Czeczen
m, Czeczenka f Chechen

Czeczeniec
zob. Czeczen

cz.
(=część) pt

cza-cza
/'tata/ f Muz., Taniec cha-cha zatańczyć cza-czę to (dance the) cha-cha

czacha
f pot. nut pot. gdzie rozbiłeś sobie czachę? where did you crack your nut?

czad
m sgt (G czadu) 1. (gaz) carbon monoxide zatrucie czadem carbon monoxide poisoning 2. pot. (swąd) smell of burning czad od palących się świec the smell of burning candles 3. sgt pot. (o muzyce rockowej) więcej czadu! pot. rock it! pot., let it rock! pot. ale czad! far out! pot., (it's) really funky! pot. dać czadu to rock out pot.

czador
m, czadra f (G czadoru, czadry) (ubranie kobiet muzułmańskich) chador, chadar

czadowy
adv. 1. [gazy] carbon monoxide attr. 2. pot. [impreza, koncert] rave attr. pot. [muzyka, kapela] rocking pot., funky pot.

czadra
zob. czador

czaić
się impf v refl 1. (czekać w ukryciu) [osoba, zwierzę] to lie in wait, to lurk czaić się na kogoś/coś to lie in wait for sb/sth napastnik czaił się na ofiarę za drzewem the assailant a. attacker was lying in wait behind a tree czaić się w cieniu/w krzakach to lurk a. skulk in the shadows/bushes czaić się do skoku to be poised for the leap zaczaić się 2. przen. (zagrażać) to lurk niebezpieczeństwo czai się za każdym rogiem danger lurks around every corner 3. (kryć się) to lie behind, to lurk za wszystkimi jego działaniami czai się strach fear lies behind his every move 4. (o zapowiedzi, o oznakach) w jej oczach czaił się śmiech there was a hint of laughter in her eyes 5. pot. (krępować się) to hide nie czaj się, mów śmiało! come on now, out with it! pot. on się z niczym nie czai he never makes a secret about anything

czajka
1. f Zool. (northern) lapwing, peewit GB, green plover GB 2. f a type of Cossack canoe

czajniczek
m 1. (naczynie) teapot 2. (zawartość) pot(ful) (czegoś of sth) teapotful

czajnik
1. (naczynie) kettle 2. (zawartość) kettle(ful) (czegoś of sth)

czako
n (ułańskie) shako

czamara
f Hist. men's long-sleeved, fitted, braided outer garment, fastened at the neck, worn by Polish noblemen during 17th-19th centuries

czambuł
m (G czambułu) Hist. unit of armed Tartars potępić wszystkich w czambuł to condemn every last one of them/us

czapa
f 1. augm. (nakrycie głowy) hat (z daszkiem) cap czapa z futra a fur hat/cap 2. (pokrywa) (lodowa, śnieżna) cap czapa chmur (heavy a. thick) cloud cover 3. sgt przen., pot. (wyrok śmierci) death sentence dostać czapę to get the death sentence, to be sentenced to death dać a. przyłożyć komuś w czapę pot. to beat sb up dostać a. oberwać w czapę pot. to get beaten up dostać w czapę pot. (zostać rozstrzelanym) to be shot to get the chop GB pot. dać w czapę pot. (rozstrzelać) to shoot

czapeczka
f 1. dem. cap (zawiązywana pod brodą) bonnet 2. Bot. root cap

czapka
f hat (z daszkiem) cap czapka z materiału a cloth cap czapka z papieru a paper hat czapka bobrowa a beaver (hat) czapka z pomponem a bobble hat czapka z nausznikami a hat with ear flaps czapka uszatka a. uszanka a hat with ear flaps ukłonić się (komuś) czapką to greet sb with a tip of the cap czapka frygijska Hist. Phrygian bonnet a. cap, liberty cap czapka niewidka (w baśniach) cap of invisibility czapki z głów! hats off! przed takim męstwem czapki z głów! hats off to such bravery panowie czapki z głów! oto geniusz gentlemen, hats off, here is a genius!

czapkarski
adv. [rzemiosło] capmaking [czeladnik] capmaker's

czapkarstwo
n sgt capmaking

czapkarz
m (Gpl czapkarzy a. czapkarzów) capmaker

czapkować
impf vi 1. (kłaniać się) to raise one's hat to doff one's hat przest. 2. (być uniżonym) to kowtow pot., przen., pejor. to bow and scrape pejor. czapkował szefowi, bo liczył na jego poparcie he kowtowed to the boss in the hope of winning his support

czapla
f (Gpl czapli a. czapel) Zool. heron czapla siwa Zool. grey heron

czapli
adv. [gniazdo, jaja, pióra] heron's

czapnictwo
n sgt capmaking

czapniczy
adv. [stragan] capmaker's

czapnik
m capmaker

czar
m (G czaru) 1. zw. pl (magiczne działania) sorcery U, witchcraft U, magic U (pojedynczy) spell, charm rzucić czar to cast a. put a spell (na kogoś on sb) zdjąć czar z kogoś to lift a spell from sb 2. (urok) (kobiety, przyrody, wspomnień) charm U, enchantment U, spell roztaczać czar to turn on one's a. the charm czar prysł the spell broke a. was broken

czara
f 1. Hist. (do picia) goblet (misa) bowl 2. (ilość) goblet(ful), bowl(ful) (czegoś of sth) 3. Muz. (puzonu, klarnetu) czara głosowa bell

czarci
adv. [sztuczki] devil's

czarczaf
m (Gpl czarczafa a. czarczafu) (zasłona na twarz) charshaf (as worn by Turkish women)

czardasz
m (A czardasza) Muz. csardas, czardas

czardaszowy
adv. [rytm] csardas attr., czardas attr.

czarka
f (czareczka dem.) 1. (naczynie) (shallow) bowl (z nóżką) dessert cup 2. (ilość) bowl(ful), cup(ful) (czegoś of sth)

czarniawy
adv. blackish

czarniutki
(czarniuteńki, czarniusieńki, czarniuśki) adv. dem. (całkiem czarny) [włosy, oczka, kruk, ptak] (jet-)black, coal-black (mający ciemną skórę lub ciemne włosy) dark(-looking) czarniutka dziewczynka a dark little girl

czarno
adv. grad. 1. (w kolorze węgla) black adv. blackly rzad. czarno nakrapiana sierść a black spotted coat na czarno [farbować] black wysmarować sobie twarz na czarno to black (up) one's face być ubranym na czarno to be dressed in black nosić się na czarno to wear black od wielu lat nosi się wyłącznie na czarno she's been wearing nothing but black for years now 2. (ciemno) darkly na jasnym niebie odcinały się czarno wieże i mury Krakowa the towers and city walls of Cracow showed darkly against the bright sky w lesie było aż czarno od jagód the forest was black with berries 3. (mroczno) dark adv., black adv. na dworze zrobiło się czarno it turned dark outside 4. (brudno) black adv., dirty adv. w kuchni było czarno od sadzy the kitchen was black with soot miał czarno za paznokciami he had dirty nails a. black fingernails 5. (pesymistycznie) darkly czarno widzieć swoją przyszłość to see a black future before one czarno- w wyrazach złożonych 1. (wskazując na ciemny odcień) dark czarnobrązowy dark brown czarnozielony dark green 2. (wskazując na czarny kolor) black- czarnobrewy black-browed czarnogrzywy black-maned czarnoskrzydły black-winged 3. (o czymś dwukolorowym) czarno-żółty black and yellow czarno na białym [napisane] in black and white widział czarno na białym, że żarty się skończyły he could see plainly that things had turned serious opalić się na czarno to go as brown as a berry

czarno-biały
adv. 1. (dwukolorowy) black and white czarno-białe paski black-and-white stripes czarno-biała kratka a black-and-white check 2. [film, fotografia] black-and-white, monochrome attr. czarno-biały telewizor a black-and-white TV set 3. przen. [rzeczywistość, schematy] black and white

czarnogiełdowy
adv. pot. black market attr.

czarnogiełdziarz
m (Gpl czarnogiełdziarzy) pot. black marketeer

czarnogrzywy
adv. [koń] black-maned

czarnogłowy
adv. [ptak] black-headed

czarnoksięski
adv. [sztuka, laska, różdżka, księga] magic, sorcerer's attr.

czarnoksięstwo
n sgt sorcery, magic

czarnoksiężnik
m wizard, sorcerer

czarnolicy
adv. poet. (mający czarną twarz) black-faced (mający ciemną twarz) dark-faced

czarnooki
adv. [piękność] dark-eyed, black-eyed

czarnorynkowy
adv. [ceny, handlarz] black-market attr.

czarnoskóry
adv. [muzyk, polityk] black czarnoskó|ry m, czarnoskóra f black

czarnowidz
m (Npl czarnowidzowie a. czarnowidze) prophet of doom, pessimist

czarnowidztwo
n sgt doom and gloom, pessimism

czarnowłosy
adv. black-haired

czarnoziem
m (G czarnoziemu) black earth U, chernozem U

czarnoziemny
adv. [gleba] chernozemic, black-earth attr.

czarność
f sgt 1. (czarny kolor) black(ness), black colour 2. (brak światła) blackness, darkness nieprzenikniona czarność nocy the impenetrable darkness of (the) night 3. (opalenizny) darkness, brownness

czarnuch
m (Npl czarnuchy) pot., obraźl. nigger pot., obraźl., spade pot., obraźl.

czarnucha
f (czarnuszka dem.) pot. dark(-looking) woman

czarnula
f (czarnulka dem.) pieszcz. dark woman moja kochana czarnulko my dark beauty

czarny
adv. grad. 1. (kolor) [farba, włosy, kot] black [oczy] dark, black 2. (ciemny) [chmury, drzewa] dark, black 3. (nieoświetlony) [noc, ulica, wnętrze] black, dark 4. [osoba] (z ciemnymi włosami) dark-haired (czarnoskóry) black, dark-skinned 5. (ubrudzony) black, filthy czarny od błota filthy(-black) with mud czarny od sadzy/węgla black with soot/coal ściany domu były czarne od dymu the walls of the house were black with smoke 6. (niegodziwy) [niewdzięczność] foul, black 7. (złowieszczy) [myśli, rozpacz] black, dark [wizja] dark, bleak (smutny) [wieści, rok] bad, sad czarn|y m, czarna f pot. black (person) czarna skrzynka black box mała czarna (kawa) small black coffee (sukienka) little black dress czarny humor black humour

czarodziej
m (Gpl czarodziei a. czarodziejów) 1. (w bajkach) wizard, magician (zły) czarodziej a sorcerer 2. przen. charmer prawdziwy z niego czarodziej! he's a real a. an absolute charmer! czarodziej skrzypiec a violin wizard

czarodziejka
f 1. (w bajkach) enchantress, sorceress 2. przen. enchantress, witch

czarodziejski
adv. 1. (dotyczący czarów) [pałeczka, różdżka, ziele, zaklęcie] magic 2. książk. [kraina, muzyka] magical, enchanted [wieczór, widok] enchanting, magical

czarodziejsko
adv. książk. [zajaśnieć] magically [błyszczeć] enchantingly [wyglądać] enchanting adv.

czarodziejstwo
n sgt sorcery, witchcraft, magic

czarować
impf vt 1. (wzbudzać zachwyt) to charm, to enchant czarować kogoś czymś to charm sb with sth czarował ją swym głosem i uśmiechem he charmed her with his voice and smile oczarować 2. pot., iron. (zwodzić) to sweet-talk pot. to beguile książk. czarował matkę, że od jutra zabierze się do pracy he sweet-talked his mother, saying he'd get down to work the next day dyrektor czarował załogę obietnicami podwyżek the director beguiled the workers with promises of rises czarował naiwne kobiety, obiecując im małżeństwo he led naive women on a. strung naive women along with promises of marriage pot. przestań mnie wreszcie czarować i powiedz, jak było naprawdę stop leading me up the garden path a. stop having me on GB pot. and tell me what really happened nie czaruj, i tak ci nikt nie uwierzy! stop trying to pull the wool over our eyes, nobody will believe you anyway vi (czynić czary) to cast spells, to work magic umieć czarować to have magical powers czarować się pot. (łudzić się) to fool oneself to kid oneself pot. nie ma się co czarować - ten film jest kiepski let's not kid ourselves, it's a bad film nie czarujmy się, nie mamy szans na zwycięstwo let's be honest, we don't stand a chance of winning

czarownica
f 1. Hist. witch procesy czarownic witch trials 2. (w bajkach) witch, sorceress 3. pot., obraźl. (old) witch pot., obraźl. polowanie na czarownice witch-hunt(ing)

czarownie
adv. [uśmiechnąć się] charmingly, enchantingly [pachnieć] wonderful adv.

czarownik
m 1. (w bajkach) sorcerer 2. (mężczyzna czyniący czary) witch doctor, medicine man

czarowny
adv. [widok, okolica, noc, woń, uśmiech] charming, enchanting [moc, chwila] magic(al), enchanted

czart
m (Npl czarci a. czarty) przest. książk. fiend książk. devil co do czarta? what the devil a. blazes.? przest., pot. idź do czarta! go to the devil! a. to blazes! przest., pot. jak u czarta tu wszedłeś? how the devil a. deuce did you get in here? przest., pot.

czarter
m (G czarteru) 1. Handl. (wynajem, umowa) charter C/U 2. (rejs samolotem) charter (flight) (rejs statkiem) charter voyage 3. (samolot) charter(ed) plane, charter (statek) charter(ed) boat, charter lecieć czarterem to take a charter flight

czarterować
impf vt Handl. to charter czarterować samolot od jakiejś firmy to charter a plane from some firm czarterować samolot komuś to charter a plane to sb wyczarterować

czarterowy
adv. [lot, umowa] charter attr. [samolot] charter(ed)

czartowski
adv. książk. [moce, praktyki] devilish, fiendish

czarująco
adv. (ujmująco, uroczo) charmingly, enchantingly (zachwycająco) delightfully, ravishingly wyglądasz czarująco you look charming/ravishing uśmiechała się czarująco do gości she smiled charmingly at the guests było czarująco it was delightful

czarujący
pa czarować adv. [uśmiech] charming, enchanting [wygląd] lovely, charming to był czarujący wieczór it was a lovely a. delightful evening był czarującym, pogodnym dzieckiem he was a charming, easy-going child

czary-mar|y
plt (G czarów-marów) pot., iron. hocus-pocus U mumbo-jumbo U pot. nie wierzę w te czary-mary I don't believe in all that mumbo-jumbo inter. (formułka) abracadabra!, hey presto! wydaje ci się, że powiesz: "czary-mary" i wszystko będzie dobrze you think you can just say 'hey presto', and everything will be all right

czas
m (G czasu) 1. sgt (trwanie) time czas płynie time passes a. goes by kawał czasu pot. a long time proces rozłożony w czasie a process continuing over time trwonić/marnować czas na coś to waste time on sth spędzać czas na czymś to spend time on sth czas mijał im na rozmowach o życiu they whiled away the time talking about life z czasem a. z biegiem a. upływem czasu with (the passing of) time 2. sgt (moment, pora) the time czas odjazdu/przyjazdu arrival/departure time spojrzał na słońce, żeby określić czas he looked at the sun to determine the time określić przybliżony czas wybuchu to determine the approximate time of the explosion od czasu skończenia studiów after graduating rok minął od czasu ich ostatniego spotkania a year had/has passed since their last meeting co jakiś czas once in a while od czasu do czasu from time to time, every now and then, occasionally od tego czasu since then a. that time do czasu naszego wyjazdu (w przyszłości) before we leave (w przeszłości) before we left do tego czasu nie dowiedzieliśmy się./nie dowiemy się./nie wiedzieli we still don't know even now a. still haven't learnt./we won't know a. find out before then/up to that time they didn't know 3. sgt (odpowiedni moment) time czas żniw/zbiorów harvest time nadszedł czas, żeby stąd wyjechać the time has come to leave this place o czasie on time a. schedule koncert rozpoczął się o czasie the concert began a. started on time przyszliśmy po czasie/przed czasem we arrived late/ahead of time do czasu (ostrzeżenie) = you'll/they'll find out a. see (one day)! póki czas while there's still time 4. sgt (odcinek czasu) time, duration po jakimś czasie after some time w tym czasie at that time od dłuższego czasu for a long time przez cały czas all the time w czasie during w czasie wakacji/podróży during a holiday/trip a. journey ona będzie pod ścisłą obserwacją na czas leczenia she will be under close observation for the duration of the treatment na czas remontu możesz zamieszkać u mnie you can stay with me while the building work is being carried out 5. sgt (ilość czasu) time mieć czas na coś/dla kogoś to have time for sth/sb nie mieć czasu na coś/dla kogoś to have no time for sth/sb mieć mało czasu to be pressed for time mieć dużo czasu to have lots of time a. time on one's hands dawać a. dać komuś trzy dni/dwie godziny czasu na coś to give sb three days/two hours to do sth przygotowania zajęły mi mnóstwo czasu the preparations took up a lot of my time zabrakło nam czasu we ran out of time panie pośle, pański czas się skończył Sir, your time's up 6. Sport (wynik) time uzyskał najlepszy czas he had the best time jaki masz czas na 100 metrów? what's your time for the 100 metres? 7. Sport (przerwa w grze) timeout trener poprosił o czas the coach asked for a timeout 8. sgt Astrol., Geog. time czas letni summer time GB, daylight-saving time US czas zimowy standard time czas miejscowy local time 9 Jęz. tense czas przeszły/przyszły/teraźniejszy/zaprzeszły past/future/present/pluperfect a. past perfect tense praed. (pora) nie czas na żarty this is no time for joking around czas spać it's bedtime, it's time to go to sleep czas, żeby poważnie pomyśleć o przyszłości it's time to do some serious thinking about the future taksówka czeka, czas na dworzec the taxi's waiting, it's time to go to the station czas na mnie/nas it's time for me/us to go najwyższy a. wielki czas iron. (it's) about time (too) ron. najwyższy czas, żebyś się ożenił/żebyśmy poszli do domu it's high a. about time you got married/we went home czas (jest) po temu książk. it's (high) time it's about time pot. czasy plt (okres) times, days ciężkie czasy hard times od niepamiętnych czasów since time immemorial a. time out of mind po wieczne a. wsze a. wszystkie czasy książk. for ever to były czasy! those were the days w czasach minionych in days gone by w dzisiejszych czasach nowadays, in this day and age w ostatnich czasach a. ostatnimi czasy lately z czasów czegoś dating back to sth dziennik/broń z czasów wojny a diary/weapons dating back to the war za czyichś czasów in sb's time a. day za dawnych czasów in days of old za wszystkie czasy as if there was no tomorrow pamiętać lepsze czasy przen. to have seen better days wyprzedzić swoje czasy to be ahead of one's time czasami adv. (nieraz, niekiedy) sometimes, on and off czasem adv. 1. (nieraz, niekiedy) sometimes, now and then 2. (przypadkiem) by any chance czy nie masz czasem zapalniczki? do you have a lighter by any chance?, do you happen to have a lighter? nie zgub czasem tych pieniędzy mind a. be careful you don't lose that money czas gwiazdowy Astron. sidereal time czas ochronnyMyślis. closed season czas strefowy Astron. zone time czas uniwersalny Astron. universal time, Greenwich Mean Time, G.M.T. średni czas słoneczny Astron. mean (solar) time na czas (punktualnie) on time (szybko) in a hurry a. rush nie róbmy tego na czas, zróbmy to dobrze let's not rush it, let's just do it well swego a. swojego czasu once, in one's time a. day swego czasu był to ruchliwy port in its time a. day it was a (very) busy port w swoim czasie (niegdyś) once, in one's time a. day (w odpowiednim momencie) in due time a. course w swoim czasie był przystojnym mężczyzną he was a handsome man in his day dowiesz się wszystkiego w swoim czasie you'll learn everything in due course a. when the time comes onego czasu przest., książk. in the olden days książk. wszech czasów all-time aktor/serial wszech czasów an all-time favourite actor/series gest był nie na czasie the gesture was ill-timed a. untimely kapelusze są teraz na czasie hats are in right now pot. narkomania to temat na czasie drug addiction is a very topical issue wyścig z czasem a race against time a. against the clock czas leczy a. goi rany przysł. time heals all wounds, time cures all things czas to pieniądz przysł. time is money szkoda czasu i atłasu przysł. it's a waste of time and money, it's not worth the trouble

czasochłonność
f sgt specjaliści określili czasochłonność różnych prac specialists determined how much time various jobs required

czasochłonny
adv. [praca, obowiązki] time-consuming

czasomierz
m timer (stoper) stopwatch

czasopismo
n magazine, periodical czasopismo literackie a literary magazine a. journal czasopismo fachowe a professional journal czasopismo dla dzieci a children's magazine

czasopiśmiennictwo
n sgt periodical press

czasopiśmienniczy
adv. [rynek] periodical press attr.

czasoprzestrzenny
adv. książk. [model, porządek] space-time attr.

czasoprzestrzeń
f sgt 1. Fiz. space-time (continuum) zakrzywienie czasoprzestrzeni space-time curvature 2. książk. Literat., Teatr (w utworze) setting

czasownik
m Jęz. verb odmiana czasowników verbal inflection czasownik trzeciej koniugacji a third conjugation verb czasownik atematyczny athematic verb czasownik częstotliwy a. wielokrotny iterative verb czasownik dokonany perfective verb czasownik inchoatywny inchoative verb czasownik jednokrotny momentary verb czasownik kauzatywny causative verb czasownik niedokonany imperfective verb czasownik nieprzechodni a. intranzytywny intransitive verb czasownik posiłkowy auxiliary verb czasownik przechodni a. tranzytywny transitive verb czasownik zwrotny reflexive verb czasowniki nieregularne irregular verbs czasowniki stanowe verbs of state czasowniki ułomne defective verbs

czasownikowo
adv. as a verb wyraz użyty czasownikowo a word used as a verb

czasownikowy
adv. [formy, rdzeń, temat] verb attr., verbal

czasowo
1. (pod względem czasu) in (terms of) time okres nazbyt bliski czasowo a period uncomfortably close in time 2. (chwilowo, tymczasowo) temporarily być gdzieś zameldowanym czasowo to be registered temporarily at a given address telefon mamy czasowo nieczynny our phone is temporarily out of order zawiesiliśmy naszą działalność tylko czasowo we have suspended our activities only temporarily

czasowy
adv. 1. (związany z czasem) temporal akcja powieści toczy się w dwu planach czasowych the plot of the novel takes place on two temporal planes 2. (chwilowy, tymczasowy) temporary meldunek czasowy Admin. temporary registration at a given address czasowa niezdolność do pracy temporary disability nawet pobyt czasowy wymaga zezwolenia władz even a temporary stay requires an official permit

czastuszka
f chastushka (a lively two- or four-line Russian or Ukrainian poem or ditty on a topical, humorous or lyrical theme)

czasza
f 1. (kielich) cup 2. (misa) bowl 3. (wypukłość) (lodowców) cap (parasola) dome 4. Archit. (kopuły) dome 5. Lotn. (spadochronu) canopy 6. Mat. spherical cap

czaszka
f 1. Anat. cranium, skull 2. pot., żart. (głowa) skull pot.

czaszkowy
adv. Anat. [nerwy] cranial

czat
m (G czatu a. czata) pot. (w Internecie) chat być na czacie to chat on the Web

czata
f Wojsk. daw. watch rozstawić czaty to post the watch czaty plt (czatowanie) lookout, watch być a. stać na czatach to be on the watch a. lookout

czatować
1. impf vi 1. (czaić się) to lie in wait a. ambush (na kogoś/coś for sb/sth) czatować na zwierzynę to lie in wait for game 2. (wyczekiwać) to wait (na coś for sth) czatować na dogodną sposobność to watch for one's chance 2. impf vi pot. (w Internecie) to talk a. chat on the Web

czciciel
m, czcicielka f (Gpl czcicieli, czcicielek) (totemów, przeszłości) worshipper (idei, tradycji) advocate, champion (poety, malarza) admirer, devotee czciciele Słońca sun worshippers

czcigodnie
adv. książk. [zachowywać się] in a dignified manner, with dignity [wyglądać] dignified adv. czcigodnie wyglądający starszy pan a dignified-looking a. venerable-looking elderly gentleman

czcigodny
adv. książk. [gość] honoured książk., esteemed książk. [mówca] honourable książk., august książk. [staruszka] venerable książk. dignified(-looking) mój czcigodny przedmówca my esteemed friend, the previous speaker

czcionka
f Druk. 1. (materiał zecerski) type (character), (type) character (w maszynie do pisania) type tekst drukowany metalowymi czcionkami a text printed with metal type 2. (krój pisma) type(face), font maszyna (do pisania) z rosyjską czcionką a typewriter with a Russian typeface a. font

czcionkowy
adv. Druk. type attr.

czcionnik
m Druk. (type)case

czcić
impf (czczę) vt 1. (oddawać boską cześć) to worship, to adore (otaczać szacunkiem) to revere, to venerate czcić pamięć zmarłych to revere the memory of the deceased czcij ojca swego i matkę swojąBibl. honour thy father and thy mother 2. (świętować) to celebrate, to commemorate [rocznicę] uczcić

czczo
adv. na czczo on an empty stomach na badanie trzeba się zgłaszać na czczo you need to do the test before you've eaten

czczość
f sgt 1. (w żołądku) emptiness czuję czczość w żołądku my stomach feels empty 2. przen. (wypowiedzi, przechwałek, pogróżek) emptiness (plotek) baselessness

czczy
adv. 1. (o żołądku) empty pić na czczy żołądek to drink on an empty stomach 2. książk. (beztreściowy) [słowa, formułki, gadanina] empty, meaningless jelito czcze Anat. jejunum

czechista
m 1. Nauk. (znawca) specialist in Czech language and culture 2. (nauczyciel) Czech teacher 3. (student) student of Czech

czechizacja
f sgt Czechization rzad.

czechizm
m (G czechizmu) Jęz. Czech expression

czeczeński
adv. Chechen

czeczotka
f 1. Zool. common redpoll 2. sgt (gatunek drewna) a kind of birch-wood 3. (wyrób) an item of birch-wood furniture

czego
zob. co

czegoś
zob. coś

czegoż
zob. cóż

czegóż
zob. cóż

czek
m (G czeku) cheque GB, check US wystawić czek to make out a cheque wypisać czek to write a cheque płacić czekiem to pay by cheque zrealizować czek to cash a cheque czek na 300 złotych a cheque for 300 zlotys czek na współmałżonka/wierzyciela a cheque made out to a spouse/creditor indosować czek to endorse a cheque czek imienny (na kogoś) a cheque made out in sb's name a. to sb czek bez pokrycia bounced cheque GB pot., rubber check US pot. przen. empty promise czek in blanco blank cheque czek kasowy a. gotówkowy counter cheque czek na okaziciela bearer's cheque czek podróżniczy traveller's cheque czek potwierdzony certified a. banker's cheque czek rozrachunkowy a. do rozliczenia a. zakreślony clearing a. crossed cheque

czekan
m 1. (do wspinaczki górskiej) ice axe 2. Hist. a long-helved hatchet used as a weapon 3. Muz. a kind of flute

czekać
impf vi 1. (być w stanie gotowości) to wait (na kogoś/coś for sb/sth) jak długo pani czeka? how long have you been waiting? czekam na ciebie od godziny I've been waiting an hour for you taksówka czeka the taxi's waiting on tylko na to czeka (żebym się pomylił) that's exactly what he's waiting for (for me to make a mistake) czekać, aż ktoś coś powie to wait for sb to say sth czekaliśmy, kiedy zabłyśnie pierwsza gwiazda we were waiting for the first star to appear kazać na siebie czekać to keep sb waiting dom czeka na remont the house is in need of repair(s) 2. (spodziewać się) to wait to await książk. czekać na wiadomość to wait for news czekać na decyzję w sprawie pracy to wait for a decision about a job czekać na kogoś do późna to wait up for sb każdej zimy czekam na wiosnę every winter I look forward to the spring poczekać , zaczekać 3. (mieć w perspektywie) [przykrości, obowiązki] to wait w domu czeka na niego mnóstwo roboty there's a lot of work waiting for him at home czekają nas wielkie wydatki we're facing a. in for pot. a lot of expense czeka go proces/więzienie/kara śmierci he's facing (a) trial/a prison sentence/the death sentence czeka ją przykra niespodzianka she has an unpleasant surprise coming she's in for an unpleasant surprise pot. 4. (zwlekać) to wait (z czymś with sth) czekał z odbyciem rozmowy na sprzyjające okoliczności he was waiting for a good moment to have the talk czekać na kogoś z obiadem/kolacją to wait with lunch/dinner (until sb arrives) na co czekasz, chodź! what are you waiting for? come on! 5. przest. (w napięciu) to await książk. czekała listu od syna she was eagerly awaiting a letter from her son czekali decyzji pełni nadziei they awaited the decision full of hope czekaj, czekajcie inter. pot. 1. (powstrzymać działanie) hold on, wait czekaj, ja sam to zrobię hold on, I'll do it myself 2. (przerywając wypowiedź) hang on a minute pot., just a sec pot. 3. (zastanawiając się) czekaj, coś sobie przypomniałem wait, I've just remembered something 4. (jako pogróżka) czekaj no, łobuzie!pot. just you wait, you bum! pot. czekać na Godota książk. to wait till doomsday pot. czekaj tatka latka iron. that'll be the day iron. tylko czekać, jak wrócą/przyjdą they'll be back/here any moment

czekolada
f 1. sgt (masa) chocolate cukierki w czekoladzie chocolate-covered a. chocolate-coated sweets 2. (tabliczka) chocolate bar, bar of chocolate czekolada biała a bar of white chocolate czekolada gorzka a bar of plain a. dark chocolate czekolada mleczna/z orzechami laskowymi/nadziewana a milk/hazelnut/cream-filled chocolate bar 3. sgt (napój) (drinking) chocolate filiżanka gorącej czekolady a cup of hot chocolate

czekoladka
f 1. (kostka, kulka) chocolate pudełko czekoladek a box of chocolates 2. pieszcz. (tabliczka) choccy bar dziec.

czekoladowo
adv. 1. [pachnieć] like chocolate, chocolat(e)y adv. 2. (w kolorze ciemnobrązowym) chocolate brown adv., dark brown adv. pomalować pokój na czekoladowo to paint a room dark brown a. chocolate brown znad morza wróciła opalona na czekoladowo she came back from the seaside as brown as a berry czekoladowo- w wyrazach złożonych czekoladowobrązowy chocolate-brown, dark-brown

czekoladowy
adv. 1. (zrobiony z czekolady) [lody, polewa, budyń, cukierki] chocolate attr. (mający smak czekolady) chocolate(-flavoured) 2. (kolor) [garnitur, samochód, opalenizna] dark-brown [sukienka, kamizelka] chocolate(-brown), chocolate-coloured

czekowy
adv. [karta] cheque attr. książeczka czekowa chequebook GB, checkbook US konto czekowe current account GB, checking account US

czeladniczy
adv. journeyman attr.

czeladnik
m journeyman wyzwolić się na czeladnika to qualify as a journeyman (by examination)

czeladny
adv. przest. [izba] servants'

czeladź
f sgt Hist. domestic a. household servants

czelność
f książk. audacity mieć czelność coś zrobić książk. to have the audacity a. the cheek a. the nerve to do sth

czeluść
f książk. 1. (wielki otwór) gulf (jaskini, wulkanu) mouth czeluść przepaści the depths of the precipice 2. (głębia) (piekielna) abyss książk. (oceanu) depths

czempion
zob. champion

czempionka
zob. championka

czemu
zob. co

czemuś
zob. co

czemuż
zob. cóż

czepeczek
m dem. 1. (pielęgniarski) cap 2. Hist. mob cap, bonnet 3. (dziecięcy) (baby a. baby's) bonnet

czepek
m 1. (pielęgniarski, kąpielowy) cap czepek pod prysznic a shower cap 2. Hist. mob cap, bonnet nocny czepek a nightcap 3. (dziecięcy) (baby a. baby's) bonnet 4. Bot. root cap 5. Med. caul w czepku urodzony born with a silver spoon in one's mouth

czepiec
m 1. Relig. coif 2. Hist. mob cap, bonnet 3. Bot. root cap 4. Med. caul 5. Zool. reticulum

czepigi
plt (G czepig) przest. plough-stilts przest. plough-handles

czepić
się pf - czep|iać się impf v refl. 1. (chwytać się) to cling (kogoś/czegoś (on) to sb/sth) mały chłopiec czepiał się fartucha matki the little boy clung to his mother's apron pies czepił się zębami nogawki spodni the dog clung (on) to his/her trouser leg with its teeth 2. (przywierać) to cling, to stick (kogoś/czegoś to sb/sth) mokry śnieg czepiał się butów the wet snow clung a. stuck to his/her shoes fasola czepia się tyczek string beans twine around the stakes 3. pot. (krytykować) to carp, to niggle czepiać się kogoś to carp at sb to get at sb pot. czepiać się każdego słowa to pick at every word czego się czepiasz? what's your problem?, why do you keep on like that? przestań się czepiać! stop getting at me a. picking on me! bez przerwy o coś się czepia s/he's always having a go (about sth) a. carping (on about sth pot.) nikt się mnie nie czepia, że się spóźniam nobody says anything about me turning up a. being late 4. przen. to cling, to hang on (czegoś to sth) [nadziei, życia]

czepliwość
f sgt (właściwość czepiania się) clinginess (opon) grip, holding power

czepliwy
adv. 1. (mający właściwości czepiania się) [gałązki, materiał] clinging, clingy 2. pot., przen. (skłonny do zaczepek) prickly stroppy GB, Austral pot. zostaw mnie w spokoju, nie bądź taki czepliwy leave me alone, stop picking on me

czepny
adv. clingy, clinging [błoto] sticky czepny bluszcz creeping ivy, clinging ivy organy czepne Bot. suckers

czerecha
f (drzewo, owoc) wild (sweet) cherry, gean

czereda
f pejor., żart. (dzieci) tribe pot., żart. bunch pejor., żart. (wilków) bunch pejor., żart. pack

czeremcha
f Bot. bird cherry

czeremchowy
adv. [zagajnik, wino] bird-cherry attr.

czerep
m (G czerepu) książk. 1. (głowa) pate przest., żart. koński czerep a horse's head 2. (skorupa) potsherd 3. (odłamek bomby lub granatu) shell a. casing fragment 4. Techn. body

czereśnia
f (Gpl czereśni) 1. (owoc) cherry 2. (drzewo) cherry (tree)

czereśniowy
adv. [dżem, konfitura, sad] cherry attr.

czerniak
m 1. Med. (malignant) melanoma 2. Wet. (benign) melanoma

czernidlak
m Bot. ink cap

czernidło
n przest. 1. (do butów) blacking U przest. (czarny barwnik) black U 2. Techn. black wash, facing

czernieć
impf (czernieję, czerniał, czernieli) vi 1. (stawać się czarnym) to turn black, to blacken garnek czerniał od dymu the saucepan was turning black from the smoke sczernieć 2. (wyglądać czarno) to show black czerniejący w oddali wiatrak a windmill showing black in the distance

czernić
impf vt to darken, to blacken [brwi, rzęsy, wąsy] poczernić czernić się 1. (wyglądać czarno) to show black na jego policzkach czernił się zarost the stubble showed black on his cheeks las czernił się na tle nieba the forest loomed black against the sky 2. (stawać się czarnym) to turn black, to blacken

czerpak
m 1. (naczynie z rączką) scoop, ladle 2. Techn. (część koparki) (shovel) bucket, scoop

czerpakowy
adv. bucket attr. pogłębiarka czerpakowa a bucket dredger

czerpać
impf (czerpię) vt 1. (wydobywać) to draw [wodę] (nabierać) to ladle [zupę] to scoop [mąkę] 2. (uzyskiwać) to draw [prąd, wodę] to obtain [gaz, energię] czerpać witaminy/mikroelementy z pożywienia to absorb vitamins/trace elements from food 3. przen. (zdobywać) to obtain, to get [wiadomości] to derive [korzyści, przyjemności] czerpać wiedzę z książek to draw one's knowledge from books czerpać z doświadczeń poprzednich pokoleń to draw on the experience of previous generations czerpać pełnymi a. całymi garściami z tradycji literatury romantycznej to draw extensively on the romantic literary tradition

czerstwieć
impf (czerstwieję, czerstwiał, czerstwieli) vi 1. [pieczywo] to become a. go hard a. stale sczerstwieć 2. przen. (krzepnąć, zdrowieć) to take on colour

czerstwo
adv. grad. [wyglądać] hale and hearty adv., robust adv.

czerstwość
f sgt 1. (pieczywa) hardness, staleness 2. (twarzy, policzków) ruddiness, colour (ciała) robustness

czerstwy
adv. 1. [chleb, bułka] hard, stale 2. (zdrowy, rumiany) hale and hearty [staruszek] robust [twarz, policzki, cera] ruddy, florid

czerw
m 1. Zool. grub, maggot (w pszczelarstwie) brood U 2. przest. (pasożyt) worm (w drzewie) woodworm

czerwcowy
adv. [wieczór] June attr.

czerwiec
m 1. (miesiąc) June urodził się/pobrali się w czerwcu he was born/they got married in June przyjeżdża 15 czerwca he's arriving on 15 June 2. Bot. knawel 3. Zool. coccus, scale insect czerwiec koszenilowy Zool. cochineal (insect) czerwiec lakowy Zool. lac insect czerwiec polski Zool. Polish cochineal

czerwienieć
impf (czerwienieję, czerwieniał, czerwienieli) vi 1. (stawać się czerwonym) to turn a. go red, to redden liście czerwienieją jesienią the leaves turn red in the autumn bandaż czerwienieje the bandage is turning red poczerwienieć 2. (ze wstydu, złości) to turn a. go red, to redden, to flush (z wysiłku) to go red czerwieniał z oburzenia he flushed with indignation poczerwienieć 3. (odznaczać się na czerwono) to show red w dolinie czerwieniały dachy domów the roofs of the houses stood out red in the valley

czerwienić
impf vt (nadawać czerwony kolor) to turn [sth] red, to redden zachodzące słońce czerwieni chmury the setting sun is turning the clouds red mróz czerwienił nam nosy the frost turned our noses red zaczerwienić czerwienić się 1. (ze wstydu, złości) to turn a. go red, to redden to flush (z wysiłku) to go red czerwienić się z zażenowania to go red with embarrassment zaczerwienić się 2. (odznaczać się na czerwono) to show red w zbożu czerwieniły się maki red poppies stood out against the corn 3. (stawać się czerwonym) [jabłka, pomidory, bandaż] to turn red zaczerwienić

czerwienny
adv. Gry pot. [as, król] of hearts

czerwień
f 1. sgt (kolor) red ognista czerwień (a) fiery red 2. (Gpl czerwieni) pot. (kier) hearts 3. (Gpl czerwieni) (barwnik) red przygaszone czerwienie muted reds malować czerwienią to paint sth red 4. sgt (tkanina, ubranie) red U kim jest ta kobieta w czerwieni? who's that woman in red?

czerwonawo
adv. reddishly rzad.

czerwonawy
adv. [odcień, światło] reddish

czerwonka
f sgt Med. dysentery czerwonka pełzakowa amoebic dysentery

czerwono
adv. grad. red adv. redly rzad. na czerwono [malować, farbować] red [ubierać się] in red (colours) czerwono- w wyrazach złożonych czerwono-zielony red and green czerwonobrązowy red-brown czerwonowłosy red-haired

czerwonoarmista
m, czerwonoarmistka f Red Army soldier

czerwonobrunatny
adv. red-brown, reddish brown

czerwonogwardyjski
adv. Hist. Red Guard attr.

czerwonogwardzista
m Hist. Red Guard

czerwonokrzyski
adv. Red Cross attr.

czerwononogi
adv. [bocian] red-legged

czerwonoskóry
adv. (o Indianach) red-skinned przest., pejor. czerwonoskó|ry m, czerwonoskóra f redskin przest., pejor.

czerwoność
f sgt 1. (czerwony kolor) red(ness), red colour rozżarzyć metal do czerwoności to heat metal up until it is red-hot 2. przen. (lewicowość) leftist views pl

czerwony
adv. grad. red czerwony na twarzy red-faced był czerwony ze wstydu/złości he was red with shame/anger adv. pot., pejor. red pot., pejor., commie pot., pejor. czerwona szmata a commie rag obaj mieli czerwoną przeszłość both had had a communist past czerw|ony m, czerwona f pot., pejor. red pot., pejor., commie pot., pejor. czerwoni reds czerwony jak burak/piwonia/rak red as a beetroot GBa. a beet US/a peony/a lobster a. a crab

czerń
f 1. (Gpl czerni) (kolor) black U sable U książk. 2. (Gpl czerni) (ubranie, tkanina) black ubrana była w czerń she was dressed in black 3. sgt książk. (czarność) black(ness), pitch-blackness, pitch-darkness 4. (Gpl czerni) Chem. (anilinowa) black (pigment) U czerń platynowa Chem., Fiz. platinum black czerń rzepakowa Bot. (crucifer) black spot czerń zbożowa Bot. (cereal) black rust

czesalnia
f (Gpl czesalni) Włók. 1. (pomieszczenie) (do czesania bawełny) carding shop, carding room (do czesania lnu) flax dressing shop, heckling shop 2. (maszyna) (do czesania bawełny) carding machine, combing machine (do czesania lnu) heckling machine, hackling machine

czesalniczy
adv. (do czesania bawełny) carding (do czesania lnu) hackling

czesanka
f Włók. 1. (taśma) sliver, combing wool U 2. (tkanina wełniana) worsted U

czesankowy
adv. [materiał, przędza] worsted

czesarka
f Włók. (do czesania bawełny) carding a. combing machine, comber (do czesania lnu) heckling a. hackling machine

czesać
impf (czeszę) vt 1. (grzebieniem) to comb (szczotką) to brush czesać włosy to comb a. do one's hair dziewczynka czesała lalkę the little girl was combing the doll's hair czesała włosy szczotką she was brushing her hair czesać psa to brush a. comb a dog uczesać 2. (robić fryzurę) to do a. style [sb's] hair czesała córkę w koński ogon she did a. arranged her daughter's hair in a ponytail 3. Włók. to comb [len, konopie, wełnę] wełna czesana combed wool sczesać czesać się 1. (grzebieniem) to comb one's hair, to do one's hair (szczotką) to brush one's hair 2. (nosić jakąś fryzurę) czesać się w koński ogon/w warkocz to wear one's hair in a ponytail/plait czesać się gładko to comb one's hair flat teraz czeszę się z grzywką now I have a fringe czesać się na kogoś pot., żart. to have one's hair done just like sb (else) 3. (chodzić do fryzjera) to have one's hair done zawsze czesała się u tej fryzjerki she's always had her hair done at that hairdresser's

czeski
adv. [kultura, państwo, literatura] Czech język czeski Czech po czesku in the Czech manner a. fashion m sgt (język) Czech mówić/czytać po czesku to speak/read Czech czeski film pot. = a screwball comedy pot.

czesne
n sgt tuition fee(s)

czesucza
f Włók. a kind of raw silk

cześć
f sgt (G czci) 1. (szacunek) reverence książk., veneration książk. mieć kogoś/coś w wielkiej czci to hold sb/sth in great veneration otaczać kogoś czcią to venerate sb książk. oddawać komuś cześć to worship a. adore sb opisywano go w książkach z czcią i podziwem he was described in books with reverence and awe cześć bohaterom may the names of these heroes live on na cześć a. ku czci kogoś/czegoś in honour of sb/sth, in sb's/sth's honour wznieśli toast na cześć gościa they drank a toast in honour of the guest pomnik ku czci powstańców a monument in honour of the insurgents 2. (uwielbienie) worship, adoration ucałować z czcią medalik to kiss a medallion in adoration otaczać czcią świętego to venerate a saint książk. religia ich polega na czci sił nadprzyrodzonych their religion is based on the worship of supernatural powers oddawali królowi cześć boską they worshipped the king as a god 3. książk. (honor) virtue, honour GB, honor US kobieta broniła swej czci the woman defended her virtue jest bardzo wrażliwy na punkcie czci i honoru he's very sensitive about virtue and honour człowiek bez czci i wiarypot. a man (totally) without scruple odsądzać kogoś od czci i wiary pot. to call sb every name under the sun pot. inter. (na powitanie) hello! hi! pot. (na pożegnanie) bye! pot., cheers! GB pot. cześć, co słychać? hi, what's new? cześć (wam), chłopaki, do jutra bye, guys, see you tomorrow cześć jego/jej/ich pamięci may he/she/they rest in peace cześć pracy! pot., żart. hello!, hi! pot. i cześć pot. and that's that tak postanowiłem i cześć that's what I've decided and that's that a. all there is to it powiesz im byle co i cześć just tell them anything

czkawka
f sgt 1. hiccup zw. pl, hiccough zw. pl napad czkawki an attack of (the) hiccups dostać czkawki to get (the) hiccups złapała go czkawka he got the hiccups 2. przen. (niesmak) bad taste być jak czkawka (budzić niesmak) to leave a bad taste in sb's mouth (powracać) to keep coming back, to not go away wspomnienie to było jak czkawka the memory left a bad taste in the mouth/kept coming back a. (just) wouldn't go away odbijać się (komuś) czkawką to leave its mark (on sb) i tu odbija nam się czkawką komunizm and this is where communism has left its mark on us all wspomnienie tamtych zajść odbijało mu się czkawką the memory of those events left a bad taste in his mouth zrezygnowano z finansowania sportu, co do dzisiaj odbija się czkawką funding for sport was cut, the effects of which can still be felt to this day cała ta sprawa odbija mi się czkawką już od dwóch lat the whole affair has been haunting a. dogging me for the last two years

czkać
impf czknąć

czknięcie
n hiccup

czknąć
pf - czk|ać impf (czknęła, czknęli - czkam) vi to hiccup

czmych
inter. dzik czmych w krzaki a wild boar bolted into the bushes

czmychnąć
pf - czmych|ać impf (czmychnęła, czmychnęli - czmycham) vi [osoba, zwierzę] to dart, to make off (bardzo szybko) to bolt (przed pogonią) to flee, to get away kot czmychnął na drzewo/przez okno the cat darted up a tree/through the window zając czmychnął spod krzaka a hare bolted from under a bush czmychać ukradkiem to nip out/away/off

czochra
f Włók. (grzebień ręczny) ripple, hackle

czochrać
impf vt 1. (mierzwić) to ruffle, to rumple czochrać psa to ruffle a dog's hair czochrał zmierzwioną fryzurę he ran his fingers through his tousled hair rozczochrać 2. (ocierać) [zwierzę] to rub kotka czochrała łebek o panią the cat was rubbing its head against its owner czochrać się 1. (mierzwić włosy) to ruffle one's hair 2. (ocierać się) to rub pies czochrał się o krzesło/meble the dog rubbed itself against the chair/furniture

czop
m (G czopa a. czopu) 1. (korek) bung, stopper wyjąć czop z beczki to pull the bung a. stopper out of a barrel 2. (zatykający otwór) plug, obstruction czop woskowiny w uchu an accumulation a. a plug of earwax ktoś wetknął szmaciany czop w rurę wydechową samochodu somebody has stuffed a piece of rag into the exhaust pipe 3. Med. (stożek ropny) abscess, pustule (ropne) czopy w gardle abscesses a. pustules in the throat 4. Techn. tenon

czopek
m 1. (zatyczka) dem. bung, (small)c stopper 2. Farm. (lek) suppository czopki przeciwbólowe analgesic suppositories lekarstwo w czopkach a medicine in suppository form

czopować
impf vt to bung (up), to stop (up) [beczki, kadzie]

czopowy
adv. 1. stopper attr. 2. Techn. [piła] tenon attr. gniazdo czopowe a mortise

czort
m pot. 1. (zły duch) (the) devil, evil spirit bać się czortów to be afraid of evil spirits brzydki jak czort as ugly as the devil idź do czorta! go to the devil!, go to blazes! czort wie (co/kto/jak/gdzie/dlaczego/po co) the devil knows (what/who/how/where/why/what for) opowiada ludziom czort wie jakie cuda he tells people all kinds of weird stories ki a. jaki czort!? what the devil.!? ciekawe, co za czort dzwoni I wonder who the devil a. heck is calling 2. przen. (young) devil pot. (małe dziecko) (little) devil pot., (little) monkey pot. to czort wcielony! he's the devil incarnate! to dopiero czort! he's a real little devil! to czort nie dziecko he's a right little monkey, that child 3. (sprytny człowiek) sly (old) devil pot., (old) slyboots pot. do a. u czorta pot. (in) the devil! pot. skąd to wiesz, do czorta? how the devil a. heck do you know that? co się u czorta stało z tą dziewczyną? what the devil has happened to that girl? co u czorta, nie można się już odezwać? can't I even open my mouth to say anything, damn it? czort go wie the devil (only) knows pot. God (only) knows pot. może się uda, czort wie maybe it'll work, the devil (only) knows czort wie, czy ktoś przyjdzie God knows if anyone'll come czort go wie, jak teraz postąpi the devil a. God only knows what he'll do now no więc czort z nim pot. so to hell with him jeden czort it's all the same przyjdzie, nie przyjdzie - jeden czort it's all the same, whether s/he comes or not po czorta pot. what the devil for? pot. po czorta tam lazłeś? what the devil a. hell did you go there for?

czosnek
m (G czosnku) sgt Bot., Kulin. garlic główka czosnku a garlic bulb ząbek czosnku a clove of garlic rozgniatacz do czosnku a garlic press posypać mięso czosnkiem to add some garlic to the meat

czosnkowy
adv. [zapach, smak] garlic attr. masło/pieczywo czosnkowe garlic butter/bread nie lubię czosnkowych potraw I don't like garlicky food

czołg
m (G czołgu) Wojsk. tank

czołgać
się impf v refl. 1. (na brzuchu) to crawl czołgać się po podłodze to crawl along the floor żołnierze czołgali się w kierunku lasu the soldiers were crawling towards the forest opary czołgają się po łące przen. the mist drifts a. creeps over the meadow 2. przen., pejor. (zachowywać się uniżenie) to grovel, to crawl nie czołgaj się przed nią, a będzie cię szanowała don't grovel to her and she'll respect you czołgać się u czyichś stóp to grovel at sb's feet

czołgista
m Wojsk. tank soldier, tankman

czołgowy
adv. [załoga] tank attr.

czoło
n 1. (część twarzy) forehead, brow wysokie/niskie czoło a high/low forehead płaskie/wypukłe czoło a receding/protruding forehead przetarła spocone czoło she wiped the sweat from her forehead a. mopped her brow czoło pokryte zmarszczkami a wrinkled forehead nosił kapelusz zsunięty na czoło he wore a hat pulled down over his eyes nosić czapkę z czoła to wear a cap pulled back czesać się z czoła to wear one's hair swept back marszczyć czoło to frown 2. sgt (L czele) (przód) head czoło pochodu/lodowca the head of a parade/glacier na czele czegoś at the head a. top of sth kroczył na czele pochodu he led the parade od początku na czele znajdowały się dwie Amerykanki the two Americans have been in the lead from the beginning stać na czele czegośprzen. to head a. lead sth po wyborach stanęła na czele związku after the elections she became head of the union cała klasa, z wychowawczynią na czele, wpłaciła datkiprzen. led by their form teacher the whole a. entire class, made donations wysuwać a. wybijać się na czoło przen. to lead the way a. field czołem inter. (przy powitaniu) hello (przy pożegnaniu) see you pot., cheers! GB pot. cześć, czołem, do jutra cheers, see you tomorrow czołem, żołnierze = good morning/afternoon, men czoło burzy Meteo. storm front czoło fali Fiz. wave front bić czołem komuś/czemuś a. przed kimś/czymś to bow (down) before a. to sb/sth chylić czoło a. czoła przed kimś/czymś to take one's hat off to sb puknij a. stuknij się w czoło pot. you must be off your rocker a. out of your mind! pot. stawić czoła a. czoło komuś/czemuś face (up to) sb/sth z podniesionym czołem with head held high

czołobitnie
adv. pejor. [kłaniać się, zachowywać się] obsequiously, servilely

czołobitność
f sgt pejor. (zachowania) servility, obsequiousness uśmiech pełen czołobitności an obsequious a. ingratiating smile

czołobitny
adv. grad. pejor. [ukłon, zachowanie] obsequious popełnił utwór czołobitny wobec władzyżart. he spawned a work that kowtowed to the authorities

czołowo
adv. head-on samochody zderzyły się czołowo the cars collided head-on

czołowy
adv. 1. (główny) [przedstawiciel, ośrodek] foremost, leading [miejsce, pozycja] leading mamy aż pięciu Polaków w czołowej piętnastce there are as many as five Poles in the top fifteen czołowy zawodnik drużyny the top player in a team firma awansowała na czołową pozycję wśród producentów komputerów the firm has taken over the leading position among computer manufacturers 2. (przedni) [elewacja] front attr. zderzenie czołowe a head-on collision jednostki czołowe dotarły wreszcie do Warszawy the advance units finally reached Warsaw 3. Anat. [kość, płaty] frontal

czołówka
f 1. (grupa osób wybitnych) czołówka polskich aktorów/polityków leading a. the top Polish actors/politicians Szwajcaria nadal utrzymuje się w światowej czołówce producentów sera Switzerland is still one of the foremost cheese producers in the world pałac ten należy do ścisłej czołówki zabytków architektonicznych this palace is one of the finest architectural monuments nasi zawodnicy należą do światowej czołówki w tej dyscyplinie our athletes are among the world leaders in this event 2. (filmu) opening credits, title sequence tancerka nie była wymieniona w czołówce the dancer's name didn't appear in the opening credits 3. zw. pl (w gazecie) lead story ich ślub trafił na czołówki gazet całej Europy their wedding hit the headlines all over Europe sensacyjne tytuły na czołówkach sensational banner headlines 4. Sport lead nasi zawodnicy biegną w czołówce our runners are in the lead

czterdziestka
f 1. (liczba) forty 2. pot. (oznaczenie) (number) forty mieszka pod czterdziestką he lives at number forty dojedziesz do nas czterdziestką you (can) take a number forty (bus/tram) to get to us uczniowie z czterdziestki the pupils from (school) number forty 3. (grupa) forty cała nasza czterdziestka zdała egzamin the whole forty of us passed the exam 4. sgt pot. (wiek) forty zbliżał się do czterdziestki he was getting on for forty chuda kobieta po czterdziestce a thin woman in her forties stuknęła mu czterdziestka he's turned forty życie zaczyna się po czterdziestce life begins at forty 5. pot. (szybkość) forty jechał czterdziestką he was doing forty zwolnić do czterdziestki to slow down to forty 6. pot. (rozmiar) (size) forty ryczące czterdziestki Meteo., Żegl. the Roaring Forties

czterdziesto-
w wyrazach złożonych forty- czterdziestostopniowy forty-degree

czterdziestogodzinny
adv. [szkolenie, podróż] forty-hour attr.

czterdziestokrotnie
adv. [wzrosnąć, zmaleć] fortyfold powtórzyć coś czterdziestokrotnie to repeat sth forty times

czterdziestokrotny
adv. 1. [zwycięzca] forty-times attr. GB, forty-time attr. US 2. [zysk, spadek, wzrost] fortyfold

czterdziestolatek
m pers. (Npl czterdziestolatkowie a. czterdziestolatki) forty-year-old (man) spotkanie w gronie czterdziestolatków a get-together for people in their forties lista przebojów czterdziestolatków golden hits for the forty-plus generation a. the over-forties na balu najlepiej bawili się czterdziestolatkowie a. bawiły się czterdziestolatki the best time at the ball was had by the over-forties m anim. (zwierzę) forty-year-old animal (drzewo) forty-year-old tree dąb czterdziestolatek a forty-year-old oak

czterdziestolatka
f forty-year-old (woman) (po czterdziestce) woman in her early forties

czterdziestolecie
n sgt 1. (rocznica) fortieth anniversary (czegoś of sth) czterdziestolecie ślubu a fortieth wedding anniversary 2. (okres) forty years, four decades pierwsze czterdziestolecie istnienia firmy the first forty years a. four decades of the company's existence

czterdziestoletni
1. [osoba, zwierzę] forty-year-old attr. 2. [okres] forty-year attr.

czterdziestotysięczny
num. ord. [klient, obywatel] forty-thousandth adv. [tłum, pochód] forty-thousand-strong

czterdziesty
num. ord. [rocznica, lokata] fortieth kończy czterdziesty rok życia he's just turning forty zachorował w czterdziestym roku życia he fell ill when he was thirty-nine (years old) w roku tysiąc dziewięćset czterdziestym in nineteen forty był w Stanach w latach czterdziestych he was in the States in the forties lata czterdzieste XVIII wieku the seventeen-forties adv. [część] fourtieth czterdziesta f (w ułamkach) fortieth jedna czterdziesta one fortieth dwa i trzy czterdzieste two and three-fortieths

czterdzieści
num. forty czterdziestu/czterdzieścioro ludzi forty people miał czterdzieści lat he was forty (years old)

czterdzieścioro
num. mult. czterdzieści

czterechsetlecie
n sgt 1. (rocznica) quadricentennial, four hundredth anniversary świętować czterechsetlecie urodzin pisarza to celebrate the quadricentennial of a writer's birth 2. (okres) four hundred years, four centuries

czterechsetletni
1. [zabytek, zamek] four-hundred-year-old 2. [okres] four-hundred-year attr.

czterechsetny
num. ord. [rocznica, klient] four-hundredth adv. [część] four-hundredth czterechsetna f (w ułamkach) four-hundredth jedna czterechsetna one four-hundredth trzy czterechsetne three four-hundredths

czternastka
f 1. (liczba) fourteen 2. pot. (oznaczenie) (number) fourteen mieszkała na parterze pod czternastką she lived at number fourteen on the ground floor masz klucz czternastkę? have you got key (number) fourteen? czy jeździ koło was czternastka? does the number fourteen (bus/tram) go your way? uczniowie z czternastki the pupils of school (number) fourteen 3. (grupa) fourteen czternastka jego wychowanków his fourteen pupils cała nasza czternastka the whole fourteen of us

czternasto-
w wyrazach złożonych fourteen- czternastodniowa wycieczka a two-week a. fourteen-day excursion czternastozgłoskowiec a fourteen-syllable verse

czternastokrotnie
adv. [wzrosnąć, zmaleć] fourteen times w górach był już czternastokrotnie he'd been to the mountains fourteen times already cena była czternastokrotnie wyższa the price was fourteen times higher

czternastokrotny
adv. 1. [zwycięzca] fourteen-times attr. GB, fourteen-time attr. US 2. [wzrost, spadek] fourteenfold

czternastolatek
m pers. (Npl czternastolatkowie a. czternastolatki) fourteen-year-old (boy) w konkursie ortograficznym wzięli udział także czternastolatkowie a. wzięły udział także czternastolatki even these fourteen-year-olds took part in the spelling contest m inanim. (drzewo) fourteen-year-old tree (zwierzę) fourteen-year-old animal koń/dąb czternastolatek a fourteen-year-old horse/oak

czternastolatka
f 1. (dziewczynka) fourteen-year-old (girl) 2. (zwierzę) fourteen-year-old animal krowa czternastolatka a fourteen-year-old cow

czternastoletni
1. [uczeń, drzewo, zwierzę] fourteen-year-old 2. [okres, wojna] fourteen-year attr.

czternastowieczny
adv. [zamek, pisarz, strój] fourteenth-century attr.

czternasty
num. ord. [rocznica, dzień, wiek] fourteenth jutro obchodzi czternaste urodziny he'll be fourteen tomorrow adv. [część] fourteenth m (data) the fourteenth czternastego każdego miesiąca przychodziła jego renta his pension came on the fourteenth of each month dziś piątek czternasty a. czternastego maja today's Friday, the fourteenth of May do czternastego up to/before the fourteenth po czternastym after the fourteenth przed czternastym before the fourteenth czternasta f 1. sgt (godzina) two (o'clock) p.m. o czternastej at two p.m. 2. (w ułamkach) fourteenth jedna czternasta całej sumy one fourteenth of the total dwie czternaste two fourteenths

czternaście
num. fourteen czternastu/czternaścioro uczniów fourteen pupils miała czternaście lat she was fourteen (years old)

czternaścioro
num. mult. czternaście

cztero-
w wyrazach złożonych four-, quadr(i)- czteropiętrowy dom a four-storey house czterosylabowy four-syllable, quadrisyllabic

czteroaktowy
adv. four-act attr. komedia/sztuka czteroaktowa a comedy/play in four acts

czterodniowy
adv. 1. [niemowlę, szczenię] four-day-old 2. [podróż, urlop] four-day attr.

czterokonny
adv. four-horse attr. czterokonny zaprzęg a four-horse team czterokonna karoca a coach drawn by four horses, a coach and four

czterokołowy
adv. [pojazd, wózek] four-wheel(ed)

czterokrotnie
adv. [wzrosnąć, zmaleć] fourfold czterokrotnie strzelił na wiwat he shot in the air four times zażądała za dom czterokrotnie więcej, niż jest wart she wanted four times more for the house than it was worth

czterokrotny
adv. 1. [zwycięzca, laureat] four-times attr. GB, four-time attr. US czterokrotne pukanie do drzwi four knocks at the door jest czterokrotnym rozwodnikiem he's been divorced four times 2. [wzrost, spadek] fourfold, quadruple

czterolatek
m pers. (Npl czterolatki) four-year-old (boy) m anim. (drzewo) four-year-old tree (zwierzę) four-year-old animal

czterolatka
f 1. (dziewczynka) four-year-old (girl) 2. (zwierzę) four-year-old animal klacz czterolatka a four-year-old mare

czteroletni
1. [dziecko, drzewo, dom] four-year-old 2. [studia, okres] four-year attr.

czterolistny
adv. [koniczyna, ornament] four-leaf attr., four-leaved

czteromiesięczny
adv. 1. [niemowlę, szczenię] four-month-old 2. [rejs, stypendium] four-month attr.

czteronogi
czteronożny adv. [stół, stołek] four-legged

czteroosobowy
adv. 1. (dla czterech osób) four-person attr. czteroosobowy samochód a four-seater (car) pokój czteroosobowy a four-bed room 2. [zespół, drużyna] four-man attr.

czteropokojowy
adv. [mieszkanie, dom] four-room attr.

czterosuw
m (G czterosuwu) (silnik) four-stroke (engine) GB, four-cycle (engine) US (pojazd) four-stroke (vehicle) GB, four-cycle (vehicle) US

czterosuwowy
adv. [silnik, model] four-stroke GB, four-cycle US

czterotaktowy
adv. 1. Muz. [motyw] four-bar attr. 2. Techn. [silnik] four-stroke GB, four-cycle US

czterotygodniowy
adv. 1. [niemowlę, szczenię] four-week-old 2. [urlop, szkolenie] four-week attr.

czterotysięczny
num. ord. [klient, obywatel] four-thousandth adv. [tłum, pochód] four-thousand-strong

czterowiersz
m quatrain

czterowymiarowy
adv. [przestrzeń] four-dimensional

cztery
num. four czterej mężczyźni a. czterech mężczyzn four men dała im po cztery cukierki she gave them each four sweets jego dziecko ma cztery lata his child is four (years old) n sgt (ocena) B zdał egzamin na cztery he got a B for the exam cztery litery pot., euf. bum GB pot., behind pot.

czterysta
num. four hundred czterystu kandydatów/czterysta kandydatek four hundred (male/female) candidates

czterystu-
w wyrazach złożonych four-hundred- czterystuletni zabytek a four-hundred-year-old monument czterystumetrowa powierzchnia an area of four hundred square metres

czterystumetrowiec
m Sport 400-metre runner

czub
m pers. (Npl czuby) pot., pejor. (idiota) nutter pot., nutcase pot. m inanim. 1. (włosów) topknot (piór) crest koguci czub a cock's crest loki ułożone w czub hair arranged in a knot on the top of the head 2. (na choinkę) Christmas tree spire 3. (wierzchołek) tip, peak czuby butów the tips of the shoes czuby drzew the tops of the trees czub łodzi the prow of a boat zanurzyła łyżkę w cukiernicy i nabrała z czubem she took a heaped spoonful of sugar from the sugar bowl brać a. wziąć się za czuby pot. to start going for one another pot. dać/dostać po czubie pot. to give sb/get a bash on the head pot. dymi mu się a. kurzy mu się z czuba pot. he is stewed GB pot. a. plastered pot. mieć w czubie pot. to be well oiled pot.

czubajka
f Bot. czubajka kania parasol mushroom

czubatka
f Zool. crested hen sikora czubatka crested tit

czubato
1. (spiczasto) czubato uszyta czapka a pointed cap czubato stercząca góra a sharp-peaked mountain ostrzygł się śmiesznie, czubato he got a funny haircut with a spike on top 2. (kopiasto) czubato naładowany wóz a fully loaded cart

czubaty
adv. 1. (z kępką piór na głowie) [kaczka, kura] crested, tufted 2. (ostro zakończony) [dach, kopiec] pointed, peaked 3. (napełniony) [talerz] heaped-up [łyżka] heaped [wóz] fully loaded

czubek
m pers. (Npl czubki) pot., pejor. (idiota) nutcase pot., head case pot. m inanim. 1. (wierzchołek) tip, top czubki palców the tips of one's fingers/toes czubek buta the tip a. toe of a shoe czubek nosa the tip of one's nose czubek głowy the top of the a. one's head czubek drzewa the top of a tree czubek noża the point of a knife chodzić na czubkach palców to walk on tiptoe 2. (piór) crest czubek sójki a jay's crest czubki plt pot., pejor. (szpital dla chorych psychicznie) nuthouse pot., loony bin pot., obraźl. odwieźli go do czubków he was taken to a nuthouse skończę u czubków, to pewne I'll end up in the nuthouse one day, I'm sure of it po czubek głowy from head to toe, from top to toe opatulony w koc po czubek głowy wrapped from head to toe in a blanket

czubić
się impf vi 1. (kłócić się) to bicker, to squabble (z kimś with sb) bracia stale się czubią the brothers are always bickering a. squabbling ciągle się o coś czubimy we're continually fighting about sth 2. (o ptakach) to peck each other

czucie
sv czuć n sgt (the sense of) feeling, sensation czucie w palcach/nodze (the) feeling a. (the) sensation in one's fingers/leg paść a. upaść bez czucia przest. to faint away przest., to swoon przest.

czuciowy
adv. [włókna, komórki] sensory

czuj
m mieć czuja pot. to have a good nose na czuja pot. by sense a. intuition trafię tam na czujapot. I'll just follow my nose

czujka
f 1. zw. pl (strażnik) sentry, lookout (zwiadowca) scout (oddział) reconnaissance party, picket rozstawić czujki to post lookouts 2. Techn. sensor, detector czujka pożarowa a fire detector czujka włamaniowa a burglar alarm

czujnie
adv. grad. [obserwować] vigilantly, watchfully pies czujnie nadstawił uszu the dog pricked up its ears spać czujnie to be a light sleeper

czujnik
m 1. Techn. sensor, detector czujnik dymu a smoke detector czujnik przeciwpożarowy a fire alarm 2. Włók. weft feeler

czujność
f sgt vigilance wzmożona czujność increased vigilance czujność wobec nieprzyjaciela vigilance against the enemy podejrzany hałas obudził jego czujność a suspicious noise put him on his guard uśpić czyjąś czujność to cause sb to relax their vigilance

czujny
adv. grad. 1. (uważny) vigilant, alert czujny stróż/pies a vigilant guard/dog wychował się pod czujnym okiem babki he grew up under the vigilant a. watchful eye of his grandmother był czujny na wszystko, co się dookoła niego działo he was alert to everything that was going on around him kelnerzy czujni na każdy gest gościa waiters watching for a guest's every move 2. (wrażliwy) sensitive czujne ucho a sharp ear mieć czujny sen to be a light sleeper jego czujne nerwy reagowały na każdy hałas his sensitive a. delicate nerves reacted to every sound

czule
adv. grad. [uśmiechać się, żegnać się] affectionately, tenderly czule kogoś obejmować to hug sb affectionately szeptać do kogoś czule to whisper to sb affectionately a. tenderly czule kogoś wspominać to remember sb with affection czule kogoś pozdrawiać to give sb one's love czule pogłaskał ją po głowie he stroked her head affectionately nazywali go czule Jasieńkiem their pet name for him was Jasieńko

czulić
się impf vi to cuddle, to caress dziecko czuliło się do matki the child cuddled up to its mother narzeczeni czulili się do siebie the couple were caressing a. fondling each other (mówiąc do siebie) the couple were billing and cooing

czupiradło
n pot. fright scarecrow pot. była nie umyta, nie uczesana, istne czupiradło she was unwashed and uncombed - (she looked) a real fright

czupryna
f 1. (włosy) mop (of hair), shock of hair 2. (głowa) head nut pot. dać komuś po czuprynie to give sb one on the nut kurzy mu się z czupryny he's tipsy he's half-cut GB pot.

czuprynka
f dem. (włosy) mop (of hair), shock of hair

czupurnie
adv. grad. [zachowywać się, odzywać się] truculently, pugnaciously odpowiadał czupurnie na pytania rodziców he answered his parents' questions in a truculent manner

czupurność
f sgt truculence, pugnaciousness

czupurny
adv. grad. [brat, mina] truculent, pugnacious

czuszka
f 1. Bot. red pepper C/U 2. sgt Kulin. = cayenne (pepper)

czuwanie
sv czuwać n 1. (całonocne) (all-night) vigil 2. sgt (stan urządzenia elektrycznego) stand-by (mode) przechodzić w stan czuwania to go into stand-by mode

czuwać
impf vi 1. (być czujnym) to be on the alert, to be on the lookout 2. (pilnować) to watch (nad kimś (over) sth) to oversee, to supervise (nad czymś sth) [badaniami] to stand guard, to keep watch (przy czymś at a. over sth) [bramie, sterze] czuwać przy chorym a. nad chorym to watch over a. nurse a sick person wojsko czuwa nad bezpieczeństwem kraju the army is responsible for national security psy czuwały przy domu dogs guarded the house czuwał nad każdym swoim słowem, aby nikogo nie urazić he was watching every word, so as not to offend anyone gospodarz czuwa, żeby wszyscy mieli pełne kieliszki the host makes sure everyone has a full glass do obowiązków rodziców należy czuwanie nad bezpieczeństwem dzieci one of the responsibilities of parents is looking after a. to look after their children's safety 3. (nie spać) to stay awake (czytając, pracując) to stay up chciał czuwać do rana, ale zasnął he wanted to stay awake until morning, but he dropped off okresy czuwania i snu periods of waking and sleeping czuwaj! inter. form of greeting and farewell used by Polish boy scouts and girl guides

czuć
impf vt 1. (doznawać wrażeń zmysłowych) to feel (węchem) to smell czuć głód/pragnienie to feel hungry/thirsty czuć ból to feel pain czuć zapach czegoś to smell sth czuł gorycz w ustach he felt a bitter taste in his mouth czuła, jak jej serce bije she felt her heart beating był cały mokry, ale nie czuł zimna he was wet through but he didn't feel the cold czuję, że ktoś wbija mi łokieć w plecy I can feel somebody's elbow poking in my back czuła pieczenie powiek her eyes were smarting czujesz, jak pachnie jaśmin? can you smell jasmine? czuję od ciebie alkohol you smell of alcohol, I can smell alcohol on your breath poczuć 2. (doznawać uczuć) to feel czuć miłość/nienawiść do kogoś to feel love/hatred towards a. for sb czuła, jak wzrasta w niej gniew she could feel herself swelling with anger czuł, że się czerwieni he felt himself blushing ilekroć przejeżdżam przez tę okolicę czuję wzruszenie whenever I pass a. I'm passsing through this area, I feel a pang of nostalgia nie umiem powiedzieć co tak naprawdę do niego czuję I can't really define what I feel for him czuć do kogoś żal to bear a grudge against sb czuć wyrzuty sumienia to have a guilty conscience poczuć 3. (uświadamiać sobie) to feel czuł, że słabo mu idzie he felt he was doing badly czuła, że nie powinna zadawać mu tego pytania she felt she shouldn't ask him that question czuł jej oddech na swoich plecach he felt her breath on his back czułem, że coś jest nie tak z tym tekstem I had the feeling that something was wrong with the text poczuć 4. (przeczuwać) to feel, to sense czuła nadchodzącą wiosnę she felt spring coming czuję, że nie wyjdzie nam ta rozmowa I can feel that this conversation isn't going to work out nie widziałem go, czułem tylko jego obecność I didn't see him, I just felt he was there a. just sensed his presence pies czuje zbliżanie się pana a dog can sense its master approaching poczuć 5. pot. (rozumieć) to have a feel(ing) (coś for sth) jest świetnym reżyserem i, co ważne, czuje aktorów he's a fine director and, what's more, he has a feel for actors nie może być dobrym rzeźbiarzem, nie czuje formy he can't be a good sculptor, he has no feel for form jej ruchy są sugestywne, czuje taniec her moves are really expressive, she seems to have a feel for dancing praed. 1. (śmierdzieć) to smell (czymś of sth) kogoś/coś czuć czymś sb/sth smells of sth czuć ich było wódką/czosnkiem/potem they smelt of vodka/garlic/sweat w kuchni czuć kapustą/gazem there's a smell of cabbage/gas in the kitchen w pokoju czuć wilgoć a. wilgocią there's a smell of damp(ness) in the room tę rybę/to mięso już czuć that fish/meat is beginning to smell 2. przen. (przejawiać cechy) to smell (czymś of sth) czuć go jeszcze wojskiem he still smells of the army czuć od niego szpiclem na kilometr you can tell he's a spy czuć się 1. (być w określonym stanie) to feel jak się pan czuje? how are you feeling? czuję się dobrze I'm (feeling) fine czuł się nieswojo he felt ill at ease nie czuję się bezpiecznie na ulicy I don't feel safe in the street czułem się tak, jakby mnie ktoś pobił I felt as if somebody had beaten me up czuł się zażenowany he felt embarrassed czuję się winnym a. winny kłótni I feel as if the argument was my fault 2. (mieć świadomość) to feel, to consider czuł się dziennikarzem z powołania he felt he was a journalist with a vocation czuła się Polką/artystką she considered herself (to be) a Pole/an artist czuć coś do kogoś to feel something for sb już nic do ciebie nie czuję I don't feel anything for you any more nie czuć rąk/nóg not to be able to feel one's arms/legs (through tiredness) czuj duch attention!

czułek
m 1. zw. pl Biol. tentacle, feeler 2. Bot. mimosa

czułostka
f zw. pl endearment zw. pl szeptać komuś czułostki to whisper endearments a. sweet nothings to sb

czułostkowo
adv. [uśmiechać się] mawkishly, sentimentally

czułostkowość
f sgt mawkishness, sentimentality (czegoś of sth) czułostkowość w poezji/sztuce sentimentality in poetry/art

czułostkowy
adv. [usposobienie] maudlin [romanse] mawkish, sentimental

czułościowy
adv. parametry czułościowe sensitivity parameters

czułość
f sgt 1. (uczuciowość) tenderness, affection mówić o kimś z czułością to speak of sb with affection traktował ją z czułością i atencją he treated her with tenderness and deference posłała mu spojrzenie pełne czułości she gave him a glance full of affection nie okazywali mu wiele czułości they didn't show much affection for him nie zaznał nigdy macierzyńskiej czułości he was deprived of motherly a. maternal love 2. (precyzyjność) sensitivity czułość termometru the sensitivity of a thermometer waga laboratoryjna o dużej czułości precision laboratory scales 3. Fot. (film) speed czułości plt (pieszczoty) caresses (słowa) endearments obsypywać kogoś czułościami to shower sb with caresses

czuły
adv. grad. 1. (serdeczny) [kobieta, gest, spojrzenie] tender, affectionate czuła opieka tender loving care przesyłać komuś czułe pozdrowienia to send sb one's love a. tender(est) regards być czułym dla a. wobec a. w stosunku do dzieci to be tender and loving towards one's children szeptać komuś czułe słówka to whisper endearments in(to) sb's ear a. to sb czuła para a loving couple czuły mąż/syn a loving husband/son 2. (wrażliwy) sensitive (na coś to sth) rośliny czułe na mróz plants sensitive to frost był czuły na kobiece łzy he was sensitive to women's tears była niezwykle czuła na punkcie swojego wyglądu she was extremely sensitive about her looks czuły odbiorca sztuki teatralnej a sensitive and well-informed theatre-goer poezja ta dotyka najczulszych zakamarków duszy this poetry affects the most sensitive recesses of the soul zapach spalenizny podrażnił jego czułe nozdrza the smell of burning irritated his sensitive nostrils czułe miejsce a. czuły punkt przen. a weak point, a weakness ona też na pewno ma jakiś czuły punkt she must have some weakness znaleźć czułe miejsca systemu to discover the weaknesses of a system 3. (precyzyjny) [termometr, waga] sensitive barwniki czułe na światło light-sensitive dyes załóż bardziej czuły film use a high-speed a. fast film

czw.
(=czwartek) Th., Thur(s).

czwartaczka
f sgt Med. quartan malaria

czwartek
m (G czwartku) Thursday w przyszły a. następny czwartek next Thursday w ubiegły czwartek last Thursday dzisiaj jest czwartek today's Thursday wracam w czwartek I'll be back on Thursday umówiłem się z nim na czwartek I'm meeting him on Thursday spotykamy się co czwartek we meet every Thursday jej wykłady odbywają się w czwartki her lectures are held a. take place on Thursdays zarezerwuj mi nocleg ze środy na czwartek book a hotel for me for Wednesday night tłusty czwartek the last Thursday of carnival Wielki Czwartek Relig. Holy Thursday, Maundy Thursday

czwartkowy
adv. [popołudnie, przyjęcie] Thursday attr.

czwartoklasista
m, czwartoklasistka f (szkoły podstawowej) fourth-year (pupil) GB, fourth-grader US (szkoły średniej) fourth-former GB, fourth-year (pupil) GB, twelfth-grader US

czwartorzęd
m Geol. the Quaternary

czwartorzędny
adv. [sprawa, problem] trivial, trifling [malarz, twórca] fourth-rate, mediocre

czwartorzędowy
adv. Quaternary

czwarty
num. ord. [wiek, urodziny, klasa] fourth po czwarte fourthly adv. [część] fourth m sgt 1. (w datach) the fourth przed/po czwartym before/after the fourth do czwartego up to/before the fourth od czwartego from the fourth urodziłem się czwartego listopada 1956 roku I was born on the fourth of November 1956 czwartego będzie nasza rocznica we're celebrating our anniversary on the fourth 2. Gry fourth (player) czwarty do brydża a fourth (player) for bridge czwarta f 1. sgt (godzina) four o'clock była czwarta po południu it was four p.m. a. four in the afternoon była czwarta nad ranem it was four (o'clock) in the morning umówiliśmy się o czwartej we're meeting at four dochodzi czwarta it's almost four 2. (w ułamkach) quarter, fourth jedna czwarta a quarter, one fourth trzy czwarte three quarters a. fourths

czworaczki
plt (G czworaczków) quadruplets

czworak
m zw. pl przest. living quarters for farm labourers na czworakach on all fours

czworaki
adv. fourfold ten mikser ma czworakie zastosowanie the mixer has four functions czworakie rozwiązanie zadania four possible solutions to a problem

czworako
adv. in four ways

czworo
num. mult. four mieć czworo rodzeństwa to have four siblings matka z czworgiem dzieci a mother with four children dzielić coś na czworo to divide sth into four parts a. pieces składać obrus/chusteczkę na czworo to fold a tablecloth/handkerchief in four pójdziemy tam we czworo all four of us will go czworo- w wyrazach złożonych quadr(i)- czworokanciasty four-sided, four-edged zgiąć a. skulić się we czworo to bend double, to stoop (down)

czworoboczny
adv. [wieża, dziedziniec] four-sided, quadrilateral

czworobok
m (G czworoboku) 1. Mat. quadrilateral 2. (kształt) square uczniowie ustawili się w czworobok the pupils formed into a square czworobok budynków a quadrangle czworobok ulic a square 3. Wojsk. square czworobok przegubowy Techn. four-bar linkage

czworokącik
m dem. (small) square

czworokąt
m 1. Mat. quadrangle 2. (kształt) square czworokąt budynków a quadrangle czworokąt ulic a square

czworokątny
adv. [wieża, dziedziniec] quadrangular

czworonogi
adv. four-legged czworonogi przyjaciel a four-legged friend

czworonożny
adv. [ssak, zwierzę] four-legged, quadrupedal

czworonóg
m zw. pl quadruped właściciele psów obserwowali harce swoich czworonogów the dog owners observed the antics of their four-legged charges

czworościan
m (G czworościanu) Mat. tetrahedron czworościan foremny regular tetrahedron

czwóra
f augm. środ., Szkol. B dostał czwórę z fizyki he got a B for physics

czwórbój
m (G czwórboju) Sport four-event competition

czwórka
f 1. (liczba) four 2. pot. (oznaczenie) (number) four mieszka pod czwórką he lives at number four dojeżdża do pracy czwórką he takes a (bus/tram) number four to get to work noszę czwórkę I wear (a) size four a. take a (size) four 3. (grupa) four czwórka koni a four-horse team dzieci maszerowały czwórkami the children went along in fours cała nasza czwórka zdała egzamin all four of us passed the exam 4. pot. (bieg w samochodzie) fourth dodaj gazu i wrzuć czwórkę speed up and change into fourth 5. Sport (łódka, załoga) four Polska czwórka bobslejowa the Polish bobsleigh four 6. (ocena) B dostał czwórkę z matematyki/klasówki he got a B for maths/the test 7. Druk. quarto 8. (w kartach) czwórka pik/trefl the four of spades/clubs wyjść czwórką to play a four czwórka redakcyjna Wydaw. = acknowledgements page

czwórkowy
adv. 1. (złożony z czterech osób lub zwierząt) drużyna czwórkowa a four-man team zaprzęg czwórkowy a four-horse team 2. Szkol. czwórkowy uczeń a 'B' student

czwórnasób
m książk. w czwórnasób fourfold

czy
part. 1. (w pytaniu) czy pada deszcz? is it raining? czy znasz go? do you know him? czy byłeś kiedyś w Indiach? have you ever been to India? czy widziałeś go wczoraj? did you see him yesterday? czy pójdziesz ze mną do kina? will you go to the cinema with me? czy możesz wyłączyć radio? can a. could you turn the radio off? czy byłby pan łaskaw zamknąć okno? would you mind closing the window? czyście a. czy wyście powariowali? pot. are you out of your mind? pot. 2. (w zdaniu złożonym) if, whether ciekawe, czy przyjdą I wonder if they'll come wątpię, czy on wróci I doubt if he'll be back sprawdź, czy drzwi są zamknięte na klucz check to see if the door is locked zastanawiam się, czy pisać do niego, czy nie I'm wondering if a. whether I should write to him or not nasłuchiwała, czy dziecko nie płacze she was listening for sounds of the baby crying conj. or tak czy nie yes or no prędzej czy później sooner or later chcesz kawę czy herbatę? would you like coffee or tea? idziesz z nami czy zostajesz? are you coming with us or staying here? było ich piętnastu czy dwudziestu there were fifteen or twenty of them spał, czy udawał, że śpi he was asleep, or pretended to be zwolniłeś się sam czyś został zwolniony? did you resign or were you dismissed? czy ., czy . (zarówno) whether . or . czy szyje, czy robi na drutach, zawsze zakłada okulary whether she's sewing or knitting, she always wears her glasses czy to ., czy to a. też . (bądź) either . or . czy to autobusem, czy pociągiem either by bus or by train w taki czy inny sposób a. tak czy inaczej one way or the other a. another z tego czy czy innego powodu for one reason or another ten czy ów nie dawał wiary jej słowom there were some (people) who didn't believe her czy co a. jak pot. or what?, or something? zgłupiałeś czy co a. jak? are you stupid or what a. something? czy co tam jeszcze pot. or whatever pot. pisał pieśni, kwartety, sonaty czy co tam jeszcze he wrote songs, quartets, sonatas and whatever else czy coś takiego pot. or something pot. poszła na zakupy czy coś takiego she went shopping or something .., czy jak mu/jej tam pot. .whatever he's/she's called, .or whatever his/her name is .or what d'yer call him/her pot. tak czy inaczej a. tak czy owak a. tak czy tak a. tak czy siak one way or the other a. another

czyhać
impf vi 1. (czaić się) to lie in wait, to lurk tygrys czyha na antylopę a tiger lies in wait for an antelope w parku złodzieje czyhają na przechodniów robbers lurk in the park, waiting for passers-by czyhać na czyjeś życie to be out to kill sb pot. 2. (wyczekiwać) to wait, to watch (na coś for sth) tylko czyhała na sposobność, żeby mu dokuczyć she was just waiting for an opportunity a. a chance to get at him pot. czyhać na spadek akcji na giełdzie to wait for a fall in share prices 3. książk. (zagrażać) to await (na kogoś sb) śmierć czyhała na nich na każdym kroku death lay in wait for them at every turn ile pokus czyha na nich w wielkim mieście how many temptations await them in a big city

czyj
pron. whose czyja to książka? whose book is this? czyja teraz kolej? whose turn is it (now)? o czyich walizkach mówicie? whose cases are you talking about? nie mam pojęcia, czyje to okulary I've no idea whose glasses they are nie pamiętam, z czyjego wiersza pochodzi ten cytat I don't remember whose poem this quotation comes from

czyjkolwiek
pron. anyone's, (just) anybody's niezależnie od czyichkolwiek poglądów irrespective of anyone's views czy korzystaliście z czyjejkolwiek pomocy? has anyone helped you? czyjakolwiek to książka, powinieneś ją oddać no matter whose book it is a. whoever the book belongs to, you should return it

czyjś
pron. (osoby nieznanej) somebody's, someone's (cudzy) somebody else's, someone else's czyjś pomysł/długopis somebody's a. someone's idea/pen usłyszałem czyjś szept I heard somebody a. someone whispering nie będę używać czyjegoś ręcznika I'm not going to use somebody a. someone else's towel nie chcę być czyimś dłużnikiem I don't want to be in debt to anyone

czyli
conj. 1. (definiujące) or, that is celuloza, czyli błonnik cellulose, or fibre a. that is, fibre "Julia, czyli Nowa Heloiza" 'Julie: or, The New Eloise' 2. (wprowadzające wniosek) which means (that), in other words nie poszedł do dentysty, czyli stchórzył he didn't go to the dentist, in other words a. which means (that) he chickened out pot. nie wzięła kluczy, czyli że zostawiła drzwi otwarte she didn't take her keys, which means she left the door unlocked

czym
zob. co

czyn
m (G czynu) książk. 1. (uczynek) act, deed czyn chwalebny a praiseworthy act a. deed czyny bohaterskie heroic deeds a. exploits pomagać komuś słowem i czynem to support sb in word and deed poprzeć słowa czynem to back up one's words with action(s) a. deeds przejść od słów do czynów to put a. translate words into action(s) osądzać ludzi na podstawie czynów to judge people by their actions a. deeds liczą się czyny, nie słowa actions speak louder than words przysł. czyn zbrojny armed action 2. (występek) act, offence GB, offense US czyn karalny a punishable offence dopuścić się haniebnego czynu to commit a shameful a. despicable act popełniać czyny lubieżne to commit indecent acts oskarżony nie przyznaje się do zarzucanych mu czynów the defendant doesn't admit to the offences he is charged with chłopak dopuścił się karygodnego czynu the boy committed a reprehensible act jest pełnoletni, może odpowiadać za swoje czyny as an adult he's answerable for his own deeds czyn społeczny community action drogę zbudowano w czynie społecznym the road was built through community action wprowadzać a. wcielać coś w czyn to put sth into action a. practice zamienić się w czyn to come true

czynele
plt (G czyneli) Muz. cymbals

czynienie
sv czynić mieć do czynienia z kimś/czymś to deal with sb/sth trudności, z jakimi mamy do czynienia na co dzień the difficulties we have to face a. deal with on a daily basis nie wiedzieliśmy, że mamy do czynienia z psychopatą we didn't realize we were dealing with a psychopath jeśli się nie uspokoisz, będziesz miał ze mną do czynienia you'll have me to deal with if you don't behave yourself nigdy nie miał do czynienia z bronią he'd never handled a weapon (before)

czynić
impf książk. vt 1. (robić) to make, to do czynić hałas to make a noise czynić honory domu to do the honours pot. czynić komuś krzywdę to harm sb, to do sb harm czynić postępy to make progress czynić przygotowania do czegoś to make a. carry out preparations for sth czynić spostrzeżenia/uwagi na temat czegoś to make observations/comments about sth czynić z czegoś użytek to make use of sth czynić komuś wstręty (trudności) to put obstacles in sb's way a. path (przykrości) to make things uncomfortable for sb czynić dla kogoś/czegoś wyjątek to make an exception for sb/sth czynić wrażenie na kimś to make an impression on sb ich przechwałki nie czyniły na niej żadnego wrażenia their bragging made no impression on her whatsoever czynił wrażenie niedorozwiniętego he seemed retarded a. gave the impression of being retarded pałac czynił wrażenie ruiny the palace looked like a ruin czynić wszystko, co możliwe to do everything possible a. everything one possibly can czynić zamęt to stir up trouble wysiłki czynione na rzecz pokoju efforts towards peace odsunął się trochę, czyniąc mi miejsce he moved up a little to make room for me nie czynił tajemnicy ze swych zamiarów he made no secret of his intentions czynili, co mogli they did what they could nie czyń mu nic złego don't do him any harm przebacz im, Boże, bo nie wiedzą, co czynią Bibl. forgive them, Lord, for they know not what they do propozycje te czynią zadość naszym żądaniom these proposals satisfy our demands nie powinnaś mu czynić próżnych nadziei you shouldn't raise his hopes like that czynić komuś awanse przest. to bestow one's attentions a. favours on sb przest. czynić cuda [osoba] to work a. perform miracles także przen. [lek, kuracja, osoba] to do a. work wonders wiara czyi cuda faith works miracles uczynić 2. (nadawać cechy) to make, to turn [sb/sth] into to render książk. czynić coś bezużytecznym to render sth useless a. worthless kłopoty czyniły go odpornym na trudy życia his troubles made a. rendered him impervious to life's hardships głód czynił zwierzęta odważnymi hunger made the animals more daring czynili z nich posłuszne sobie narzędzia they turned them into mere tools in their hands uczynić vi 1. (postępować) to do czynił tak zawsze he always did that słusznie pan czyni, że dba pan tak o swoje zdrowie you're quite right to be so health conscious 2. (stanowić) to make to czyni razem dwieście złotych that makes a. comes to 200 zlotys altogether czynić się 1. (stawać się) to become, to get wrzask czynił się coraz donioślejszy the scream became louder and louder czyniło się coraz ciemniej it was getting darker and darker uczynić się 2. (zacząć istnieć) to turn into i nagle z kaczki czyni się królewna and all of a sudden the duck turns into a princess uczynić się nie czyń drugiemu, co tobie niemiło przysł. do as you would be done by przysł. treat others as you would like to be treated yourself przysł.

czynnie
adv. actively czynnie w czymś uczestniczyć to participate actively a. to take an active part in sth czynnie wypoczywać to engage in active recreation czynnie przeciwstawiał się bezprawiu he actively opposed lawlessness zajął się czynnie wędkarstwem he became a keen angler opanować język czynnie to learn to speak a language znać język czynnie to be able to speak a language znieważyć kogoś czynnie przest. to assault sb

czynnik
m 1. (element) factor czynniki klimatyczne weather conditions czynniki ekonomiczne/polityczne economic/political factors czynniki istotne w psychoterapii crucial factors in psychotherapy czynniki warunkujące rozwój dziecka the factors a. elements determining a child's development czynniki rozwoju danej gałęzi wiedzy the factors determining the development of a given branch of knowledge w inwestowaniu nieodłącznym czynnikiem jest czas time is a key factor a. element in investments czynnik rakotwórczy a carcinogen 2. zw. pl książk. (instytucja) authority zw. pl nie ulegli naciskom czynników oficjalnych they resisted pressure from the authorities czynniki państwowe the state authorities czynniki rządowe governmental bodies a. organizations 3. Mat. factor czynnik chłodniczy Techn. coolant, cooling agent czynnik etiologiczny Med. aetiological factor czynnik patogeniczny a. patogenny Med. pathogen(e) czynniki abiotyczne Biol. abiotic factors czynniki autogeniczne Biol endogenous factors czynniki biotyczne Biol biotic factors czynniki ektogeniczne Biol exogenous factors czynniki pierwsze Mat. prime numbers rozłożyć liczbę na czynniki pierwsze to factorize a number wspólny czynnik Mat. common factor a. divisor rozłożyć coś na czynniki pierwsze (analizować) to break sth down into its constituent parts pot., żart. (rozebrać) to strip sth down (to its component parts)

czynnościowo
adv. narządy współzależne od siebie czynnościowo functionally interdependent organs

czynnościowy
adv. functional zaburzenia czynnościowe serca a functional disorder of the heart stany czynnościowe organizmu the functional states of an organism

czynność
f 1. (działanie, praca) activity, action U nauczanie jest czynnością pracochłonną, ale satysfakcjonującą teaching is a painstaking yet rewarding activity kleptoman nie kradnie dla zysku, ale dla samej tej czynności a kleptomaniac doesn't steal for profit, but just for the act of stealing zwykle wykonywał wiele czynności naraz he usually did lots of things at once 2. zw. pl (obowiązek) duty zw. pl rada zawiesiła w czynnościach prezesa spółki the board has suspended the president of the company from his duties zaniedbanie czynności służbowych neglect of professional duties 3. zw. pl Med. function C/U, activity czynności serca heart function(s) zaburzenia czynności narządów wewnętrznych functional disorders of the internal organs czynności obronne organizmu the immune response of an organism czynności plt (oficjalne działania) action U, measures czynności przygotowawcze preparatory action rozpoczęły się rutynowe czynności zmierzające do ustalenia sprawcy routine measures have been taken to identify the offender trwają czynności policji a police investigation is under way

czynny
adv. grad. 1. (aktywny) [osoba] active [postawa] dynamic, proactive czynny wypoczynek an active a. activity holiday brać w czymś czynny udział to take an active part in sth przez wiele lat brał czynny udział w działaniach związku he was an active member of the union for many years odgrywał czynną rolę w organizacji studenckiej he played an active role in the students' organization wycofał się z czynnego życia zawodowego he's retired from active working life okazać komuś czynną pomoc to actively support sb czynna znajomość języka the ability to speak a language 2. (zajęty) busy wszyscy byli czynni, krzątali się everyone was busy and bustling around 3. Chem. [substancja, pierwiastek] active adv. 1. (funkcjonujący) [sklep] open [urządzenie] working telefon jest czynny całą dobę our lines are open round the clock urząd jest czynny od 8.00 do 19.00 the office is open from 8 a.m. to 7 p.m. fabryka czynna od 8.00 do 19.00 a factory working from eight a.m. to seven p.m. 2. Geol. active czynny wulkan an active volcano obszar czynny sejsmicznie a seismically active area 3. (zawodowo) active [lekarz, prawnik] practising GB, practicing US czynny żołnierz a serving a. active soldier kobieta czynna zawodowo a professionally active woman 4. Jęz. [imiesłów] active strona czynna the active (voice) 5. Ekon. [kapitał, bilans] active czynna zniewaga przest. assault and battery

czynsz
m (G czynszu) rent płacić 400 zł czynszu to pay a rent of 400 zlotys zalegać z czynszem to be in arrears with a. on one's rent podnieść komuś czynsz to raise sb's rent

czynszowy
adv. [umowa, zaległości] rent attr. opłata czynszowa rent kamienica czynszowa a tenement (house)

czyraczność
f sgt Med furunculosis

czyraczny
adv. Med. furuncular [guz, wyprysk] furunculous

czyrak
m Med. boil furuncle spec. czyrak mnogi Med. carbuncle

czyrakowaty
adv. 1. (podobny do czyraka) [guzek, narośl] boil-like furuncle-like spec. 2. pot. (pokryty czyrakami) [noga, kark] boil-ridden pot., boil-infested pot.

czyrakowy
adv. Med. [guzek] furunculous, furuncular

czystka
f pot. purge czystka w partii/armii a purge of a. within a party/an army czystka etniczna ethnic cleansing

czysto
adv. grad. 1. (bez brudu) neatly czysto utrzymany ogród a neatly a. nicely kept garden w ich małym domku jest czysto i miło their small house is clean and pleasant droga jest czysto zamieciona z liści the road has been swept clean of leaves pisz (od razu) na czysto write it out (straight away) przepisać coś na czysto to make a clean a. fair copy of sth 2. (bez zniekształceń) [brzmieć, dźwięczeć] pure adv. śpiewać czysto to sing a. be in tune nadwozie ma modną sylwetkę, zarysowaną lekko i czysto the chassis looks stylish with its light, clean lines 3. (bez domieszek) purely czysto lazurowe niebo a clear blue sky kostiumy z czysto wełnianych tkanin costumes made of pure wool mówić czysto po francusku/angielsku to speak proper a. correct French/English 4. (uczciwie) [grać] fair [postępować] fairly rywalizowali ze sobą czysto they competed fairly with each other 5. pot. (zupełnie) purely to czysto osobista sprawa it's a purely personal matter działał z czysto egoistycznych pobudek he acted out of purely egotistical motives do czysta pot. biuro wymiecione do czysta an office swept clean udało się jej doprać do czysta poplamioną bluzkę she managed to get the stained blouse completely clean miska z zupą była wyjedzona do czysta the soup dish was completely emptied wyjść na czysto to break even zarabiać na czysto dwa tysiące dolarów pot. to earn $2,000 clear a. a clear $2,000 ile wychodzi wam na czysto? pot. how much do you clear?

czystopis
m (G czystopisu) fair copy

czystość
f sgt 1. (brak zanieczyszczeń) cleanness, cleanliness wzorowa czystość high standards of cleanliness dbać o czystość to have high standards of cleanliness utrzymywać czystość w pokoju a. pokój w czystości to keep a room clean utrzymywać w kuchni wzorową czystość to keep the kitchen spick and span czystość w pociągach podmiejskich pozostawia wiele do życzenia standards of cleanliness on suburban trains leave a lot to be desired podłogi lśnią czystością the floors are shining clean koszula/obrus nie pierwszej czystości a none too clean shirt/cloth środki czystości household detergents a. cleansing agents kot nauczony czystości a clean a. house-trained cat 2. (brak zniekształceń) purity, pureness czystość stylu/dźwięku/głosu purity of style/sound/voice 3. (brak domieszek) purity czystość języka purity of language czystość roztworu the purity of a solution 4. (uczciwość) fairness, integrity czystość moralna moral integrity czystość gry fair play wątpiła w czystość jego intencji she had doubts about the purity of his intentions 5. książk. (powściągliwość płciowa) chastity, purity śluby czystości vows of chastity żyć w czystości to live in chastity

czysty
adv. grad. 1. (niezabrudzony) [koszula, paznokcie, woda, powietrze] clean dzieciaki są już czyste i nakarmione the kids are already washed and fed kot to bardzo czyste zwierzę cats are very clean animals nie mam zbyt czystej pracy I don't have a very clean job 2. (dźwięczny) [głos, dźwięk, śmiech] pure 3. (bez obcych wpływów) pure koń czystej krwi arabskiej a pure Arab horse czysty gotyk/romantyzm pure Gothic/Romanticism mówić czystą angielszczyzną to speak perfect English 4. (wyraźny) [niebo, kolor] clear, pure czysty dzień/poranek a clear day/morning czysty miętowy zapach a pure mint smell suknia o eleganckiej, czystej linii a dress with elegant, clean lines patrzył na jej twarz o czystym rysunku he studied the clean a. classic lines of her face czyste powietrze umożliwiało daleką widoczność the clear atmosphere made for excellent visibility 5. (uczciwy) [pobudki, zamiary, myśli] pure [gra] fair [walka] fair, clean był człowiekiem nieskazitelnie czystym he was a man of spotless reputation prowadzić czystą grę to play fair czysty jak łza a. kryształ as honest as the day is long 6. pot. (nieobciążony podejrzeniami) clean pot. on jest czysty, policja nic na niego nie ma he's clean, the police haven't got anything on him najbezpieczniej zanieść towar do jego mieszkania, jest czyste the best bet would be to take the stuff to his place, it's safe there 7. pot. (oczywisty) sheer, pure czysty nonsens sheer a. pure nonsense przez czysty przypadek by pure chance a. sheer accident czysty wariat a complete a. total nutter pot. w tej sytuacji to czyste szaleństwo with things as they are, it's sheer a. pure madness poszedł tam z czystej ciekawości he went there out of sheer curiosity 8. książk. [kobieta] chaste, pure adv. 1. (bez domieszek) [wełna, jedwab, żelazo] pure czysta wódka pure vodka spirytus czysty chemicznie chemically pure alcohol poproszę szklankę czystej wody just a glass of (plain) water, please 2. (niezapisany) blank czysta dyskietka/kaseta a blank disk/cassette czysty formularz a blank form czysty papier a clean a. blank sheet of paper 3. [filozofia, nauka, sztuka, poezja] pure 4. (niezadłużony) hipoteka na dom jest czysta there are no outstanding debts on the property czysta f pot. (wódka) (pure) vodka czysty dochód net income czysty zysk clear a. net profit czystej wody of the first order a. water mieć czystą hipotekę pot. to have a clean record mieć czyste ręce to have clean hands mieć czyste sumienie to have a clear conscience

czyt.
(= czytaj) pronounced F. Liszt (czyt. list) Franz Liszt (pronounced list)

czytadło
n pejor. easy read trashy novel pejor.

czytanie
sv czytać n 1. (w parlamencie) reading 2. (mszalne) reading

czytanka
f 1. (w podręczniku szkolnym) short reading text, (children's) short story 2. (książka, podręcznik) (children's) storybook, (children's) reader

czytankowo
adv. [przedstawiać] as simply as possible

czytankowy
[bohater] storybook attr.

czytać
impf vt 1. (zapoznawać się z treścią tekstu) to read [książkę, gazetę, wiersze, list] ona dużo czyta she reads a lot lubię czytać wieczorami I like to read in the evening(s) powieści tego pisarza chyba nikt nie czyta I don't think anyone reads this author a. this author's novels czytałem gdzieś, że. I read somewhere that. chyba czytałam coś o tym I think I've read something about that czytać głośno/płynnie to read loudly/fluently czytać na głos to read aloud, to read out loud czytać w myśli to read to oneself czytać od deski do deski to read [sth] from cover to cover tę książkę łatwo/przyjemnie się czyta it's an easy/a pleasant (book to) read to się czyta jak dobrą powieść it reads like a good novel to nie daje się czytać it's unreadable na wsi czyta się o wiele mniej niż w mieście people read much less in the country than in the city czytało się o tym nieraz there's been a lot in the press about it to słowo inaczej się czyta po angielsku you pronounce a. say this word differently in English czytanie książek reading books, book-reading nie mam nic do czytania I don't have anything to read pożycz mi coś do czytania lend me sth to read przeczytać 2. (interpretować znaki, symbole) to read czytać nuty to read music czytać schemat elektroniczny to read a circuit diagram czytać ślady zwierzęcia to read the tracks of an animal czytać przyszłość to read the future czytać przyszłość z ludzkiej dłoni to read palms 3. Komput. to read [dyskietkę, program] vi (rozpoznawać zapisane słowa) to (be able to) read kiedy dzieci zaczynają czytać? when do children start to read? nasz czteroletni syn już czyta our four-year-old son can already read nauka czytania (uczenie się) learning to read (nauczanie) reading lessons czytać w czyichś myślach to read sb's thoughts, to read sb's mind czytać w czyichś oczach to read [sth] in sb's eyes czytać w czyimś sercu to see into sb's heart czytać między wierszami to read between the lines książka/czasopismo jest w czytaniu (w bibliotece) the book/journal is out a. in use

czytelnia
f (Gpl czytelni) reading room czytelnia naukowa an academic reading room czytelnia prasy a newspaper reading room czytelnia dla dzieci a children's reading room

czytelniany
adv. reading room attr.

czytelnictwo
n sgt książk. reading wzrost czytelnictwa gazet an increase in newspaper readership

czytelniczy
adv. reader's klub czytelniczy a reading a. readers' club romanse cieszą się niemałą poczytnością w kręgach czytelniczych love stories are quite popular with a. among readers

czytelnie
adv. grad. 1. (wyraźnie) [pisać] legibly podpisać się czytelnie to sign one's name legibly 2. (jasno) clearly czytelnie sformułowane prawa clearly defined rights

czytelnik
m, czytelniczka f reader (w bibliotece) member czytelnicy Szekspira Shakespeare readers chociaż to mała biblioteka, mamy wielu czytelników although it's a small library, we have a large membership

czytelność
f sgt 1. (pisma) legibility, readability 2. (aluzji, tekstu) clearness, clarity

czytelny
adv. grad. 1. [pismo, napis] legible, readable czytelny podpis a legible signature 2. przen. [strategia, system] clear

czytnik
f Techn. reader czytnik mikrofilmów a microfilm reader, a microreader czytnik kart magnetycznych a magnetic card reader czytnik kodu paskowego a light pen

czytywać
impf vt to read nie czytuję tej gazety I don't read that (news)paper lubiła czytywać powieści detektywistyczne she liked reading detective novels

czyściciel
m (Gpl czyścicieli) 1. (zajmujący się czyszczeniem) cleaner czyściciel obuwia a. butów a shoeshiner 2. (kastrator) gelder

czyścicielka
f (woman) cleaner

czyściec
m 1. sgt Relig. purgatory modlitwa za dusze w czyśćcu a prayer for the souls of those in purgatory 2. sgt przen. hell, purgatory od lat przechodził czyściec w małżeństwie for years he'd been going through hell in his marriage przechodziła czyściec za życia her life was a living hell wojenny czyściec the hell of war 3. Bot. stachys

czyścioch
m (czyścioszek dem.) pot. stickler for cleanliness pot.

czyściocha
f pot. 1. (kobieta dbająca o czystość) stickler for cleanliness pot. 2. (wódka) (pure) vodka

czyścioszka
f pieszcz., pot. stickler for cleanliness pot.

czyściutki
czyściuteńki adv. (nice and) clean miała pokoik mały, ale jasny i zawsze czyściutki her room was small, but bright and always sparkling clean a. spotlessly clean

czyściutko
czyściuteńko adv. cleanly czyściutko ubrane dziecko a child in nice clean clothes czyściutko wysprzątana piwnica a spotlessly clean basement a. cellar

czyścić
impf vt 1. (usuwać brud) to clean czyścić zęby to clean a. brush one's teeth czyścić buty do połysku to polish one's shoes czyścić dywan odkurzaczem to vacuum a carpet czyścić coś chemicznie a. na sucho to dry-clean sth ten dywan trudno się czyści this carpet doesn't clean well wyczyścić 2. Wet. to geld v imp. Med. czyści ją/go she's/he's got diarrhoea leki czyszczące laxatives przeczyścić czyścić się (doprowadzać się do czystości) to clean (oneself) up po przyjściu do domu czyścił się z błota when he got home he cleaned the mud off (himself)

czyśćcowy
adv. [męka, kara, ogień] purgatorial dusze czyśćcowe the souls in purgatory

czyż1 part. książk. czyż to nie piękny widok? isn't that a magnificent view? czyż można było przyglądać się temu obojętnie? how could one possibly look on with indifference? czyż mało miała powodów do rozpaczy? she had plenty of cause for despair czyżbyście już o tym zapomnieli? (surely) you can't have forgotten about it?!
czyż2, czyż czyżyk m Zool. siskin

czyżby
part. czyżby to był nieszczęśliwy zbieg okoliczności? could it really have been an unfortunate coincidence? czyżby się myliła? could she really be wrong? czyżbyśmy się spóźnili? are we really late? inter. iron. oh, really? iron., is that so? iron.

czółenko
n 1. dem. (small) canoe 2. (pantofel) court shoe GB, pump US 3. Techn. (krosna) shuttle 4. (do wyrobu koronek, sieci) (tatting) shuttle

czółenkowy
adv. maszyna czółenkowa shuttle sewing machine

czółko
n pieszcz. forehead

czółno
n dugout (canoe)

cząber
m (G cząbra a. cząbru) sgt Bot., Kulin. savory świeży/suszony cząber fresh/dried savory cząber ogrodowy Bot. summer savory

cząsteczka
f 1. Chem. molecule cząsteczka DNA a molecule of DNA 2. Fiz. particle 3. dem. fraction, small part cząsteczka sukcesu a bit of success

cząsteczkowy
adv. 1. Chem. molecular 2. Fiz. corpuscular

cząstka
f 1. (mała część) particle (pomarańczy) piece dzielić coś na cząstki divide sth into pieces człowiek jest cząstką przyrody man is a part of nature 2. Fiz. particle cząstki elementarne elementary particles cząstki alfa/beta alpha/beta particles 3. Jęz.particle wybrać a. obrać lepszą cząstkę to make the better choice

cząstkowo
adv. partially

cząstkowy
adv. fragmentary, partial

często
adv. grad. 1. (w krótkich odstępach czasu) often, frequently, oftentimes US dość często quite often w dzieciństwie często chorował he was often a. frequently ill as a child jak często spotykał się pan z oskarżonym? how often did you meet the accused? mogłabyś nas częściej odwiedzać you might a. could visit us a little more often 2. (wielokrotnie) frequently często powtarzający się motyw a frequently occurring a. recurring motif często-gęsto a. często gęsto pot. (bardzo często) very often (dosyć często) quite often

częstochowski
adv. Częstochowa attr. rymy częstochowskie pejor. doggerel

częstokroć
adv. książk. not infrequently, more often than not oftentimes daw.

częstokół
m (G częstokołu) ostrokół

częstomocz
m sgt (G częstomoczu) Med. polyuria, pollakiuria

częstoskurcz
m sgt (G częstoskurczu) Med. tachycardia częstoskurcz napadowy Med. paroxysmal tachycardia

częstotliwość
f 1. sgt (zjawisk, zdarzeń) frequency częstotliwość zachorowań na raka incidence of cancer częstotliwość ruchu pojazdów the rate of traffic flow metro kursuje z dużą częstotliwością the metro trains run very frequently z jaką częstotliwością powtarzają się ataki? how often do the attacks occur? 2. (radiowa, telewizyjna) frequency pasma częstotliwości frequency bands nadawać na niskich/wysokich częstotliwościach to broadcast at low/high frequencies 3. sgt Fiz. frequency częstotliwość infradźwiękowa an infrasonic frequency jednostką częstotliwości jest hertz the hertz is the unit of frequency drgania o niskich częstotliwościach low-frequency vibrations

częstować
impf vt 1. (proponować) to give, to offer zawsze częstuje nas kawą i czekoladkami s/he always gives a. offers us coffee and chocolates częstować kogoś obiadem to give sb dinner poczęstować 2. przen. (opowiadać) to entertain częstował współpasażerów historiami ze swojego życia he entertained his fellow-travellers with stories from his life 3. przen. (wyrządzić krzywdę) częstować kogoś pięścią to give sb a knuckle sandwich pot. częstować kogoś wyzwiskami to heap a. shower abuse on sb telewizja ciągle częstuje nas scenami przemocy television constantly bombards us with scenes of violence poczęstować częstować się 1. (przyjmować poczęstunek) to help oneself (czymś to sth) proszę, częstujcie się please, help yourselves proszę, częstuj się ciastem please, have some cake poczęstować się 2. (jeden drugiego) częstowali się wzajemnie papierosami they offered one another cigarettes częstowali się wyzwiskami przen. they exchanged a. traded insults with each other poczęstować się

częstość
f sgt 1. (zjawisk, zdarzeń) frequency wysoka częstość zachorowań na grypę a high incidence of flu 2. Fiz. frequency

częsty
adv. grad. [przypadek, błąd, objaw, motyw] frequent bóle głowy są moją częstą dolegliwością I often suffer from headaches grzmoty były coraz częstsze the thunder became more and more frequent najczęstszą przyczyną wypadków jest przekraczanie szybkości the most frequent cause of accidents is exceeding the speed limit adv. (o ludziach) frequent, regular częsty bywalec restauracji/hotelu a regular guest at a restaurant/hotel jest częstym klientem (tego sklepu) he's a regular customer (of this shop) był częstym gościem w Zakopanem he was a frequent visitor to Zakopane

częściowo
adv. partly, partially częściowo zatarte napisy partly erased inscriptions częściowo sparaliżowany partially paralyzed jest częściowo odpowiedzialna za ten wypadek she's partly responsible for the accident całą drogę przebył w tydzień, częściowo rowerem, częściowo na piechotę he did the whole journey in a week - partly by bike and partly on foot zapłacił częściowo gotówką, a częściowo czekami he paid part of the sum in cash and part a. the rest by cheque

częściowy
adv. partial, part attr. częściowe zaćmienie Ksieżyca a partial eclipse of the moon płatność częściowa a part payment to tylko częściowa prawda that's only part of the truth częściowy zanik pamięci (a) partial loss of memory -częściowy w wyrazach złożonych -piece, -part dwuczęściowy kostium kąpielowy a two-piece swimsuit

część
f 1. (wycinek całości) part, piece frontowa część domu the front (part) of the house północna część Polski the northern part of Poland podzielił tort na równe części he cut the birthday cake into equal pieces szukaj w środkowej części kredensu look in the middle section of the cupboard 2. (utworu muzycznego) movement w trzech częściach in three movements 3. (element) part, piece część garderoby a piece of clothing części zamienne a. zapasowe do maszyny the spare parts for a machine złożyć zegarek/radio z części to assemble a watch/radio rozłożyć rower na części to take a bike apart, to strip down a bike mikser nie działa, chyba brakuje jakiejś części the mixer isn't working, some element a. part must be missing 4. (pewna ilość) part C/U przez część roku w ogóle nie pracował for part of the year he didn't work at all to tylko część prawdy that's only (a) part of the truth część tych utworów zaginęła some of the works are missing mężczyźni w przeważającej części pracują na budowach i w fabrykach the majority of the men work on construction sites or in factories sprostał wymaganiom tylko w znikomej części he only carried out a fraction of what was required of him po a. w części in part, partly 5. (miarka) part zmieszać jedną część proszku i dwie części wody to mix one part powder to two parts water części ciała Anat. the parts of the body części mowy Jęz. the parts of speech części świata Geogr. the parts of the world części zdania Jęz. the parts of a sentence pewna część ciała euf. (tyłek) sit-upon pot., żart. behind pot. dostaniesz w pewną część ciała, to się uspokoisz you'll calm down soon enough if I give you one on the behind

człap-człap
inter. (o ciężkich, powolnych krokach) clump-clump!, clump-clump! (o luźnym obuwiu, spadającym z nóg) slap-slap!, flip-flop!

człapak
m pot. (koń) ambling horse, ambler

człapać
impf (człapię) vi pot. 1. (iść z trudnością) [osoba, zwierzę] to trudge, to plod człap po piachu to trudge through a. across sand 2. (klapać, stukać) (pantoflami) to flap (along), to slap (along) (chodakami) to clatter (along), to clack (along)

człapu-człapu
inter. (o ciężkich, powolnych krokach) clump-clump!, clump-clump! (o luźnym obuwiu, spadającym z nóg) slap-slap!, flip-flop!

człapy
plt (G człapów) pot. old shoes

człeczek
m (Npl człeczki) pejor., żart midget midge pot.

człeczyna
m (Npl człeczyny, Gpl człeczynów a. człeczyn) little man

człek
m sgt (D człekowi a. człeku, V człeku a. człecze) 1. książk. (człowiek) fellow chap GB pot. był to człek stateczny i zamożny he was a respectable, well-off fellow 2. pot. (o sobie) you, one (do kogoś) man człek się rodzi, żyje i umiera, nieświadomy niczego you're born, you live, and you die without learning anything at all człek by wypoczął, pojechał gdzieś it would be good to take a break, go away somewhere i po co ty się, człeku, starasz, i tak nikt tego nie doceni and what are you flogging your guts out for, man a. old son? - nobody's going to appreciate it pot.

człekokształtny
adv. 1. Zool. anthropoid małpa człekokształtna an anthropoid (ape) 2. [manekin, kukła] human-shaped

człon
m (G członu) element, segment pękł któryś z członów rury one of the pipe elements has broken ciało tasiemca składa się z główki i członów the body of a tapeworm consists of head and segments oba człony tego wyrazu są odmienne both elements of this compound are declined człony wyrażenia matematycznego the terms of an expression

członek
m pers. (organizacji, grupy) member ilu członków liczy wasze stowarzyszenie? how many members are there in your association? członek zarządu a member of the board a. board member członkowie rodziny the members of a family Rosja nie jest członkiem NATO Russia isn't a member of NATO członek honorowy Polskiej Akademii Nauk an honorary member of the Polish Academy of Science(s) skreślić kogoś z listy członków to deprive sb of membership m inanim. pot. (penis) member, penis członki plt (części ciała) limbs rozprostować zdrętwiałe członki to stretch one's limbs członek męski Anat. (male) member

członkini
f member członkini partii/klubu a member of a party/club

członkostwo
n sgt membership członkostwo (w) partii/organizacji membership of a party/organization uzyskać członkostwo stowarzyszenia to be admitted to a. granted membership of an association

członkowski
adv. [składki, opłaty] membership attr. legitymacja członkowska a membership card

członowy
adv. [budowa] segmental -członowy w wyrazach złożonych -part nazwisko dwuczłonowe a double-barrelled surname

człowieczek
m (Npl człowieczki) 1. dem. (niski, niepozorny) little chap GB, little guy (dziecko) nipper pot. drzwi otworzył niski gruby człowieczek a little fat guy opened the door nie interesują się życiem człowieczka, który wzrasta obok they take little interest in the life of the little person growing up alongside them 2. pejor., żart. guy pot., geezer pot. zapijaczony człowieczek a well-oiled guy śmieszny człowieczek a funny guy

człowieczeństwo
n sgt książk. 1. (natura ludzka) humanity system obozowy miał na celu odebrać ludziom człowieczeństwo the labour camps were designed to deprive people of their humanity 2. (bycie człowiekiem) humanity, humanness człowieczeństwo Chrystusa the humanity of Christ

człowieczy
adv. książk. [dola, los] human

człowieczyna
m pot. (Npl człowieczyny, Gpl człowieczynów a. człowieczyn) guy pot., chap GB pot.

człowiek
m (V człowieku a. człowiecze) 1. (Gpl ludzi, Ipl ludźmi) (istota ludzka) person, human (being) co z niego za dziwny człowiek what a strange person he is była dobrym człowiekiem she was a good person na świecie żyje ponad pięć miliardów ludzi there are over five thousand million people in the world na plaży leżało dwoje ludzi two people were lying on the beach łabędzie przyzwyczaiły się do ludzi the swans have grown accustomed to people Konstytucja gwarantuje przestrzeganie praw człowieka the Constitution guarantees the observance of human rights owszem, grzeszymy, w końcu jesteśmy tylko ludźmi we sin, it's true - after all we're only human nie jesteś godny miana człowieka you don't deserve to be called human człowiek pierwotny/cywilizowany primitive/civilized man człowiek z ulicy the (ordinary) man in the street święto ludzi pracy a workers' holiday 2. (Gpl ludzi, Ipl ludźmi) (mężczyzna) man stary/starszy człowiek an old/elderly man dwóch ludzi wniosło szafę na drugie piętro two men carried the wardrobe up to the second floor młody człowieku, ustąp miejsca give up your seat, young man, will you? 3. (Gpl ludzi, Ipl ludźmi) (wartościowa jednostka) man, decent person być (prawdziwym) człowiekiem to be a (really) decent person wyrosnąć na człowieka to grow up to be a decent person okazać się a. pokazać się człowiekiem to prove to be a. show oneself to be a decent person wyjść na ludzi to do well (for oneself a. in life) zrobić z kogoś człowieka to make a man (out) of sb wojsko zrobi z niego człowieka the army will make a man (out) of him pokierować a. wykierować a. wyprowadzić kogoś na człowieka a. na ludzi to bring sb up to be a decent person matka wychowała nas na ludzi mother brought us up well będą z niego/niej ludzie he/she'll do well in life wielki człowiek a great man 4. (Gpl ludzi, Ipl ludźmi) (osoba zaufana) pot. man znał wielu ludzi prezydenta he knew many of the president's people a. men a. aides zostaw ją, to nasz człowiek leave her alone, she's one of us 5. (Gpl ludzi, Ipl ludźmi) pot. (pracownik) man, worker musieliśmy wziąć paru ludzi, sami nie dawaliśmy rady we had to hire some men: we couldn't manage on our own przyjął człowieka do pomocy he hired a worker to help him 6. sgt pot. (o sobie) you, one (do kogoś) man człowiek cały dzień haruje, i po co? you work like the clappers all day, and what for? człowiek całe życie się uczy you never stop learning (in this life) człowieku, zastanów się, co to ma być? come on, man, what are you playing at? wytrawny rum, człowieku, co za smak dry rum, mate, there's nothing like it ludzie plt 1. (opinia publiczna) people ludzie mówią, że jest bardzo bogaty they a. people say he's very rich nie zależało mu, co ludzie powiedzą he didn't care what people would say na czułości nie wypada sobie pozwalać przy ludziach you shouldn't show affection in public 2. pot. (środowisko) people u nas w firmie ludzie nie lubią żadnych zmian the people in our company don't like change ludzie nie pójdą na to, będzie strajk the workers/men won't agree to that - there'll be a strike biały człowiek Antrop. Caucasian człowiek jaskiniowy Antrop. caveman człowiek kopalny Antrop. fossil man człowiek neandertalski Antrop. Neanderthal (man) człowiek śniegu (the) yeti, (the) Abominable Snowman człowiek czynu a man/woman of action człowiek gór a highlander człowiek honoru a man of honour człowiek interesu a man of business, a business person człowiek lasu a woodsman człowiek renesansu a Renaissance man człowiek z głową a smart one pot. człowiek z krwi i kości (only) flesh and blood być podobnym do ludzi pot. to look decent, to look halfway human pot. ogarnij się trochę i umaluj, żebyś była podobna do ludzi tidy yourself up a bit and put some make-up on, so you look halfway human ksiądz też człowiek, może zgrzeszyć priests are human too, and occasionally they sin robić coś jak człowiek pot. to do sth properly nareszcie wyspałam się jak człowiek I've finally had a proper night's sleep zachowuj się jak człowiek behave yourself (properly) try and act like a human being pot.