up
[ap] adv.,prep.,adj.,n.,v. -adv 1. lart; sipër; up there aty lart, atje; up in the air në ajër; 2 floors up from me dy kate sipër meje. 2. çuar, ngritur, zgjuar; get up! çohu! she was up at 9 ajo u ngrit në orën 9; be up all night rri zgjuar gjithë natën; be up and about/and doing çohem e nis nga punët. 3. më lart (çmimet); më shtrenjt (malli); e lart; It is up on last month është shtrenjtuar në krahasim me një muaj përpara; from 10 leks up 10 lekë e lart. 4. mbi horizont (dielli). 5. krejt, plotësisht; the house burned up in a few minutes shtëpia u dogj krejt brenda pak minutave. 6. në mbarim; it is up on the 1 st mbaron më date 1; it's all up with him! puna e tij ka marrë fund! your time is up now iku koha jote. 7. bashkë; add these up mblidhi këto. 8. baraz; keep up with the times shkoj me kohën, nuk mbetem pas. 9. në pah; bring up a new topic ngre një çështjetë re. 10. deri; up to there deri atje; they'll pay up to $20 ata nuk paguajnë më shumë se 20 dollarë. 11. andej sipër; andej tutje; she's up from Shkodra është nga Shkodra; up North tutje nga veriu; up in Kosova andej nga Kosova. 12. këndej; they're up for the day do të rrinë këndej gjithë ditën. 13. keq; jo mirë; që nuk shkon; what's up? si është puna? what's up with her? çfarë ka ajo?; si e ka punën ajo? there's sth up with my car se ç'më ka makina. • up against gj.fol. përballë; he doesn't know what he is up against ai nuk e di se ç'e pret; she is really up against it e ka vërtet pisk punën.
• up and down [ap ënd daun] poshtë e lart, tutje-tëhu; ngjitës-zbritës; që lëvizet poshtë-e-lartë; me kodra.
• up for [ap fo:] (si) kandidat: she is up for election to the committee ajo ka vënë kandidaturën për t'u zgjedhur në komitet.
• up to [ap tu:] a) duke bërë: what are you up to? çfarë je duke bërë?; he's up to sth/to no good se ç'po kurdis ai; b) në lartësinë e duhur; në gjendje: the book isn't up to much libri nuk është kushedi se çfarë; do you feel up to going? ta merr mendja se je në gjendje të shkosh? c) në varësi të: it's up to me to decide e kam unë në dorë të vendos.
-prep 1. lart; përpjetë; sipër; majë; up the tree majë pemës (rri); (lart) në pemë (hipi); travel up and down the country i bie vendit poshtë e përpjetë. 2. drejt, në drejtim të; në fund të; she pointed up the street ajo tregoi me dorë nga fundi i rrugës. • they drive me up the wall fig. ata më luajnë nga mendtë e kresë.
-adj 1. i përparmë. 2. i sipërm; i drejtuar sipër. 3. i çuar, i ngritur, zgjuar. 4. i afërt. 5. i njohur (me), i mirinformuar (per). 6. i avancuar, përpara, para; they are two games up ata janë tri ndeshje para. 7. Br. hek. e qytetit, qytetëse, që të çon në qytet (linjë, tren). 8. i ngazëllyer; be up jam në forrnë; jam shend e verë.
• up and about [ap ënd ë'baut] aktiv, në aktivitet (pas sëmundjes etj).
• up and doing [ap ënd duing] a) i zënë me punë; b) aktiv.
-n 1. ngjitje; e ngritur. 2. gj.fol. mbarësi, periudhë ngjitjeje; after many ups and downs pas shumë ngjitjesh e zbritjesh/të përpjetash etë tatëpjetash; be on the up amer. bëj përparime; be on the up and up a) Br. i kam punët si mos më mirë; b) amer. jam krejt i ndershëm; It's on the up and up a) Br. po përmirësohet; b) amer. është krejt në rregull/ krejt e ndershme.
-v. gj.fol 1. ngre; rris (çmimet). 2. ngre (në përgjegjësi). 3. çohem, ngrihem.
• up-and-coming [apën'kaming] adj. gj.fol premtues (aktor etj); në ngjitje (politikan).
• up-and-down ['apën'daun] adj 1. poshtë-e-lart; ngjitës-zbritës; vajtje-ardhje (lëvizje). 2. fig. me të përpjeta e të tatëpjeta.
• up-and-up ['apënd'ap] n. shih up n.
[ap] adv.,prep.,adj.,n.,v. -adv 1. lart; sipër; up there aty lart, atje; up in the air në ajër; 2 floors up from me dy kate sipër meje. 2. çuar, ngritur, zgjuar; get up! çohu! she was up at 9 ajo u ngrit në orën 9; be up all night rri zgjuar gjithë natën; be up and about/and doing çohem e nis nga punët. 3. më lart (çmimet); më shtrenjt (malli); e lart; It is up on last month është shtrenjtuar në krahasim me një muaj përpara; from 10 leks up 10 lekë e lart. 4. mbi horizont (dielli). 5. krejt, plotësisht; the house burned up in a few minutes shtëpia u dogj krejt brenda pak minutave. 6. në mbarim; it is up on the 1 st mbaron më date 1; it's all up with him! puna e tij ka marrë fund! your time is up now iku koha jote. 7. bashkë; add these up mblidhi këto. 8. baraz; keep up with the times shkoj me kohën, nuk mbetem pas. 9. në pah; bring up a new topic ngre një çështjetë re. 10. deri; up to there deri atje; they'll pay up to $20 ata nuk paguajnë më shumë se 20 dollarë. 11. andej sipër; andej tutje; she's up from Shkodra është nga Shkodra; up North tutje nga veriu; up in Kosova andej nga Kosova. 12. këndej; they're up for the day do të rrinë këndej gjithë ditën. 13. keq; jo mirë; që nuk shkon; what's up? si është puna? what's up with her? çfarë ka ajo?; si e ka punën ajo? there's sth up with my car se ç'më ka makina. • up against gj.fol. përballë; he doesn't know what he is up against ai nuk e di se ç'e pret; she is really up against it e ka vërtet pisk punën.
• up and down [ap ënd daun] poshtë e lart, tutje-tëhu; ngjitës-zbritës; që lëvizet poshtë-e-lartë; me kodra.
• up for [ap fo:] (si) kandidat: she is up for election to the committee ajo ka vënë kandidaturën për t'u zgjedhur në komitet.
• up to [ap tu:] a) duke bërë: what are you up to? çfarë je duke bërë?; he's up to sth/to no good se ç'po kurdis ai; b) në lartësinë e duhur; në gjendje: the book isn't up to much libri nuk është kushedi se çfarë; do you feel up to going? ta merr mendja se je në gjendje të shkosh? c) në varësi të: it's up to me to decide e kam unë në dorë të vendos.
-prep 1. lart; përpjetë; sipër; majë; up the tree majë pemës (rri); (lart) në pemë (hipi); travel up and down the country i bie vendit poshtë e përpjetë. 2. drejt, në drejtim të; në fund të; she pointed up the street ajo tregoi me dorë nga fundi i rrugës. • they drive me up the wall fig. ata më luajnë nga mendtë e kresë.
-adj 1. i përparmë. 2. i sipërm; i drejtuar sipër. 3. i çuar, i ngritur, zgjuar. 4. i afërt. 5. i njohur (me), i mirinformuar (per). 6. i avancuar, përpara, para; they are two games up ata janë tri ndeshje para. 7. Br. hek. e qytetit, qytetëse, që të çon në qytet (linjë, tren). 8. i ngazëllyer; be up jam në forrnë; jam shend e verë.
• up and about [ap ënd ë'baut] aktiv, në aktivitet (pas sëmundjes etj).
• up and doing [ap ënd duing] a) i zënë me punë; b) aktiv.
-n 1. ngjitje; e ngritur. 2. gj.fol. mbarësi, periudhë ngjitjeje; after many ups and downs pas shumë ngjitjesh e zbritjesh/të përpjetash etë tatëpjetash; be on the up amer. bëj përparime; be on the up and up a) Br. i kam punët si mos më mirë; b) amer. jam krejt i ndershëm; It's on the up and up a) Br. po përmirësohet; b) amer. është krejt në rregull/ krejt e ndershme.
-v. gj.fol 1. ngre; rris (çmimet). 2. ngre (në përgjegjësi). 3. çohem, ngrihem.
• up-and-coming [apën'kaming] adj. gj.fol premtues (aktor etj); në ngjitje (politikan).
• up-and-down ['apën'daun] adj 1. poshtë-e-lart; ngjitës-zbritës; vajtje-ardhje (lëvizje). 2. fig. me të përpjeta e të tatëpjeta.
• up-and-up ['apënd'ap] n. shih up n.
• up-current [‘apkarënt] n. Br. av. rrymë ajri ngjitëse.
• up-draft ['apdræft] n. amer. shih up-current.
• up-front [ap'frant] adj.,adv. -adj 1. amer. i çiltër. 2. amer. i rëndësishëm. 3. i parapaguar./-adv 1. para kohe, paraprakisht (paguaj). 2. amer. haptas.