być
impf (jestem, jesteś, jest, jesteśmy, jesteście, są, byłem, byłeś, był, byliśmy, byliście, byli, będę, będziesz, będzie, będziemy, będziecie, będą) vi 1. (istnieć, żyć) to be jest wielu znanych aktorów there are many well known actors nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there's no one who could do it czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not? był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf. myślę, więc jestem I think, therefore I am być albo nie być to be or not to be to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now jest wiele powodów do zadowolenia there's good reason to be happy nie ma obaw a. strachu pot.! no problem! pot., not to worry! pot. nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you'll never understand nie ma co płakać/gadać it's no use crying/talking (about it) nie ma co żałować (there's) no need to be sorry nie ma co a. czego żałować it's no great loss nie ma czemu się dziwić, że. it's no surprise a. wonder that. nie ma o co się kłócić there's nothing to quarrel about nie ma czym się martwić/czego się bać there's nothing to worry about/to be afraid of nie ma z czego być dumnym (it's) nothing to be proud of nie ma z czego się cieszyć/śmiać there's nothing to rejoice/to laugh about "dziękuję za podwiezienie" - "nie ma za co" 'thanks for the lift' - 'don't mention it' a. 'you're welcome' "przepraszam, że panu przerwałem" - "nie ma za co" 'sorry I interrupted you' - 'that's all right' już cię/was nie ma! off with you! 2. (przebywać, znajdować się) to be być w pracy/szkole to be at work/at school być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I'm going out now, but I'll be home at five dzisiaj nie ma go w biurze he's not in the office today w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it's already five, and he's still not here a. there's still no trace of him "czy jest Robert?" - "nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole" 'is Robert in?' - 'no, he's not, he's still at school' "są jeszcze bilety na ostatni seans?" - "niestety, już nie ma" 'do you still have tickets for the last showing?' - 'sorry, all sold out' czy będziesz jutro w domu? 'will you be at home a. in home tomorrow?' kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again? byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert's/granny's yesterday, I went to see Robert/granny yesterday był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter nigdy nie byłem w Rosji I've never been to Russia "skąd jesteś?" - "(jestem) z Krakowa/Polski" 'where are you from?' - '(I'm) from Cracow/Poland' "gdzie jesteś?" - "tutaj!" 'where are you?' - '(I'm) here!' "jestem!" (przy odczytywaniu listy) 'here!', 'present' będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house co jest w tym pudle? what's in this box? gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where's my book/the nearest chemist's? co jest dzisiaj na lunch? what's for lunch today? wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday "dużo masz tych ziemniaków?" - "oj, będzie" pot. 'got a lot of those spuds?' - 'loads' pot. będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that's plenty a. that'll do, there's no room for any more 3. (trwać, stawać się) to be jest godzina druga po południu it's two in the afternoon a. two p.m. nie ma jeszcze szóstej rano it's not yet six a.m. zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it'll be eight p.m./midnight by the time we reach home był maj it was in May to było w grudniu 1999 it was in December 1999 to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago jest piękny ranek it's a fine morning jest mroźno/upalnie it's nippy/hot wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it's going to be fine tomorrow nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can't really remember, it was some time ago z niego jeszcze coś będzie he'll turn out all right co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him? będzie z niego dobry pracownik he'll be a good worker kuchmistrz to z ciebie nie będzie you'll never make a chef z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot. z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays nic z tego nie będzie it's hopeless nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it tyle pracy i nic z tego nie ma (he's done) so much work and nothing to show for it 4. (odbywać się, zdarzać się) to be koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow był do ciebie telefon there was a phone call for you czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me? był wypadek w kopalni there was an accident in the mine co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what's going to happen if you fail the exam? co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us? nie martw się, wszystko będzie dobrze don't worry, it'll be a. it's going to be fine w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened co ci/jej jest? what's the matter with you/her? coś mi/jemu jest something's the matter with me/him czy jemu coś jest? is anything the matter with him? nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he'll be fine, it's only a cold 5. (uczestniczyć, uczęszczać) to be być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university być na studiach to be a student a. at college być na prawie/medycynie to study law/medicine był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department być na kursie komputerowym to be on a computer course być na wojnie to go to war 6. (przybyć) to be, to come być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive był na mecie trzeci he came third czy był już listonosz? has the postman been a. come yet? 7. (znajdować się w jakimś stanie) to be być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol być w ciąży to be pregnant być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle być w strachu to be scared być w rozpaczy to be in despair bądźmy dobrej myśli let's hope for the best jestem przed obiadem I haven't had my lunch yet jestem już po śniadaniu I've already had breakfast był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf. być na diecie to be on a diet być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel być na emeryturze/rencie to be on a pension sukienka jest do kolan the dress is knee-length wody było do kostek the water was ankle-deep firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces jest już po nim/nas! it's curtains for him/us! pot. jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot. v aux. 1. (łącznik w orzeczeniu złożonym) to be być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I'll be an actor być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator nie bądź dzieckiem! don't be childish a. such a child! jestem Anna Kowalska I'm Anna Kowalska "cześć, to ty jesteś Robert?" - "nie, jestem Adam" 'hi, are you Robert? a. you're Robert, are you?' - 'no, I'm Adam' co to jest - ma cztery nogi i robi "miau"? what (is it that) has four legs and says 'miaow'? była wysoka/niska she was tall/short jest autorką cenioną przez wszystkich she's an author appreciated by all a. everybody mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man wciąż jest taka, jaką była za młodu she's still her old self kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red pizza była całkiem dobra the pizza was quite good pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to? ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam's, this is her/Adam's book żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him nie naśladuj innych, bądź sobą don't imitate others, be yourself ta zupa jest zimna this soup is cold Maria jest niewidoma Maria is blind jesteś głodny? are you hungry? Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced są małżeństwem od dziesięciu lat they've been married for ten years bądź dla niej miły be nice to her bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window? czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt? nie bądź głupi! don't be a fool! cicho bądź! be quiet! być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything dwa razy dwa jest cztery two times two is four 2. (w stronie biernej) artykuł jest dobrze napisany the article is well written ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents tak jest napisane w gazecie that's what it says in the paper samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool 3. (w czasie przyszłym złożonym) shall, will będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him 4. przest. (w czasie zaprzeszłym) w Krakowie mieszkał był przed trzema laty he would have been living a. was living in Cracow three years ago 5. (w trybie warunkowym) byłbym napisał a. napisałbym był do ciebie, gdybym znał twój adres I would have written to you, had I known your address a. if I had known your address co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn't been for his help byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you 6. (w zwrotach nieosobowych) było już późno it was already late jest dopiero wpół do ósmej it's only half past seven nie było co jeść there was nothing to eat za ciepło będzie ci w tym swetrze you'll be too hot in this jumper byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly wszystko będzie na niego he'll get all the blame żeby nie było na mnie I don't want to get the blame na imię było jej Maria her name was Maria było dobrze po północy it was well after midnight będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it's been fifteen minutes or so since he left do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it's a good three kilometres to the nearest shop nie ma tu gdzie usiąść there's nowhere here to sit w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there's nowhere to go at night in this town nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there's no-one to clean/to do shopping nie ma z kim się bawić there's no-one to play with 7. (z czasownikami niewłaściwymi) to be trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it trzeba było od razu tak mówić why didn't you say so in the first place? czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight jest gorzej niż można było przypuszczać it's worse than might have been expected bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care! być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot. być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts być może perhaps, maybe być może nam się uda perhaps we'll succeed być może a. może być, że. it may happen that. być niczym [osoba] to be a nobody znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest. to have a bun in the oven euf., pot. było nie było (tak czy owak) when all's said and done, after all (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all's said and done a. after all, it's twenty-five years since we got married było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I'm going to the boss to talk about a rise było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn't have lent him money było nic mu nie mówić you should have told him nothing co będzie, to będzie whatever will be, will be co było, to było let bygones be bygones co jest? pot. what's up? pot. co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell's going on? - why doesn't anyone open the door? pot. co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what's wrong? - can't spare a friend a few pence? pot. coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting jakoś to będzie things'll a. it'll work out somehow pot. nie ma co a. rady oh well nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work nie ma co! well, well! mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you've done it now, haven't you! nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can't beat home cooking/a glass of cold vodka nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time nie ma to jak wakacje! there's nothing like a holiday! nie może być! (niedowierzanie) I don't believe it!, you don't say! niech będzie! oh well! niech ci/wam będzie! have it your own way! niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way! niech tak będzie! (zgoda) so be it! tak jest! (owszem) (that's) right! "to jest pańskie ostatnie słowo" - "tak jest, ostatnie" 'is that your final word?' - 'yes, it is', 'that's right' tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir! to jest książk. that is, that is to say główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy