინის პროფესორი ხომ არ არის-მეთქი, რომ ქანცგაწყვეტილმა კაცმა დანა-ჩანგალი უმწეო გამომეტყველებით დააწყო თეფშზე და შეწუხებულმა მოგვმართა:

– ათეული წლების განმავლობაში ვერ ვბედავდი ამის კითხვას, ახლა კი აღარ შემიძლია მოთმენა. მითხარით, გეთაყვა, სუფრის ეტიკეტი მოითხოვს, რომ დანა უთუოდ ბლაგვი იყოს?

ჩვენმა მეზობელმა ქალმა ხელი ლოყაზე იტკიცა და თვალები დახუჭა. შემდეგ უცებ გაახილა, რამდენჯერმე დაახამხამა და ჯერ ჩვენ მოგვხედა, მერე მეუღლეს შეაჩერდა.

– ვაი, სირცხვილო, თავს რატომ მჭრი, ძვირფასო! თუმცა მე ვგონებ, შენ სხვა რაღაც უნდა გეკითხა და დაიბენი. ოფიციანტის ბრალია – ასე ხმამაღლა არ შეიძლება სიმართლის თქმა. ხომ სხვა რაღაც უნდა გეკითხა და დაიბენი, ძვირფასო?!

ო, რა კარგი ხალხი იყო, ლიტერატორი ქალი აღმოჩნდა. გვარი, მომიტევოს და, ვერაფრით ვერ დავიმახსოვრე (ჩვენ ხომ, ქართველებს, ძალიან გვიჭირს ბალტიისპირეთის ხალხთა გვარების დამახსოვრება), სახელად კი ჩვეულებრივი სახელი ერქვა – ანა. მისი მეუღლე მართლა მედიცინის პროფესორი ყოფილიყო. მოვლილი ჰქონდა მთელი ევროპა. ოცდათექვსმეტ წელს ესპანეთში ებრძოლა ფაშისტების წინააღმდეგ.

სუფრიდან რომ წამოვიშალეთ, ოფიციანტმა ქალმა გვერდზე გამიარა და მიჩურჩულა:

– შენი მეგობარი ქალიც სიმაღლეში აპირებს მომატებას? ფრთხილად იყავით, სიგანეში არ წავიდეს მეტისმეტად.

ლიტა წინ მიდიოდა და ისეთი თვალებით მოგვხედა, თითქოს ყველაფერი გაეგონოს. მე გავუღიმე, და რომ მკითხა, რას გელაპარაკებოდაო, არაფერს-მეთქი.

– მეზობლები ვართ და ზრუნავს. სადილად აუცილებლად მოდითო. შენ ძალიან მოსწონხარ.

– რაო, ჩემზე?

– მიკვირს, ეგეთი კარგი ქალი შენ როგორ გიყადრებს თავსო.

– ნეტავ შემეძლოს შენი ნაწერების კითხვა, იქაც თუ ასე ადვილად თხზავ!

– როგორ გეკადრებათ!

ჩვენი თანამესუფრენი დიდის თავაზით დაგვშორდნენ. პროფესორი შესანიშნავად მიდიოდა, შესანიშნავი კოსტიუმი ეცვა.

– აი, მოხუცი!

– არც ცოლია მაინცდამაინც ახალგაზრდა და როგორ უჭირავს თავი, არა?

– აბა, აბა! თმა ნახე ჯერ მარტო!

– თმა შეღებილი აქვს, შენ ის თქვი, რა ცინცხალი თვალებით იყურება!

ღრუბლიანი ამინდი იყო, ნიავი ქროდა, გრილოდა. დამსვენებლები ეზოში ბორიალობდნენ – კროკეტს და ბადმინტონს თამაშობდნენ. მელოტი მოხუცი (ცნობილი მწერალი, რომელიც დიდი ამბით მომიკითხავდა ხოლმე) შუა გზაზე ჩაცუცქულიყო და ვიღაცის პატარა ფინიას ეთამაშებოდა.

– ჩვენ ახლა დავშორდებით და თხუთმეტი წუთის შემდეგ ქვემოთ, ბებერი მუხის ქვეშ შევხვდებით. ქალაქში უნდა წაგიყვანო, საქმე მაქვს, – მითხრა ლიტამ.

– არ გეძინება? – ვკითხე მე...

– შენ?

თავი გავაქნიე უარის ნიშნად.

მკვირცხლად ჩაირბინა ცემენტის განიერი კიბე და თავისი კორპუსისკენ წავიდა. მე მელოტმა მოხუცმა შემაჩერა. ოქროს კბილებით მიღიმოდა და თან მარცხნივ გადახრილი ისევ ფინიას ეალერსებოდა.

– ხომ კარგია აქაურობა, არა? მე ძალიან ხშირად დავდივარ. მე თქვენთანაც ბევრჯერ ვყოფილვარ. „თბილისო, მზის და ვარდების მხარეო“... როგორ მღერით? მე მიყვარს თქვენი მხატვრები: გუდიაშვილი, კაკაბაძე, ფიროსმანი...

მხატვრობაზე ლაპარაკს თუ დავიწყებდით, ერთ საათს ვერ მოვრჩებოდით. ამიტომ მხოლოდ დავეთანხმე – შესანიშნავი მხატვრები არიან-მეთქი.

– კიდევაც ჩამობრძანდით, ბევრ ახალ რამეს ნახავთ, – ბოდიში მოვუხადე და ქვემოთკენ წავედი. ლიტა უკვე მუხის ქვეშ იყო. სკამზე იჯდა და პატარა ბავშვივით აქნევდა ფეხებს.

– საიდან გაჩნდი ასე სწრაფად?

ხელი ჩამუქებული მთებისკენ გაიშვირა, ოდნავ გვერდზე გადაწეულმა გახედა იმ ხელს და თქვა:

– ალბათ რა კარგია, არა, ახლა აგერ იქ!

მე ჩემი გორაკზე მოგზაურობის ამბავი მოვუყევი. ისიც ვუთხარი, მასზე რომ ვფიქრობდი იმ გორაკის მწვერვალზე მდგარი.

სინანულის გამომხატველი ღიმილით მიყურებდა და ფეხების ქნევას განაგრძობდა. მერე გაგრძელებულად თქვა:

– უსინდისო!

– გინდა, ახლაც წავიდეთ?

მე მხედველობაში მქონდა გორაკი, იმან კი ეს მკითხა:

– მთაზე?

– თუ გინდა მთაზე ავიდეთ, სულ მაღლა. უკეთესს ვერაფერს ვერ ნახავ ცხოვრებაში.

– ახლა ბაზარში უნდა წაგიყვანო. ხილი მინდა, ვგიჟდები. შენ ხომ იცი ცნობა, რომელი კარგია, რომელი ცუდი.

– რა თქმა უნდა. მთაზე მაშ ხვალ წავიდეთ. დილითვე, ძალიან ადრე, თუ რა თქმა უნდა, დარი იქნება. სამ საათში ავალთ. ცოტა სასმელ-საჭმელიც წავიღოთ.

– გენიალური ბიჭი ხარ.

– ნუ იტყვი!

ავდექით და ქალაქისკენ დავეშვით. მარცხენა მკლავზე მეკიდებოდა, დაბლიდან შემომყურებდა. უცებ ფეხისწვერებზე აიწია და მაკოცა. გავოცდი და შიშით მიმოვიხედე აქეთ-იქით. ზემოდან ვიღაც წყვილი მოდიოდა.

– მე არ მეშინია არავისი, ჰო, არ მეშინია არავისი! – ისეთი ჯიბრით ამბობდა ამას, თითქოს ვიღაცის ჩაჩუმება ჰქონოდეს განზრახული.

– მაგრამ შენ ხომ ძალიან ჭკვიანი ქალი ხარ.

– რეებს მიგონებ, რა სისულელეა. მე ვარ ჭკვიანი?! განა ჭკვიანი ქალები ნატრობენ ასეთ რამეებს? ვიჯდე ძირს, ხალიჩაზე, ფეხშიშველი გივლია, როგორი კარგია ფეხშიშველა სიარული! წინ მედგას დიდი, დიდი... რა ჰქვია? ჰო, ვერცხლის ცივი სინი. ის სინი კი სულ სავსე იყოს: ატმებით, ყურძნებით, მსხლებით, ბროწეულებით. კიდევ, იცი რა? ღამე მეძინოს ნაბადში და ეს ნაბადი შენი იყოს. შენ მონადირე იყო, მშვილდ-ისრით მონადირე. შემოიტანო თავგადაგდებული ჯეირანი იურტაში და დააგდო...

– მოვბრუნდე და დავინახო ნაბდის ცხელ სიბნელეში მოგიზგიზე თვალები. აბა, მომხედე!

მომხედა. წამწამები ზედიზედ რამდენჯერმე დააფახურა, უცებ წამოიწია და კიდევ მაკოცა.

ეს უკვე მეტისმეტი იყო. მიმოხედვაც კი ვეღარ გავბედე.

– მეტს აღარ ვიზამ! მეტს აღარ ვიზამ! – თქვა მუდარით და განზე გაიწია.

ტუჩებმოკუმული მოდიოდა, ეტყობოდა, სუნთქვასაც კი იკავებდა, მხოლოდ თვალები უციმციმებდა ბავშვივით. მომიახლოვდა, ცდილობდა არ გაღიმებოდა.

– სულ დამავიწყდა, ოცდაცხრა წლის რომ ვარ.

– თანაც ექიმი, – დავუმატე მე.

– ექიმობა რა შუაშია, აქ დამსვენებელი ვარ.

ავტობუსში ავედით, რამდენიმე გაჩერება გავიარეთ და ჩამოვხტით. ბაზარი თითქმის გაჩერებასთანავე იწყებოდა. კედლებისა და მესრების ძირას პატარ-პატარა ფარდულები და ალაჩუხები იყო ჩამწკრივებული. ხელზე მოვაჭრენი ქრიზანთემებსა და გეორგინებს ყიდდნენ. ფარდულებში გამოფენილი იყო ხავერდის სუფრები და გობელენები, ცელოფნის ფერად-ფერადი საწვიმრები და საფულეები, სეილონის კოფთები და სვიტერები. გამყიდველები ყველას სთავაზობდნენ თავიანთ საქონელს, მაგრამ მყიდველების ცივ გამოხედვაზე ნაკლებად მოქმედებდა მათი პატიჟი. ისინი ყვავილებსა და ხილს უფრო ეტანებოდნენ. ჩვენც ხილით დავიწყეთ. ჯერ ალექსანდრეს მსხალი ვიყიდეთ, მერე – შაფრანი ვაშლი, მერე – ბროწეულები. მე ერთ ახალგაზრდა ქართველსაც გადავაწყდი – ნეჭოებს ყიდდა. თანაც მთელი ტომარა ჰქონდა. წავსულიყავით, ცოტა რამ დაგველიაო, – შემომთავაზა იმ ქართველმა. მე ლიტაზე ვანიშნე – მარტო არა ვარ-მეთქი.

– წამეიყვანე, კაცო, მაგიც.

გამეცინა, მხარზე ხელი დავკარი, დავემშვიდობე – სხვა დროს-მეთქი.

ბაზრის ერთ კუთხეში ღვინო აღმოვაჩინე. ჩამოვუარეთ, ყველა გავსინჯე. ერთი ახალდამწარებული ვარდისფერი მომეწონა. სათნო შესახედაობის დედაბერს ჰქონდა. ბოთლიანად ვიყიდე, მერე ცოტა ყველი და პურიც ავაწონინე დუქანში. ლიტას უკვირდა, ყველი და პური რად გინდაო. მე ვუთხარი:

– ჩვენში ასეა, ღვინოს ყველი და პური მაინც უნდა დააყოლო, ისე არ შეიძლება.

– ვაშლით?

ვრცელი ახსნა-განმარტება დავიწყე. მაინც არ დამიჯერა, ხილით სჯობიაო.

გულიანად კბეჩდა მსხალს და ნეტარებით უშვერდა სახეს მზეს, რომელიც ის-ის იყო გამოვიდა ღრუბლებიდან.

ზღვის პირას ჩავედით და ჯებირის ძირას ვისხედით. აქ მყუდრო იყო, ნიავი სადღაც ზემოთ გადადიოდა. მხარი მხარს მივაყუდეთ და ვიყავით ასე. ხან ის მოიწაფებდა ბოთლს, ხან მე. ის ვაშლს აყოლებდა, მე ყველს და პურს. ბოთლი რომ დაიცალა, ისევ წავედი ბაზარში და ერთი ბოთლიც ჩამოვიტანე. ლიტა მოქუფრული იჯდა. ხომ არავინ გაწყენინა-მეთქი. ქვედა ტუჩს ისე დააჭირა კბილი – სხვა რამის კითხვა ვეღარ გავბედე. ის ბოთლიც ჩავცალეთ. უფრო მოხერხებულად მივიკუნჭეთ ჯებირის ძირას და ჩავთვლიმეთ. მე ჩამძინებოდა კიდეც. ლიტამ გამაღვიძა, გვერდში მიჯიკავებდა და საათზე მანიშნებდა – ორი ხდებაო. ისე სწრაფად გადასულად მომეჩვენა ის დრო, ჩემს საათს დავხედე. მართლა ორი ხდებოდა.

– წავიდეთ, ერთხელ მაინც ვიყოთ თავის დროზე სასადილოში.

– სულერთია, მაინც ვაგვიანებთ, იცი სად წავიდეთ?

ჩვენს რესტორანში. როგორ ერქვა? „პრიბოი“.

– არა, ეს ჩანთა ხომ მაინც უნდა ავიტანო შინ.

რაღა გაეწყობოდა! ძალიან არ მინდოდა იმ მშვენიერი სავანის მიტოვება, მაგრამ მაინც გავყევი. ტაქსი გავაჩერებინე, ჩავსხედით და ათ წუთში უკვე შინ ვიყავით. ლიტა თავისი კორპუსისაკენ გაიქცა, მე პირდაპირ სასადილოსკენ ავედი. ჩვენი ახალი თანამესუფრენი უკვე ამთავრებდნენ სადილს. ისევ ისეთები იყვნენ, თავაზიანები, მხიარულნი. ლიტაც ამოვიდა. ცოტა რამ შევჭამეთ. მერე ერთი ორი საათი ეგრეთწოდებულ წყნარ თუ მკვდარ საათს შევწირეთ და ექვსის ნახევრისთვის ისევ ქალაქში წავედით.

– მუშაობა? – მკითხა ლიტამ.

ტუჩებზე ხელი მივაფარე და ვანიშნე, გაჩუმდი-მეთქი. ისიც გაჩუმდა, მხოლოდ ეგ იყო, რომ თავს აქნევდა, თითქოს რაღაცას ნანობდა. ამაზეც ვუთხარი:

– არავითარი თავისქნევა არ არის საჭირო. უჩემოდაც ყელამდეა აღსავსე კაცობრიობა რჩევა-დარიგებებით.

ზღვასთან რომ გავედით, დახორებული ღრუბლებიდან წითელმა მზემ გამოანათა. ერთხანს იმ მზეს და ძოწისფერ დაკარგულ მთრთვინავ ზღვას ვუყურებდით სანაპიროს მოაჯირზე გადაყუდებულები. ლიტამ მკითხა:

– რატომ იზიდავს ადამიანების თვალს ისეთი რამეები: მზის ამოსვლა, ჩასვლა, პირველი ფიფქების გამოჩენა?

მე არ ვიცოდი „რატომ იზიდავს ადამიანის თვალს ესეთი რამეები“ და ღიმილით მივუგე:

– ალბათ ჯერ კიდევ გვაქვს შემორჩენილი ჩვენი წინაპრის, მაიმუნის ზოგიერთი ნიშნები, – კერძოდ – საშინელი ცნობისმოყვარეობა.

შემდეგ მოვუყევი მაიმუნების ცნობისმოყვარეობის ამბები, რომლებიც, ვინ იცის, როდის და სად მქონდა წაკითხული. ბევრი იცინა. მარცხენა ხელისგულზე თავის რბილ თითებს მისვამდა და მაქებდა:

– რა კარგია, ასე ადვილად რომ იშორებ ათასგვარ აბეზარ კითხვას.

„პრიბოის“ მივუახლოვდით, გავაჩერე და ვანიშნე – ჩავიდეთ-მეთქი.

– ჩვენს რესტორანში? – იკითხა მან.

– ჩვენს რესტორანში, – მივუგე დიდის ამბით.

ხის მორყეულ საფეხურებზე ქანავ-ქანავით ჩავდიოდით. ლიტა აღტაცებული იყო.

– ნუთუ საგანგებოდ არის გაკეთებული ასეთი კიბე?

– რა თქმა უნდა, – ვუთხარი მე, – აქ ყველაფერი საგანგებოდ არის გაკეთებული, რომ დამსვენებლები გაახარონ. ტალღებიც საგანგებოდ არის შეფერილი, მთებზეც და ხეების კენწეროებზე საგანგებოდ უშვებენ ნისლს, ნაძვნარის სურნელებასაც.

ლიტა ისე შეჩერდა, თითქოს ცივი, ძალიან ცივი წვეთი ჩავარდნოდეს კისერში. ნელ-ნელა მომიბრუნდა და შეწუხებული სახით შემომევედრა:

– ნუ, რა, ნუ! მე მაპატიე, რომ თვითონ ვიკითხე, და მეტს ნუღარ გავაგრძელებთ ასე.

პატარა ბავშვის უმწეობა ამოვიკითხე მის თვალებში, გამახსენდა, როგორად მეჩვენებოდა ჩვენი გაცნობის პირველ დღეს, გამეცინა და თმაზე გადავუსვი ხელი.

რესტორანში უჩვეულო სიწყნარე იყო. მეგარდერობე ქალმა გვიცნო, ძველი მეგობრებივით მიგვიღო, ლიტა მოიკითხა. ისიც შენიშნა – მოკეთებულხართო. აღარ იცოდა, რითი ეცა პატივი. მე სიწყნარე მეჩოთირებოდა და ვკითხე, რა არის, ეს სიწყნარე რას უნდა მიეწეროს-მეთქი.

– ორკესტრს დღეს დასვენება აქვსო.

მე წავიხუმრე – არ ვიცოდი, ორკესტრებსაც თუ დასვენება ესაჭიროებოდათ-მეთქი.

მეგარდერობემ სერიოზულად, მაგრამ დედაშვილური სითბოთი განმიმარტა:

– აბა, როგორ, ისინიც ადამიანები არიან, ან აბანოში სჭირდებათ წასვლა, ან სხვაგან.

ჩვენ „ხასიათი გავუსწორეთ“ – თითქოს დიდად კმაყოფილი დავრჩენილიყავით ასეთი განმარტებით – თავი დავუკარით და დარბაზში შევედით. დარბაზის მხოლოდ სამი თუ ოთხი მაგიდა იყო დაკავებული... დასავლეთის ფანჯრებს მზე მოსდგომოდა. სხივები ლარებივით იყო დაჭიმული მაგიდების თავზე. აივანი ხომ სულ ცარიელი იყო. იქ გავედით და მოაჯირთან დავსხედით.

ოფიციანტმა სამზარეულოს კარში გამოიხედა, რაღაცას ჭამდა, დაგვინახა, გვიცნო, და დარცხვენილი შეიმალა შიგნით. მაგრამ სულ ცოტა ხანში გამოჩნდა. გაუბედავი ნაბიჯებით მოდიოდა. ღიმილს იკავებდა. მოვიდა ჩვენთან, მოგვესალმა, წინსაფრის ჯიბიდან ბლოკნოტი ამოიღო და ფანქარი მოიმარჯვა. მე ლიტას შევხედე, ის ისე უყურებდა ოფიციანტს, თითქოს უცნობი ტომის წარმომადგენელი მდგარიყო ჩვენ წინ. არ მინდოდა მისი ასე სასიამოვნო გარინდებიდან გამოყვანა და ისევ ოფიციანტს მივუბრუნდი:

– მოგვიტანეთ, რაც თქვენ გნებავთ.

ოფიციანტი გაწითლდა, მხრები შეატოკა და მეოცნებე თვალებში მზეები აენთო.

– ნუ მაყენებთ უხერხულ მდგომარეობაში, იქნებ სულაც არ მოგეწონოთ, რასაც მე შემოგთავაზებთ?

– არა, არ შეიძლება თქვენ ცუდი გემოვნება გქონდეთ.

– ოო, – გააგრძელა ოფიციანტმა, კიდევ გაწითლდა და მერე სწრაფად ჩამოთვალა: ჩეხური ლუდი, ხმელი ნაფოტა თევზი, შვეიცარიული ყველი.

– ბრწყინვალეა!

პირველ მოტანაზე ოთხი ბოთლი ლუდი მოვატანინე. ოფიციანტი ისე სწრაფად მოძრაობდა, ისე ლამაზად აკეთებდა ყველაფერს, მე ლიტას შევხედე. ლიტას ისევ ცნობისმოყვარეობის ღიმილი დასთამაშებდა სახეზე. ოფიციანტი რომ მოვიდა, ისე, სასხვათაშორისოდ თქვა:

– მოსწონხარ, თვითონაც ცდილობს, თავი მოგაწონოს.

– აპაჰ! – ვთქვი მე და ჭიქები შევავსე. ლუდი ვარო, იმას ეთქმოდა. ოქროსფერი და ყინულის ნაჟურივით სუფთა, ჭიქებში შამპანურივით ქაფდებოდა და შუშხუნებდა. ნელ-ნელა ვსვამდით და თან თევზს ვწიწკნიდით.

უცებ ზღვაში რაღაც აჭრიალდა და მერე წყალში მოადინა დგაფანი. მივიხედეთ, იქ ნაპირიდან ოციოდე მეტრის მოშორებით, ტივზე გამართული ექსკავატორი იდგა. რომ მოვედით, ზედ არავინ ჩანდა. მის უკან, ჰორიზონტზე, წითელი მზე ბრწყინავდა. ახლა ჯიხურიდან ზორბა ყმაწვილი კაცი გვიყურებდა. ჯახაჯუხით ჩააგდებდა ვეებერთელა ჩამჩას წყალში, რაღაც ბერკეტებს გადასწევ-გადმოსწევდა, ჩამჩას თავისკენ მიითრევდა, მერე მაღლა ასწევდა, ანძას გაატოკებდა და წყლის ფსკერიდან ამოღებულ სილასა და ხრეშს ნაპირზე გადმოჰყრიდა. ჩვენ რომ ყურადღება მივაქციეთ, უფრო მეტი მარიფათის გამოჩენა დაიწყო, მე ჭიქა ავწიე და ვანიშნე, შენ გაგიმარჯოს-მეთქი. იმან ხელის მაღლა აწევით გადამიხადა მადლობა, ექსკავატორის ჩამჩაც რამდენჯერმე გააქნია ჰაერში და გაიცინა.

ლიტა ამ ყმაწვილსაც გაოცებითა და აღტაცებით უყურებდა. მერე მკითხა:

– რა ბედნიერია, არა?

– რა თქმა უნდა, – მივუგე მე. თუმცა ანგარიში არ მიმიცია, რატომ უნდა ყოფილიყო ბედნიერი. ეს იმწამსვე იგრძნო ლიტამ და მთხოვა, განმემარტა – რაში მდგომარეობდა მისი ბედნიერება. მე ცოტა დავფიქრდი და მერე ფრთხილად დავიწყე:

– უპირველეს ყოვლისა, ჯერ იმით არის ბედნიერი, რომ მისი ხელობის ხალხი ჯერჯერობით, ძალიან იშვიათია ქვეყანაზე. აქ ბევრი-ბევრი, ათი მეექსკავატორე მუშაობდეს ათი ათასი შოფრის გვერდით. ჯერ მარტო ეს! შემდეგ ეგენი საკმაოდ ბლომადაც იღებენ. ჩვენთან, მშენებლობაზე, ერთი მეექსკავატორე მუშაობდა და ხუთი-ექვსი ათასი მანეთი ჰქონდა ხოლმე გამომუშავებული, ძველ ფულზე. არც ეს აიღებს ნაკლებს. და მესამე კიდევ ის, რომ იცის, რასაც აკეთებს და ყოველ საღამოს ხედავს თავისი შრომის შედეგს. მეოთხე – ეყოლება მასავით ღონიერი ცოლი. სამუშაოდან დაბრუნებულს დაახვედრებს შემწვარ კარტოფილს და ძმარში ჩაწყობილ, ჩამუჟუჟებულ ქაშაყს. ეყოლება ბუთხუზა ბავშვები...

– და ეს იქნება ბედნიერება?

– იცი, ლიტა, რამდენი ადამიანიც არსებობს ქვეყანაზე, იმდენი შეხედულებაა ბედნიერებაზე. თანაც დროის გარკვეულ მონაკვეთში, სამი წლის შემდეგ შეიძლება, მე აღარ ვთქვა ასე მაგ მეექსკავატორეზე. ჩვენს ფიზიკურ მდგომარეობასთან ერთად იცვლება ჩვენი ფიქრები და შეხედულებებიც. მე ერთ ხანობას, რა მიმაჩნდა უდიდეს ბედნიერებად, იცი? მეეტლეობა. მე მოვესწარი თბილისურ ეტლებს, წითელსარტყლიან მეეტლეებს, დიდის ამბით რომ ისხდნენ კოფოებზე...

ლიტამ გაიღიმა და ამათვალიერა.

– შენ მეეტლედაც არ იქნებოდი ცუდი!..

– განსაკუთრებით მაშინ, როცა ეტლში შენნაირი ქალბატონები მესხდებოდნენ.

ექსკავატორთან ნავი მივიდა. შიგ ორი კაცი იჯდა. ერთი ტივივით სადგარზე შეხტა, მეორემ თოკი მიაწოდა. ნავი რკინის კაუჭზე მიაბეს და მეორე კაცი მაღლა ავიდა. მეექსკავატორემ მუშაობა შეწყვიტა და დაბლა ჩამოვიდა. სამივე ერთად იდგა და რაღაცას ლაპარაკობდა. ახალმოსულებს ისეთი გამომეტყველება ჰქონდათ, თითქოს რაღაცას ემუქრებოდნენ მეექსკავატორეს. მეექსკავატორე თავისი ჯიხურისკენ წამოვიდა. იქ, ჯიხურის სარკმელზე, ყავისფერი პიჯაკი ჰქონდა გადაკიდებული. ის პიჯაკი აიღო, ჩვენკენ მობრუნდა, გამომშვიდობების ნიშნად დაგვიქნია, გაგვიღიმა და წავიდა. ის ორი კაცი უკვე ნავში უცდიდა, თვითონაც შიგ ჩახტა, თოკი ახსნეს, ძრავა აამუშავეს და პორტისაკენ გაცურეს.

– დაიჭირეს? – იკითხა ლიტამ.

– პირიქით, მე მგონი რაღაც საჭირო საქმეზე წაიყვანეს.

– ოცდაჩვიდმეტში ასე იჭერდნენ ხოლმე, არა?

– უარესადაც.

– უარესად როგორღა?

– მაშინ სტუმრებს ხელები მაკინტოშის ჯიბეებში ჰქონდათ ჩაყოფილი.

ლიტამ თავი დახარა და მერე თქვა:

– მამა დაიჭირეს ასე.

– მამაჩემიც.

– ჰოო?

– აბა რა!

– თუ დაბრუნდა?

– აჰ!

ლიტამ ჭიქა ოდნავ ააცილა მაგიდას.

– მოდი, მათ ტანჯულ სულებს გაუმარჯოს.

დავლიეთ და დიდხანს ხმა არ ამოგვიღია.

მერე ისევ ვსვამდით და სხვადასხვა რაღაცეებზე ვლაპარაკობდით. კარგა რომ შებინდდა, წამოვედით. რაღაც ახლებურ სიახლოვეს ვგრძნობდი ლიტასთან. ბნელ ადგილებში ვჩერდებოდით, ისე ვეხვეოდით და ვკოცნიდით ერთმანეთს, თითქოს პირველად შევხვედრილიყავით დღეს.

რაღაც ბაღი გავიარეთ და მთავარ ქუჩაზე გავედით. იქ კინოთეატრი იყო. კინოთეატრს ორი დარბაზი ჰქონდა – პატარა და დიდი. დიდში „შვიდ ძიძას“ უჩვენებდნენ. პატარაში – ლამორისის ფილმს – „მოგზაურობა საჰაერო ბუშტით“. ამ ფილმზე კარგი რაღაცეები მქონდა გაგონილი, ლიტას ვთხოვე შევიდეთ-მეთქი.

– როგორც შენ გინდოდესო.

ბილეთები ავიღეთ, შევედით და პატარა ფოიეში კუთხის სკამები დავიკავეთ. ჩვენს პირდაპირ მოხუცი ქალი და კაცი იჯდა. ეტყობოდა, ცოლ-ქმარი იყვნენ. ისხდნენ ჩუმად, პატარები, ცოცხალთვალებიანები... ერთი სიტყვა არ უთქვამთ ათი წუთის განმავლობაში.

– მაგათ ყველაფერი, ყველაფერი იციან ერთმანეთისა, არა? – მკითხა ლიტამ.

– ალბათ.

– და აღარაფერი აინტერესებთ ერთმანეთისა...

– პირიქით. სწორედ მაგათ აინტერესებთ ისეთი რამეები, რაც ყველაზე ნამდვილია ცხოვრებაში.

– კერძოდ?

– ფიზიკური და სულიერი სიმართლე, ეგენი ფესვებდაწყვეტილი ხეებივით არიან მიყუდებული ერთმანეთზე და ეს აკავებთ, რომ ორივე არ დაეცეს. საკმარისია, გამოეცალოს ერთი და დაეცემა მეორეც.

– ესე იგი, უფრო საჭირო არიან ერთმანეთისთვის, ვიდრე ჩვენ?

– რა თქმა უნდა.

ლიტამ მეორე ხელიც დამადო მკლავზე და უფრო მჭიდროდ მომეკრა. ვინც კი შემოდიოდა ან ფოიეში იჯდა, ყველანი ჩუმად იყვნენ. ბოლოს, სამი ზარიც დარეკეს. ჯერ ჟურნალი გვაჩვენეს – იუგოსლავიის ერთ პატარა კუნძულზე ინდოეთიდან ჩამოყვანილი მანგუსტები მუსრს ავლებდნენ გველებს. მერე ფილმიც დაიწყო. პაპა და შვილიშვილი, რომლებიც ძალიან ჰგვანან ჟიულ ვერნის პერსონაჟებს, ნარინჯისფერი ლამაზი საჰაერო ბუშტით გადაუვლიან მთელ საფრანგეთს. ისეთი კარგი იყო მაღლიდან დანახული ქალაქები, გზები, მინდვრები და ტყეები, სიამოვნებისგან გვაჟრჟოლებდა. ალპებს რომ მიაღწიეს, ჩვენ საბოლოდ გადავწყვიტეთ – გათენდებოდა თუ არა, მთებში წავსულიყავით.

გარეთ ცას ვუყურებდით, გვინდოდა, გაგვეგო, როგორ ამინდს გვპირდებოდა ხვალისთვის. ეტყობოდა, ნაფლეთ-ნაფლეთი ღრუბლებით იყო დაფარული – აქა-იქ ციმციმებდნენ ვარსკვლავები. შავად გაბარდღულ სოჭებზე რაღაც ღამის ფრინველები წრიპინებდნენ და ფათქუნებდნენ. სანამ დავშორდებოდით, კიდევ წავედით ჩვენს ხეივანში. ლიტა სულ ჩუმად იყო და როგორღაც ღონეგამოცლილი თითებით მეფერებოდა. მერე ყველამ რომ დაიძინა, ჩვენც წავედით ჩვენ-ჩვენ ოთახებში.

VI

დათქმული გვქონდა, ცხრის ნახევარზე ხეივანში შევხვედროდით. რვა არ იყო, რომ სასადილოში ავედი. სომეხ ოფიციანტს ვთხოვე: ჩვენი წილი მშრალი საუზმე გაგვიხვიე, სევასტოპოლში მივდივართ, ნაომარი ადგილები უნდა დავათვალიეროთ-მეთქი. ეჭვის თვალით შემომხედა, მაგრამ რა ძალა ჰქონდა, სადღაც მაინც მეგობრები ვიყავით. შემწვარი თევზი, ძეხვი, ყველი და ნამცხვრები გამიხვია. ისევ იმგვარად – დაეჭვებულმა გადმომცა და წამოსვლისას უკან დამადევნა:

– გისურვებთ დროის მხიარულად გატარებას.

მივუბრუნდი, მსხვილ ფეხებზე ღონივრად იდგა, ვეებერთელა მკერდი ერთმანეთზე გადაჯვარედინებულ მკლავებზე ედო. პირწავარდნილი პომონა ხარ-მეთქი, – და მისი რეაქციისათვის აღარ დამიცდია, გამოვიქეცი. საჭმელები მხარზე გადასაკიდ ბადურაში ჩავაწყვე, ქვემოთ ჩავირბინე, ორი ბოთლი ღვინო ვიყიდე, ისიც იმ ბადურაში ჩავდგი, ქურთუკი ამოვიიღლიავე და ხეივნისკენ წავედი. ლიტა უკვე იქ იყო, სკამზე იჯდა და მიღიმოდა. რომ მივუახლოვდი და გამარჯობა ვუთხარი, მკითხა:

– სიზმრების გჯერა?

ისეთი გაბრწყინებული თვალები ჰქონდა, ვიფიქრე ესიამოვნება, თუ ვეტყვი – მჯერა-მეთქი.

– მაშინ იცი, რა, დღეს მე სადმე ჩავიჩეხები.

ერთ წამს შევფიქრიანდი, მერე გავბრაზდი.

– ნუ სულელობ რაღაცას! სად არის აქ ისეთი ადგილები. მით უმეტეს, ჩემ გვერდით.

თვალებში შუქ-ჩრდილი ჩაენაცვლა რამდენჯერმე. ენას კბილი დავაჭირე და ცოტა ხნის შემდეგ ვკითხე:

– თუ გინდა, ნუ წავალთ.

– რას ამბობ! ასეთი რამის შემოწმების საშუალება მეძლევა და ხელიდან გავუშვებ? მივდივართ.

წამოდგა, ჩანთა მოიქნია, მხარზე გადაიკიდა და მთებისკენ გააბიჯა. ისე იყო გამოწყობილი, როგორც მაშინ, კეფალის საჭერად რომ ვიყავით. მხოლოდ ახლა თავსაფარიც მოჰქონდა, რაღაც ჩინური თუ იაპონური თავსაფარი – თაღოვანი ხიდებითა და კამკამა წყლებით მოხატული; თმაც ჩინურ ყაიდაზე ჰქონდა დაყენებული, სწორად ჩამოვარცხნილი და წინ, ლოყებზე წამოწეული.

– რა გაქვს მაგ ჩანთაში? – ვკითხე მე.

– ნუთუ არ იცი, რომ ქალებს არასოდეს ეკითხებიან, რა აქვთ ჩანთაში?

– ეგ ისეთი ჩანთა ხომ არ არის?

– სულერთია.

ძალიან ხალისიანად მიდიოდა, მე მიკვირდა და ვკითხე:

– მაინც რა ნახე სიზმარში?

– ოოხ, ნუ დამიწყებ ახლა გახსენებას, მე მინდა, ყველაფრის ჯიბრზე, ეს დღე უბედნიერესი იყოს ჩემს ცხოვრებაში.

პირველ გორაკზე ავედით და ცოტა ხანს შევჩერდით. აქედან უკვე ზემოდან დავყურებდით ქალაქსა და ტყვიისფერ ზღვას. ზღვა დიდ მანძილზე იყო გაშლილი. პორტში ორი თეთრი გემი იდგა. იქით, შორს, სეინერებიც მოჩანდა. ნაპირის მახლობლად, პატარა ნავები მიმოდიოდნენ.

– რა კარგი გრძნობაა, არა, მაღლიდან რომ დაჰყურებ სივრცეს, – თქვა ლიტამ.

– ჯერ მოიცადე, ავიდეთ უფრო ზევით!

იმ ბილიკს ავყევი, რომლითაც ჩამოსვლის მეორე დღეს ავედი პატარა მთის მწვერვალზე. ცა ახლაც მოღრუბლული იყო, მაგრამ ნისლი მხოლოდ აი-პეტრის შერჩენოდა, ისიც ბუხრიდან ამოსულ გრძლადგაწელილ კვამლივით. ტყეები საგრძნობლად გაყვითლებულიყო სამ დღეში, გვერდზე გავუარეთ ტოტებჩამოხლეჩილ ჭერამსა და თეთრ ხატას, სადაც მოხუცი და მისი თხუთმეტი წლის ცისფერთვალა ქალიშვილი ცხოვრობდნენ. ხატა დაკეტილი იყო... ეზოში წინა ფეხებზე თავმიდებული ჭრელი ძაღლი თვლემდა. წამოგვიხტა და რამდენჯერმე დაგვიყეფა. ლიტამ ხელი გაუშვირა და მოფერება დაუწყო. ძაღლი გაჩუმდა და კუდის ქიცინს მოჰყვა. ვითმინე, ვითმინე და ბოლოს მაინც ვთქვი, რა კარგი პატრონიც ჰყავდა ამ ძაღლს.

ლიტამ საუბარი სხვა საგანზე გადაიტანა:

– რომ იცოდე, როგორ მიყვარს აი ეს ქოხები და მიფეხვილ-მოფეხვილი მესერები.

– ეგ სიყვარული არ არის, – მივუგე ცოტა გაღიზიანებულმა.

– აბა, მაშ რაა?

– სიბრალული.

– როგორ, სიბრალული?

– აი, ეს მავთულები ვიღაც ხელმოკლე კაცმა გაჭიმა. ზოგი სად აქვს ნაშოვნი, ზოგი სად. არც ბოძები ჰქონდა თავზესაყრელი, არც ძალა, რომ რიგიანად დაეჭიმა. შემოღობა ნიათგამოცლილი ხელებით, შიგნით მოიყვანა თითო მუჭა პამიდორი, ჭარხალი და კიტრი...

ლიტა გაჩერდა. შეწუხებული შემომყურებდა და იცდიდა – კიდევ რას ვიტყოდი. მე წამით გავჩუმდი და მერე ისევ განვაგრძე:

– შენ, რომელსაც ძლიერი გგონია თავი, გებრალება ის ნიათგამოცლილი კაცი. გინდა მიხვიდე და მხარში ამოუდგე. გინდა ცოტათი მაინც შეუმსუბუქო ტვირთი...

ჩანთა შეისწორა, გადმოიხედა და ტკივილგარეული ღიმილით მითხრა:

– გახსოვს, რა მთხოვე გუშინწინ? მეტისმეტად კარგი ნუ იქნებიო. ახლა მე გთხოვ – შენ კიდევ მეტისმეტად ჭკვიანი ნუ იქნები, კარგი?

მე გამეცინა:

– მით უმეტეს, რომ სიარულის დროს ადამიანს ძალიან ღლის მეტისმეტად ჭკვიანურ კილოზე ლაპარაკი. დავჩუმდეთ და ვიაროთ, აი, ასე.

დავჩუმდით და „ასე“ მივდიოდით კარგა ხანს. უკან მოვიტოვეთ პატარ-პატარა თეთრი სახლები, ჩვენკენ ცნობისმოყვარე თვალებით მომზირალი დიასახლისები და ბავშვები. მიწაყრილი ავიარეთ და ახლადმოასფალტებულ ავტოსტრადაზე ავედით. ავტომობილები გიჟური სიჩქარით მიმოქროდნენ. ჩვენ ღიმით ვაყოლებდით თვალს. გვეჩვენებოდა, რომ მძღოლები თავს გვაწონებდნენ და იმიტომ ერეკებოდნენ ასე. ამ ავტოსტრადაზე ნახევარ კილომეტრამდე გავიარეთ და მერე ბილიკზე გადავუხვიეთ. ბილიკს ზევით ძეძვნარი იყო. იქიდან ორი ბიჭი გამოვიდა, ერთს გრძელი ჯოხი ეჭირა და ბუჩქებს უბარტყუნებდა, მეორეს თოფი მოემარჯვებინა. რომ გავუპირდაპირდით, ვკითხე, რაზე ნადირობდნენ. მწყრებზეო. ბევრი დახოცეთ-მეთქი? თოფიანმა აირწინაღის ჩანთას პირი გაუწია და ჩამახედა. ექვსი თუ შვიდი მწყერი მაინც ექნებოდათ. ვთხოვე, ერთხელ ჩემთვისაც ესროლინებინათ, მაგრამ ლიტამ შეიცხადა, არაფერი მოჰკლაო, და აღარ გამომირთმევია.

ძეძვნარს ტყეწვრილი მოჰყვა. რცხილა, კუნელი, ჯაგმუხა და ნაძვი ერთმანეთში იყო არეული. ბილიკი ხანდახან ხასხასა მოლს ჰკვეთდა. ზედ მუჭა-მუჭა დაბნეულ ალმასის მძივებივით ბრწყინავდა ცვარი. ლიტას უხაროდა, წამოუსვამდა ფეხს და ფანტავდა იმ „მძივებს“, მაგრამ სინამდვილეში „მძივები“ კი არ იფანტებოდა, ქრებოდა, მიწა ისრუტავდა. მოულოდნელად ხრეშმოყრილ გზაზე გავედით. კარგი იყო ბილიკიც. მაგრამ ფართო გზაზე სიარული უფრო გვესიამოვნებოდა. სულ ცოტა მანძილიღა დაგვრჩა მთის ძირამდე და ვეება ლოდებით დატვირთულმა თვითმცლელებმა ჩამოიარეს. ერთმა მძღოლმა კაბინიდან თავი გამოყო და დაგვიძახა – იქით ნუ მიდიხართ, კარიერია, ახლა აფეთქება დაიწყებაო. მალე ფიცარზე წაწერილი გაფრთხილებაც შეგვხვდა – მთისკენ წასვლა აკრძალულია, შეიძლება საფრთხეში მოხვდეთო.

რა უნდა გვექნა? შევჩერდით და მთის თვალიერება დავიწყეთ. ერთი ლოდებიანი ქიმი, რომელიც აღმოსავლეთისკენ იყო წაწვდილი, თეთრად მოჩანდა სხვა კლდეების ფონზე. კარიერი იქ უნდა ყოფილიყო. მაგრამ ჩვენ ისედაც არ ვაპირებდით იქით წასვლას. ისეთ გეზს ვეძებდით, რაც შეიძლება დამრეცი ყოფილიყო გზა. ერთგან წვრილი ჩანჩქერი შევნიშნეთ. იმ ჩანჩქერს ზემოთ სუფთა ფიჭვნარი იყო, მერე წვრილ ზოლად გადიოდა შეყვითლებული ფოთლოვანი ტყე. მერე, ფერდობზე, ჩოქელა წიწვები იყო გაფანტული. იმ ფერდობის ავლა და მწვერვალზე ასვლა ერთი იქნებოდა. იქ, მწვერვალზე სიმაღლის აღმნიშვნელი ნიშანიც იდგა. ამან უფრო მიგვიზიდა და იქით წავედით. ათი წუთიც არ გასულა და სოკოზე გამოსული სამი დედაბერი შეგვხვდა. ლიტა მივიდა, გამოელაპარაკა. ნახევარ-ნახევარი ვედრო ზეთოვანა მოეკრიფათ, ლიტამ რამდენიმე ცალი ამოიღო, დასუნა და გაბრწყინებული სახით დაუბრუნა. დედაბრებმა შემოგვთავაზეს, რამდენიც გინდათ, აიღეთო, მაგრამ ჩვენ ვიუარეთ. აბა რად გვინდოდა! თანაც იმედი გვქონდა, ჩვენც ბევრს შევხვდებოდით მაღლა, დიდ ტყეში.

დედაბრებს გამოვემშვიდობეთ და წავედით.

– არ მოგშივდა? – ვკითხე ლიტას.

– ავიდეთ წვერზე და იქ ვჭამოთ.

– ძალიან კარგი, მაგრამ მაგას მაინც ის სჯობს, აქაც შევჭამოთ ცოტა და იქაც. მთაზე ასვლა ძალზე მომქანცველია; თუ კაცი დანაყრებული არ არის, ორჯერ უფრო გაუძნელდება სიარული.

ჩემი ბადურა გავხსენი, ერთი ბუტერბროდი ლიტას მივეცი, მეორე მე ჩავკბიჩე. მეც ძალიან მეგემრიელა და იმასაც. შევჩერდი, ბოთლი ამოვიღე.

– ცოტა ესეც მოვსვათ, – თავი მოვხადე და მივაწოდე.

სიამოვნების ღიმილით მოიწაფა. სმა უჭირდა. სული ეგუბებოდა, ერთი ბეწო ძლივს მოსვა.

– რით ვერ გასწავლე, – ვუთხარი მე, – აი, ასე! მოვიყუდე და რაკრაკი დავაწყებინე.

– მე მაინც ასე მირჩევნია.

და ისევ ისე მოსვა.

ღვინომ ხალისი შეგვმატა. ბილიკივით რაღაც აღმოვაჩინეთ და იმას მივყვებოდით. ხან წახრილნი, ხელებწინწაწვდილნი მივარღვევდით ბუჩქნარს, ხანაც ლოდიანებზე გვიხდებოდა ბობღვა. ჩანჩქერთან შევჩერდით. წვრილი ნაკადი გადმოდიოდა კლდიდან. შრიალით მოარღვევდა ჰაერს ჩვენ წინ და ხუთიოდე მეტრის ქვემოთ შხეფებად იმსხვრეოდა ტინზე. აქ სხვებიც ბევრნი ყოფილიყვნენ, წარწერებით აეჭრელებინათ ქვები და ხეები.

– მუდამ თან დააქვთ ზეთის საღებავები ამ უკვდავების მაძიებლებს, თუ რა არის? – იკითხა ლიტამ.

– თავი აქვთ მაგით სავსე, – მივუგე მე, თვითონ შემრცხვა ამ უხეირო ხუმრობისა და ფერდობზე ავირბინე ძახილით, – ნუღა ვაგვიანებთ, ნუღა ვაგვიანებთ-მეთქი.

ლიტამაც ამოირბინა რამდენიმე ნაბიჯი და ღიმილით გაჩერდა. აქედან ფიჭვნარი იწყებოდა. სულ დიდი ფიჭვები იყო, შიგადაშიგ კი შინდი და რცხილა გარეოდათ. შინდს ორი კარგი ჯოხი ავაჭერი, ერთი ლიტასათვის, მეორე – ჩემთვის. ლიტამ ცოტა ხანს კი ატარა ის ჯოხი, მერე გადააგდო – ეს უფრო მიშლისო. არ ტყდებოდა, მაგრამ ნამდვილად დაიღალა. წავიდოდი წინ, გავუწვდიდი ჩემს ჯოხს, ის მოეკიდებოდა, მე ავზიდავდი, ვაკოცებდი და ისევ წავიდოდი. გვეგონა, ცოტაც და გათავდებოდა ეს სოკოსა და წიწვის დაგუბებული სუნით სავსე ცაშეკრული ტყე, ავარღვევდით ვიწრო ზოლად გამავალ ბუჩქნარს და მწვერვალიც იქვე იქნებოდა. მაგრამ პატარა ბუსნოზე ავედით და შევკრთით: მოგვეჩვენა, რომ ჯერ ისევ მთის ძირში ვიყავით.

– ნუ გეშინია, – ვუიოლებდი ალმურმოდებულ ლიტას, – ასე იცის მთამ, ხან გეჩვენება სადღაც ცაშია დაკარგული და იქვე ახლოს კია შენგან, ხან კი პირიქით.

– იქნებ სწორედ ეგ პირიქით მდგომარეობაა აქ?

– არა.

საათს დავხედე. ორ საათზე მეტი გასულიყო, რაც ჩვენი სახლიდან გამოვედით.

ოცი-ოცდახუთი წუთიც და მწვერვალზე ვიქნებით. ჯიქური ნაბიჯით დავიწყე ასვლა. ლიტას არ უნდოდა, მაგრამ მე მაინც ხელს ვუწვდიდი, ხან ქამარში ვაკიდებინებდი და ასე ამყავდა. ოცი-ოცდახუთი წუთი ფიჭვნარის ასასვლელადაც არ გვეყო. ლიტა რამდენჯერმე დაჯდა. შევატყვე ღელავდა – ფერი დაეკარგა. მივუჯდებოდი გვერდზე, ვეფერებოდი და ვეხუმრებოდი. მეშინოდა, უცებ არ ეკითხა – რა არის, რისთვის ვიხოცავთ თავებს, სად მივდივართო. ერთი-ორჯერ მე შევაპარე, თუ გინდა დავბრუნდეთ, ესეც დიდი მიღწევაა ჩვენთვის, ამ სიმაღლეზე რომ ამოვედით-მეთქი, მაგრამ გამიბრაზდა, წინ გამისწრო, ჯიუტად იღიმებოდა და ცდილობდა დაემტკიცებინა, რომ მე არ ჩამომრჩებოდა. ხელები დაეკაწრა, ყურის ქვემოთაც დააჩნდა გრძელი წითელი ხაზი.

და ბოლოს, ფიჭვნარიც გათავდა და შეყვითლებული ფოთლოვანი ტყეც, ბუჩქნარად რომ გვეჩვენებოდა დაბლიდან. მწვერვალამდე სამასი მეტრიღა იქნებოდა დარჩენილი. გამოგვალულ ფერდობზე გაფანტულ ღვიების ზემოთ გარკვევით მოჩანდა რკინის სამფეხა ანძა. ქვემოთ კი... ქვემოთ იყო საოცრება. ზღვა თითქოს ცისკენ აყირავებულიყო და კი არ დავყურებდით, თავაწეული შევცქეროდით ტყვიისფერ, გაპრიალებულ, უკიდეგანო კედელს. სამ სეინერს, რომლებიც ადრე სანაპიროს მახლობლად მოჩანდნენ, ახლა ამ კედლის შუაგულისკენ გადაენაცვლებინათ.

ლიტა უცებ დამშვიდდა.

– ჩემს დღეში არ მინახავს ასეთი რამ, – ამბობდა აღტაცებული და ღრმად სუნთქავდა, – რატომაა ასე?

მე ვითომ ახსნა დავიწყე:

– მაღლიდან რომ დავცქერით, უფრო დიდ სივრცეს ვხედავთ. ჩვენი თვალიდან წასული სხივი ბლაგვი კუთხით... – მაგრამ მივხვდი, რომ სისულელეს ვროშავდი, გამეცინა და უცებ მოვჭერი:

– ეს მერე ფიზიკოსებს ვკითხოთ. ახლა კი ვუყუროთ და დავტკბეთ.

კარგა ხან ვუყურებდით ზღვასა და მის ნაპირას გაგრძელებულ სუფთა, ფერად-ფერად მცენარეულში ჩაყუჩებულ ქალაქს. მერე ავუწიეთ ხელი, დავემშვიდობეთ და წავედით. ფერდობი ზოგან ციცაბო იყო, ერთგან კი ხევივით ჩაღრმავებულში, ფეხი ძლივს მოვიკიდე. შემკრთალი მივბრუნდი და მერე ქვემოთ გავაპარე მზერა. იქ ოცი-ოცდაათი მეტრის ქვემოთ ერთმანეთზე შეხორებულიყო დამსხვრეული ლოდები. ფრთხილად-მეთქი, დავუძახე ლიტას და ხელი გავუწოდე. მას სიცილი წასკდა.

– ჩემი სიზმარი გაგახსენდა?ხელში ხელი მოვკიდე, იმ ჩახვეწილ ადგილს გავაცილე და მაშინ ვუთხარი:

– სიზმრების განმგებლის ჯიბრზე ამ დღეს ბრწყინვალედ დავამთავრებთ.

– ბრწყინვალედ დავამთავრებთ! – წამოიძახა ლიტამაც და გაიქცა.

მე დავუყვირე:

– ნუ მირბიხარ, ლიტა, ნუ მირბიხარ!

მაგრამ ჩემთვის ყური არ უთხოვებია. გარბოდა, როგორც კი შეიძლებოდა ღორღიან აღმართზე გაიქცეს ადამიანი, – ხელების მოშველიებით, ხანდახან ჩაჩოქილიც. გავედევნე, მაგრამ მალე უკვე აზრი აღარ ჰქონდა დევნას. ის უკვე მწვერვალზე იყო; ხელები გაშალა, თავაწეული, ასე ხელებგაშლილი დატრიალდა, რაღაც ამოიძახა და დაეცა. გულგახეთქილი ავვარდი და ვეცი, ხელები აქეთ-იქით ჰქონდა გადაყრილი, შავი თმა ბალახზე გაშლოდა, თვალები დაეხუჭა. თავი წამოვუწიე, შევანჯღრიე. მეგონა ცუდად იყო, მაგრამ უცებ ხელები კისერზე შემომაჭდო, დამწია და კოცნა დამიწყო.

ვინ იცის, როდემდე ვიქნებოდით ასე, ვერტმფრენის გუგუნს რომ არ წამოვეყარეთ ფეხზე. იმ ოხერმა ოცი-ოცდაათი მეტრის სიმაღლეზე გადაგვიარა თავზე.

– იქიდანაც დაგვინახავდნენ? – გადიდებული თვალებით შემომხედა ლიტამ.

– ალბათ.

– ვაი, სირცხვილოო, – ქურთუკი გამიწია და თავი შიგ შემალა.

მოველოდით, რომ ეს იქნებოდა ნამდვილი მწვერვალი – კონუსური, იქითა მხარეს კიდევ უფრო ციცაბო ფერდობებითა და უჩვეულო სანახაობებით. მაგრამ სულ სხვა რამ დაგვხვდა. გაშლილი რუხი ვაკე იყო, თებოსავით წმინდა ბალახმოდებული. ვიყურებოდით ჩრდილოეთისკენ და გვიკვირდა. რაღაც უდაბნოს განწყობილება გამეფებულიყო ირგვლივ. არც ერთი ხე, არავითარი ნაგებობა! ცივი, ძალიან ცივი ნიავი მოდიოდა იქიდან. ჰორიზონტზე შავი ნისლი თუ ღრუბლებიც იწვა.

წამოვდექით და ახლა ერთმანეთს მიყუდებულები ვიყურებოდით იქით. მე ლიტას ჩემს ქურთუკს ვაფარებდი, რომ ნარბენი იმ ცივ, ტყვიასავით მძიმე ნიავზე არ გაცივებულიყო.

– რა არის აი იქ, იმ ღრუბლების იქით? – იკითხა ლიტამ.

– სიმფეროპოლი. შეიძლება სხვა ქალაქებიც. ყოველ შემთხვევაში ცივი, ჩამუქებული ქალაქები.

ლიტა უფრო მომეკრა, თითქოს დაპატარავდა.

– ბალახი კი რა სასიამოვნოდ წმინდაა და რბილი, არა?

მივდიოდით იმ წმინდა ბალახში ფრთხილად, აქეთ-იქით ცქერით, თითქოს რაღაცის გვშინებოდეს. უფრო და უფრო მძიმდებოდა და უსიამო ხმით გვეჩურჩულებოდა ნიავი. ვიარეთ კარგა ხანს. ბოლოს ერთ ღრმულში მოვხვდით. სამი მხრიდან მეტეორიტებივით იდუმალი ფერის ლოდებით იყო შემოზღუდული. დავიძახე – ჰეიჰეი-მეთქი. გაგრძელებულად, საოცრად მკაფიოდ გამომეპასუხა ექო. ლიტა გადაირია. ძლივძლივობით მოვაცილე იმ ადგილს – ხან რას იძახდა, ხან რას და ბავშვივით კისკისებდა პასუხებზე. მაღლა ავედით. ისევ ვიარეთ. ვიარეთ იმ უბედურ ცივ ველში. ვგრძნობდით, რომ ვერაფერს ისეთ – თვალმახარას და დამაინტერესებელს – ვერ შევხვდებოდით, მაგრამ მაინც მივდიოდით. ძლივსღა მოჩანდა მწვერვალზე დადგმული სამფეხა ანძა. ბოლოს ნახნავი გამოჩნდა. იმ ნახნავამდეც მივედით, იქაც კარგა ხანს ვიდექით და მერე გამოვბრუნდით, მხოლოდ სხვა გზით, ცოტა უფრო დასავლეთით.

შინისაკენ მობრუნებამ ხალისი შეგვმატა. ალაგ-ალაგ, მცირე დაღმართებზე მივრბოდით კიდეც. ახლა ყურებში აღარ გვცემდა ჩრდილოეთიდან მომავალი ნიავი და გვეჩვენებოდა, კიდევ უფრო ჩაყუჩდა და დადუმდა ყველაფერი.

– მოვნახოთ კარგი ადგილი და დავისვენოთ! – შევთავაზე ლიტას, მაგრამ ასეთი „კარგი ადგილი“, სანამ მთის გადასახედთან არ მივედით, ვერსად ვნახეთ. იქ იყო სიმწვანეშერჩენილი ბალახიც, კლდეში შეჭრილი მყუდრო ეხიც და ბუჩქნარიც. ცოტა ხანს კლდეზე ვიდექით, ძირს ვიყურებოდით. მერე მე ხმელი ჩინჩხვარი მოვაგროვე, ცეცხლი დავანთე, გაზეთი გავშალე და ზედ ჩვენი ავლადიდება ამოვალაგე. ლიტა ცეცხლს პატარა ბავშვივით უვლიდა გარს, ხელებს უშვერდა და იცინოდა. როგორც კი ალი დაიწევდა, თვითონაც მირბოდა ჩინჩხვარის მოსატანად. გათბა, გაცრეცილი ხელები და სახე დაუწითლდა. მე დაბლა, ფერდობში ჩავედი, იქიდან ორი ბორჯღლიანი კუნძი ამოვიტანე, ერთი რცხილისა, მეორე ღვიის. დავუწყვე ცეცხლს და ფეხმორთხმით მივუჯექი ახლოს. ახლა წამდაუწუმ აღარ სჭირდებოდა ჩინჩხვარის დაყრა, კუნძები ნელ-ნელა, ტკაცუნით იწვოდა. ღვია სასიამოვნო სუნს აყენებდა. ლიტაც დაჯდა, შეჭამე-მეთქი ცოტა რამე. არ მინდაო. მაშინ ღვინო მივაწოდე. მოსვა. მეც დავლიე. ღვინომ მადა გაგვიხსნა. საჭმელსაც მივყავით ხელი. ვჭამდით, ცეცხლს ვუყურებდით და კმაყოფილები ვუღიმოდით ერთმანეთს.

ლიტამ მკითხა:

– არ გაინტერესებს, რა მომეწონა შენი, პირველად რომ გნახე?

რა-მეთქი.

– თვალებიც ლამაზი გაქვს, კისერიც, მაგრამ ჭამა რომ არ გცოდნოდა ასეთი, ვერასოდეს მოიგებდი ჩემს გულს.

– მაინც როგორი ჭამა ვიცი?

– ბრძოლის ველზე გასული ოფიცერივით. ასე მგონია, შეჭამ ამ ორიოდე ლუკმას და ძნელი ამოცანის შესასრულებლად გაუძღვები ჯარისკაცებს.

– შენ დიდი კეთილი გული გაქვს, – მივუგე მე. გადმოიწია, თავი მხარზე დამადო.

– და მაინც ცუდი ქალი ვარ, არა?

აღმოსავლურ შესხმასავით რაღაც წამოვიწყე, მაგრამ იმან ყურებზე ხელისგულები მიიჭირა და სახე მუხლებში ჩამალა.

ასე იყო ერთხანს. მერე უცებ წამოიძახა:

– წვიმს.

მეც ცას შევხედე.

ღრუბლები შესქელებულიყო. წინწკლავდა.

– დიდი წვიმა რომ წამოვიდეს?

– აი, ეხი.

– სულ რომ იწვიმოს, ღამემდე?

– შეგეშინდება, აქ რომ გავათენოთ?

– სიცივე ვთქვი, თორემ...

– ჰო, ღამე ძალიან ეციება. რა საოცრებაა, არა? ძირს თითქმის ცხელა, ვიღაც-ვიღაცეები ალბათ ბანაობენ კიდეც, აქ კი ასეთი სიცივეა.

წვიმა არ წამოსულა, ის წინწკვლაც შეწყდა, კუნძებიც ჩაიწვა. ჩვენი ბარგიბარხანა წამოვკრიფეთ, უკანასკნელად ავედით კლდეზე, ერთხელაც გავხედეთ ჩაქუფრულ ველს და წამოვედით.

ამოსვლისას, სამფეხა ანძასთან ბილიკივით რაღაც შევნიშნეთ. ახლა იმ ბილიკს გავყევით. ცოტა ხანში სხვა ბილიკიც შემოგვიერთდა; ხოლო როცა ღვიიანი ფერდობი ჩავირბინეთ და ტყეში შევედით, ძველისძველ საურმესაც წავადექით. აქ კიდევ ერთხელ ვცადე ლიტას ქალობაზე დაწყებული სიტყვის გაგრძელება, მაგრამ ლიტა გამექცა და შორიდან დამიძახა:

– თუ კრინტი დაგიძრავს ჩემზე, გირჩევნია ახლო არ მოხვიდე, გაიგე?!

რა უნდა მექნა! ხმას აღარ ამოვიღებ-მეთქი და მდუმარედ განვაგრძეთ გზა. ის მაინც წინ მისწრებდა (თითქოს არ მენდობოდა) და ხანდახან თუ შემომხედავდა მომდურავი თვალით.

საღამოს მოახლოების ბრალი თუ იყო – ტყეში ფრინველები ახმაურდნენ. სადღაც შაშვებიც აჭახჭახდნენ. მე ჩემი იმიტატორული უნარი გამახსენდა, – ხელის ზურგი ტუჩებზე მივიდე, შაშვებს გამოვაჯავრე. გამომეპასუხნენ კიდეც, მაგრამ გზის გასაბრუნთან ხელი სწრაფად ჩამოვიღე ძირს. ვეება ფიჭვებში ჩადგმული პატარა ფიცრული ბუდრუგანის წინ ვიღაც კაცი ჩაკუნტულიყო. ახლო რომ მივედით, ვნახეთ, ფიცრიდან ლურსმანს აძრობდა. ამოგვხედა, ჯერ გაგვიღიმა, მერე შიში ჩაუდგა თვალებში:

– იქით არ წახვიდეთ, ახლა აფეთქება იქნება!

მე ლიტას მივუბრუნდი:

– მოდი, ერთი, ვნახოთ, რა არის ეს აფეთქება.

კაცი გამიწყრა:

– ხომ გითხარით, არ შეიძლება-მეთქი!

– შორიდან, ბიძაჩემო.

– შორიდან... შორიდან შეიძლება, – წელში გაიმართა, ხალათის კალთა გაისწორა, – იარეთ პირდაპირ, პატარა ჭყანტობი შეგხვდებათ. ხელმარცხნივ გორაკივითაა. ადით იქ და იქიდან გამოჩნდება.

მადლობა გადავუხადეთ და წავედით. ჭყანტობი მალე შეგვხვდა, გორაკიც იქვე იყო, ათიოდე ნაბიჯზე. ავედით ზედ და წელში გამართვა ვერ მოვასწარით, გაისმა გრგვინვა. ბელტებშერეული მტვრისა თუ კვამლის დაბოლქვილი მასა ელვის სისწრაფით აიგრაგნა მაღლა. იმას სხვა მოჰყვა, იმას კიდევ სხვა და როცა ლაღუმები გათავდა, ქვების ჯახაჯუხმა და ჩხრიალმაც მოაღწია ჩვენამდე.

– ძაან კარგი რამ იყო, არა? – ვკითხე ლიტას.

თავი დამიქნია და მერე ხევისკენ მიმითითა, ჩახერგილ ლოდებთან, რომლებსაც ჯერაც ნისლივით დასტრიალებდა მტვერი, მუშები გამოჩნდნენ. ისინი გამარჯვებული მეომრებივით გადმოჰყურებდნენ თავიანთ ნახელავს. სანახაობა დამთავრებული იყო. დაბლა ჩავირბინეთ, ჭყანტობს შემოვუარეთ და ხრეშმოყრილ სამანქანო გზაზე გავედით. ჰაერი აქ ადვილად იძვროდა და ახალდახეთქილი ქვის სურნელი მოჰქონდა კარიერის მხრიდან. ეწერში წითელი ძროხების ნახირი მოდიოდა. სადღაც ბუჩქებს მოფარებული მწყემსი რქის საყვირს უკრავდა. ამ ხმას საქონლის ქშუტუნი და წვრილ-წვრილი ეჟვნების წკარუნიც უერთდებოდა. გზის პირას ახალგაზრდა ქალი და კაცი ისხდნენ. კაცი მხრებგანიერი, ქერა, ხუჭუჭაქოჩრიანი ჯეილი იყო, ქალი – წვრილი, გახუნებულკაბიანი, ბოშასავით შავი და თვალებბრიალა. რომ მივუახლოვდით, წამოდგნენ. კაცმა სიგარეტის ნამწვი ფეხით მოსრისა, გზაზე დაგდებულ ფიჭვის ნედლ მორს ბოლო აუწია, ქალს მხარზე დაადო, თვითონ მორის თავი შეიგდო და ჩქარი ნაბიჯით წავიდნენ ქვემოთ. ტვირთქვეშ წელგაღუნულმა ქალმა მოგვხედა, გაგვიღიმა და ხელიც კი დაგვიქნია. მე გამეცინა და ლიტასკენ მივბრუნდი, აბა, იმაზე რაღა შთაბეჭდილება დატოვა იმ კანჭსალამურა, შოლტივით მოქნილმა ქალმა-მეთქი. ლიტას ჩანთა უკან ჰქონდა გადაგდებული, თვალები... თითქოს იმ წვრილი შავი ქალის გადიდებული თვალებით იყურებოდა. მკერდზე გადაჯვარედინებული მარჯვენა ხელი მარცხენა მკლავზე ჰქონდა დადებული, მარცხენა ხელი ტუჩებთან მიეტანა და იღიმებოდა...

მეტი არაფერი შემიმჩნევია მაშინ.

* * *

შინ რომ დავბრუნდით, ბნელოდა, აქა-იქ უკვე სინათლეებიც ენთო, ლიტა ისეთი დაღლილი ჩანდა, ძლივს მოახერხა ხელის აწევა, – ჯერჯერობით-მეთქი, მეც ხელი ავუწიე და ჩვენ-ჩვენი კორპუსისკენ წავედით.

რას ვიფიქრებდი, რომ ეს იყო ჩვენი ერთად ყოფნის უკანასკნელი წუთი!

მეორე დილით ადრიანად ის სადღაც გაემგზავრა. უბრალოდ – გამოიძახა ტაქსი, რეგისტრატურიდან აიღო თავისი პასპორტი და წავიდა. ვინც კი ამ ამბავს გაიგებდა, ყველას უკვირდა, – მას ხომ ოცდაექვსდღიანი საგზური ჰქონდა! უკვირდათ ჩვენს თანამოსუფრე ბალტიისპირელებს, უკვირდა მელოტ, ოქროსკბილებიან ცნობილ მწერალს. უკვირდა დირექტორს და ლამაზ ადმინისტრატორ ქალს... ისინი რაღაცის მოლოდინით შემომყურებდნენ მე. ეტყობოდათ, წარმტაცი საიდუმლოს გაგებას მოელოდნენ ჩემგან, მაგრამ მე რა, რა შემეძლო მეთქვა?! მეც მხრებს ვიჩეჩავდი და თავს ვაქნევდი სინანულით, თუმცა ჯიბეში ლიტას წერილიც კი მედო – მოსწავლის რვეულის ფურცლებზე პასტიანი კალმით დაწერილი ორი სიტყვა: „მშვიდობით. მშვიდობით!“ მკვეთრ, ძალიან მკვეთრ ასოებს სამ-სამი ხაზი ეჭირათ. თითო სიტყვა ფურცლის მთელ სიგანეზე იყო გაჭიმული. ძახილის ნიშნის წერტილის ადგილას კი რაღაც ცისფერი გორგალი იყო დახატული, რომელსაც მარჯვენა მხარეზე ჰქონდა გამორღვეული წვერი.

Notes

[←1]

მამა დილით ტყეში წავიდა.

[←2]

პეჩორინივით მაღალი, ტანადი და ელეგანტური იყო. – რედ.

Table of Contents

გადასავალზე

საყვარელი დღეები

ცუდი სიზმარი

მძიმე ფეხსაცმელები

მოწმენდილი ცა

ფასანაური

ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება

კოშკი, კარი რომ აღარ აბია არსაით

გზა კალეიდოსკოპიისკენ

დაგვიანებული რეკვიემი

მთვარე

ჩვენი სახლი

ჩვიდმეტი წლისანი

თინა და სანდრო

ანდერძი

დაბრუნება

მედეა

ჩასაქოლი

ხელისგულებით ნალესი ქოხი

ტყვია

შუშის ნამსხვრევი

ბეჰემოთი

მხოლოდ ათი წუთი

მიტოვებული შვილები

ბებია და შვილიშვილი

დიდთავა ბიჭი და ცისფერთვალება გოგონა

თაფლობის თვე

ცისფერი გორგალი

I

II

III

IV

V

VI