Om denne boka

Desse sogene er lasta ned frå nettstaden www.heimskringla.no. Der hev friviljuge lagd inn ei heil rekkje norrøne tekstar på ymse språk og målføre til allmenn bruk. I denne samlinga har eg berre teke med dei av ættesogene som er på nynorsk. Nokre mindre endringar er utførd på openberre feil og manglar. Innleiinga til omsetjaren er óg fjerna i eit par høve.

Lars I. Næsheim

Dei opprinnelege kjeldene for sogene er:

Soga um Finnboge den Ramme

Umsett ved Aslak Tonna

Utgjeve av Norsk Barneblad

Utgjeve i 1920

Fljotsdøla

Umsett ved Aslak Tonna

Utgjeve av Norsk Barneblad

Utgjeve i 1921

Soga um Bjørn Hitdølakappe

Umsett ved Stefan Frich

Utgjeve av Det Norske Samlaget (Landsmålslaget)

Utgjeve i 1926

Soga um Hønse-Tore

Umsett ved Tønnes Braasten

Utgjeve av Det Norske Samlaget (Landsmaals-laget)

Utgjeve i 1909

Soga um Håvard Isfjording

Umsett ved Matias Skard

Utgjeve av Det Norske Samlaget

Andre utgåva

Utgjeve i 1930

Soga um laksdølerne

Umsett ved Stefan Frich

Utgjeve av det norske samlage

Utgjeve i 1899

Soga um Njaal Torgeirson og sønerne hans

Umsett ved Olav Aasmundstad

Utgjeve i 1896

Soga um Ofeig den sløge

Umsett ved Gustav Indrebø

Utgjeve av Det norske samlaget (Landsmaalslaget)

utgjevi etter Cod. Reg. no. 2845 4º

Utgjeve i 1920

Soga um Gunnlaug Ormstunga

Umsett ved Matias Skard

Utgjeve av Olaf Norlis Forlag

Andre utgaava

Utgjeve i 1902

Soga um Øyrbyggjerne

Umsett ved Jakob Sverdrup

Utgjeve av Det Norske Samlaget (Landsmaalslaget)

Utgjeve i 1912

Soga um Ramnkjell Frøys-gòde

Umsett ved Torleiv Hannaas

Utgjeve av Det Norske Samlaget (Landsmålslaget)

Utgjeve i 1925

Islandske

ættesoger

z

Innhald

d Soga um Finnboge den Ramme

d Fljotsdøla

d Soga um Bjørn Hitdølakappe

d Soga um Hønse-Tore

d Soga um Håvard Isfjording

d Soga um Laksdølerne

d Soga um Njål Torgeirson og sønerne hans

d Soga um Ofeig den sløge

d Soga um Gunnlaug Ormstunga

d Soga um Øyrbyggjerne

d Soga um Ramnkjell Frøys-gòde

b

nunununununununununununununununununu

Soga um Finnboge den Ramme

tutututututututututututututututututu

ASBJØRN Gunnbjørnson heitte ein mann. Han vart helst kalla Dettiås, og var ein stor og sterk og ven mann. Han budde i Flatøyardal på ein gard som heitte Øyr. Kona hans heitte Torgerd, og var syster til Torgeir Ljosvetningsgode som var ein mektig mann. Asbjørn var av norsk ætt og ein namngjeten mann. Han, som mange andre gilde menn, hadde flutt ut til Island av di han totte han var friare der. Han var no gode, hovding, over heile Flatøyardal og uppover til mots med Torgeir, mågen sin. Bretting heitte ein mann. Han budde på Brettingsstad i Flatøyardal. Kona hans heitte Tora og dei hadde tri søner. Torstein, Grim og Sigurd. Ein mann heitte Inge og budde på Jøkulså. Kona hans heitte Sigrid og sønene Tore og Grim. Alle desse var evnelege menn og rauste karar. Både Asbjørn og desse andre var landnåmsmenn. Asbjørn hadde ei dotter som heitte Torny. Ein nordmann som heitte Skida fridde til ho, men Asbjørn vilde ikkje lata han få ho. Men då Asbjørn var reist til tings um sumaren, rømde Skida av med Torny, og mor hennar visste um det. Dei reiste til Norig og gifte seg der. Skida var ein rik og gjæv mann. Då Asbjørn kom heim og høyrde at dotter hans var burte, vart han svært vond både på kona si og nordmannen.

No leid det nokre år. So ein gong Asbjørn skulde rida til tings med mennene sine, sa han til Torgerd: «Eg veit at du no snart skal ha barn. No skal ikkje dette barnet alast upp, anten det so er gut eller gjenta, men det skal setjast ut.» Ho bad at han ikkje måtte finna på slikt — «som er ei skam um so ein fatig mann gjer det, og du er då både vitug og rik.» Asbjørn segjer: «Den gongen du hjelpte Skida nordmann til å få Torny, dotter vår, utan eg visste det, lova eg meg sjølv at eg skulde ikkje ala upp fleire born som du kunde gjeva burt utan min vilje. Og gjer du no ikkje som eg segjer, skal du nok få trega det, og andre med, um dei brigder mine bod.» So reid han til tings.

Ei tid etter fødde Torgerd eit gutebarn. Det var både stort og trivleg og vent, so alle som såg det måtte kyta av det. Men endå Torgerd tykte barnet var fagert og elska det mykje, so vilde ho likevel at det skulde setjast ut. Ho kjende huglyndet til mannen sin, og visste det nytta ikkje setja seg mot han. So fekk ho då menn til å bera ut barnet, og stella det slik som skikken var. Dei tok barnet og sette det ned millom tvo store steinar, la ei stor hella over og flesk i munnen på det. Ein mann heitte Gjest. Han budde på Tufte og kona hans heitte Syrpa. Syrpa hadde passa Torgerd med ho var barn, og Torgerd var so glad i ho at ho tok ho med seg då ho gifte seg og flutte til Øyr. Syrpa var dugande til alt ho skulde gjera, men ljotare enn alle andre, og Asbjørn lika ikkje sjå ho stella um Torgerd. Difor let Torgerd ho gifta seg med Gjest. Dei var fatige, og Gjest var ein liten tusul som Syrpa styrde med som ho vilde. So er det sagt at same dagen som Torgerd fødde dette gutebarnet, hadde Syrpa sendt Gjest ut i marki å leita etter plantor til å farga klæde med. Med han for i urd og myr og leita, høyrde han brått som barnegråt. Han fer so og snusar til han finn barnet. Han tek det upp, og då han synest det er fagert, so tullar han det inn i trøya si og spring heim til Syrpa so fort han kann. Ho spør kvifor han fer slik, og han svarar at han hev funne eit nyfødt barn — «og hev eg aldri set noko so vent.» Syrpa bad han syna det, og då ho fekk sjå det, tyktest ho med ein gong vita kva ætt det var av. So bad ho Gjest taka skinnfelden deira og stella til sengi — «for no vil eg leggja meg som i barnseng, og so gjev me dette barnet ut for vårt eige.» «Det vil ingen tru,» meinte han, «at me kann hava slikt eit vent og trivleg barn.» Ho bad han tegja og aldri våga å segja anna enn det ho vilde. So bad ho han springa burt til Øyr og beda Torgerd senda det ho trong. Han so gjorde. Gjest kom farande til Øyr og sa at no hadde Syrpa fengi eit barn, og at dei ålle ikkje korkje mat eller kviluklæde. Torgerd undrar seg svært over dette, då ho veit Syrpa er so gamal at det er utruleg ho kann få barn. Men ho segjer ingen ting, berre sender med Gjest slikt som kann trengast. Syrpa heldt seg utruleg frisk, og vilde ikkje taka mot hjelp av andre kjerringar. Ho tok sjølv og klædde av barnet, for det, det hadde på var mykje gildare enn til høvde. So tok ho trifslor og tulla det inn i. No spurdest det at barnet åt Asbjørn og Torgerd var sett ut, og folk tykte det var reint ulikleg av so rik og gjæv ein mann. Det spurdest og at Syrpa hadde fenge barn, og det totte folk var utruleg. Asbjørn kom heim av tinget, og då Torgerd fortalde han kva ho hadde gjort, let han vel over det, og det vart godt millom dei.

Gjest og Syrpa ol upp guten. Han voks so fort at det var reint utruleg, og vart so ven og velvaksen at alle meinte han aldri kunde vera son til Gjest og Syrpa. So spør Gjest eingong kva guten skulde heita. Ho sa det høvde best å kalla han Urdkatt, av di han var funnen i ei urd. Urdkatt vart han so heitande, og voks gjorde han, so dei såg dagsmunen. Syrpa gjorde uvande vadmålsbuksor og hettekufta åt han. Ein krokstav hadde han i hendene. Han var ute um dagane og hjelpte til, best han kunde, og Gjest og Syrpa vart svært glade i han. Då han var tri år gamal, var han jamstor med seks-åringar. Urdkatt sprang ofte ned til strandi og heldt seg med fiskarane. Dei hadde moro av han og var snilde, so det var ofte han fekk med noko heim av dei. Ofte var han på Øyr. Der var han svært til uven med tenestgjentone. Han krøkte føtene unda dei med staven sin, og dei brukte seg på han og klaga til Torgerd. Ho gav seg lite av med han, sa som oftast berre han skulde halda seg til Syrpa og vera snild med ho. Asbjørn lest aldri sjå han, og sa aldri eit ord til han; men alle andre undra seg over at slike olmosor som Gjest og Syrpa kunde ha so stor og ven og velbygd son. Ofte bad Syrpa at han ikkje skulde fara so ofte til Øyr— «av di det berst fyre meg at det kjem noko vondt utav det.» Urdkatt svara stødt at det kunde vel ikkje vera so speleg. Soleis gjekk tidi til han var seks år, og då var han stor som ein tolvåring, og sterk etter måten.

Ein dag sprang Urdkatt ned i fjøra til fiskarane som han ofte gjorde. Dei fleste var komne til lands og sume rodde inn fjorden. Dei hadde fanga ein fisk som var fire alner lang. Den velte dei upp i flodmålet og ropa: «Urdkatt! tak og drag upp den fisken.» Han svara: «Vil de gjeva meg fisken, um eg orkar draga han upp?» Det lova dei alle. Urdkatt tek eit sterkt snøre han hadde, spring ut og knyter den eine enden i fisken og stertar og dreg. Stundom fær han fisken fram eit tak, og stundom stend han fast, og fiskarane høystar og lær og ropar. Men han bryr seg aldri um nokon ting, berre sterter og dreg til han fær upp fisken, endå det var bratt der han for. Då sprang dei til og tok av han fisken og vilde ikkje stå ved lovnaden sin. Dette lika Urdkatt ille og sprang og sa det til Brettings-sønene, og bad dei hjelpa seg. Dei fylgde han burt til fiskarane og bad dei halda lovnaden, og sa at Urdkatt var vel verd fisken, slikt eit karsstykke han hadde gjort. Det vert då slik at han skal få fisken, og so strævar han av garde på nytt, og gjev seg ikkje fyrr han er heime i tunet. Dette spørst no vidt um i bygdene, so Urdkatt vart reint gjetordskar, og alle kanna han utor ætt med Gjest og Syrpa. So gjeng det endå nokre år.

Det var stødt god venskap millom Asbjørn Dettiås og Torgeir Ljosvetningsgode, mågen hans. Dei gjorde gjestebod for einannan og gav kvarandre gåvor. Ein haust bar det til at Asbjørn gjorde gjestebod og Torgeir kom med mange menn. Asbjørn tok godt imot han og det vart eit gildt gjestebod. Urdkatt for enno til Øyr kvar dag, og so gjorde han medan gjestebodet var og. Han bråkar som fyrr og er leid med tenestgjentone. Dei flaug på han fire stykke og det vart eit svært basketak. Til slutt drog han dei inn i stova og kasta dei over ende alle fire, medan folk lo og hadde moro. Då leiken var slutt, stod han på golvet i den vanlege bunaden sin: fillebuksa, skinnkufta, og krokstav i handi. Torgeir gode såg på han ei lang stund, og spurde so Asbjørn: «Kva er det for ein gut?» «Det er visst son til Gjest og Syrpa frå Tufte,» svara Asbjørn. Torgeir mælte: «Han er so ulik dei, han kann ikkje vera son deira.» So ropte han på Urdkatt, og han gjekk burt og sette seg på ein stokk framanfor han. «Kva er du for ein skinnkuftekar»? segjer Torgeir. Han svarar: «Urdkatt heiter eg, og er son deira Gjest og Syrpa her burt på Tufte.» «Kor gamal er du Urdkatt?» segjer Torgeir. «Tolv år,» svarar Urdkatt. «Du er stor og sterk etter alderen,» segjer Torgeir; «og aldri hev eg set hovdingson eg vil rekna jamgod med deg.» Då segjer Asbjørn: «Det vil du finna, måg, når du ser Gjest og Syrpa, at det er liklege hovdingar, av di aldri hev nokon set større svin enn dei er. Og det undrar meg at du vil tala so mykje med denne Urdkatt’n endå um han er både ven og velskapt.» Torgeir raudna mykje og sa: «Eg trur nok det trengst at eg talar um dette, og eg trur at du hev ikkje mindre med å tala um det.» Og so segjer han til Urdkatt: «Vil du fara og henta Gjest og Syrpa? seg eg vil finna dei.» Han svarar han hev ikkje hug til det. «Det lydest som du vil få meg onnor mor eller far, og det vil dei ikkje takka deg for, og ikkje veit eg um onnor mor eller far er betre enn dei, um det enn kunde verta meir til vyrdnad.» So sende dei ein mann etter Gjest og Syrpa, men dei vilde ikkje koma. «No gjeng det som eg fælte,» sa Syrpa, at noko vondt vilde koma av denne renningi hans Urdkatt burt til Øyr kvar dag.» No fær Torgeir vita at dei ikkje vil koma. Han segjer til Urdkatt: «Gjer no som eg bed deg, og få dei hit.» «Då skal du lova meg det,» segjer Urdkatt, «at dei ikkje skal fara sorgfullare frå deg enn til deg.» Torgeir lova det. So gjekk Urdkatt heim og bad dei fylgja seg. «Eg skal lova dykk det, at de skal ikkje vanta noko, so lenge eg lever; um so er eg fær eigedom å råda over då.» Syrpa segjer: «Det hjelper vel ikkje å spenna mot. Det lyt fram koma som best er, um det enn er oss imot. Me skal fylgja deg til Øyr.» Då dei kom dit, sette dei seg framfor Torgeir med Urdkatt imillom seg. Då mælte Torgeir: «Eg trur ikkje, Syrpa, at Urdkatt er son din. Seg no fort kva du vil: Anten segja sant, og få takk og min venskap attpå; eller tola hard medferd, og verta nøydd til å segja sanningi.» Syrpa svarar: «So mykje er upp kome, at no er det vel best å segja kor til er bore.» So fortel dei alt saman, og ein kann vita at alle som inne var, lydde vel etter. «Dette trur eg er sant,» segjer Torgeir. So spør han Torgerd, syster si, kor lenge det er sidan ho fødde barnet sitt. Ho fortel det er tolv år sidan. «Var det so at du sette det ut?» segjer han. «Det var so.» «Kvi gjorde du det?» Ho svara at ho torde ikkje anna for Asbjørn, mannen sin. «Eg var so glad i guten at eg vilde gjerne fødd han upp,» segjer ho. Torgeir mæler til Asbjørn: «Vil du måg, kjennast ved denne guten, og taka han til deg som son, og halda han som deg sjølv?» Asbjørn svarar: «Eg veit ikkje kven han er, men eg kann alltid gjeva han mat i lag med andre menn, um det er det du meiner.» Torgeir segjer: «Er du ikkje som far åt han, og let han få det han skal, so er det slutt med vår venskap. Ikkje skynar eg ættarbragd, um ikkje han snøgt vil syna at han er skyld mine frendar og dine. Syrpa og Gjest skal hava fe for tolv hundrad for at dei hev fostra upp Urdkatt. Halvparten skal du betala og resten eg.» So for Gjest og Syrpa heim og tykte reisi hadde gjenge godt. Urdkatt vart verande på Øyr. Dei fjelga han og gav han gode klæde, og då var det ingen som hadde set venare og meir velskapt kar. Alle tykte at Torgeir hadde gjeve dei både sømd og vyrdnad, og han og Asbjørn skildest gode vener.

Urdkatt treivst godt på Øyr. Han dreiv mykje med idrott og øvde seg i alt som samar ein mann. Asbjørn gav seg lite av med han, men var snild, og mor hans visste ikkje det beste ho kunde gjera mot han. Våren etter reid Asbjørn til tings som vanleg. Den tid hadde dei på Øyr ein stut som var tri år gamal og fælt vond, so kvendi var redde kvar gong dei mjølka. Ein morgon kom dei inn skrikande og sa at no hadde stuten teke på dei og slege ned mjølki — «og du er so redd Urdkatt, at her er ikkje kar i huset, endå du er her.» Og so fann dei åt Urdkatt og brukte seg. Urdkatt meinte det var passeleg åt dei — «og ikkje vert vel stuten snildare um de skjeller på meg.» So krulla dei seg kring han: «Å, kjære Urdkatt hjelp oss med stuten då,» — og so kytte dei av han og hølte. «Ja, dette var mykje likare,» meinte han, «no skal eg hjelpa.» So gjekk han ut og burt til buskapen. So snart stuten såg han, kom han farande og vilde taka han på horni. Men Urdkatt tok stuten i horni, og so vart det basketak både langt og hardt. Til slutt gjer Urdkatt eit tverrkast, so stuten vert liggjande på ryggen med avbrote nakkebein. Då Asbjørn kom heim av tinget, so var soga um Urdkatt og stuten det fyrste han fekk høyra, for alle tykte det var eit svært karsstykke av ein tolvåring. Asbjørn sa ikkje stort, men gav seg etter kvart meir av med Urdkatt, då det var for augo synt, han vilde verta ein ovkar i alle måtar.

Ein haust hende det at Urdkatt gjekk ut kvar kveld og kom ikkje inn att fyrr langt på natt. Ingen visste kva han gjorde. Ein gong han kom inn att, var alle gjengne til sengs. Han gjekk burt til sengi åt far sin og spurde: «Søv du far?» «Nei, kva vil du?» «Eg hev no vore ute sju kveldar på rad, og kvar kveld set det same; men eg skynar ikkje kva det er. No lyt du vera med og sjå.» Asbjørn stod upp og fylgde ut. Urdkatt segjer: «Eg ser liksom noko lysa langt til sjøs, eg trur det må vera eld.» «Kva trur du det kann koma av?» spør Asbjørn. «Eg skynar det ikkje,» segjer Urdkatt, «men eg hev tenkt meg det kann vera folk i havsnaud. Eg hev høyrt gjete dei då brukar tendra varme for å få hjelp.» Asbjørn segjer: «Eg trur du hev gjete rett, og kva vil du no gjera?» «No vil eg få låna båten og nokre karar og prøva få greida på dette.» Det fekk han lov til. So bar Urdkatt ut i båten slikt han trudde han fekk bruk for og rodde av garde med tri drenger. Dei rodde og Urdkatt styrde. Um ei rid sa han: «No kann de styra og eg ro. Det vore moro å sjå um båten vilde ganga då.» Dei so gjorde. Ein styrde, og Urdkatt rodde åleine, og båten gjekk då mykje fortare enn fyrr. Han rodde ei lang rid, og bad so dei andre ro att. Karane fær til å trøytna og murra um at dei sleit til ingen nytte. Men um ei tid såg dei noko svart langt ute, og då dei kom nærare, såg dei det var eit handelsskip som låg svært djupt på sjøen. Dei rodde til stamnen og feste båten. So gjeng dei upp på skipet. Dei kunde sjå der hadde vore gjort upp varme, og dei såg mange merke på at skipet hadde vore ute i hard storm. Dei såg fleire mann, um bord, men alle var daude. Urdkatt såg eit silketelt midt på skipet. Der inni låg ein mann i ei velbudd seng. Han synest skyna at denne mannen ikkje var daud, og han ruskar i han og segjer: «Lever du mann?» Han rår or og svarar. Urdkatt segjer: «Eg ser de hev havt lang og vond reis. Kva heiter du? og kvar er du ifrå?» Han svarar: «Eg heiter Finnboge, far min heiter Bård og er vikværing. Men kven er du?» «Eg heiter Urdkatt.» «Det er eit underleg namn,» segjer Finnboge. «Trur du det er fleire i live på skipet enn du?» spør Urdkatt. Finnboge svarar at då han sovna var det ni mann i live. Urdkatt spør korleis dei hev kome i slikt uføre. «Mange ting,» segjer Finnboge, «fyrst hard storm, og so vatsløysa og matløysa. Me miste roret, og skipet er fullt av vatn.» No leitar dei vel på skipet og finn ni mann i live. Dei ber alle saman ned i båten og gjev dei mjølk og annan høveleg mat. Det var som Urdkatt hadde visst kva som helst trongst. So segjer Urdkatt: «No skal du Finnboge lata meg få lyklane til kistone dykkar, so me kann få med oss dei beste eignalutene.» Han fekk lyklane og skunda seg og bar i båten alt han kunde taka. Sidan rodde dei frå skipet og hadde godver alt til dei kom inn til Øyr. Asbjørn tok vel imot dei, og dei framande vart hjelpte so godt som råd var. Alle tykte at Urdkatt hadde gjort ei god reis.

Finnboge og tvo av mennene hans fekk hus på Øyr. Urdkatt vakta over dei dag og natt. Det gjekk so at alle dei framande døydde, nær som Finnboge, han friskna til. Finnboge var ein ven mann, stor og sterk og hadde svært gode våpen. Han hadde vore styresmann på skipet, og ervde no alt det felagane hans hadde ått. Finnboge vart verande på Øyr um vinteren og han og Urdkatt van i lag stødt. Dei selde varone som var berga rundt i Flatøyardal.

Um våren drog Finnboge og Urdkatt av garde for å krevja betaling for varone. Med dei var ein som heitte Vesle-Ramn, han var fælt spræk, og reid aldri, men sprang fyre stødt. Han var skyld Urdkatt. Um kvelden kom dei til Ljosvatn, og Torgeir tok godt imot dei, og baud dei vera so lenge dei vilde. Dei sat der i godt lag um kvelden. Andre dagen var dei seint ute og Torgeir fylgde dei på veg. Um kvelden kom dei til Fjell. Der budde Draume-Finn, son til Torgeir og eit finnekvende som het Leikny. Han var framvis og ein klok kar. Um morgonen var Finnboge tidleg ute og skunda på: «Når me kjem attende, vil me hefta her lenger,» sa han, «av di Finn er ein klok mann og forvitneleg å røda med.» «Liten kostnad var det med deg no,» segjer Finn, «og mindre vert det når du kjem attende » Dei reid av garde, men var ikkje komne langt, fyrr Finnboge segjer: «Eg kjenner meg so underleg.» Urdkatt såg på han: «Du er fælt bleik. Stig av hesten, so kanskje det dreg av deg.» Dei steig av hestane og kvilde seg. Um ei stund sa Finnboge at no var han mykje betre, og vilde dei skulde rida vidare. Dei reid burt over fjellet til dei kom til ein stor stein. Då segjer Finnboge: «Her lyt me stogga. Det kann henda her vil spyrjast noko frå reisi vår.» Dei steig av, tok teltet og la frå steinen og fram. Urdkatt sette seg ned, og Finnboge la hovudet i fanget hans. Då mælte Finnboge: «Det ser ut til eg skal fara same vegen som felagane mine. Det var nok ingen av oss som skulde sjå Norig meir. Du Urdkatt hev gjort vel både mot meg og dei andre. No kann eg ikkje løna deg som eg vilde: men det eg kann, skal eg gjera. Her er våpni mine, som far min gav meg. Eg vonar, at um du kjem til Norig, eller andre land, so finn du ikkje betre våpen. Eg gjev dei til deg, dei og alt du berga av skipet, både det eg åtte, og det eg tok i arv etter dei andre. Eg gjev deg og namnet mitt: Finnboge. Eg er ingen spåmann, men eg trur at ditt namn vil minnast so lenge verdi stend. Eg er lite liv lage. Må det då verta til sømd for meg og frendane mine, at so namngjeten mann, som eg trur du vert, tek namn etter meg.» Urdkatt takka mykje for gåvone, og like etter døydde Finnboge. — Finnboge sende Vesle-Ramn til Fjell og Finn kjem attende med han, og dei grev liket ned under steinen, som seinare vert kalla Finnboge-steinen. Sidan for dei heim til Fjell. Finn sa det hadde gjenge som han tenkte — «mannen var både ven og dugande, men eg såg han var feig.» Sidan reid dei til Ljosvatn, og Finnboge fortel Torgeir, frenden sin, kva som hev hendt, og kva sømd han hev fenge. Torgeir vert svært fegen. Han minner um at han for lenge sidan hev spått at det vil verta ovkar av han. Sidan sender Torgeir folk til å krevja inn det Finnboge hadde til gode i heradet, og so rid dei i lag til Øyr. Asbjørn og Torgerd, foreldri til Finnboge, vart glade då dei høyrde kva sømd han hadde fenge, og såg kor han vart mætt av alle.

Same sumaren kom eit skip av havet som la inn til Knarraøyr. Styresmannen heitte Bård og var vikværing. Han for til Ljosvatn og fekk hus hjå Torgeir gode, og var der um vinteren. Finnboge var og jamleg på Ljosvatn um vinteren. Um våren sa Finnboge til Torgeir at han hadde hug til å fylgja Bård utanlands um sumaren. Torgeir mælte: «Endå eg tykkjer det er hugnadsamt å hava deg her, frende, so vil eg ikkje telja frå dette, då eg trur det er so laga. Eg trur og at kvar du kjem, vil du verta rekna millom dei frægaste. Og difor vil du vel, som frendane dine, verta utsett for ågang og ovund.» Sidan reid dei til Øyr og bar dette upp for Asbjørn. Han sa at han helst vilde Finnboge var heime — «men då han vel helst vil råda seg sjølv, vil ikkje eg setja meg imot.» So rødde dei med Bård og gjorde det av so at han og Finnboge skulde vera styresmenn i lag.

Då dei hadde siglt nokre dagar, fekk dei stilla og sidan myrker og kov, so dei visste ikkje kvar dei for. Dei kjem til slutt mot land ein kveld, men kann ikkje finna hamn, og då det er svær storm, forliser dei, og alle mann druknar, so nær som Finnboge. Han kom seg på land med våpni og klædi sine. Det var berre fjell og ulende der han kom i land, og han kleiv under fjellet til han kom til ei elv som kom fyssande ned eit fælt djuv. Der måtte han freista å koma upp, og då han var so spræk ein kar, lukkast det og. Men då han kom uppå var det alt myrkt, og det snøa og bles so klædi fraus på kroppen. Han kasta sekken sin på ryggen og vassa av garde i snøen. Til slutt kjende han røyklukt og litt etter kom han til ein stor og røsleg gard. Han høyrer det er folk inne og bankar på døri, men ingen kom og let upp. Han bankar endå ein gong og mykje hardare. Då høyrer han ein inne segjer at trolli gjerne kann stå og banka heile natti. So slo han i døri so dei skvatt der inne, og han høyrer ein, som han skynar er bonden sjølv, segja: «Umenneske er de som ikkje vil lata upp for folk i slikt ver.» So kom bonden sjølv til døri med ei øks i handi og spurde kven det var. «Finnboge Asbjørnson frå Island.» «Når kom du til lands?» «No i kveld.» «Då hev du havt hard landkoma,» segjer bonden. «Skip og gods tyntest, og alle drukna, nær som eg. Kva er dette for eit land?» segjer Finnboge. «Hålogaland i Norig, og garden heiter Grønmo.» «Og kva heiter du?» spør Finnboge. «Eg heiter Bård,» segjer bonden. «Er du hovding her på Hålogaland?» spør Finnboge. «Det er eg,» segjer Bård. So spør Bård: «Kor gamal er du, Finnboge?» «Femtan år.» «Ovstor er du då etter alderen,» segjer Bård, «er han islendsk far din?» «Nei han er ætta her frå Hålogaland,» segjer Finnboge. «Er du son til Asbjørn Gunnbjørnson Dettiås, kanskje?» «Det er eg.» «Eg venta få sjå ulven, då eg såg øyro,» segjer Bård; «men no er det best du gjeng inn og vert her i natt.» Finnboge so gjorde, og dei fann turre klæde åt han og stelte på det beste. Um morgonen var Bård tidleg uppe og vekte Finnboge — «eg er viss på at mykje av det som var på skipet er reke i land i natt.» Dei gjekk ned til sjøen og fann rett nok, at mykje av godset hadde reke i land. Bård førde det heim alt saman og vyrdsla og stelte som det skulde vore hans eige. Bård baud Finnboge vera der so lenge han vilde, og han vart der um vinteren. Han var gavmild og raust, og han hadde no mykje gods, då han tok alt som vart berga etter felagane sine, so som lovi då var.

Den våren var det ein skabjørn på Hålogaland som slo ned mykje fe, og mest på Grønmo. Til slutt stemnde Bård saman eit ting og lyste bjørnen fredlaus og lova premi til den som drap han. Det var mange som gjekk etter bjørnen, men han kom undan og drap både folk og fe. Bård hadde ei sæter langt frå garden, og hadde der mykje avdrått som han let henta heim etter kvart; men no var det ingen som torde reisa dit, av di bjørnen heldt seg der ofte. Ein kveld segjer Bård til mennene sine at næste dag skal alle saman ut etter bjørnen. Dei stelte då våpni sine og stelle seg til so godt dei kunde. Men um natti då alle sov, stilte Finnboge seg upp og tok våpni sine, og gjekk ut so ingen merka det. Han tok sætervegen og løynde fari sine. Då han kom til sætri, såg han bjørnen låg og saug blodet av ein nydrepen sau. «Statt upp bersi!» segjer Finnboge, «og slåst med meg.» Bjørnen sette seg upp og såg på han, men la seg ned att. «Synest du eg er for godt væpna, so er det råd med det,» segjer Finnboge og legg frå seg hjelm og skjold. «Kom no um du torer.» Bjørnen sette seg upp og skok hovudet og la seg att. «Eg skynar du vil me skal vera jamvæpna,» segjer Finnboge og kastar sverdet frå seg. «Kom no, elles er du redd som ein hjase.» Då ris bjørnen og yrner og byster seg fælt og gjeng so på bakføtene mot Finnboge. Finnboge spring imot og tek ryggtak. Dei drogst lenge og so hardt at stein og jord spruta undan føtene. Sistpå bryt Finnboge bjørnen over ein stein so ryggen gjeng av, og so tek han og legg han over sauen som fyrr. Finnboge er fælt lemster og stiv etterpå, men han tek våpni og skundar seg til Grønmo og kjem seg i seng utan at nokon går han, og lest som han søv. Litt elter er dei andre uppe og Bård tek i foten hans og spør um han vil vera med etter bjørnen. Finnboge segjer han vil gjerne vera med. Då dei kom til sætri, låg bjørnen der over sauen. Bård sa til mennene sine at no fekk dei ganga fram og vinna premien han hadde sett upp, men ingen av dei torde. «Eg skynar ikkje kva slag bjørn dette er, som ikkje reddast nokon ting,» sa Bård, «men då eg hev lyst han fredlaus, fær eg vel ganga mot han.» Og so gjeng han djervt på. Men so ser han at bjørnen alt er daud, og då vågar dei andre seg fram, kann de vita. Bård finn ikkje sår på bjørnen, men då han leitar etter, ser han at ryggen er avbroten. Bård mælte: «Dette er eit uhøyrt ovverk, og dette hev ingen håløyg gjort. Det er vel du Finnboge som hev vore ute her?» Finnboge segjer, han kann tru det, um han vil. «Eg er viss på det er du,» segjer Bård, «men korleis for du åt?» «Det skil ingen,» segjer Finnboge; «ikkje kann du gjera det, og ikkje son din.» «Nei, det er ikkje kvar manns verk,» segjer Bård, «og premien eg hev sett upp, skal du få.» So flådde dei bjørnen og for heim. Bård vyrde Finnboge meir enn nokon annan etter dette.

Utpå våren for mange skip forbi Hålogaland, både nordan og sunnan. Finnboge sat kvar dag i fjellet nede ved sjøen og såg på siglingi. Han tykte det var slik moro å sjå fagre skip av ymse slag. Ein dag såg han ein mann koma roande sunnanfrå i ein stor båt. Det var ein stor mann og morsk å sjå til, og staseleg klædd. Han rodde so fort at båten tyktest fljuga under han. Finnboge ropar til han og mannen ror til lands. «Kva heiter du, og kvar er du frå?» spurde Finnboge. «Eg heiter Alv, og råder over ei øy som heiter Sandøy. Håkon Jarl er mågen min, eg er gift med systerdotter hans. Men kven er du, som er so spurvis?» Finnboge sa kven han var. «Hev du drepe slagbjørnen åt håløygane?» spør Alv, «og korleis for du åt med det?» «Det skil deg ikkje,» segjer Finnboge, «av di ikkje kunde du gjort det.» «Er du son til Asbjørn Dettiås?» spør Alv. Finnboge jattar det. «Då er det ikkje rart du er stor i ordi,» segjer Alv. «Kvar skal du av?» spør Finnboge. Alv segjer han skal nord til Mørk og henta skatt. «Når kjem du att?» segjer Finnboge. Alv segjer um ein halv månad eller so. Finnboge spør um Alv vil taka han med seg når han fer sør att. «Du ser ut som du orkar ro,» sa Alv, «so eg kann godt taka deg med; men kva vil du sør i landet?» «Eg vil til Håkon Jarl, difor reiste eg frå Island.» Alv svarar: «Då vil du ha lukka med deg; for du ser ut til å vera ein stor idrottsmann som frendene dine.» So baud dei farvel og Alv rodde av stad. Då Bård fekk høyra kva avtale Finnboge hadde gjort, lika han det ille. «Alv er en vond og svikfull mann,» sa han; «og då han er måg til jarlen og hirdmannen hans, må folk tola mykje urett av han.» Finnboge meinte han skulde nok greida seg, og bad um Bård vilde styra med godset hans.

På den tid Alv var ventande, gjorde Finnboge seg ferdig. Han tok med seg berre våpni sine og reiseklædi og nokre eigneluter han tenkte han kunde trenga. Han hadde ikkje bia lenge fyrr Alv kom roande. Han hadde tungladd båt. Finnboge gjekk um bord, og Alv tykte visst båten vart tyngre og sa: «Det ser eg på sekken din at ikkje kjem du sylvlaus til Håkon Jarl.» So bad Finnboge og Bård farvel med mange gode ord, og Alv rodde av garde. Um ei tid bad han Finnboge ro, og han rodde so Alv tykte at båten ikkje låg still. Dei rødde um mangt um dagen, for Finnboge hadde mykje å spyrja um. Utpå kvelden kom dei til ei liti øy og Alv sa: «Her skal me vera i natt, so kjem me heim til dugurds i morgon. Her er ein stor heller som me kann vera i. No skal me taka det lettvint og ikkje lossa båten; me tek han i kvar sin ende og ber han upp i helleren. Dei so gjorde. Sidan skulde Finnboge gjera upp varme medan Alv fann vatn. Medan Finnboge låg og bles i varmen, høyrde han brått det kvein over hovudet hans. Han slengde seg over varmen. Då var Alv komen og hadde tenkt å drepa Finnboge. Finnboge sprang på Alv som var fælt sterk. Dei drogst lenge, so varmen fekk tid til å loga upp so det lyste over heile helleren. Finnboge såg då ein stein som stod inne i helleren og var kvass som ei egg. Han skynar at Alv vil leggja han over steinen, og hev ikkje større hug på det. Då dei so kjem til steinen, hoppar han over, og rykkjer til med all si makt, so bringebeinet brotnar på Alv. Der let då han livet sitt, som han fortente.

Sidan matstelte Finnboge seg og låg i helleren um natti. Um morgonen tidleg drog han båten på sjøen og rodde av garde. Han kom til Sandøy tidlig dags. Der kom straks menn imot han, av di dei kjende båten, og spurde han kvar Alv var. Han svara at det skulde han fortelja Ingebjørg, kona hans. Ho var i kvendestova, og då han kom inn, helsa ho og spurde kven han var. Han nemnde seg. Ho spurde um det var han som hadde drepe bjørnen på Hålogaland. Han sa det var so. «Korleis gjorde du det?» «Det skil deg ikkje, ikkje kann din son gjera det same.» Ingebjørg spurde: «Er Asbjørn Dettiås far din?» «Ja,» segjer han. «Då er det ikkje rart, um du og er medgjeten. Men korleis kom du hit?» «Eg for nordanfrå i lag med Alv, mannen din.» «Kvar skildest de?» «Her nord,» segjer han, «på ei øy han er van å vera når han fer den vegen. Han vilde ikkje bry seg hit, men fara beint derifrå til Håkon Jarl. Han sende meg etter Ragnhild, dotter Dykkar, og det med til jarteikn, at ho hev ofte bede, men aldri fyrr fenge lov til å vera med til jarlen. Men no skal ho fara.» Ho svara: «Dette er rett nok, men eg synest det er rart han sender ein ukjend mann i slikt ærend. No fær du få deg mat, og sidan skal du få svar. Ho gjekk so og rødde med dotter si og spurde um ho vilde fylgja denne mannen. Ho bad mor si råda. Sidan budde ho henne som best ho kunde, med gull og sylv og all den stas ho åtte, og fylgde dei ned til båten. Finnboge tok Ragnhild på armen, og bar ho ut i båten og sette seg til årane. Då mælte Ingebjørg. «Hev du, Finnboge, fare med svik og lygn, so vara deg at du ikkje gjer dotter mi noko vondt, elles skal du få ein brå daude.» Han rodde av garde. Då spurde Ragnhild: «Er det sant, det du hev fortalt, Finnboge? Eller korleis skildest du og far min.» «Me skildest so at han er daud,» sa Finnboge. «Eg treng ikkje vita meir,» segjer ho, «ro meg til lands att med ein gong.» «Du skal vera med meg,» svarar Finnboge. Ho tok til å gråta. «Ikkje gråt,» segjer han, «eg skal aldri gjera deg noko vondt, kva eg so elles kjem til å gjera.» So ror han søretter. Kvar kveld legg han til lands og leiger folk til å hjelpa seg, og vyrdslar um Ragnhild so godt han kann. Han held fram med ferdi til dei kjem til Lade, der jarlen var. Der fylgde han ho upp til systerdøttene åt jarlen, Ulvhild og Ingebjørg. Dei tok mot ho med båe hender, og spurde kven han var. Finnboge sa frå um det. Dei sa: «Vel må Alv tru deg, endå um du er medgjeten kar, sidan han let dotter si gjera denne reisi, berre i lag med deg.» Han svarar: «Gjer no de so vel mot møyi, som han hev trutt meg vel.» So bad han farvel og gjekk sin veg. Finnboge leigde seg hus og hadde eignelutene sine der, og heldt mange mann i tenesta.

Ein dag gjekk Finnboge fram for jarlen og helsa høvisk på han. Jarlen helsa att og spurde kven han var. «Finnboge heiter eg, og er son til Asbjørn Dettiås som mange her i landet kjenner. Morsætti mi er islendsk, Torgeir Ljosvetningjagode er morbror min.» Jarlen mælte: «Fullgod er ætti. Eg kjenner frendane dine, det er ikkje kvar mann som er deira like. Var du på Hålogaland i vinter?» Han jattar det. «Drap du bjørnen?» Ja, han gjorde det. «Korleis greidde du det, våpenlaus?» spør jarlen. «Det nyttar ikkje segja Dykk det. Ikkje kann De drepa ein bjørn på den visi.» Jarlen spurde: «Kven fylgde du nordanfrå?» «Alv frå Sandøy, mågen Dykkar.» «Kvar skildest de?» «Han vart etter på ei øy.» «Kvifor det?» «Eg drap han,» segjer Finnboge. Jarlen vart raud som blod og sa: «Kvi var du so vågal å fara i mitt vald etter slik dåd. Visste du ikkje, at ingen mann i landet heldt eg meir av enn Alv, mågen og hirdmannen min?» Finnboge svara: «Eg drap han av di eg var nøydd til det, for han vilde drepa meg, og av di eg visste her fanst ikkje verre mann i Norig enn han. Og eg for i Dykkar vald for å gjeva meg i Dykkar tenesta i staden for Alv. Dei nidingsverk han gjorde, vil ikkje eg gjera, men elles held eg meg jamgod med dei fleste av mennene Dykkar!» Håkon jarl mælte: «Folk vil tykkja eg er lite til kar um du slepp snikkelaus frå dette. Og du skal vita at det var få menn i landet eg lika betre enn Alv, endå folk kalla han eit illmenne.» Finnboge sa: «Eg må og melda Dykk at eg hev teke Ragnhild, frenden Dykkar burt frå Sandøy og ført ho hit i Dykkar vald.» Jarlen svara: «Eg hev aldri set nokon so djerv som deg. Anten må du vera ein tosk, eller so må du hava hjelperåder me ikkje veit um. No synest eg det er for godt åt deg å få døy fort. Me skal hava moro med deg og røyna deg smått um senn. Gakk no, og kom ikkje for mine augo fyrr eg sender bod etter deg.» Finnboge gjekk til herbyrget sitt, let setja fram drikke og heldt seg glad med sine menn.

So ein dag bles jarlen til husting, og let setja stolen sin midt på vollen. Sidan sende han bod etter Finnboge og sa: «Sjå her, Finnboge, er ein liten gut du skal taka tak med. Du treng ikkje fara fint med han, for ikkje skal han fara fint med deg.» Finnboge såg at ved stolen stod ein neger, og tyktest aldri hava set uhuglegare kar. So tok dei tak, og tokst både hardt og lenge. Sistpå fekk Finnboge kasta blåmannen mot ein stein, so ryggen gjekk av. Jarlen mælte: «Du etlar deg visst til å gjera meg mykje mannaskade, du Finnboge.» «Eg trur, herre, at fleire heller vil kalla dette troll enn mann,» svarar Finnboge. Jarlen bad han gå og ikkje koma for augo hans fyrr han vart send bod etter. Finnboge gjekk, og heldt seg vel og stormannsleg; han hadde aldri mindre enn tolv mann med seg. Han gav gode gåvor til dei fleste av jarlens hirdmenn, og fekk seg ved det mange vener. Han bar og fram skatten Alv hadde ført med nordanfrå, og det vart sagt til jarlen at det denne gongen var både meir og betre enn vanleg. Jarlen gjekk til tals med Ragnhild, og spurde ho korleis Finnboge hadde vore mot ho. Ho sa at han hadde fare so fint og vyrdsleg han kunde. Både Ragnhild og Ingebjørg bad jarlen gjeva Finnboge grid og fred, men han var so vond at det var uråd å tala med han. So leid nokre vikor. Ein dag sende jarlen bod etter Finnboge og sa til han: «Ikkje skal du drepa fleire menn for meg. I dag skal du kappsymja med isbjørnen min, og eg vonar han vil drepa deg. Men um so utenkt skulde henda at du vinn over bjørnen, då må du vera meir lage enn andre menn.» Bjørnen var både stor og sterk, og kunde mannemål. So for dei ned til sjøen, og heile hirdi fylgde med. Finnboge sprang på sjøen, og jarlen bad bjørnen setja etter. Men bjørnen la seg ned for føtene hans og vilde ikkje. Jarlen eggja bjørnen og bad han ikkje spara Finnboge. So sprang bjørnen på sjøen og tok på Finnboge, og det vart både hard og lang leik. Finnboge skyna han kunde ikkje halda seg so lenge under vatn som bjørnen. Han hadde ein tolekniv i eit band um halsen. Han hadde fenge den av mor si, og ho hadde bede han gøyma han vel, det var lukka med den kniven. So ein gong bjørnen hadde drege han under, tok han med den eine handi under bogen på bjørnen og drog skinnet so langt bak han kunde. So køyrde han kniven inn framanfrå og slepte skinnet framover att. Bjørnen blødde då inn og armast fort, og leiken enda med at Finnboge drap bjørnen. Då folk såg at Finnboge hadde vunne på bjørnen, vart det stort rop og alle var glade. Finnboge gjekk på land og fram for jarlen. Jarlen spurde: «Hev du drepe bjørnen?» «Det hev eg,» segjer han. Jarlen mælte: «Du er mykje til kar, og ulik alle dei som hev kome frå Island i mine dagar. No skal det vera kunnigt for alle, at alt det du hev gjort i Norig, både mot meg og andre, det skal vera tilgjeve. Kom no og ver mannen min i staden for Alv, og ver holl og tru, som du hev lova!» Finnboge takka jarlen for dette bodet, og alle vart glade for at det enda so vel. Finnboge gjekk no saman med hirdi til halli, og ved joletid vart han hirdmann, og jarlen vyrde han mykje.

Våren etter tala jarlen med Finnboge og spurde kva han hadde tenkt seg til um sumaren. «No vil du vel fara ut til Island med ein gong. So gjer dei fleste; når dei hev kome seg inn med hovdingar, og vunne seg fe og frægd, so fer dei burt.» Finnboge svara at han hadde ikkje tenkt å skiljast ved jarlen so brått. Jarlen segjer: «Sidan du hev tenkt deg til å vera hjå oss lenger, so hev eg ei sendeferd til deg. Det er ein mann som heiter Bersi, ætta her frå Norig. Han var hirdmannen min og ein stor kjøpmann. Men so bar det til at han miste all si eiga, og bad då meg um å låna seg noko. Eg lånte han tolv merker brent gull. Etter det for Bersi hin Kvite burt, og hev no vore burte i sju år. Det er sagt meg, at han no er i Grekland og er hirdmann i stor vyrdnad hjå Jon, kongen i Grekland, ein medgjeten hovding. No vil eg senda deg og krevja han, og no vil eg hava tolv gonger til so mykje, eller og hovudet hans. No, endå eg er ein rik og mektig hovding, so er eg ikkje vel likt av andre hovdingar. Dei tykkjer visst eg er hosta hardrådug og svikfull. Difor veit eg ikkje korleis kong Jon vil taka mot deg. No kann du taka med deg dei du vil av hirdmennene, og elles taka alt du treng til reisi, skip og gods.» Finnboge so gjorde. Han valde eit godt skip, og budde det på det beste, og bledde ut dei av hirdi, han tykte var best fallne til ferdi. Då han var ferdig, gjekk han for jarlen og sa: «Ein ting vil eg beda Dykk um.» «Kva er so det?» «Det er berre, at De vil lata Ragnhild, frenden Dykkar, vera her hjå Dykk, og ikkje senda ho til Sandøy, og ikkje gifta ho burt so lenge eg er i live.» Jarlen lova det — «kann henda du tenkte på dette, alt då du tok ho burt frå Sandøy?» Til avskil gav jarlen han ein gullring som vog ei mork, og ei gild kåpa — gåvor ein fyrste kunde kjennast ved.

So la Finnboge til havs. Ferdi gjekk vel, og dei kom til Grekland. Finnboge fer varleg fram, og fær seg herbyrge nær kongsborgi. Grekland var då kristna. Finnboge spør at Bersi er hjå kongen og er vel vyrd. Ein dag vel Finnboge ut tolv av mennene sine til å vera med til kongen. Sjølv var han budd på det beste, og han helsa kongen finsleg. Kongen tok vel imot helsingi og spurde kven han var. Finnboge sa namnet sitt og kvar han var ifrå. Kongen sa: «Du er ein stormannsleg kar, og er visst mykje til mann i ditt land, men kven trur du på?» «Eg trur på meg sjølv,» segjer Finnboge. «Kor gamal er du?» spør kongen. «Attan år.» «Ja, mange trur på mindre, enn når dei trur på seg sjølv,» segjer kongen; «men kva er ærendi di hit?» «Håkon Jarl som er styrar i Norig sende meg hit. Eg er hirdmannen hans, og han hev pengar til gode av Bersi, hirdmannen Dykkar.» Og so fortel han kongen um saki millom Bersi og jarlen. Kongen mælte: «Eg hev høyrt gjete Håkon Jarl, men lite av det som godt er. Rart og at han kann tenkja å nå den manns hovud som eg vil varda. Men sidan du Finnboge hev reist so lang veg, skal du hava fred i vårt rike og lov til å handla her. Kann og vera at eg for di skuld skal finna ein utveg på saki di, som du kann vera tent med.» Finnboge takka kongen for ordi hans, og for til herbyrget og var der um vinteren, vel halden.

Um våren gjekk Finnboge for kongen og bad um svar på ærendi si. Kongen sa at so skulde vera. So stemnde kongen til tings, og dit kom Bersi og mykje folk. Kongen spurde Bersi um han var skuldig jarlen noko. Han sa han var skuldig tolv merker gull — «og eg hev aldri tenkt å betala det.» «No skal du betala Finnboge i staden,» segjer kongen. So må Bersi greida ut alt saman, og kongen gjev attåt seks merker. So segjer kongen: «Det skal du og alle vila, Finnboge, at dette er gjort for di skuld og ikkje for Håkon Jarls. Men no vil eg beda at du vil syna oss styrken din; og so vil eg beda deg taka ved kristendomen.» Finnboge svara: «Det skal eg lova Dykk herre, at um dette bodskapet kjem nord i landi, skal få taka ved trui skjotare enn eg, og eg skal og telja til at andre tek ho.» Kongen sat på ein benk og tolv mann med han, seks på kvar sida. Finnboge gjekk burt og tok benken upp på oksli og bar dei ut av mannringen og burt på vollen. Alle måtte undra seg over kor sterk han var. Kongen gav Finnboge ein gild gullring, og sverd og skjold so gilde dei kunde vera. «Med dette,» segjer kongen, «vil eg lengja namnet ditt og kalla deg Finnboge den Ramme. Og eg trur ditt namn vil haldast uppe so lenge verdi stend. Du skal og vera venen vår, anten me no skal finnast meir eller ikkje.» So gjorde Finnboge den Ramme og hans felagar seg reiseferdige og tok avskil med kongen. So reiste dei og kom vel fram til Norig.

Jarlen tok vel imot Finnboge og sa han hadde gjort ei gjæv ferd og fenge mykje gods og frægd hjå Grekar-kongen. Jarlen bad han vera hjå seg og han vyrde ingen mann meir enn Finnboge. Og no kallar alle han Finnboge den Ramme. Han er um sumaren hjå jarlen i stor æra.

Ein dag gjekk Finnboge til tals med jarlen og bad han vera med til Sandøy og forlika han og Ingebjørg — «og eg vonar då med Dykkar hjelp at eg fær Ragnhild, dotter hennar, til kona. Eg skal gjerne gjeva ho ei sømeleg bot for dråpet på Alv, mannen hennar.» Jarlen lova dette, og sende menn til Sandøy og bad Ingebjørg laga til gjestebod. Ho sende bod attende og bad at Finnboge ikkje måtte vera med — «då eg ikkje toler sjå den mannen for augo mine.» So budde jarlen og Finnboge seg og for til Sandøy med mange menn. Der var skipa til gjestebod og mykje folk fyre. Då jarlen råka Ingebjørg, vilde han råda åleine, anten ho lika det vel eller ille. Finnboge sende bod på Bård frå Grønmo og han kom med mykje gods som høyrde Finnboge til. Jarlen sette ei stor bot for Alv, og so feste han Ragnhild til Finnboge og sa at boti skulde vera hennar heimanfylgja. Ingebjørg let seg lita med detfe, då Finnboge var slik gjæv kar, og ho skyna attåt kva jarlen vilde. So vart Ragnhild førd til sæte millom mange andre kvinnor, og alle var glade og kåte.

Etter brudlaupet gav Finnboge gode gåvor både til jarlen og Bård frå Grønmo, og alle rike og gjæve menn som hadde vore i brudlaupet, fekk gåvor av han. So for jarlen burt med sine menn, og Finnboge vart buande på Sandøy. Dei var mykje glade i kvarandre, Ragnhild og Finnboge. Fyre jol for dei til jarlen og var hjå han i joli. Etter jol laga Finnboge seg til heimferd og jarlen fylgde han ned til strandi. Då sa Finnboge: «Herre, eg hev tenkt meg ut til Island i sumar, og vitja skyldfolket mitt.» Jarlen svara: «Du skal hava mitt lov til å reisa kvar du vil. Aldri hev eg set din make korkje i styrke, dugleik eller høvisk framferd.» So gav jarlen Finnboge eit vent skip, fullrusta med rå og reide, og sa han skulde ikkje leiga seg skipsrom til Island. Finnboge takka jarlen mykje for all den sømd han hadde fenge. So skildest dei med stor venskap, og alle skyna at jarlen vyrde Finnboge meir enn nokon annan. No for Finnboge heim til Sandøy og var der resten av vinteren.

Um våren for Finnboge og Ragnhild til Island. Då skorta det ikkje på rikdom og stas av noko slag. Dei hadde god reis og tok land på Arnøyr. Det spurdest brått at Finnboge var komen, og at han hadde vunne fe og frægd og ættstor kona i Norig. Asbjørn far hans, og Torgeir Ljosvetningjagode reid til skips, og det vart eit fagna møte. Sidan for dei heim til Øyr, og dit flutte Finnboge eigedomen sin.

Um hausten gjorde Torgeir eit svært gjestebod og baud til seg Asbjørn og Finnboge og mange andre. Etterpå gav Torgeir gjestene sine stormannslege gåvor. Finnboge fekk fem utifrå vene ljosblakke hestar; ordet gjekk at det var dei beste i den fjordungen av landet. Ragnhild fekk ein gild gullring og kåpa og belte. Finnboge let setja hestane sine av upp-på Flatøyardalsheidi. Der uppe budde ein mann som heitte Uxi på Heidhus, ein liten stakkar til kar. Han var gift med dotter av Bretting. Dei hadde mange born og var blåfatige. Uxi var klent lika av alle.

Finnboge budde no på Øyr. Det er fortalt at mange var ovundsjuke på han og klandra han. Verst var Brettingssønene og deira vener. Dei tykte Finnboge fekk so reint for mykje vyrdnad etter utanlandsreisi si, at det var som det ikkje fanst andre folk. Finnboge var svært glad i hestane han hadde fenge, og gjekk ofte og såg etter dei. Uxi på Heidhus tykle hestane gjorde skade på eigedomen hans. Han krak ikring og var både høgmælt og illmælt; men Finnboge lest aldri sjå han.

Asbjørn på Øyr hadde mykje høy på heidi som skulde køyrast heim um vinteren. Ein gong for dei på heidi med mykje folk for å køyra høy. Uxi kom då farande att, og var fælt stor i ordi mot Finnboge og meinte på at gjætte han ikkje hestane sine, so skulde han trega det. Etter kvart som lassi vart ferdige, køyrde karane av garde, Vesle Ramn for med siste lasset. Finnboge vart att åleine, og kjælte hestane sine og klypte måni deira, fyrr han gjekk på heimvegen. Då han for forbi Heidhus, kom Uxi farande med øksi i båe hendene og hogg etter han. Finnboge snur seg mot han, og Uxi råkar ikkje, men høgg i klaken og dett framover. Han sprett upp att og høgg etter Finnboge alt i eitt. Tilsist vert Finnboge leid bråket hans, og tek kappa si og snarar um føtene på Uxi, so han dett og slær hovudet mot ein stein og fær bane. Finnboge gjekk inn til kona hans og sa korleis til hadde gjenge, og gav ho ein gullring og sa ho fekk berga seg med den for det fyrste. So for Finnboge heim og sa far sin tidendi. Asbjørn sa at dette var ille — «for um mannen var ein stakkar, so hev han gode skyldfolk, og mange vil taka denne saki upp av ovund mot deg.»

Um morgonen for kona til Uxi og fortalde brørne um dråpet. Brettingssønene vart fælt sinna og gjorde seg ferdige og for til Øyr med ein gong og lyste dråpet på Finnboge og søkte han etter bot. Han svara at dei fekk ikkje bot, for Uxi hadde livlyst han og var fallen på sine gjerningar. Dei stemnde då Finnboge til tings for dråpet. So for dei til Øyfjord til Øyulv Valgerdson, som då var største hovdingen i Øyfjord. Han var skyld Brettingssønene og lova dei hjelp på tinget mot Finnboge og frendane hans. Sidan for dei heim og var store i ordi og snakka vondt um Finnboge, men han lest som han aldri høyrde. Finnboge fortalde kva som var hendt til Torgeir, morbror sin. Torgeir meinte det hadde vore betre han hadde bøtt noko, ein vann ingen vyrdnad i slike småsaker.

På tinget møtte båe partar mannsterke. Brettingssønene søkte Finnboge for dråpet; men då alle visste korleis det hadde gjenge for seg at Uxi vart drepen, so øydela Torgeir søksmålet for dei, so dei fekk ingen ting ut av det. Dei lika seg stor-ille. Etter tinget for Finnboge og Ragnhild til Ljosvatn. Torgeir baud dei vera der, då han meinte at budde dei for nær Brettingssønene, vart det berre meir ufred. Finnboge og Ragnhild hadde no tvo søner, Alv og Gunnbjørn, emnelege gutar.

Fyrst på vinteren skulde Finnboge og Vesle-Ramn ein gong reisa frå Ljosvatn til Øyr. Torgeir sa det var uvarleg å reisa so einsleg, so mange uvener som han hadde. Finnboge meinte det hadde ingi naud. So gjekk dei. Finnboge var fullvæpna, hadde hjelm på, og skjold ved sida, spjot i handi og sverd. Då dei kom i utenden av heidi, sa Vesle-Ramn: «Ser du noko til tidende, Finnboge?» Finnboge sa han såg ingen ting som kunde tyda noko — «ser du noko?» «Eg ser,» sa Ramn, «at fram under brekka der stikk upp femtan spjotoddar og eg tenkjer det er deg dei sit etter. No vil me snu attende.» «Nei,» svarar Finnboge, «det kann godt henda dette er påfunn av nokon som vil skræma oss.» «Skal eg då springa heim til Øyr og varsla far din?» spurde Ramn. «Nei,» segjer Finnboge, «av di enno veit du ikkje kva du skal segja.» So sprang Finnboge fram på ein fjellkamb som var høg og lett å verja, då det var berre ei sida å koma upp på. Der løyste han upp nokre steinar og la ferdige. Då kom Brettingssønene og Ingessønene frå Jøkulså og attåt ti mann, alle sterke og stridshuga. Finnboge helsa blidsleg på dei, og spurde kvar dei skulde av. Torstein Brettingsson svara at han trong ikkje spyrja — «no skal det røynast um du er slik kar som du held deg for.» Finnboge bad at dei fem Brettings- og Ingessøner vilde koma og røyna seg, men dei vilde ikkje. So bad han dei gjera kva dei vilde. Torstein sprang fram og la til Finnboge med spjotet, men Vesle-Ramn hogg sund spjotskaftet for han. Torstein svinga sverdet og hogg til Finnboge, og kløyvde skjolden mest til handtaket, so Finnboge fekk eit sår i handleden. Finnboge la til Torstein med ein stein so han uvita og hogg so hovudet av han. I det same la Sigurd Brettingsson til Finnboge og gav han eit svært sår i låret. Finnboge stikk spjotet gjenom både skjolden og mannen og nester Sigurd fast i klaken. Grim Brettingsson spring fram med ei stor øks og vil hogga i hovudet på Finnboge, men han tek mot øksi med skjoldbrotet og slær til Grim på oksli med sverdet og kløyver ho. So søkte dei fram Ingessønene, Tore og Grim, og eggja dei andre og til å gå djervt på. Då sa Finnboge til Vesle-Ramn; «No kann du springa heim til far, no veit du kva du skal segja.» Ramn for av garde alt det føtene orka bera han. Dei andre søkte åt Finnboge, og han varde seg vel og karsleg. Då fall båe Ingessønene. Dei ti som var att, gjekk på han, men han slo ifrå seg so dei kom ingen veg. Medan var Ramn komen til Øyr og fortalde Asbjørn korleis til stod, og Asbjørn for av garde med seks mann. Då dei kom fram, sat Finnboge på fjellkamben og varde seg med sverdet. Tri mann var att av uvenene og dei var mykje særde. Då dei såg Asbjørn, rømde dei. Finnboge var mykje nedåtkomen både av såri og trøyttleik. Han hadde då drepe tolv mann, og dei tri som kom undan, var såra. Finnbogekamben vart sidan denne fjellkamben kalla. Asbjørn førde Finnboge heim og grødde såri hans. Då denne tidendi spurdest, tykte folk det var reint utruleg at ein mann kunde verja seg mot so mange, og det var ålmenn tale at desse menn burde vera uhelga, og Finnboge saklaus då han berre hadde drepe i sjølvverja.

Um sumaren var det mykje røda på tinget um dette målet. Øyolv frå Mødruvoll og mange med han tok upp søksmålet for Bretting og Inge, og Torgeir gode og alle frendane til Finnboge imot. Og av di Finnboge hadde slik studnad av frendane sine og av di folk visste han vilde få hjelp hjå Håkon Jarl, fekk ikkje Øyolv fram søksmålet som han vilde. Men då folk var redd at Finnboge vilde verta heller hardhendt mot uvenene sine, og drepa dei han nådde, um han vart buande i grannelag med dei, vart det til slutt gjort semja slik at Finnboge ikkje skulde ha lov til å vera i den fjordungen av landet, utan han var på gjesting hjå skyldfolket sitt.

Finnboge reidd å frå tinget og til Vidudal og kjøpte Borg som var ein gild gard i alle måtar. So reid han heim og flutte buet sitt til Borg, men Ragnhild lika seg ille, endå det skorta inkjevetta. Folk i heradet tok vel imot Finnboge og visste ikkje det beste dei vilde gjera han, so han lika seg godt. På Hov i Vatnsdal budde Ingemund og var ein stor hovding. Sønene hans heitte Tore, Torstein og Jøkul. Dei var storfelde karar og svære kjem por. Dei vart ikkje godvener med Finnboge, av di dei ikkje tolde at han vart halden for betre kar enn alle andre,

Ein mann heitte Torvald og vart kalla for Bøsiskjegg. Han budde på Gardshorn, tett ved Borg. Han var gamal og uvensæl og ille lika. Folk meinte han kunde trolla og. Finnboge lika han ikkje, og tenkte av og til på å jaga han av, men kvidde seg med det, då Torvald var leid å hava med å gjera. So gjekk det, til sønene til Finnboge var 5 og 3 år. Alv var bråkande og ikkje god å halda styr på, men Gunnbjørn var roleg og snild. Desse ungane hadde til moro å fara upp i Gardshorn og terga Torvald. Dei gjorde han mange spikk, og han vart ofte sinna og lova å banka dei. Ragnhild, mor deira, nekta dei ofte å gå dit upp, men dei var ikkje gode å styra. So ein dag sprang dei upp i Gardshorn att. Døri var stengd, men Torvald var inne. Alv ropa høgt: «Er Bøs-iskjegg inne? Lat upp!» «Nei, de slepp ikkje inn,» svara han. «Du gjer vel noko stygt no då,» sa Alv. «Det er sant som folk segjer at du er ein skarv og kann trolla. Troll er du, endå du ser ut som eit menneske.» Dette tolde ikkje Torvald, men for ut og tok ein i kvar hand og slo dei mot ein stein so dei døydde. Då kom Finnboge farande, og dei tvo rauk i hop. Det vart ei fæl ota, og Finnboge tykte Torvald var den verste han hadde dregest med, so han var ei stund uviss um korleis det vilde ganga. Det vart no likevel so at Torvald kom under. Men då var Finnboge so uppgjeven at han orka ikkje få tak i sverdet sitt, endå det låg tett ved. Han visste då ingi onnor råd enn å leggja seg ned og bita barken av på han. So gjekk han heim og sa Ragnhild tidendi. Ho sa at ho hadde kjent det på seg at det vart liti lukka ved å flytja frå Ljosvatn. So vart ho sjuk og låg til sengs heile vinteren, og døydde av dette. Finnboge treivst ille etter dette. Han reiste nord til Ljosvatn til Torgeir og var der framover. Den sumaren kom eit skip med tidend frå Norig, um at kong Olav var komen til landet og baud folk ei ny tru, og at Håkon Jarl var teken av dage. Då Finnboge høyrde dette, fekk han hug til å fara utanlands. Han tenkte han best kunde døyva sorgi um han kom ut. Torgeir rådde han ifrå å reisa, og talde han heller til å gifta seg att og slå seg til ro — «no vilde eg at du skulde fri til Hallfrid, dotter av Gudmund den mektuge på Mødruvoll, so vart det god venskap millom dykk og.» Finnboge bad han råda. So samlast dei, frendane, og reid til Mødruvoll og bad Gudmund um å få dotter hans til kona åt Finnboge, Og av di Gudmund visste at Finnboge var ein ovkar og hadde vunne seg æra i andre land, so tok han vel imot frieriet. Til fastsett tid vart brudlaupet halde og var både gjævt og gildt. Etterpå reiste Finnboge med kona si vest til Borg. Dei treivst godt saman, Hallfrid var utifrå ven og ei gjæv kvinna. Eitt år etter brudlaupet fekk dei ein son, Gunnbjørn, som tidleg vart både stor og ven. Finnboge levde på hovdingvis og hadde aldri mindre enn tolv stridsføre mann heime hjå seg.

Ein mann heitte Torgrim og budde i Bolstadlid. Kona hans heitte Sigrid, og dotter deira Tora. Ho var ei ven og dugande gjenta. Torgrim var rik. Det var rødor um at Jøkul Ingemundsson ofte reid til Bolstadlid og tala med Tora, so mange trudde det vilde verta parfolk av dei. Ein annan mann heitte Sigurd. Han budde på Gnup i Vatnsdal. Kona hans heitte Vefrid og var nærskyld kona hans Finnboge. Son deira heitte Torkjel. Han var ein ven kar å sjå til, men so sein av seg at sume kalla han toskut. Han var ofte på Borg, og Finnboge gjorde mykje av han for Hallfrids skuld. Ein dag gjekk Torkjel til tals med Finnboge og sa at far hans vilde han skulde gifta seg — «og det med at han vilde du skulde vera med i rådet.» Finnboge lova det. På tinget tala han med frendane sine og bad dei vera med i friarferd til Tora i Bolstadlid. Dei vart med, endå Torgeir Ljosvatn meinte dette vilde føra til uvenskap med Ingemundssønene. Torgrim i Bolstadlid drog på det, då dei fridde til dotter hans for Torkjel i Gnup. Han tykte karen var heller klen; men då han var rik og av gjæve folk, vart det likevel so at han samtykte. Tora vart og spurd, og ho svara at far hennar skulde råda. Brudlaupet skulde vera på Borg når det leid tvo månader på sumaren. Jøkul i Vatnsdalen vart sinna då han høyrde um dette giftarmålet. Han reid til Bolstadlid og spurde Tora um det var sant ho skulde gifta seg med Torkjel. Ho svara det var so. Han sa: «Vil du fara heim med meg til Hov? Eg skal lova deg du skal ikkje hava mindre eigedom når me skilst, enn dei no hev etla deg til mots med Torkjel.» Ho svara: «Du treng ikkje spyrja um det som ikkje var tenkjande på fyrr giftarmålet var umrødt eingong.» Jøkul svarar: «Då vil eg lova deg at um eg fær råda, so skal du ikkje lenge njota den tomsingen, endå so godt du likar han.» So reid Jøkul av garde.

Ei tid fyre brudlaupet reid Finnboge og Torkjel til Gnup og skulde henta ymse ting til laget. Vesle-Ramn var med og sprang fyre. Sauegjætaren på Hov var ute tidleg den dagen og såg ferdi deira. Han for heim til Hov og fortalde det, og meinte at Finnboge var ikkje var um seg når han for der berre med «Torkjel dragloken med seg». Jøkul kvarv burt, og ein mann med han, då han høyrde dette. Då Finnboge og Torkjel var ferdige, reid dei heimetter. Vesle-Ramn gjekk fyre og dreiv klyvhestane. Då dei kom ovanfor Hov stakk Ramn på foten, Finnboge spurde kva det var. «Her fram under brekka ser eg ti spjotoddar koma upp, og eg synest tru det er menn med.» «Det er ofte du undrast når du ser menn,» sa Finnboge; «eg tykkjer det er moro sjå gutar leika seg.» Då dei kom framum brekka spratt Jøkul upp og ti mann med han. Finnboge helsa og spurde kva han vilde. Jøkul svara: «Eg hev ikkje noko ærend til deg, men kanskje eg kann få. Men Torkjel hev eg ærend til. Han skal vita det er ovmod av han å gå i vegen for meg og mine frendar.» I det same vil han køyra spjotet i Torkjel; men Finnboge bråde sverdet og hogg spjotskaftet sundt millom hendene hans. Finnboge sprang av hesten og sa: «No skal du fyrst finna meg, Jøkul. De er visst forvitne i Vatnsdalen etter å røyna kva eg duger til.» Jøkul triv eit spjot og legg til han, men det kom i skjolden og skaftet rauk. I det same kom brørne til Jøkul, Tore og Torstein, springande og skilde dei. Dei hadde skyna kva Jøkul tenkte seg til, då han kvarv burt. Jøkul hadde fenge med seg menn frå grannegarden.

Ein dag noko etter reid Finnboge til Hov og baud Tore og Torstein til brudlaupet. Dei takka for bodet og sa dei vilde gjerne vera godvener med han — «men Jøkul er strid og stiv, og me vil anten vera alle eller ingen.» Ein dag seinare kom dei til Borg, Tore og Torstein og sa dei ikkje kunde koma til brudlaupet. «Sømeleg fer de fram,» sa Finnboge. Han gav Torstein eit ovgildt sverd, og Tore ein gild gullring, som Håkon Jarl hadde gjeve han. Dei takka for gåvone og reid heim. Jøkul spotta brørne sine mykje for dette. Brudlaupet på Borg vart halde både vel og sømeleg, og i god ro. Finnboge baud Torkjel og Tora å vera vinteren over på Borg. Dei tok imot bodet.

Ein dag um hausten spurde Torkjel Tora når dei skulde fara og vitja foreldri hennar. Ho sa ho hadde nok hug, men det var likevel best dei heldt seg i ro. «Det segjer du for Jøkuls skuld,» sa Torkjel; «men du skal vita, eg er fælt lite redd han.» Finnboge rådde og ifrå; men Torkjel var strid på at dei skulde reisa. Dei reiste då tvoeine med berre ein mann til fylgje. I Bolstadlid vart dei svært godt mottekne, som ventande var. På denne tid var Jøkul på Veamyr i Skagafjord. Der budde ein mann som heitte Torarin, storkar og godordsmann, men eit illmenne. Han var skyld på Hov og godven med Jøkul, men alle andre lika han ille. Jøkul fekk no høyra av farande folk at Torkjel og Tora var i Bolstadlid. Då skipa han seg til heimreis med ein gong, endå Torarin var strid på han skulde vera der lenger, Jøkul hadde tvo mann med seg. Han la vegen um Bolstadlid og kom dit imot kvelden. Ei kona var ute og helsa venleg på Jøkul, av di ho hadde set han ofte. Han spurde um Torkjel var der. Ho sa han var so. «Då skal du beda han å ganga ut, seg at eg vil finna han.» Ho gjekk og sa frå. Torgrim og Torkjel sat inne; men elles var ikkje fleire menn enn ein tenestgut som heitte Svart, heime. Svart var både stor og sterk. Torgrim bad Torkjel fara varleg, og vilde vera med ut, endå so gamal han var. Dei tok våpni sine og gjekk ut og helsa på Jøkul. Jøkul sa: «Her skal du få den helsingi eg vil gjeva deg.» Og so la han til og vilde køyra spjotet i bringa på Torkjel. Men Svart hadde fylgt med ut. Han hadde ei svær gamal stålhuva og ein stor skjold, men ikkje anna våpen enn mykreka si på oksli. Med det same Jøkul vil stinga Torkjel, slær Svart til spjotskaftet med reka, so det gjekk sundt millom hendene hans. Jøkul bad han verta den armaste av alle trælar. Svart svara: «Rid du ikkje fort av garde, skal eg leggja mykreka kring øyro på deg.» Torkjel la då til Jøkul med spjotet. Det kom i skjoldsporden, og gjekk gjenom og upp i handleden, so det vart eit stort sår. Jøkul sprang bak på Torgrim og hogg til han i hovudet, men sverdet beit ikkje meir i hjelmen enn um han hadde hogge med slira. Det tykte Jøkul var rart. Han hadde aldri set at det sverdet ikkje hadde bite fyrr. I det same la Torkjel spjotet gjenom ein av mennene hans. Då sa Torgrim: «Det er best du rid heim no, Jøkul. Du hentar deg ingi sømd her, denne gongen.» Jøkul såg at dette var rimelig nok, han møddest av blodtapet, og so stod Svart ferdig med reka og vilde slå til han, og det tykte han var den verste svivyrding som kunde henda. Han steig difor på hesten og reid burt med den mannen han hadde att. Men han lika seg storille.

So er å melda at det kom eit skip frå havet og la til ved Bordøy i Rutafjord. Styremannen heitte Berg, og vart kalla Hund. Han var ein svært dugande og ven kar. Kona hans var med. Ho heitte Dalla, ven og ættstor og framifrå i alle måtar. Berg Hund var systerson til Finnboge. Mor hans var Torny, som Skida hadde rømt av med, som fyrr er fortalt. Finnboge reid til skips og tok vel imot dei, og bad dei vera hjå han på Borg. Dei gjorde so. Hallfrid gav seg heller lite av med dei; men Finnboge lika dei vel og bad dei vera der lenge. Dei sende då skipet sitt ut på ferd, og vart verande på Borg.

Det skulde vera brudlaup på Hov. Grim frå Torvestad skulde giftast med systerdotter til Hovs-karane. Grim var skyld både på Gnup og Mødruvoll, og bad Finnboge og dei på Borg i brudlaupet. Tore og Torstein frå Hov bad og Finnboge koma. Han svara at Grim alt hadde bede han, men dei skulde hava takk for vyrdnaden dei synte han. Fyre brudlaupet vart det uver, flaum og kaldt, so det snaudt var framkomande. Frå Borg kunde difor berre Finnboge og Berg koma av garde. Finnboge gjekk fyre til dei kom til Vatnsdøla. Den hadde krava seg upp med is og snøgraut, so det såg ikkje ut til å vera komande over. Berg sa ingen ting, men tykte dette bar ulikleg til. Dei hadde fotside kåpor båe tvo. Finnboge bad Berg halda seg i beltet hans, og so la dei på elvi. Straum og iskrave valt imot dei, men Finnboge var so sterk og kring at dei kom over likevel. Då dei kom til Hov, var ingen ute, og dei gjekk inn i halli. Der brann store eldar på golvet, og menn sat etter langbenkene. Hovsbrørne var alle inne. Koll husbondskaren, ein stor, sterk og bråsinna kar, gjekk på golvet og stelte med eldane. Finnboge gjekk fyre og Berg etter inn over golvet. Då dei kom ditt Jøkul sat, støytte han til Berg med neven, so han tumla mot Koll. Koll vart sinna og meinte han trong ikkje flyga på han, og skuva til Berg so han heldt på fara inn i varmen. Delte ser Finnboge og triv med ei hand i kåpekragen på Berg og rettar han upp, medan han med den andre handi styd seg på oksli til Jøkul og hoppar over han med heile sin bunad, og kjem standande ned, so alle måtte undra seg over krævleiken hans. Då spratt Tore og Torstein upp og helsa vyrdsleg og tok imot våpni og dei våte klædi, og fann turre klæde. Sidan gjekk dei og helsa på brudgomen, og Finnboge sat ved sida hans i brudlaupet som gjekk vel og sømeleg av seg. Då gjestene skulde reisa, vart dei utleidde med gåvor. Tore gav Finnboge ein sto-hest so gild som han fanst i Vatnsdal, og Torstein gav han hjelm og spjot, gilde eigneluter. Men Berg Hund hadde ikkje gløymt medferdi då han kom. Fyrr han reiste, gjekk han burt til Koll og slo til han med øksehamaren so han datt i uvit. Då tok dei til våpni nokon kvar, men mange gjekk imillom, so dei skildest med dette denne gongen.

Sumaren etter baud Jøkul Finnboge og Torstein Berg Hund til holmgang. Dei tok imot bodet, og tid og stad vart avtala. Dalla lika ikkje at dei skulde ganga på holm. Ho sa ho trudde ikkje det vilde ganga vel — «og eg skal gjera slikt ver at korkje de eller Hovs-karane kann koma fram.» Finnboge bad ho ikkje gjera det. Det vilde verta skam og vanæra for dei, um dei braut lovnaden, og folk vilde kalla dei redde. Dalla meinte det var betre enn at ho skulde missa mannen sin. Og Dalla heldt det ho lova. Det vart slikt ver at ingen hadde set maken. Finnboge gjekk og gremja seg, men tenkte at dei andre og heldt seg heime i slikt ver. Uveret varde tri døger, men då det letna, tyktest folk ikkje kunna sjå merke, korkje etter stormen eller snøen. Det spurdest snart at Hovs-karane hadde kome til holmgangen, og det med at Jøkul hadde reist ei fælt svivyrdsleg nidstong mot Finnboge. Folk tykte at dette var stor skam for Finnboge, og vyrdnaden hans minka mykje. Sjølv tykte han dette var det verste som hadde hendt han nokon gong, og han var so vond på Dalla at han tolde mest ikkje sjå ho. Slik lid vinteren. Finnboge hadde no tri søner: Gunnbjørn, Tore og Øyolv, alle emnelege gutar.

Skipet til Berg var kome att um hausten, og denne sumaren budde han seg til å fara med det sjølv. Finnboge hjelpte han med å flytja føringi til skips. Torkjel og Tora var enno på Borg. Då Berg var ferdig, reid Finnboge og Torkjel med han til skips. Vesle-Ramn var og med og dreiv klyvhestane. Han for fyre; men då dei kom vest um Rutafjordshalsen, hadde Ramn stana og bia på dei. Finnboge spurde kvi han bia — «ser du noko til tidend?» «Her under brekka ovanfor oss kom det fram tvo sala hestar, og tvo væpna menn som tok dei og leidde dei upp under brekka att,» sa Ramn. «Eg synest tru at her ligg uvener på lur etter dykk, og mitt råd er at de tek ei onnor leid.» Finnboge svara: «Det kann henda at dei ikkje er fusare etter å råka meg enn eg dei. Det fer ganga som det kann, men nidingsord skal me ikkje bera denne gongen.» So reid dei, til dei såg dei andre. Der var komne Jøkul Ingemundsson og Torarin frå Veamyr og Vilmund, son hans, og Koll — i alt var dei tolv, og alle gode karar. Finnboge og dei bia i eit grjothol og Finnboge løyse upp nokre steinar til dei kom. Jøkul mælte: «No er det råd Koll, å minnast det øksehamarslaget.» Då sprang Koll fram og la til Berg med spjotet. Han bar av seg med skjolden, og i det same la Jøkul til med sitt spjot og sikta etter halsgropi. Dette såg Finnboge og hogg sundt spjotskaftet. Torarin og tvo andre sette på Torkjel. Han varde seg djervt og karsleg, og fall der med æra. Berg la til Koll gjenom skjolden og mot brjostet, so han datt baklengs, og Finnboge la til han med ein stein so hovudet klovna. Vilmund og tvo andre sette på Berg. Berg la til ein av dei med spjotet, so det stod igjenom han. Ein annan kom bak på Berg, men han kasta seg rundt og hogg til han med sverdet so han gjekk mest av i midja. I det same kom Vilmund og stakk sverdet gjenom Berg fyrr Finnboge rakk hjelpa. Berg såg på såret, smilte og sa: «Mindre hjelp fær du av meg, Finnboge frende, enn eg vilde, so vel som du hev halde meg i år.» So sveipte han klædi um seg og sette seg ned. Finnboge sprang på Vilmund og kløyvde han ned i herdane. Jøkul stakk då etter Finnboge med spjotet og med andre handi hogg han hovudet av Berg med sverdet. Finnboge hogg til Jøkul so det vart sår alt åt beinet. Vesle-Ramn var mykje såra, og hadde drepe ein av mennene til Torarin. Då sette fem mann på Finnboge. Han hogg med båe hender og varde seg djervt. Torarin gjekk hardast på då, han var ein modig kar og svært sterk. Finnboge kasta ein stein i tunnvangen på han, so han stupte, og so hogg han til han med sverdet so han fekk bana. Då dei hadde slegest endå ei rid, såg dei ti mann koma ridande alt hestane orka springa. Det var Tore og Torstein frå Hov som kom og gjekk imillom og skilde. Jøkul var då ufør og mykje såra. Av dei andre stod fem på føtene, men var alle såra. Finnboge var fælt trøytt, men ikkje såra. Tore mælte: «Her hev vorte stor tidend og uturvande.» Finnboge svara: «Hendt hev det som eg helst vilde skulde henda, og no hadde eg etla at Jøkul og eg ikkje trong møtast oftare; men no fær vel du råda.» Tore meinte det fekk greida seg med det som gjort var no. Sidan stelte dei med dei som var livs-von i og hjelpte dei heim. Finnboge førde Berg heim og haugla han på Borg. Haugen syner enno. Denne tidendi spørst no vide um, og folk tykte det hadde gjenge heller hardt til. Men alle sa at Finnboge hadde synt at han enno var framum alle andre i styrke og mod.

Dalla syrgde mykje på mannen sin. Ho bad Finnboge um å få Gunnbjørn, sonen hans, til fosterson, då ho tykte det vilde vera slik hugnad å hava ein hjå seg som var skyld til Berg. Og av di Finnboge visste at ho var svært rik, og at ho no hadde stor sorg, so gjorde han ho til viljes i dette, og let ho få Gunnbjørn, son sin, som då var seks eller sju år. Då ho reiste frå landet, sende han med ho store gåvor til Bård på Grønmo. Dalla for fyrst til garden sin. Ho hadde ein stor gard i Norig. Der let ho gjera staselege klæde til Gunnbjørn. Sidan for dei nord til Grønmo til Bård og førde med til han gåvor og helsingar frå Finnboge. Bård tykte svært godt um Gunnbjørn. Ein dag spurde han um han vilde taka tak med ein annan gut. Gunnbjørn svara at det vilde han, dersom han fekk lov av Dalla. So heldst dei tri otor, og Bård tykte dei var jamgode og bad dei halda upp. Men Gunnbjørn meinte dei var ikkje ferdige enno, og so sprang han inn på den andre og lyfte han upp og og kasta han ned so det brotna tri sidebein. Bård sa: «Ein kann sjå du er son til far din,» og gav han ein gild gullring. Han sa at Gunnbjørn vilde verta ein kjempekar som far sin. Den andre guten var femtan år og Gunnbjørn åtte.

Gunnbjørn var no hjå Dalla til han var tolv år. Då var han so stor og sterk at han tyktest betre kar enn dei fleste andre. Det var ein viking som heitte Raud, som fridde til Dalla. Gunnbjørn sette seg imot, og Raud for burt med harm. Same året fær Gunnbjørn skip av Dalla og fer i viking. Han synte seg som ein djerv kar, og slost med andre vikingar kvar han fann dei. Fram på sumaren råka han Raud, og dei la til slag med ein gong. Raud hadde eit svært drakeskip og var ikkje god å hava med å gjera. Det fall mange for dei båe. Då ropte Gunnbjørn: «Vil du taka tak med meg, Raud?» «Kor gamal er du?» spurde Raud. «Tolv år.» «Då er det vel snautt bryet verdt å dragast med deg; men du skal få det som du vil.» So rauk dei i hop og drogst lenge. Gunnbjørn var veikare og sparde på kreftene. Raud gjekk på so hardt han kunde, og arma seg ut etter kvart. Då gjekk Gunnbjørn på det han makta, og Raud fall. Gunnbjørn drap han og tok skipet og alt godset hans, men mennene hans fekk fara i fred med det dei åtte. Um hausten for han heim til fostermor si, og sat der um vinteren i stor fagnad.

På denne tidi kom kristendomen til Island. Og Finnboge den Ramme og Torgeir morbror hans var dei fyrste til å taka mot han, og var alltid sidan med dei gjævaste til å styrkja og stydja trui. Etter at Berg Hund var fallen, fødde Hallfrid ein son som Finnboge let kalla Berg, etter frenden sin, og han vart den som Finnboge heldt mest av, av borni sine.

Bjørn heitte ein kar som budde på Kvam i Vatnsdal. Han var skyld Hovsbrørne, og dei hadde hjelpt han til godt gifte og eigedom. Bjørn eggja ofte Hovskarane til motgang med Finnboge. Ein gong Finnboge hadde vore til Gnup og tala med Sigurd, reid han um Kvam og ropte Bjørn ut: «Eg hev høyrt, Bjørn, at du hev det svært annvint med å øsa frendane dine upp mot meg. Og endå du er lite å bry seg um, skal eg ein gong finna deg, so du aldri skal trivast.» Bjørn svara: «Eg hev ikkje gjort stort enno; men det skal du vita, at ingen skal vera meir imot deg enn eg.» «Du er ikkje verd å bruka våpn på,» sa Finnboge, og reid på han og slo han under øyra so han datt i uvit.

På denne tid døydde Asbjørn Dettiås, far til Finnboge. Fyrr han døydde, gav han Finnboge Øyr og alt han åtte, og bad han njota det med heilom. Finnboge bad mor si, Torgerd, at ho vilde bu på Øyr til sin døyande dag. Torgeir, bror hennar, skulde hjelpa ho å styra garden. Ei tid etter fekk Hallfrid ein gut som Finnboge let kalla Asbjørn etter far sin. Då han var nokre år gamal, sende dei han nord til Øyr til farmor hans, og der voks han upp og vart ein raust kar. Finnboge og Hallfrid hadde og ein son som heitte Torgeir, etter Torgeir Ljosvetningjagode. I alt hadde dei sju søner som alle vart gjæve menn.

Ein sumar kom eit skip til Rutafjord. Ein mann som heitte Lodin åtte halvparten, og Gunnbjørn Finnbogeson halvparten. Gunnbjørn for med ein gong heim til Borg, og far og mor hans var storleg fegne. Lodin for til Hov og fekk hus hjå Jøkul, han og ein av mennene hans. Gunnbjørn var større enn andre menn, og venare og svært lik far sin. Han var no femtan år gamal. Det året var det ofte leikstemnor på Kvam, som fyrr er gjete, og ofte på Hov. Gunnbjørn reid jamleg til Kvam og oftast åleine. Far hans sa til han at anten fekk han taka fleire mann med seg, eller og halda seg heime. Bjørn på Kvam var sinna og gav vondt frå seg når Gunnbjørn kom der. Ein dag reid Gunnbjørn til Kvam og hadde fire karar med. Det var kome mange folk til leikstemna. Jøkul og hans menn var der og. Det vart tala mykje um dragsmål. Jøkul spurde um Gunnbjørn vilde dragast med han — «du er vel sterk, du som far din.» Gunnbjørn sa han orka ikkje stort, han var for ung enno. Bjørn sa: «Det høver godt at Gunnbjørn dregst med Jøkul. Han må vel vera sterk nok, han, son til Viudalsgoden som ingen torer haldast med. Det merkjest Ingemund er død, sønene hans toler skamleg framferd både mot seg sjølv og frendane sine.» Då leiken byrja, vart Gunnbjørn sett imot Jøkul. Dei helst lenge, og til slutt datt Jøkul på kne. Då sa sume at no kunde dei slutta og kallast jamgode. Det vilde ikkje Jøkul. Dei heldst ei ota att, og no måtte Gunnbjørn på kne. Då ropa mange at no laut dei slutta. Men Jøkul meinte dei var ikkje ferdige enno, og tridje ota tek til. Då løyser Gunnbjørn tak, og tek so Jøkul og lyfter han upp på bringa si og kastar han ned. Jøkul og Bjørn tok til våpni, men vart haldne. Med dette lyktar leiken, og Hovskarane reid heim, og Bjørn med dei. Ei kvinna på Kvam vara Gunnbjørn og bad han rida ein annan veg heim enn han var van, — «no hev dei visst lagt seg på lur etter deg,» sa ho. Han svara at han vilde halda seg på vegen, både i Vatnsdal og Viudal, anten han no vart lenge eller stutt på Island. So reid han med mennene sine. Då dei kom til vegskilet til Viudal var Jøkul der med ni mann. Han bad Gunnbjørn stiga av hesten, — «no vil eg sjå, um du er likso våpnfør som du er god til å dragast.» Gunnbjørn sa han hadde liten hug til det eine som det andre, men han steig av hesten med sine menn. Jøkul la til han, men han tok imot med skjolden og naua inkje. Gunnbjørn svinga sverdet og hogg til Jøkul, so skjolden hans klovna til handtaket, men Jøkul vart ikkje særd. No er å segja um Finnboge at han var heime um dagen. Hallfrid spurde kvar Gunnbjørn var. Han sa han hadde reist til Kvam til leiken der. Ho sa det var rart han let son sin fara godtsom eismal i hendene på uvenene sine. Finnboge svara det kunde so vera, og sende Vesle-Ramn av etter ein hest, og reid av garde. Då han kom fram, la nett Gunnbjørn til Bjørn igjenom skjolden og inn i låret, so det vart eit stort sår. Jøkul køyrde til Gunnbjørn med spjotet, men skjolden var so hard at det gleid av og kom i kragebeinet. I det same kom Finnboge og hogg til Jøkul, so det vart beinsår. «Kom no Bjørn,» sa Finnboge, «og gjev meg att for kinnhesten.» Og so hogg han til Bjørn, so hardt at hovudet fauk av og slog ein mann millom herdane so han stupte i uvit. Då var Finnboge so vreid at han hogg med båe hender, og stansa ikkje fyrr han hadde drepe fem mann, og såra Jøkul so han låg. Då mælte Gunnbjørn: «Lat dei no vera, no er dei heilt overkomne. Og no kann du gleda deg med at Jøkul jamleg hev fare mot deg med mange mann, men aldri kome frå det utan manneskade og store sår. Og det vil menn segja både i Norig og andre stader der du er kjend for storverki dine, at det er liti æra for deg å hoggast med Vatnsdølane og drepa dei i ovsinne.» Finnboge gjorde som Gunnbjørn bad han, og let Jøkul og fire mann til leva; men alle var mykje såra. Felagane til Gunnbjørn vart so sinna då dei høyrde Jøkul hadde lege på lur etter Gunnbjørn at dei reiste frå Hov og budde på Gnup resten av vinteren. På tinget um sumaren var det mykje rødor um striden millom Finnboge og Jøkul. Det var ålmenn tale at det visst ikkje vart endskap på det fyrr Finnboge hadde drepe alle sine uvener. Dei freista få til forlik; men Jøkul svor på han ikkje vilde forlikast, og Finnboge sa han var ikkje trengd um noko forlik. Torgeir Ljosvetningsgode var død no, og Hovskarane hadde mange frendar på tinget. Hovdingane tok då det råd at dei dømde Finnboge til å flytja frå Viudal, av di dei meinte at striden måtte verta slutt, når dei kom langt frå einannan. Gunnbjørn bad far sin å fara utanlands med seg — han vilde verta mykje vyrd kvar han kom. Finnboge vilde ikkje. «Eg vil vera hjå sønene mine, hjelpa dei og sjå dei mannast,» sa han. So selde han Borg og for vest i Trekyllsvik og bygde seg ein gild gard der. Same sumaren reiste Gunnbjørn til Norig att. Dalla var død og han tok arv etter ho. Han gifte seg og vart ein gjæv mann. Finnboge likte seg godt der vest. Han vart snart hovding og so vyrd at alle vilde sitja og standa som han vilde. Han hadde sju søner som alle fekk gode gifte, av di far deira var rikare og gjævare enn andre menn. Etter kvart busette dei seg fleire og fleire i Trekyllsvik og Finnboge vart hovding for alle. Han kalla garden sin Finnbogestad. Der let han byggja ei kyrkja og sette inn prest som han lønte vel og sømeleg.

Ein vår kom ein stor og velvaksen kar til Finnboge og helsa han vel. Finnboge spurde kven han var. Han sa han heitte Torgrim og var frå Vatndal, og var lyst utlæg på tinget. «Kven søkte deg?» sa Finnboge. «Hovskarane,» sa han «og no vil eg beda deg um å få trygd her. Eg hev vore hjå mange hovdingar; men ingen vil taka mot meg. «Det er vågalt å taka mot fredlause folk,» sa Finnboge. «Og eg hev ofte fenge strid med Hovskarane for mindre ting enn å hjelpa fredlausingen deira. Er du noko til kar?» Han så han var lite til kar — «det einaste synest vera at eg er ikkje klenare til å setja upp steingjerde enn andre. Eg hev lagt upp mange, og ingen hev falle ned, men heller sett seg etter kvart.» Finnboge sa: «Då er det bruk for deg, her er ågjengt og ingen gard kring tunet.» Torgrim vart då verande og tok til å leggja upp steingard, og det synte seg snart han ikkje hadde sagt for mykje. Då han var ferdig med garden kring tunet, spurde han etter meir arbeid. Han var greid å hava med å gjera og fåtalande, so Finnboge sa han hadde eit utjorde som han kunde få gjerda inn. Det vilde han.

Då det leid på sumaren gjekk Finnboge ein dag og skulde sjå på arbeidet. Torgrim var mest ferdig med gjerdet, so Finnboge måtte undra seg over skjotleiken og hagleiken hans. Det var svært varmt um dagen og Finnboge sa: «Eg vert so tung og svevnug so eg trur eg vil leggja meg og sova.» Torgrim bad han reisa heim og sova. Finnboge sa han dugde ikkje til å gå so langt og kasta seg ned og drog kappa si over hovudet. Han sovna fast og raut hardt. Torgrim hosta og harka noko, men Finnboge vakna ikkje. Då sprang Torgrim etter eit sverd han hadde gøymt og hogg til Finnboge alt han orka. Men Finnboge hadde ikkje sove so hardt som han raut til, og spratt upp og slengde kappa si mot sverdet og snara det or nevane på Torgrim. Torgrim flaug på Finnboge, men endå han var sterk, hadde han no funne den som var sterkare, og Finnboge hadde han snart under seg. Finnboge spurde kven hadde fenge han til dette. Han svara at Jøkul hadde fenge han til det — «han tykkjest hava havt mykje motgang av deg.» «Ja, hev du gjenge slik ærend for Jøkul, so er det best du fær løni di av meg,» sa Finnboge, og hogg hovudet av han.

Eit års tid etter kom det ein kar på gjesting til Finnbogestad att, han var stor og sterkbygd, svart og helst illskleg å sjå til. Han gjekk fram til Finnboge og helsa. Finnboge spurde kven han var. Han sa han heitte Torbjørn og hadde ingen stad heime — «men mange kjenner ved-namnet mitt; og eg kallast Sleggjufall.» Finnboge spurde kvar han skulde av. Han visste ikkje so vel — «eg er lyst utlæg og leitar etter ein hovding som vil hava meg.» Finnboge spurde kven hadde søkt han. Han svara at det var Vatnsdølane, og no vilde han beda Finnboge um hjelp. «Du er ein mistenkjeleg kar,» sa Finnboge: «ingen kann vita anten du lyg eller talar sant. Og eg hev havt mykje vanske av rådene til Vatnsdølane og vil ikkje taka mot deg.» «Det er som du segjer,» sa Torbjørn; «ingen hev kalla meg toskut, og eg kann ikkje med å bøygja meg. Mange hev funne at det løner seg klent å haldast med meg. Men eg veit kven du er Finnboge, og kann ikkje tru du er redd å taka mot meg.» «Kann du noko arbeid?» spurde Finnboge. «Eg er so god slåttekar som tri andre,» sa Torbjørn. «Då kann du få vera her i slåtten,» sa Finnboge. Torbjørn var svær til å slå. Det varde ikkje lenge fyrr heimejordet var avslege. Han spurde kvar han skulde slå no, og Finnboge sa han fekk taka utjordet. So ein dag gjekk Finnboge upp og skulde sjå korleis det gjekk med slåtten. Torbjørn fagna han vel, jordet var mest avslege, og dei sette seg og rødde ei stund. So sa Finnboge: «No gjeng det som ein gong fyrr; eg vert svevnug so eg orkar ikkje risa upp eingong. Dette spøkjer for noko, eg må sova.» «Gakk heim bonde, og sov der,» sa Torbjørn. Finnboge la seg i skåren og drog kappa over seg og sovna og raut hardt. Torbjørn tok ljåen sin, brynte og slo ei stund. Han skjegla burt på Finnboge og tottest vera sikker på at han sov. Han hosta og harka og brynte og slo att. Men Finnboge sov. Endå ein gong bryner han ljåen som var både stor og kvass. So fer han på Finnboge og vil hogga ljåen i bringa hans. Då sprett Finnboge upp og triv i orvet og tenkjer taka ljåen frå han. Men det gjekk ikkje. Dei braut orvet av millom seg. So ryk dei i hop og det vert eit fælt basketak. Finnboge skynar snart han må bruka all si makt, skal han greida denne karen. Det lykta so at Torbjørn kom under. So spurde Finnboge kven sitt råd dette var. Han sa Jøkul hadde sendt han, og lova han godt giftarmål og mykje gods um han fekk livet av Finnboge — «og no vil eg beda deg um grid, og lova at eg ikkje skal svika deg oftare.» «Det ser ikkje ut til at svikrådene skal slutta, so det er best du fer same vegen som dei andre,» sa Finnboge. «Eg skal ikkje beda lenge,» sa Torbjørn, «ingen veit kven rår for griden enno.» Dermed spente han i og vilde kasta Finnboge av seg. Finnboge fælte mest han skulde sleppa upp. Ikkje hadde han våpn, og so visste han ikkje onnor råd enn å leggja kappa over halsen hans og bita i barken til han dovna. Sidan fekk han tak i kniven sin og gjorde av med han. Men det sa Finnboge sidan at eit leite tykte han tvisynt korleis dette vilde enda. Folk sa at Finnboge måtte hava lukka med seg når han på sine gamle dagar kunde greida slik illgjerningsmann og ovkar som Torbjørn Sleggjufall. Men Jøkul lika seg ille og tykte han fekk større og større skam for kvar meinråd han la upp mot Finnboge — som folk og sa.

So ein gong, som so ofte, kom det ein mann til Finnbogestad att. Han sa seg å heita Vermund. Han var ikkje stor, men kvik og kring å sjå til. Han bad Finnboge taka seg av han, då han var utlæg. Brand Vermundson — den Rauste — hadde søkt han. Finnboge sa han lika ikkje rekarfantar og var brend av lygnene deira — «endå eg høyrde gjete dette i sumar. Men Brand er ein gjæv kar og vensæl og vil kanskje lika ille at du fær hjelp.» Vermund gav seg ikkje, mange hadde rådt han til å søkja Finnboge, sa han, og han visste seg ingi onnor råd. Finnboge totte det var småsårt å nekta hjelp. Mannen såg ut til å vera ein bra kar, og Brand var vel alltid nøgd med ei pengebot um han tok mot han. So sa han, han kunde få vera. Vermund vart glad og gjorde Finnboge til viljes i alt han sette han til. Utpå vinteren fekk Brand vita at Vermund var komen til Finnboge. Han sende menn av garde og bad Finnboge gjeva han frå seg med det gode, so skulde han ikkje reisa noko søksmål. Finnboge svara at han nente ikkje senda mannen frå seg midt på vinteren. Han skulde gjeva Brand so stor bot han kravde, dei kunde forlikast um dette når dei råkast. So for sendemennene med det. Men Brand vart fælt vond og meinte på at Finnboge skulde ikkje vara den mannen, som han vilde søkja. Finnboge skulde koma til å angra dette når dei råkast, meinte han. Brand var brå og gav seg aldri, når han tykte noko gjekk han imot. Finnboge lest som han aldri visste um trugsmålet til Brand, og var ikkje sers var um seg. Han hadde mange folk, men sende dei rundt eigedomen på arbeid, og ofte ut på fjorden og fiska.

Ein dag um hausten høvde det so at Finnboge og Vermund var åleine heime. «Eg hev slik tunge i dag, som jamnan er når det spøkjer for noko; eg må visst sova,» segjer Finnboge. «Det berst fyre meg,» sa Vermund, «at Brand vil halda ordet sitt. Og han minnest nok kvar eg er. Det vilde vera skade, um du kom i nokor uheppa for mi skuld.» Finnboge meinte det var ikkje so speleg, og so la han seg til å sova. Det var ikkje svært langt millom fjell og fjøra på Finnbogestad. Uppetter frå husi var det tri setar, og millom dei var vegen so trong at berre ein kunde rida i breiddi. Vermund gjekk ut og såg seg um. På øvste seten såg han noko som anten var kvervelvind eller mange ridarar. Han gjekk då inn og glama so Finnboge vakna og spurde kva det var. Han sa det han hadde set. Finnboge bad han sjå betre etter, og sovna att. Vermund gjekk då ut og inn og såg, og vart snart viss um at det var menn. Dei var no komne på millomste seten. Han gjekk inn og sa dette til Finnboge. «Det kann vel vera,» sa Finnboge, «her kjem ofte mykje folk um hausten og vil kjøpa skrei, og no er tidi dei er ventande. Men lat meg no få sova.» Vermund gjekk og var ute ei stund. Då kom han inn att og sa at no var dei komne på nedste seten — «og eg kjenner Brand den Rauste, og han hev med seg halvtridje tjug, vel væpna menn. No hev du hjelpt meg som det sømar seg ein hovding, Gud løne deg for det. Men eg vil ikkje vera skuld i ufred millom deg og Brand. Då vil eg heller gjeva meg i Brands vald. Han er ein gjæv mann, og for det meste god å koma utav det med; men han gjev seg aldri når nokon trassar han.» «Det hastar ikkje so med å gjeva seg til Brand,» meinte Finnboge. «Me kann no fyrst røda med han. Kanskje han tek imot sømeleg forlik. Vil han ikkje det, fær me tenkja på det andre. Men no er eg fullsvævd og skal stå upp.» Dei tok våpni sine og gjekk upp i brekka ovan husi. Der var eit stort gil og ein fjellkamb som låg so til at berre ein i senn kunde koma upp. Dei gjekk uppå den kamben. Dei andre såg dette, og tottest vita at dette måtte vera Finnboge, og vikte av etter dei. Brand meinte at dette måtte verta lettvint siger. Men Hallfrid hadde høyrt røda millom Finnboge og Vermund. Ho sende ein gut av til grannegarden etter hjelp, og bad han ropa ut til båtane og. Finnboge løyste upp nokre steinar på kamben. Då Brand kom fram, helsa Finnboge vyrdsleg på han. Brand helsa att. Finnboge spurde kva han for etter. Brand svara at det visste Finnboge vel. Han kom og vilde taka Vermund som var utlæg, og som Finnboge hadde hjelpt utan lov. No vilde han taka han med makt. «Men av di du er en gjæv kar Finnboge, vil eg bjoda deg no som fyrr, at gjev du mannen i mitt vald, skal eg ikkje gjera deg noko, men jamvel lova deg venskap og hjelp, um du treng det.» «Dette er eit godt bod, som ventande var frå deg,» sa Finnboge. «Men når eg ikkje gav mannen upp då du sende bod um det, so gjer eg det ikkje no heller. Eg vil bjoda no som då å leggja bot for mannen, og du kann sjølv setja storleiken på boti. Det sømer seg ikkje for meg å skiljast ved han på annan måte, og det er ikkje nokor vinning for deg å drepa han heller.» Brand svara at mannen var ikkje so mykje å bry seg um — «men sidan me hev reist alt hit i det ærend, og mannen no godtsom er i vårt vald, so fæler eg, Finnboge, at du kjem til å lata livet ditt um du vil meinka oss. Og då kann ingen segja me hev havt liti ærend hit, når du hev falle.» Finnboge sa han var ikkje so redd endå — «og no er det mitt råd, Brand, at du ikkje gjeng fyrst sjølv imot meg. Lat heller mennene dine prøva å ganga mot huskarane mine.» «Huskarar?» sa Brand. «Eg ser ikkje fleire enn dykk tvo.» «Her er no likevel seks huskarar,» sa Finnboge, «og slett ikkje klene karar. Dei er samnemnde, dei heiter steinar alle.» Brand meinte han måtte ikkje tru han skræmde dei med stein. So sprang ein av mennene til Brand uppover og tenkte å leggja til Finnboge med spjotet. Finnboge tok ein stein. Mannen var sterk og tenkte verja seg med skjolden; men huskaren til Finnboge var tung og for fort og tok mannen med seg, so han tumla ned i gilet. Finnboge spurde korleis det gjekk. Brand svara at mannen hans hadde fare verre. Det vert sagt at Finnboge sende i veg alle seks huskarane sine, og kvar tok ein mann med seg i gilet. So spurde Finnboge Brand korleis han totte det gjekk no, og Brand svara han kunde ikkje klaga. Finnboge sa han skulde stå ved bodet um å gjeva bot enno; men Brand sa han trong ikkje vera redd, han skulde få røyna seg denne gongen. Brand bad folki sine å gå på fleire med ein gong, og meinte det var skam at so mange skulde heftast lenge med tvo. Finnboge tok då sverdet sitt og varde seg, og det synte seg, han var ikkje greid å hava med å gjera. Um ei rid sa Finnboge: «No ser eg menn koma upp frå strandi, og ikkje få. Godt væpna er dei, og fer fort; eg trur dei vil hjelpa meg.» Brand meinte han var ikkje redd fiskekrokane hans, um dei var aldri so mange. «Der innmed rid og ein flokk,» sa Finnboge, «det er visst og mine menn. No er det mi bøn Brand at du tek imot bodet mitt, og dømer sjølv i denne saki. Eg er redd det vil gå verre, er me ikkje forlikte fyrr desse kjem fram.» Brand såg seg um, og såg at det dreiv folk til frå alle kantar, ridande og springande, alt dei orka. «Eg vyrder ikkje sjødyri dine, kor mange dei er. Men me kann gjerne forlikast utan hjelp. Det er ei æra for meg å taka mot sjølvdøme av ein slik mann som du er.» Finnboge sa han skulde hava takk for det, og gjekk imot han, og dei handtokst og forliktest med dei menn til vitne som var der. Dei var ikkje fyrr forlikte, fyrr dei kom farande, sønene til Finnboge og frendar og vener, og so uppøste at dei vilde fara på Brand og hans folk og drepa dei med ein gong. Finnboge gjekk imillom og sa at no var dei forlikte han og Brand, og no måtte ingen skipla semja. Finnboge bad Brand og hans menn vera med heim, og dei gjorde det. Dei var der mest ei vika, og det vart eit drusteleg lag. Då Brand skulde reisa, spurde Finnboge Vermund um han vilde vera med Brand eller vera hjå han. Vermund sa han lengta heim — «og Brand er so gjæv ein mann at eg er vel faren i hans fylgje; men Gud løne deg for alt det gode du hev gjort meg.» Finnboge spurde då Brand: «Når vil du segja upp domen millom oss?» «Det vil eg gjera på tinget i sumar, det er det mest æra med.» Finnboge bad han råda, og dei skildest gode vener. So reid Brand heim til Austfjorden og Vermund med han.

Um sumaren kom det svært mykje folk på tinget. Der var Vatnsdølane, Jøkul og Torstein og dei andre Ingemundssønene. Der kom Brand den Rauste og Finnboge den Ramme og Øyolv Holte, mågen hans, og mange andre storfolk. So var det ein dag Brand og Finnboge råkast og helsa blidleg på einannan. Brand spurde korleis det var med saki millom han og Vatnsdølane. Finnboge sa at alt var roleg no. Brand baud seg til å prøva forlika dei um Finnboge vilde. Finnboge vilde gjerne det. So ein dag gjekk Brand og Finnboge og Øyolv med stort fylgje burt til tingbudi åt Vatnsdølane. Torstein tok vel imot dei og bad dei til sætes. Brand tok upp saki og bad Torstein å forlikast med Finnboge, og sa at Jøkul hadde ikkje fare med måte. Brand tala lenge og vel og sa han vilde vera ven med dei som vilde forlik og imot dei som var imot, og baud seg til å døma millom dei. Jøkul var traud til forlik; men av di Brand var venen hans, og brørne hans talde til, so lykta det med at dei forliktest. Men det grov Jøkul at han hadde fare verre i striden — ovmodig og trassig som han var. Brand dømde Vatnsdølane til å betala ei bot til Finnboge, og den vart greidd vel og vyrdsleg. Det er sagt at dei var vener sidan, og Finnboge og Jøkul gav einannen gåvor. Finnboge bad Brand segja upp domen millom dei og sa at han skulde ikkje draga seg undan. Brand sa: «Endå du er ein sers vitug kar, Finnboge, so tykkjest no eg sjå sumt, der du ser alt. Eg var ikkje so nauten eg ikkje skyna at eg var fanga med alle mine menn, då dine menn sette på oss som hadde nok med deg åleine. Det var trass og ovmod av meg, men ikkje so at eg ikkje skyna korleis det vilde ganga. Ikkje heller skal det vera so stor skilnad på oss, at eg tek bot av deg for at du gav meg og mennene mine livet. Eg held meg og mennene mine meir verd enn ein småmann som Vermund, endå um eg for vyrdnadens skuld vilde hava æra av ferdi. No vil eg løna deg livgåva med å lova deg venskap og hjelp i alle saker, deg og sønene dine, og ingen ting skal skipla venskapen vår, med me lever båe. Finnboge takka han vel og sømeleg. Han gav Brand dei eignelutene han hadde fenge av Jon, grekarkongen. Det var ring, skjold og sverd. Ingemundssønene bad Finnboge flytja frå Trekyllsvik og kjøpa att Borg. Men Finnboge vilde ikkje. Han lika seg godt der han var, og reid heim til Finnbogestad og sat i ro. Vyrdnaden hans hadde auka mykje ved desse sakene.

Finnboge vart ein gamal mann, og tykkjest hava vore framum andre både i styrke og vokster og sedugskap. Han er nemnd i mange sogor og hev gjort mange fleire karsstykke enn her er fortalt. Han døydde på sotteseng, og han og Hallfrid, kona hans, kviler ved den kyrkja han hadde bygt. Sønene hans vart alle medgjetne menn som siglde millom landi, og det er mange fråsegner um kvar av dei.

Her ender soga um Finnboge.

u

nunununununununununununununununununu

Fljotsdøla

tutututututututututututututututututu

TIDRANDE heitte ein mann. Han budde i Njardvik, som ligg millom Fljotsdal og Borgarfjord. Tidrande var hovding i heradet umkring Njardvik og uppover åt Selfljot, 170 gardar um lag. Tidrande var ein megtig mann og venesæl, av di han for høgleg fram mot sine undermenn. Han var sterk og stor, og ein djerv kar. Han vart kalla Tidrande gamle. Det var han og. Folk segjer han vart 136 år. Han var frisk like til det siste, og gjekk ut og inn og stelte, so folk kom aldri i hug å sjå etter han. So var det um vinteren i brundtidi, drengene var på fiske og sume på høykøyring, at Tidrande gjekk burt i sauehuset sitt. Um kvelden kom alle heim fyre han. Karane spurde kvar han var, og kvendi svara han hadde gjenge åt sauehuset. Dei gjekk dit og fann han sitjande utum veggen. Dei spurde kvi han ikkje kom heim; han svara, at han hadde noko vondt for å ganga, for ein ver hadde stanga av han lårbeinet. Dei bar han inn og fekk han åt sengi; men det sette seg verk i låret, og dette vart hans bane.

Tidrande hadde tvo søner, Ketil og Torvald — kjempekarar båe tvo. Torvald var ein ven mann, fåtalande og stillfarande og sannordig. Ketil var ein ljot kar, men hovdingsleg. Han var greid til kvardags, men vart snøgt tagal og varlåten. Folk kalla han Trum-Ketil. Han hadde ein sjukdom, han aldri vart kvitt. Kvar fjortandag fekk han ei rid han fraus og skalv so det var fælt å sjå. Då måtte det gjerast store eldar ikring han, og folk måtte hjelpa han på alle måtar. Etter denne ridi fylgde eit fælt sinne, so han var speleg å koma nær. Då gjekk han beint fram og rudde undan alt som kom i vegen, anten det var levande eller daudt. Han skydde ikkje varmen eingong. Då måtte folk fara undan. Etter ridi var han greid og dugande som vanleg. Tidrande gamle hadde ei dotter og, Hallkatla. Ho vart gift med Geitir Lytingsson frå Krossvik i Våpnfjord. Dei hadde tvo søner, Torkell og Tidrande. Desse brørne var båe vel mennte, men svært ulike. Torkell var myrkleitt og liten, men sterk og spræk, og bar seg vel i all motgang. Tidrande Geitirson var stor og sterk og ein utifrå ven og snål kar. Han er nemnd millom dei fire karane som hev vore best mennte på heile Island. Dei andre tri er Kjartan Olavsson, Høskuld Torgeirsson Ljosvetningjagode og Ingolv Torsteinsson, som folk kalla «den vene». Tidrande vart fostra av Roar Tunge-gode på Hov, ein gamal, ættstor og ovrik mann.

Brørne i Njardvik vart ikkje vel forlikte um arven sin. Ketil vilde råda åleine og Torvald vart ikkje spurd um nokon ting. Torvald vart leid dette, og sa dei fekk skifta både eigedom og hovdingdøme. Ketil gjekk med på å skifta eigedomen, «men godordet er lite, so det nennest eg ikkje skifta.» Torvald tyktest eiga jamnmykje i alt, sjølv um han ikkje fekk retten sin, — «eg hev lenge set at du vil draga undan meg det meste. Eg tenkte ikkje eg skulde tola å verta skaven slik av deg; men me fær vel helst skiljast denne gongen. Vita skal du likevel at eg tykkjest eiga halvparten med deg, både i godord og anna, anten eg fær det eller ikkje.» Sidan skifte Ketil fe til helmings med Torvald, både levande og laust, innan- og utanstokks, utan godordet, det skifte han ikkje.

Torvald drog so over heidi med alt sitt, og leigde burt buskapen sin. Sidan kjøpte han seg varor og lut i eit skip og for utanlands. Han fekk ring og ulagleg vind og for lenge ikring. Til slutt kom det ein fæl storm og dreiv dei mot Hjaltland-øyane ei natt. Skip og gods tyntest, men mennene kom seg i land. Torvald kom seg i land med dei andre. Han var i vanlege islandske klæde. Av godset hans rak ingenting i land utan eit svært spjot som han tok i handi. Dei bia ved strandi i tvo dagar, men ingen ting rak inn. Då tykte Torvald det var til ingen nytte å bia lenger. Over Hjaltland styrde då ein jarl som heitte Bjørgulv. Han var ein gamal mann. Torvald gjekk til jarlehalli, og sette seg nede med døri um kvelden. Um morgonen gjekk han fyre jarlen og helsa han. Jarlen spurde kven han var. Torvald sa han var frå Island, av låg ætt, nykomen or skipsbrot og pengelaus, — «og no bed eg, herre, um lov til å vera her i vinter.» Jarlen svara: «Det ser ut som du kann trenga det.» Torvald bad då jarlen syna seg sæte. Jarlen sa: «Du skal sitja på andre sida av halli, der som trælar og frie menn møtest. Og so fær du vera greid og venleg mot alle.» Torvald gjekk til sætet sitt, og var der um vinteren. Han var venleg mot alle, som jarlen hadde bede han, endå dei som sat nærast på benken var kjålege karar. Soleis gjekk det til fram imot jol. Då vart alle uglade, og jarlen mest. Kona til jarlen var ung, og dei hadde tvo søner, vene og evnelege.

Det var ein kveld Torvald spurde sidemennene sine, kvifor alle var so uglade; men ingen vilde svara noko på det. Ei natt næst under jol, let Torvald ille i svevnen. Dei vilde vekkja han; men jarlen sa han skulde få njota draumen sin. Då han vakna, spurde dei kva han hadde drøymt; men han vilde ikkje segja det. Tvo dagar fyre jol gjekk Torvald fyre jarlen og helsa vyrdeleg. Jarlen svara blidleg. Torvald sa: «Eg er komen og vil spyrja um det som ingen annan vil gjeva meg greida på: Kvifor er alle so uglade? Ingen ser ut til å kunna njota korkje mat eller svevn, so det er reint ugodsleg.» Jarlen svara at han trong ikkje grava meir etter dette. «Det kjem deg ingen ting, og ingen takk fær du for det.» Torvald sa han hadde ikkje spurt, um han hadde visst jarlen hadde imot det — «men no vil eg beda deg tyda draumen min.» «Eg er ingen draumetydar,» sa jarlen, «men du kann fortelja draumen um du vil.

Torvald sa: «Eg tykte eg gjekk ned til sjøen. Eg var klædd i kvardagsklædi og hadde spjotet mitt i handi. Det var so ljost at eg såg kvar eg gjekk. Det tyktest vera fjøre då eg kom til strandi. Eg tykte eg gjekk langs strandi etter store sandar der det var mykje utfjøra. So kom eg til eit skjer, og deretter til ein lang tange. På landsida var det eit stort fjell og nede ved sjøen hamrar og berg. Eg tykte eg vassa framum, og det djupt. Då eg kom forbi bergi, gjekk eg lenger millom sjøen og fjellet etter ei steinut strand. Til slutt kom eg til ein stor heller, og der gjekk eg inn. Der brann mange ljos, og midt i helleren stod ei jarnsula frå golv til tak. Til sula var det bunde eit kvende. Hendene hennar var bundne bak og håret sveipt kring sula. Jarnlekkjor var det ikring ho, og lås fyre. Eg såg ikkje fleire levande i hola enn ho. Eg tykte eg løyste ho og for burt med ho same vegen eg hadde kome. Då eg kom dit eg måtte vassa, tykte eg det kom eitkvart setjande etter meg, og det var meg til stor otte. Det nådde meg og; men korleis det då gjekk, veit eg ikkje; men då hev eg visst låte ille i svevnen, og med det same vakna eg.»

Jarlen vart raud som blod og sa: «Underleg framferd er det å segja ein hev drøymt det folk hev fortalt ein. Ingen treng fortelja meg at dotter mi er bergteki; eg minnest det nok likevel. Eg hev forbode alle å tala um ho, og visste eg kven som hev fortalt deg um det, skulde han få løn for umaken.» Torvald svara: «Det skal du vita, herre, at dette hev ingen av dine menn fortalt meg; dette hev eg drøymt, so som eg alt hev sagt. Men De fær råda, herre.» Jarlen tagde ei stund, og so sa han: «Dette kann tyda tvo ting. Anten er du fyrevis, eller so er dette feigdarbod for deg.» Torvald svara: «Fortel meg alt um dette, herre.» «Kann henda det er best,» svara jarlen. «Eg hadde ei dotter, som var eldre enn sønene mine. Ho heitte Droplaug, og folk sa ho var både ven og vitug, og eg var svært glad i ho. I fjor i joli vart ho innkvervd av ein jotun som heiter Geitir. Han held seg der du tyktest koma. Det heiter Geitishamar, og fjellet heiter Geitis-sula. Han er mange til mein. Han drep både folk og fe, og er det verste meinvette på heile Hjaltland. Eg hev lova, at um nokon er so fræg han tek dotter mi frå han, skal han få ho til kona.» Torvald sa det var utruleg nokon kunde berga ho. Jarlen svara; «Ja, eg hadde heller ikkje lova ho burt so, um eg hadde visst nokor råd. Men no synest eg mest du er skuldig å freista, sidan du hev blanda deg i det.» «Eg vilde aldri etter hava spurt,» segjer Torvald og gjeng til sætet sitt.

Um kvelden, då alle hadde sovna, tok Torvald spjotet sitt og gjekk ut or halli. Han stemnde til sjøs og for same leidi som han tyktest hava fare i svevnen. Han gjeng over sandane og skjeret, og vassar sidan langs fjellet og gjeng steinstrandi. Då han kjem til helleren, gjeng han inn og ser der brenn ljos. På den eine sida stod ei seng, som var so stor at tvo store karar kunde liggja i kvar sin ende og endå ikkje nå kvarandre med føtene. I sengi var svære dynor og eit gullvove teppe. Over sengi hekk eit stort sverd. Han tok det ned, og då fylgte eit steinras med. Sverdet var vel frå seg gjort, med jarnhjalte, men ikkje staseleg. Torvald svinga sverdet. Det var grønleta og brunt mot eggi. Ikkje ein flekk var det på det, og Torvald tykte han aldri hadde set eigelegare våpn. Han såg og i helleren fullt av alle slag varor, islandske og andre. Dyre og gode ting var det alt saman, betre å eiga enn å missa. Midt i helleren stod ei jarnsula, og til den var det bunde eit kvende, so som han hadde drøjmit. Ho var klædd i ein raud kyrtel, og endå so fager som ho hadde vore i draumen, so var ho likevel no mykje fagrare. Han gjekk burtåt og helsa og spurde kven ho var. Ho sa ho heitte Droplaug, og var dotter til Bjørgulv jarl. Ho bad han skunda seg burt og berga seg. «Du er mykje verre faren enn du skynar,» sa ho. «Her rår eit troll so stort og sterkt at det ikkje finst maken. Og eg sit nok so fast at du ikkje maktar frelsa meg.» Han segjer at ho skal vera med. «Du greider det ikkje,» segjer ho. «Mannemakt er inkje mot eit slikt troll. No kjem han heim snart. Han er på ran um nætene, og bind meg då. Um dagen ligg han i sengi og kastar meg hand av hendi og leikar seg med meg. Vil han sova, gjev han meg gull- og sylvstas å leika meg med. På si vis veit han ikkje det beste han vil gjera meg » Torvald svara: «Anten skal me koma burt båe eller ingen.» Han svinga sverdet, og so godt beit det at jarnlekkjone gjekk av som ingen ting. So leidde han ho med seg ut or helleren, men tok elles ingen ting anna enn sverdet med seg. Dei gjeng no etter strandi, til dei kjem dit dei må vassa. Ho er då so trøytt han må bera ho. Sjøen hadde og teke til å fløda, so det var vonom djupare. Det tok no til å ljosna av dag. Han såg uppover seg i berget ei skor, mest som ho skulde vera hoggi, men han nådde ikkje upp. Det gjekk fælt seint gjenom vatnet; men dei var alt komne nær skjeret, då dei høyrde eit fælt rop frå helleren. Droplaug vart redd og bad Torvald sleppa seg. «Eg sa deg fyreåt korleis dette vilde gå. Fær han no tak i meg att, vert han so fegen han ser ikkje meir etter deg.» «Det skal aldri henda,» segjer Torvald. «No skal eitt gå over oss båe, so lenge eg er i live.» Han tok av seg kappa og sveipte ikring ho, og sette ho ned på strandi og la stein på kappeflaki, so ho ikkje slapp laus. Spjotet la han ved sida hennar. So tok han sverdet og snudde attende mot jotunen. Han såg hovudet hans mot himmelen, han var høgre enn berghamaren. Jotunen skreik høgt og bad han hava seg undan. «Du hev teke fanget for fullt, din stakkars krok, når du tenkjer å taka ho frå meg.» Med det same sette Jotunen eine foten uppi skori som Torvald hadde set, og den andre burt på skjeret. Han trong ikkje væta seg på føtene! Då sprang Torvald innunder han. Jotunen breidde ut lokane og skulde taka han; men Torvald hogg so høgt han nådde, og sverdet beit so godt at det tok av vinstre foten ovanfor kneet, og for attåt djupt ned i sanden. Jotunen fall og stunde sårt: «Ille hev du svike meg. Eg visste ikkje du hadde teke det einaste våpn som kann gjera meg skade. Eg for uredd etter deg; for eg kom aldri i hug småfolk kunde gjera meg noko. No tenkjer du deg vel til å bera dette sverdet, du og dine ætlingar; men det spår eg at den fær minst nytte av det, som mest treng det.» Torvald svara at han skulde ikkje få segja meir i utrengsmål, og han hogg til so hovudet fauk av. Sidan tok han og la hovudet ved bakenden hans; men det greidde han rett nok ikkje fyrr trollet hadde roa seg.

So gjekk han burt til Droplaug, og fann ho liggjande i uvit. Ho retta seg då han tok ho upp, og so bar han ho heim til jarlen. Folk sat og åt åbiten då dei kom. Ingen hadde gjeve større gaum på at Torvald hadde vore burte. Torvald gjekk inn i halli med Droplaug på armen, og sverdet i andre handi. Han gjekk fram til jarlen og helsa, og bad han taka mot dotter si. Jarlen vart svært fegen, og so vart alle andre. Jarlen spurde korleis dette hadde gjenge til. Torvald fortalde, og sa det hadde gjenge mykje etter draumen. Jarlen sa: «Mykje til gjæving er du. Det var det verste trollet som hev funnest her i landet. Dette storverket må me alle sjå.» Hirdmennene sa at trollet kunde ikkje ha vore so fælt som ordet gjekk — «når han kunde vinna på det åleine. Dette er visst lygn det meste.» Torvald vilde no ganga til sætet sitt. Jarlen ropa etter han, og bad han setja seg midt fyre høgsætet «Du er nok verd meir vyrdnad enn eg hev gjeve deg, og du sjølv hev kravt. God ferd hev du gjort, og eg reknar ikkje verket mindre etter det er gjort enn eg gjorde fyre. Men eg er ikkje trygg, fyrr eg sjølv hev set at illvettet verkeleg er avlide.» Etter dette gjekk det heller snøgt med måltidet, og bordi vart burttekne. So bad jarlen mennene væpna seg og ganga av og sjå. Torvald vart med. Då dei kom dit trollet låg, kunde alle sjå korleis til hadde gjenge. Og no var det mange som gjekk tæpt åt, av dei som fyrr hadde sagt dette ikkje kunde vera so stort karsstykke likevel. Jarlen let hogga ved og draga saman, og laga til eit svært bål, og so drog dei jotunen på bålet og brende han og kasta oska på sjøen. Sidan tok dei skipi og for til helleren og henta alt godset. Sidan heiter dette Geitisheller og Geitishamar; men ingen hev høyrt noko til troll der meir. Då dei såg over varone frå helleren, fann Torvald alle sine varor der. Sidan let jarlen og Torvald kvar få sine varor att, um dei kunde draga kjensel på dei; men mesteparten kom ingen eigarmann til, og Torvald fekk alt det. Torvald sat no i Hjaltland i stor vyrdnad. Jarlen heldt han gjævare enn alle andre, og so gjorde alle. Det kom tidend heilt til Island un Torvald, og i Austfjordane vart alle fegne, so nær som Ketil, bror hans, som lest som han inkje visste.

Då det leid mot jol att, gjekk Torvald ein dag fyre jarlen, helsa han og spurde um han kunde minnast den fyrre joli. Jarlen sa at det kunde han. «Då vil eg krevja løni, du sjølv sette upp då eg fortalde draumen min. Du lova å gjeva dotter di til den som kunde frelsa ho. Du lyt svara meg på dette; for fær eg ho ikkje, vil eg ikkje vera her lenger.» Jarlen svara: «Eg gjeng ikkje frå lovnaden. Du hev og beste reiten til ho. Eg synest elles ikkje løni er so stor no som fyrr, av di dotter mi er ikkje seg sjølv lik etter ho var hjå trollet. Men du skal råda deg sjølv. Det kann og henda det gjeng godt, av di ho er svært glad i deg, og rosar deg framum alle andre. Men gjeng det gale, fær du takka deg sjølv. Eg skal gjeva deg jarledøme her, til sønene mine er vaksne og kann taka mot det.» Torvald svara han ikkje vilde hava noko jarledøme. «Det sømer seg best at du sjølv styrer til sønene dine er føre til det. Eg er heller ikkje av hovdingætt. So vart det sendt bod etter mor til Droplaug, Arneid, og bror hennar, Grim. Far deira heilte Helge, og mor deira Hallerna. Då Arneid og Helge kom, gav dei med ein gong sitt samtykke til festarmålet. Torvald hadde frelst ho, og då måtte han og hava ho. So vart Droplaug fest til Torvald med stor heimanfylgja. Det vart straks laga til brudlaup, og det vart halde med stor stas. Etter brudlaupet gav Torvald gjestene gode gåvor, og vart endå meir venesæl.

Um våren kjøpte Torvald seg eit skip, og ladde det med midelen sin. Han og Droplaug kom godt ut av det, men ho var fålåti og stor på det mot andre. Ho var og framum andre både i venleik og dugleik. Mor hennar hadde mange andre born. Ho var enkja då ho fekk Droplaug. Denne våren skifte ho med borni sine, og gifte burt ei dotter som heitte Gro. So rådde ho seg til skips med Torvald, og vilde fylgja dotter si til Island. Grim Hallernuson, bror hennar, for og med. Dei fekk god bør, og kom til Island tidleg på sumaren. Dei la til lands i Borgarfjord sunnanfor Njardvik. Frendane til Torvald reid mangmennte til skips, so snart dei høyrde um koma hans. Dei tok overlag vel imot han og baud han til seg med so mange mann han vilde. Men Ketil, bror hans, kom ikkje til skips, og Torvald sende ikkje bod heller. Då var Ketil gift og hadde ein son som heitte Torkjel. Han vart sidan kalla Torkjel Fullspak og er ikkje stort med i denne soga. Hallstein heitte ein mann. Han budde i Jorvik og var mykje skyld til Njardvikingane. Han var ung og nygift, og hadde vore beste venen til Torvald fyrr han reiste utanlands, Hallstein reid til skips og baud Torvald til seg med alle sine. Torvald tok mot tilbodet, og for til Jorvik, fire i fylgje — han og Droplaug og eit par tenestfolk. Dei andre frå skipet fekk seg vintervist på ymse av gardane. Torvald var vinteren over i Jorvik. Den våren rådde frendane hans til at han skulde tala med bror sin, og taka over godordet. Torvald vilde ikkje. «Det vilde lite gagna meg um eg fekk det. Og ingen vyrdnad fær eg av å stridast med ætti mi.»

Ein dag tok Torvald nokre menn med, og reid upp gjenom heradet og vest over Lagarfljot til ein gard som heiter Vallholt. Det var ein stor gard, men klent husa. Torvald kjøpte garden, og buskapen med. Siden husa han upp og flutte dit. Arneid, mor til Droplaug, var med og tok over husstellet både innan- og utanstokks. Då skifte folk namn på garden, og kalla han Arneidsstad. Droplaug var myndug og mykje vyrd av alle. Torvald hadde ikkje godord, som fyrr er sagt, men han var so venesæl at snart vilde alle både standa og sitja som han vilde. Han var godven både med frendane sine og andre i heradet. Ein mann heitte Berse Øssurson og budde på Bersestad i Fljotsdal, vest for Lagarfljot. Han hadde tvo born, Ormstein og Torlaug. Ormstein var gift og budde på søre Veavoll; men Torlaug Bersedotter var ung enno. Berse var ein klok mann og vart kalla Spak-Berse. Han og Torvald vart svært gode vener. Det fyrste året Torvald budde på Arneidsstad, fekk Droplaug ein son. Han vart kalla Helge. Tvo år etter fekk dei endå ein son. Han vart kalla Grim, etter Grim Hallernuson som då var død. Båe desse gutane var svært evnelege. Fire år etter dei var komne til Arneidsstad, døde Arneid og vart hauglagd ovanfor garden. Droplaug tok då styringi i huset og styrde godt.

Ein gong hadde Torvald og Droplaug lova å koma i brudlaupet til ein skylding, Gunnar Bondestad. Då tidi kom, bad Torvald Droplaug gjera seg ferdig. Ho svara at ho vilde ikkje reisa, — «og helst vilde eg at du og var heime.» Torvald spurde kvi ho vingla soleis, «du hev då lova å koma, du som eg.» «Eg vil ikkje reisa,» segjer ho; «og eg bed at du og vil vera heime. Eg kjenner på meg at det kjem ikkje noko godt av denne reisi.» Torvald svara: «Eg lova so visst at eg skulde koma, elles kunde eg nok vore heime.» Han budde seg til å reisa i ein tiæringsbåt, med ni mann i fylgje. Droplaug vart svært sorgfull. Ho bad han måtte leggja att sverdet «endå inkje er sverdet å rekna mot deg.» Torvald svara at han brydde seg ikkje um varsel og sovore, «og ikkje hev du heller gjort det fyrr. Men eg ber no ikkje slik elsk til sverdet at eg ikkje kann sleppa augo av det.» So for han til skips, og ho fylgde til strandi og tykte at ho mest ikkje kunde skiljast ifrå han. Torvald siglde av garde i utsynningsver; men det vart til slik storm at dei kollsiglde og kom burt alle saman.

Droplaug syrgde svært over mannen sin. Ho dreiv etter den dag mykje meir med arbeid enn fyrr. Då Berse spurde tidendi, reid han ut til Arneidsstad, og Droplaug tok vel imot han. Berse mælte: «Som du veit, var Torvald og eg gode vener. No vil eg bjoda deg den hjelp du treng til å styra eigedomane dine; og so vil eg og bjoda deg å fostra Helge, son din, og det med at eg skal læra han upp so godt eg kann.» Droplaug sa ho kunde ikkje visa frå seg eit tilbod som var til slik æra for guten, «endå sønene mine no er meir enn alle andre for meg.» Då var Helge 6 år og Grim 4, og båe var langt framme etter alderen. Helge sa: «Eg vil ikkje reisa frå Grim. Anten fær me reisa båe, eller og vera heime båe.» Berse sa: «Det er godt å sjå at de er so glade i kvarandre. De kann vera hjå meg båe, so lenge de trivst med det.» Helge svara at dei kunde stundom vera hjå han og stundom med mor si. No vart dei med Berse båe tvo, og han var snild med dei, og la mykje vinn på å læra dei upp i all idrott, mest Helge. Dei var mykje hjå Berse med dei var små, men meir heime då dei vart eldre. Desse brørne var ikkje mykje like kvarandre. Grim var ljoshærd og krulla og ein utifrå ven kar. Helge var stor og velvaksen, hadde ljosbrunt hår, var raudleitt og breidleitt og hadde stygg munn.

Ein sumar kom Gro, syster til Droplaug, med skip til Island. Mannen hennar var avliden, og so hadde ho selt gardane sine og kjøpt seg skip for å råka att mor si. Gro var rik. Droplaug reid til skips og baud Gro til seg, og ho reiste dit. Den vinteren var Helge og Grim heime, og Gro vart glad i dei båe. Utpå våren kjøpte Gro ein gard i grannelaget som heitle Eivindarå. Ho let hogga upp skipet sitt og brukte timberet til å husa med. Gro synte seg snart som eit gildt kvende og vart vel lika i heradet. Ho var mindre enn andre kvende, men ovende ven, og attåt klok. Det varde ikkje lenge fyrr det kom friarar til ho; men ho svara alle at ho kunde ikkje gløyma mannen sin, og vilde ikkje gifta seg att. Gro hadde svær lukka med buskapen, og hadde mykje fe. Gjævast heldt ho ein hest ho hadde ale. Ho kalla han Inne-Kråk, av di ho fødde han inne um vinteren. Droplaugssønene var ofte hjå Gro, og det vart ofte sagt at dei hadde godt å ganga til, som kunde velja millom dei tri likaste gardane i heradet.

På denne tidi gifte Berse burt Torlaug, dotter si, til Helge Asbjørnsson frå Adalbol, og det var dei som sa at Helge Droplaugsson lika seg ikkje so godt på Bersestad etter det. Torlaug drukna i Trælevik eit par år etter, og um ei tid gifte Helge Asbjørnsson seg att med Tordis, syster til Bjarne Brodd-Helgesson på Hov, som me seinare fær høyra um.

Tore heitte ein mann som budde i Mynesi austanfor Lagarfljot. Det var berre ein gard som heitte Finnstad millom Mynesi og Eivindarå. Tore var ein stillfarande og venesæl mann. Han hadde ein tenestgut som heitte Torgrim, og vart kalla Tordivel. Han hadde vore træl, men hadde vunne seg fri og tykte no han var mykje til kar. Torgrim var ein liten, kvik kar, mangtalande og vondtalande, styven og kjeltring. Høyrde han vellæte over nokon, pæste han imot og tala vondt. Det var ein kveld um hausten at dei i Mynesi var komne heim or høyskog, og karane hadde kasta av seg dei våte klædi og sat og baka seg ved elden. Tore låg påklædd i romet sitt og tala med gjestene sine. I den tidi var sengi inntimbra i veggen, og dei steig like or sengi og i sætet sitt ved bordet. Framme ved elden segjer Torgrim: «Det må ein segja at ingen stad er som her i Mynesi, og ingen hev slik husbond som me. Det ser ein og av den uppgang av gjester her allstødt er. Og kann de nemna meg nokor enkja gjæv som han, og som hev halde romet etter sin husbond som han etter si husfrua?» Alle tagde. Då svara Torgrim seg sjølv: «Det er godt å sjå dykk ordlause av di de inkje veit å svara.» Då segjer ein av tenestgutane: «Ofte er det so med deg, at du rolsar og røder um ting som ikkje kjem deg ved. Eg veit ei kona, likso gjæv millom kvendi som Tore er det millom menn. Og ho hev og halde romet etter husbonden sin likso gjævt som Tore etter si husfrua. Reis du heimanfrå og vest over Lagarfljot og upp til Arneidsstad. Der bur ei enkja heiter Droplaug, som me alle veit hev sete vyrdeleg etter at husbonden hennar fall ifrå. Eg kann gjerne taka meir i, og segja at maken hennar finst ikkje her i landet og ikkje i mange andre land heller.» Torgrim svarar: «Det er best du tegjer no, og ikkje blæs altfor fælt. Dei segjer eg er målug, men det kann trengast no. Alt du segjer kunde vore vel nok, um det ikkje hadde vore ålmenn tale at Helge, son hennar, er meir lik Svart, trælen hennar, enn Torvald, husbonden hennar.» Tore høyrde dette siste, og sprang fram og slo Torgrim rundt øyro med ei vidja og bad han tegja. «Det var likare du veivla tunga kring hovudet. Og det bed eg alle her, um de vil løna meg betre enn Torgrim, at ingen fortel kva her hev vorte sagt.» Alle lova godt, men ikkje alle heldt det. «Ordet fer vidt, når det er sloppe or munnen,» som dei segjer, og Torgrims ord spurdest snart på Arneidsstad.

Gutane hadde ein dag vore i rjupeskog, som dei ofte var for moro skuld. Dei fanga ikkje rjupa i net som andre folk, men skaut dei med snørespjot. Dei kom med rjupone til mor si um kvelden, og venta å få vellæta som vanleg. Men mor deira var vond og sa ho brydde seg ikkje noko um kreket dei kom med. Helge sa han kunde ikkje skyna det var noko gale i å veida rjupor — noko måtte dei då finna på. Mori segjer: «Det er vel av di du fer med slikt småtteri at Torgrim Tordivel segjer deg i ætt med Svart træl og ikkje med Torvald Tidrandeson og andre Njardvikingar.» «Bry deg aldri um kva slike som Torgrim Tordivel segjer, mor,» sa Helge. «Eg kann trøysta deg med det, at er eg liv lage, skal nok folk få sjå um eg er i ætt med Torvald Tidrandeson eller ikkje. Og kva Torgrim Tordivel rotar i, bryr eg meg ikkje um.» Då var Helge 12 år, og so sterk og spræk at det var mange vaksne som ikkje var betre. Grim var 10 år og langt framme etter alderen, han og. Dei var so glade i einannan at dei fylgdest stødt. Dei heldt seg mest heime denne vinteren; men mori var aldri blid, og lest helst som ho aldri såg dei.

Ei natt frampå vårparten vakna Grim ved at Helge tok han i foten. Han spurde kva det var. «Far stilt,» sa Helge. «Eg fær ikkje sova. Her er måneljost, so det er som dagen. Kom no. Me gjeng over vatnet og til Eivindarå, eg leidest fålæta av mor.» Grim spratt upp og klædde seg, og dei gjekk. Dei hadde snørespjot i hendene. Ingen av dei orka farssverdet endå. På Eivindarå vart dei godt mottekne og var der ein dag. Um natti, straks fyre dag, vekte Helge Grim att. «Kom no,» sa han, «no skal me etter rjupor.» Då dei kom ut, gjekk Helge nedum skogen og burtover myrane. «Kvi tek du denne leidi?» sa Grim. «Me må til fjells, skal me finna rjupor.» «Me skal ganga brunine ovanfor Finnstad og ned um Mynesi,» sa Helge. «So gjeng me upp til Tokastad og fram over fjellet og kjem til Eivindarå til dugurds.» Då dei for over brunine, lyste det av dagen. Dei såg tvo mann med hest ved ein høystakk fram mot Lagarfljot. Denne stakken åtte Mynes-Tore. Helge sa: «Ser du dei burti neset? Den eine likjest Torgrim Tordivel » «Ja, kva då?» sa Grim. «Eg hev høyit han skal ha tala ille um mor mi.» «Ja, men du sa til mor at ho aldri skulde bry seg um det, ein slik slarv sa,» «Kom no,» sa Helge. «Det vøre moro høyra kva han segjer i dag. Du veit, eg skal ikkje gjera han noko.» Dei sprang no nedover på skaren. Dei var lette å kjenna, Droplaugssønene, når dei var ute, av di dei alltid gjekk jamsides. I lasset var Torgrim Tordivel, og uppi stakken var den tenestguten som hadde ordskiftast med han. Torgrim sa: «Der kjem nokon farande ned brunine ovanfor Finnstad. Dei fer fort, og det ser mest ut som det er Droplaugssønene.» «Ja, kva gjer det oss,» sa den andre. «Dei er gilde gutar, og ingen til mein.» «Det er eg ikkje so viss på,» sa Torgrim. «Det er vel meg dei vil finna.» «Kva skulde dei vilja deg?» «Minnest du ikkje det me tala um ved elden i haust? Eg hev høyrt at dei hev fenge vita det på Arneidstad, og at Droplaug hev eggja Helge upp mot meg. No er eg redd dei vil taka meg, og difor vil eg spenna hesten ifrå og rida heim til Mynes so snøgt eg kann.» «Det vilde eg aldri gjera,» sa den andre. «Tak heller staurane utor sleden og kom uppi stakken til meg, so kann dei ikkje gjera oss noko. Dei er då berre ungar båe.» «Nei,» segjer Torgrim, «dei vil eg ikkje bia på. Dei hev spjot og råkar all ting, både menn og fuglar.» Og so spring han på hesten, og slær på og rid alt han kann. «Din stakkars krok!» ropar hin. «Lygn og slarv fer du med um alle. Men du er so redd at du torer ikkje bia på tvo gutungar ein gong.» Torgrim reid av garde tvert over neset. Men då han trudde seg sikker, vikte han hesten imot dei, og veifta med armane og skrækta og let og spotta dei. Helge vart vond, kasta av seg overklædi og sprang imot han og kasta spjotet sitt. Spjotet leita seg stad: det flug ind under den eine armen på Torgrim og ut under den andre, og han datt daud til jordi. So tok Helge hesten og leidde burt åt, lyfte so Torgrim uppå og bad Grim stydja han, medan han leidde hesten burt til stakkgarden. Dei helsa finsleg på tenestguten, og Helge sa: «Me hev nok kome til å drepa felagen din, so no fær me vel hjelpa deg med lessingi » Han svara: «Eg treng ingi hjelp. Dette var ingen skadedaude. Dei fleste vil nok heller segja at dette kunde han ha venta seg lenge sidan. Far no de heim den veg de sjølv synest; eg kjem ikkje til å rykkja rova av meg.» Helge sa: «Torgrim vil nok vera med deg. Han trur seg ikkje til å fara eismal » Han tok eit reip or sleden og batt Torgrim fast på hesteryggen, og Tordivelen var no heller dap å sjå til. So for brørne heim til Eivindarå, og tenestguten gjorde ferdig lasset i ro og mak. Sidan køyrer han heim, lesser av lasset, brynner og gjev hesten medan Torgrim sit på ryggen. Sidan mokar han fjøset og ruslar og steller sitt vanlege arbeid, alt medan Torgrim sit på hesteryggen. Ved nonstid gjekk han inn og fortalde husbonden tidendi. Tore spurde kvifor han hadde drygt so lenge. Han sa han hadde mykje å gjera — «og so tykte eg det var lite å røda um at den skitfuglen var drepen.» Tore spratt då upp frå bordet og baud tvo mann sala hestar og verta med han.

Droplaugssøne kom til Eivindarå og fortalde Gro tidendi. Ho sa det var vel gjort — «men eg tykkjer du frende, byrjar tidleg med manndråp » Dette var fyrste mannen Helge drap. Gro bad dei skunda seg. «De skal no taka Inne-Kråk og rida til Arneidstad, av di eg gjet på at Tore kjem hit i dag og vil finna dykk. Eg skal nok få forlik med han. Far no vel.» Då dei kom heim, var mor deira blid og spurde etter tidend. Dei sa ikkje noko. «Korleis hev det gjenge med veidingi?» segjer ho. «Klent, mor,» segjer Helge; «eg fekk berre ein tordivel.» Ho svarar: «Det er nok berre eit lite krek; men eg hev lenge fyst etter den fuglen, og takk skal du hava.» Og no var ho so blid som ho ikkje hadde vore på lenge. Mynes-Tore kom imedan til Eivindarå med mennene sine, banka på døri og bad Gro koma ut. Gro kom ut og helsa dei vel. Tore tok det heller seinleg, og spurde etter Droplaugssønene. Ho svara at dei var ikkje der — «men endå er det som dei var her, av di det dei hev gjort, skal eg taka på meg, og bøta for det. Du kann setja boti som du vil, det skal ikkje segjast al me ikkje kann bøta for ein træl. Og me hev vore gode vener sidan eg kom hit til lands, og eg vilde gjerne me so skulde verta, so eg synest me kunde forlikast um dette.» Tore svarar at Gro alltid hev vore ein god granne — «og råd no sjølv for kva bot du vil gjeva.» Ho gjekk inn, og kom ut att med so mykje som vanleg var i trælebot. Attåt gav ho Tore ein ring, og bad han vera godven med gutane. Han lova det og reid heim.

Ein mann heitte Nollar. Han var bror til Torgrim Tordivel og budde på Nollarstad, grannegarden til Arneidstad. Nollar hadde lite fe, men mange småborn. Svart var han og stor, ein slarvekjeft var han og, illordig og uvensel og lite lika. Då Nollar spurde dråpet, for han av garde til Helge Asbjørnsson og vilde få hjelp til å hemna seg på Droplaugssønene. «Du er nærast til det, for du er hovding i heradet » Helge viste han ifrå seg, og sa at dette hadde gjenge som ventande var. Same svaret fekk han andre stader. Han vart no fælt sinna på Droplaugssønene; men dei lest som dei aldri visste um det.

Torbjørn heitte ein mann som budde på Skjeggestad, ein gard ikkje langt ifrå Nollarstad. Torbjørn var ein god bonde, rik og venesæl. Han var enkjemann, og hadde ei dotter, Helga, som var både ven og vitug. Berse hin Spake var god ven med Torbjørn og var ofte hjå han — og dei gav kvarandre gåvor. Folk vilde ha det til at Berse gjekk etter Helga. Helge Droplaugsson var og ofte på vitjing på Skjeggestad, og ordet gjekk at Helga hadde ikkje noko imot det. Tvo dagar etter dråpet på Torgrim Tordivel, beitte Helge Inne-Kråk for sleden og bad Grim vera med ut og køyra. Dei for isen utetter og til Skjeggestad. Dei gav hesten høy og gjekk inn i stova, og Helga tok vel imot dei. Helge sette seg burt i benken hjå ho og spurde um ho vilde vera med til Eivindarå og vera hjå Gro um vinteren. Ho lova det. Medan dei sat og rødde, kom det inn ein mann i svart kufta. Det var Nollar. Han gjekk og reika att og fram på golvet og yrvde seg. Best det var for han på dør og nedover mot isen. Der tok han av seg overklædi og slengde uppå ein stein, og so skaut han beinspitone under seg og la til sprangs so det var fælt. Høgstdags kjem han farande inn på Bersestad, so sveitt at det ryk av han. Berse helsar han og spør kvi han fer so fort. «Eg fer ikkje fortare enn det trengst,» segjer Nollar. «Og eg fer likso mykje i ditt ærend som i mitt.» «No då?» sa Berse. «Jau, Helge, fosterson din hev kome til Skjeggestad, og no vil han taka Helga med makt og hava ho til Eivindarå. No kann du sjå. Du hev trutt han som sjølve deg, og ikkje visst det beste du kunde gjera han. No løner han deg med det han hev nok av: fantestykke og svikråder.» Berse lo og sa: «Kvi kjem du nettupp hit med dette?» Nollar svarar: «Av di eg tenkte du brydde deg mest um det. Det er då ålmenn tale at du likar ho betre enn andre kvende.» Berse sa: «Det som høver i hop, heng i hop. Og um Helga vart gjevi til fosterson min, so vart det gild gjenta til raust mann. Mitt venskap med Helga treng ingen hava vondt av. Eg er ven med far hennar og difor med henne og. No kann du springa til andre med slosone dine.» «Det er nok som dei segjer,» sa Nollar. «Det er ikkje stort att av kjempone i Fljotsdal. Men at dei skulde vera so utlevde at dei let gutungar trø seg på tærne, tenkte eg ikkje. Det er nok lite mod i deg Berse no; og mindre vert det vel, di meir det røyner på.» Berse sa: «Eg skynar det vil gå med deg som med Torgrim, bror din, at du mæler deg sjølv til bane, um du ikkje fær nokon med deg som hev betre vit.» Berse baud då å sala tvo hestar, og so reid han av garde med ein mann, og Nollar og tvo andre fylgde etter. På Skjeggestad sat dei og talast ved, som me hev høyrt. Ut på dagen bad Helge at Helga måtte gjera seg ferdig — «det er langt til Eivindarå, og eg vil ikkje koma dit um natti.» Helga såg seg um: «Var ikkje Nollar inne her i fyremiddag?» «Han var her visst; men han for av garde att,» sa Helge. «Då hev han sikkert laga i hop ei slosa å fara med,» sa Helga. «Det vøre moro gjera han til ljugar; eg vil ikkje reisa nokon stad i dag.» «Gjer som du vil,» sa Helge; «men eg kjem ikkje og hentar deg fleire gonger.» «Du lyt hava rådi hjå deg,» sa Helga.

Brørne køyrde av garde. Då dei var komne eit stykke på isen, såg dei Berse og hans fylgje nedanfor Nollarstad, og kjende dei. I det same såg Nollar dei, og sa til Berse: «Der ser du. No hev Grim ride fyre, og dei andre køyrer. Men no lyt du gjeva meg lov til å fara heim. Eg tek til å trøvtna, og so hev eg mykje å gjera og.» «Reis du,» sa Berse. «Eg hev ikkje bede deg vera med meg, og kjem visst ikkje til å gjera det heller.» Nollar fer no heim, og Berse rid utetter isen — svært makleg. Både brørne og Berse for på vestsida av vatnet. Der sting det ut eit nes som heiter Medalsnes. Der utpå neset ligg ein gard som heiter Reidarstad, og her budde Reidar, ein landnåmsmann og god ven både med Berse og Droplaug. Framfor neset var ei råk i isen, og der bruka Reidar å brynna nauti sine. Då brørne kom til voki, brynnte dei hesten. So sa Helge at her skulde dei springa upp i skogen. So skar dei av nokre rislor og batt i hesteselen, so dei krisla hesten på låri og under vombi når han sprang. Sidan knytte Helge upp taumane og bad hesten springa heim. Hesten tok av garde, og for heller fort av di rislone krisla han. Gutane sprang upp i skogen, og Helge skar seg eit par bjørkepåkar og tok med. Um ei rid kom Berse og hans menn framum neset, og dei såg då hesten springa alt han orka og trudde gutane sat i. Då tok karane til Berse til å spotta dei: «Sjå kor dei rømerl Å det for den mann som aldri hev gjort dei anna enn vel. Desse kann ikkje vera so modige som ordet gjeng.» «Det er toskut å røda so,» sa Berse. «Eg tenkjer det skal syna seg dei ikkje er redde når tidi kjem. No kann de som gjeng, gå upp til Reidarstad og bia til eg kjem att i morgon. På Eivindarå hev eg inkje vondt å venta, so eg treng ikkje meir enn ein mann.» Karane vart glade for at dei slapp å gå lenger og gjekk innover isen mot garden. Dei lo og gapte og sa dei aldri hadde set slike karar — «som rømer lenger di lenger det lid.» Då dei kom til råki, la dei seg ned og vilde drikka. Gutane hadde høyrt på dei og Helge sa: «No skal me springa ned og gjera dei eit spikk.» «Nei,» sa Grim, «Berse er venen vår og hev alltid vore snild imot oss, so me kann ikkje skada hans menn.» «Me skal ikkje skada dei,» sa Helge; «men dei skal få vita at dei er i vårt vald.» So sprang dei ned på isen og flaug på kvar sin mann. Grim greidde ikkje meir enn å halda nede den han hadde å gjera med; men Helge for som han vilde med sin. Han surra hendene hans i kross over magen, og so bøygde han honom framover so hovudet kom millom beini, og so stakk han det eine bjørkekjevlet millom nakken og hamarsbøtene på han, so han låg i ein krok og ikkje kunde leda seg. So tok han den Grim heldst med, og stelte til på same visi og sidan tulla dei overklædi deira um dei og let dei liggja på isen. Gutane gjekk upp til Reidarstad og banka på. Reidar kom ut, og då han såg kven det var, baud han dei å vera der um natti. «Me er so ofte her,» sa Helge; «men i kveld må me heim. Eg vil berre beda um du vil prøva finna hanskane mine i kveld når du brynner nauti. Eg kom til å leggja dei att nede ved voki, og no tek det til å snøa, so eg er redd dei vert burte.» Reidar lova det. Han hadde den vanen at han var uppe til langt på natt og so låg han til langt på dag og.

Helge og Grim gjekk sudetter, forbi Hov, til dei kom nedanfor Skjeggestad. Då tok det til å snøa so det vart reint styggever. Då snudde Helge inn mot land til Nollarstad. «Me fær ganga med landet, so me ikkje villar oss burt,» sa Helge. Då dei kom til Nollarstad, banka Helge på, endå det no var so seint at folk hadde lagt seg. Nollar reis upp og gjekk og skulde sjå kven det var. Med det same han opna døri, tok Helge han i eine handi og rykte han ut i uveret. Grim tok andre handi, og so leidde dei han burt til beitekosten og drog skjorta over hovudet på han. Grim stod framanfor og heldt, og Helge nykte ei sviga ut or kosten, og risa Nollar so det var ikkje ein skinnheil flekk frå nakken til hælen. «Det skal du hava for du sprang so i dag. Ein annan gong skal du få meir,» sa Helge. Med so fråseggjort for brørne, og kom heim utpna natti.

Berse reid um kvelden til han kom til Eivindarå. Litt fyre han hadde Inne-Kråk kome med sin bunad. So kom Berse til gards. Gro fagna han vel. Berse spurde um frendane hennar var komne dit. Ho svara dei hadde ikkje det, — «hev du noko å melda um dei.» Berse fortalde då kva som hadde hendt um dagen. Fyrr Berse reiste um morgonen, bad Gro han vera vyrk for gutane og lata dei njota hans venskap. Han lova det.

På Reidarstad sat dei og fortalde sogor til det var sengetid. Då gjekk Reidar og stjorna kyrne, og so dreiv han dei ned på isen og brynnte dei. Han kom i hug kva Helge hadde bede um og leita etter hanskane. Han fann dei ikkje; men han fann dei tvo stakkarane som låg bundne og nedsnøa. Han løyste dei, men dei var stive som stokkar. Han for då etter hest og køyrde dei til gards og stelte med dei, og dei kom seg straks. Utpå dagen kom Berse til Reidarstad. Han lo godt då karane hans fortalde korleis det hadde gjenge dei. «Dette var eit godt spikk. Og de fekk då sjå at dei var ikkje so klene karar som de trudde. Det hadde gjenge dykk verre, hadde dei ikkje spart dykk for mi skuld. De æreskjemde dei, so dei hadde grunn til å drepa dykk. No stend de dykk på å tegja still.» «Det skal me,» sa karane. So for dei vidare uppetter isen, til dei kom til Nollarstad. Der sat Nollar utum lafti, som ei onnor bikkja, og øya og let. Han fortalde, og bad Berse taka seg av han, so han fekk rett på Droplaugssønene. Berse meinte han hadde fenge det han trong. «Men eg fær vel hjelpa deg, endå du er ikkje verd det.» Nollar drog seg inn, og Berse for vidare til Arneidstad. Der var onnor læta. Droplaugsønene stod ute og tok imot fosterfar sin. Dei baud han liggja og fagna han på det beste. Berse takka og vart der um natti. Um morgonen rødde dei mangt og mykje, men mest um kvifor han hadde fare etter dei. «Eg vil beda dykk.» sa Berse, «at de aldri let vonde folk koma millom dykk og meg. Eg vert aldri uvenen dykkar, utan de då tek på meg sjølv eller Ormstein, sonen min. Elles kann de alltid koma til meg um de treng hjelp. Men eg vil beda at de ikkje gjer dei på Skjeggestad noko, for dei hev alltid vore mine vener.» «Eg trur ikkje du treng vera redd for det, fosterfar,» sa Helge. Berse sa: «Og so lyt de gjeva Nollar eit naut eller so for dengsla de gav han, endå han hadde fortent det.» Helge sa at det skulde dei gjera for hans skuld. So budde Berse seg av garde. Helge gav Berse tvo grå uksar, fem år gamle, og ein grahest, «Heierauen», med tri merrar. Den eine av dei huskarane, som hadde lege på isen, fekk eit sverd, og den andre ei øks. So skildest dei vener.

Tidrande Geitisson, systerson til Trum-Ketil, syskinbarn til Droplaugsønene og fosterson til Roar Tunge-gode fekk hug til å fara utanlands. Han bad fosterfar um reisepengar. «Eg vil sjå sed og skikk i andre land,» sa han. Boar svara: «Eg tykkjer vondt at du vil reisa. Eg eldest no, og er redd du kjem ikkje att i mi tid. Men eg skal rusta deg ut so sømeleg eg kann, og du skal sjølv råda for um du vil koma att snøgt eller ikkje.» So reidde han Tidrande raust ut i alle måtar. Dette var den tid Håkon Jarl rådde i Norig. Tidrande var på Lade hjå jarlen um vinteren, og jarlen vyrde han meir enn nokon annan. Det var manns ord og tale at slik kar var ikkje komen til Norig i manns minne. Um våren bad han jarlen um lov til å fara ut att til Island. Jarlen spurde kvi han vilde fara so snøgt. «Eg veit ingen mann eg heller vil unna gjestvenskap enn deg.» Tidrande svara at han måtte heim til Island. Mori var gamal og svært glad i han, og det var dei som hadde sagt det var best han kom heim so snart råd var. Jarlen gav han då lov å reisa og gav han store gåvor ved skilnaden. Tidrande kjøpte seg skip og varor og siglde av garde. Det vart sagt at Tidrande ikkje lika huglyndet til jarlen, og ikkje vilde vera lenger hjå han av den grunn. Då Tidrande kom til Island, vart han ovende vel motteken. Gjetordet um den vyrdnad han hadde note av jarlen hadde gjenge fyre han. Mest glad var Roar Tungegode. Han kom til Krossvik og tok Tidrande med seg til Hov med ein gong. Alle frendane hans Tidrande var fegne over at han var komen att, og Trum-Ketil sende bod at han skulde koma til Njardvik og vitja han. «Seg han skal ikkje gjera reisi for inkje. Han er den av frendane mine, eg helst vil sjå, og sjå ofte.» Tidrande lova å koma straks etter slåtten.

I Njardvik var på denne tid i arbeid ein mann som heitte Asbjørn, og vart kalla Vegghamar. Han var stor og stygg og ugodsleg; men likevel vilde mange hava han i arbeid av di han var so ovende hag til å mura upp steingjerde. Han hadde reke vidt um. Sist hadde han vore husmann under Torbjørn på Koreksstad som var i slegt med Njardvikingane. Men so tykte han det var for brysamt å syta for kona og born, og so laup han av og kom til Njardvik. Trum-Ketil tok imot han, og lova han upphelde og verja i tvo år, mot at han la steingard frå fjell til fjøra for han. No måtte dei på Koreksstad syta for kona og borni hans. Alle i Njardvik lika Asbjørn Vegghamar ille, nær som Ketil sjølv.

Sju vikor på sumaren reiste Tidrande på gjesting til Njardvik. Dei var sju mann i fylgje og kom um kvelden til Koreksstad. Torbjørn og sønene hans, Gunnstein og Torkjel gjekk imot Tidrande og fagna han vel, og bad han vera der so lenge han vilde. Han var der um natti. Korekssønene[1] bad Tidrande um han vilde prøva få Ketil til å senda Asbjørn Vegghamar heim att, eller og taka kona og borni hans til Njardvik, so dei slapp å syta for dei lenger. Tidrande lova han skulde nemna det til Ketil. Um morgonen drog dei av garde tjuge i fylgje. Dei reid ut til Os og over Gonguskard, og kom frampå mot Njardvik over middag. I Njardvik var dei ikkje ferdige med slåtten endå, so det var få mann heime. Ketil sat inne. Då kom sjukdomen hans på han. Han skalv og hakka tenner, og trutna upp og vreid seg i pina. Han bad ei kona å gjera upp varme, so han fekk baka seg. Ho so gjorde, og breidde ein skinnfeld under han, og han låg so ved elden og baka seg. I medan reid Tidrane nedetter mot garden med sine menn. Nede i lidi kom dei på ein mann som dreiv og la steingard, og dei kjende att Asbjørn Vegghamar. Han helsa ikkje, og dei tala ikkje til han. Gunnstein Koreksson reid fram til Tidrande og sa: «Hev du set styggare kar? No vil eg taka spjotet mitt av skaftet og skjota skaftet imot han, so fær me sjå korleis han lagar seg.» «Gjer ikkje det,» sa Tidrande. «Ofte kjem ilt av illom.» Likevel gjev Gunnstein seg etter, tek geirnaglen ut og spjotet av, og skyt skaftet etter Asbjørn og lær høgt. Då Asbjørn såg spjotet koma farande, rykkte han til. Men spjotet kom i trøyeflaket hans og han vart so redd han datt over ende. So reiste han seg, og sette til sprangs heim til garden so fort han orka. Han kom farande inn der Ketil låg, og kasta seg upp i sætet på andre sida av varmen. Ketil spurde kva bila han. Asbjørn svara: «Eg tenkte det i vår dan eg kom hit at no var eg komen til sopass hovding at eg trong ikkje vera redd nokon. Men det ser ikkje slik ut. No er Korekssønene komne her, og Gunnstein skaut til meg, so spjotet gjekk inn under den eine armen og ut under den andre; men du sit her og duger ikkje til å hjelpa mennene dine ein grand.» Asbjørn tala høgt og anda fort og tungt, som ein som er såra. Ketil spratt upp i fælt sinne. I berre buksa og skjorta gjekk han gjenom elden so det frasa ikring han. Han gjekk burt til sengi si utan å mæla eit ord og tok hjelm på, og skjold og sverd. Han kastar ifrå seg sverdslira og gjeng. I det same kjem Tidrande og hans menn ridande inn på tunet. Ketil sa ikkje eit ord, men hogg til Tidrande. Det kom so brått at han fekk ikkje skjolden fyre seg, og måtte kasta seg baklengs or salen, men kom standande ned. Hogget kløyvde salen endelangs og hesten og. Ketil hogg til Tidrande att. Han fekk då skjolden fyre seg; men sverdet gjekk gjenom skjolden og ned i bakken. Dei kvendi som var heime, sprang no ut, og såg at karane var i arbeid. Sume av dei sprang då burt i ein gard som heitte Verkhus etter hjelp. Der var nokre av slåttekarane hans Ketil, i alt eit tjug mann. Tidrande ropa til sine menn at ingen måtte bera våpn på Ketil. «Og um nokon gjer det, skal eg drepa han, um han er min mann aldri so mykje.» So bed Tidrande Ketil å halda fred. «Eg hev fenge onnor velkoma enn eg hadde venta. Men hev du saksgrunn mot nokon av oss, er eg viljug til å bøta so du skal hava sømd og æra av det. Um du ikkje bryr deg um meg, so tenk på mor mi som er syster di, og gjev upp denne striden.» Ketil tagde, berre hogg og hogg etter han. Tidrande sa då til mennene sine. «Eg forbyd dykk enno å bera våpn på Ketil, av di han vil snart sansa seg att. Men mennene hans kann de gjera som de vil med.» Dei tok då på mennene som kom farande. Striden drog seg ut or tunet og sud over vollen burt imot ein løk som gjekk der. Tidrande hadde heile tidi berre fare undan Ketil, og no var skjolden hans hoggen reint i fillor. Då Tidrande kom til løken, heldt han sverdet fyre seg, og hoppa baklengs over. I det same hogg Ketil til han i den høgre oksli so det lyste inn på lungone. Då tek han sverdet i den vinstre handi og hoppar over bekken og høgg til Ketil so han sig daud ned. So gjeng han over løken att, og gjeng burt på ei tuva som no heiter Tidrandetuva, og set seg. Då var alle Tidrandes menn falne, nær som Korekssønene, Gunnstein og Torkjel. Mennene til Ketil styrmde ikring han og breidde over liket, og so gjekk dei heim, trøytte, og mange såra. Tidrande sa til Gunnstein: «Korleis tykkjer du dette hev gjenge? No ser du at ofte kjem ilt av illom som eg sa. Men, gjort er gjort, og det nyttar lite å brigsla deg no. Hev du set noko til Asbjørn seinare i kveld?» «Eg hev havt anna å gjera enn å sjå etter den skarven,» sa Gunnstein. «Ja, eg hadde det no ikkje annsamare,» sa Tidrande, «enn at eg kunde sjå litt etter han og. I kveld då mennene hans Ketil kom farande, kom Asbjørn og ut, og skygnde og såg korleis det gjekk med oss. Men han for ikkje hermannsleg, og no gjet eg han gøymer seg utmed løken ein stad. Eller og driv han og ranar dei falne.» Gunnstein spratt upp og for ut med løken. Han fann Asbjørn og hogg han i tvo luter. Gunnar heitte ein mann som budde hjå Ketil. Han var handelsmann, ætta frå Hålogaland. Han var ein ung mann av god ætt, stor og sterk og ein gild kar i alle måtar. Han hadde varone sine i eit bur eit stykke frå garden, og hadde sete der og set dei over, og visste ingen ting um heile striden. Ei kona som var i tenesta hjå han, kom springande upp til han. Han sat då i døri og fjøra nokre piler. Kona sa: «Sant er som sagt er at ingen mann kann sjå korleis kvar er. Då Ketil baud deg hit, tenkte han nok ikkje det skulde verta so lite gagn i deg um noko kom på. Men her ligg du som ei bikkja med kvelpar, medan husbonden din ligg fallen, og mange av hans menn. Her hev kome ufredsmenn, og dei hev drepe Ketil.» Gunnar spratt upp, tok bogen sin, og la ei pil han nett hadde ferdig på strengen. «Hev dei kome seg burt dei som gjorde det?» spør han. «Nei,» svarar ho. «På tuva burtanfor løken, sit Tidrande og Korekssønene,» sa ho. Gunnar bende då bogen, og det tyktest vera samstundes, at strengen gall, og at Tidrande fall baklenges på tuva. Pili hadde gjenge gjenom brjostet hans. Gunnar spurde kven fall. Ho svara det var Tidrande Geitisson. «Å, for ei ulukka!» sa Gunnar. «Han var ein venesæl mann, og den eg sist vilde drepa.» Torkel Koreksson spurde Gunnstein, bror sin, um han var såra. Gunnstein sa han var noko såra — «men korleis er det med deg, Torkel?» «Inkje noko å røda um,» sa Torkel. So sa Torkel: «No treng me ikkje bia Tidrande lenger, og ikkje kann me koma til gards. Hestane våre fær me ikkje tak i, og ikkje er me rare til å ganga heller.» So la dei eit skjold over Tidrande, og tok sidan vegen upp brekkone. Det var alt myrkt, og det gjekk seint med dei. Dei gjekk til dei kom til den nedste brekka i skaret. Der er ein kvæv sunnanfor vegen som heiter Kidjekvæven. Ei å renn frå skaret og ned i kvæven, og der er ein stor foss. Nedanfor fossen er ein stor heller, som folk ofte søkjer inn i um hausten når dei fer over fjellet. «Me fær gå til helleren,» sa Torkel; «eg er so trøytt eg orkar ikkje meir.» Då dei kom til helleren, var Gunnstein so varm at han tok av seg klædi og kasta seg ned. Torkel sprette av seg beltet og reiv av seg klædi. Då rann innvolane ut. Slik hadde han gjenge nede frå Njardvik. Der døde Torkel. So var Gunnstein åleine att, og var sjølv mykje såra. Han tenkte fyrst på å gå vidare; men då han reiste seg, var han so stiv at han kunde ikkje flytta ein fot. So laut han vera der han var, um det var aldri so ille. Torbjørn Korek let ille i svevnen denne natti. Han vakna og skunda seg å vekkja sauegjætaren sin og sa: «Du fær taka tvo hestar og fara av garde med ein gong. Rid ut til Os og over Gonguskard til helleren de er vane å taka inn i når de er på dei kantar. Sjå vel etter der inne, og vert du var noko, so lat meg få vita det med ein gong.» Mannen for som han var sagd, og då han kom til helleren, lyste det av dagen. Der fann han Gunnstein, som endå levde, men som var so stiv av kulde og sår at han mest måtte berast ut og lyftast i salen. Dei kom heim til Koreksstad ut på dagen, og då hadde far hans laga ferdig laug, og stelte um Gunnstein det likaste han visste.

Desse tidender spurdest brått, og alle tykte vondt å høyra. Roar Tungegode, fosterfar til Tidrande, vart sjuk og døydde av sorg. Torkel Fullspak hadde vore nord i fjorden etter skreid, og kom heim dagen etter striden hadde stade. Det fyrste han fekk høyra var at far hans og Tidrande var falne båe. Torkel hauglagde Tidrande, frenden sin med stor sømd. Han ligg på ein bakke eit stykke frå bøen. Torkel kasta og haug over dei andre som var falne. Gunnar austmann rak han burt i stor vreide og med munge harde ord. Han sa han hadde gjort dei slik skam og skade, at det aldri kunde bøtast, då han drap Tidrande som alle lika og venta seg stor hugnad av. Gunnar kvarv då burt, so ingen spurde noko til han. Det var mange som leita etter Gunnar austmann, og vilde hemna dråpet på Tidrande. Torkel Geitisson var nærast til å hemna; men og Bjarne Helgesson frå Hov var nærskyld Geitissønene[2]. Droplaugssønene, Helge og Grim, var syskinborn til Tidrande, veit me, og skuldige å hemna han. Alle desse leita no etter Gunnar og vilde hemna Tidrande. Men ingen kunde finna Gunnar. Folk trudde helst han hadde kome seg fram til nokre andre nordmenn som hadde buder og skip ved Snotranes, millom Njardvik og Borgarfjord. Dei var 17 mann.

Frampå våren, då dagane tok til å lengjast, budde Torkel Geitisson seg heimanfrå Krossvik med 10 mann. Han for austan Lagarfljot og kom til Arneidsstad ein kveld. Droplaug og sønene hennar tok vel imot han, og han var der um natti. Um morgonen bad han Grim og Helge vera med ut til Njardvik og finna Torkel Fullspak, og sidan sud i fjordane. — «Eg vil prøva koma på far etter denne Gunnar, som folk no kallar Tidrandesbane, og som hev gjort oss so stor harm.» Brørne vart med Torkel. Dei for utetter heradet og tok med seg utvalde karar, so dei i alt vart attan. Um kvelden kom dei til Koreksstad, der Torbjørn og Gunnstein tok vel imot dei og baud dei vera um natti. Dei spurde Gunnstein nøgje ut um det som var hendt i Njardvik, og han fortalde alt saman, endå det var greidt å sjå han tykte det var vondt. Ut på morgonsida stod Helge Droplaugsson upp og vekte felagane sine. So gjekk han til Gunnstein og sa: «Du vil visst vera med, frende, ut til Njardvik.» «Eg vil nok, um de vil hava meg,» sa Gunnstein. So for dei av garde. Dei reid um Sandbrekk og Os og so upp mot Gonguskard til dei kom til siste brekka upp mot skaret. Der er ein kvæv som heiter Djupekvæven, og der delar vegen seg. Sumarsvegen gjeng på sørsida og vintervegen på nordsida. Ved vegskilet steig Helge av hesten og bad mennene setja seg i ring og passa båe vegane, men ikkje syna seg. Torkel Geitisson spurde kvifor dei skulde gjera so. «Eg høyrde mannemål uppi skaret,» sa Helge, «og no vil me handtaka dei, kven det so er.» So vidt dei hadde sett seg, kom det fem fullvæpna menn etter vegen. Det var Torkel Fullspak og nokre av tenestgutane hans. Helge og hans menn spratt upp og tok dei til fange fyrr dei visste ordet av. Helge spurde Torkel kvar han skulde av. Han skulde upp i heradet og krevja inn gjeld, sa han. «Kann du ikkje finna på noko likare?» sa Helge. «Ingen fer og krev inn gjeld på denne tid av året. Men eg trur nok eg skynar kva ærend du fer i. Du vil til Mjovanes og finna Helge Asbjørnsson og få han til å løyna Gunnar Tidrandesbane. Du trur han vil gjera det, av di du veit det er fått um millom han og meg.» Torkel svara: «Korleis kann du tenkja at eg vil løyna den mannen som hev gjort oss so stor skam og skade? Du hev då vel høyrt korleis eg rak han burt den same dagen eg kom heim?» «Eg fer ikkje etter kva du segjer,» sa Helge. «No kann du velja eilt av tvo: Anten so segjer du kvar Gunnar er, eller so drep eg deg her på flekken.» So reiv Helge herklædi og våpni av Torkel og hans menn, la dei ned og sette ein mann til å passa kvar av dei. So sa Helge: «Eg veit kva eg vil. Når ikkje du vyrder skyldskapen med meg, so evar ikkje eg meg med å drepa deg.» Då gav Torkel seg og sa: «Du sparar ingen, du Helge. Og det gjeng meg som andre. Skal eg velja, so vel eg å leva. Eg lyt då standa til at eg hev løynt denne mannen. Uppi heidi, ovanfor Njardvik gjeng ein sete i fjellet frå skaret og ut mot Skålenes. Midt imot garden hev det gjenge ei steinskrida. Der, millom steinane, slo eg telt for han, fyrr eg rak han burt. Teltet er jarngrått og samlita med steinane. Eg bar klædi hans dit og stelte so godt eg kunde, og der hev han vore sidan.» «Det var godt for deg at du sa sanningi,» sa Helge. «Ikkje for det, eg visste Gunnar måtte vera i di varveitsla. No skal eg ikkje gjera deg noko; men du kann ikkje få sleppa laus no straks.» So spurde Helge Torkel Geitisson: «Kva vil du no helst? Vil du fara over heidi og leita etter austmannen, eller vil du vera her og gjæta namnen din til middags?» Torkel Geitisson svara: «Eg vil helst vera her og gjæta namnen min. Me er ikkje so spræke, me våpnfjordingane, so til å fara etter Gunnar trur eg meir på deg.» «Du skal råda,» sa Helge. «No skal me skifta folki våre. Grim og eg tek med oss ti mann og leitar. De skal fara upp til Arneidsstad og bia der til eg kjem i morgon. Finn eg ikkje austmannen, so rekk eg heim til middags. Då skal me drepa Torkel Fullspak, dersom han hev loge. Hev han sagt sant, skal me ikkje gjera han noko. Kjem ikkje eg att til middags, skal du lata Torkel fara, av di då må eg hava funne faret etter austmannen.» So skildest dei.

Då Helge og hans folk kom upp i skaret, tok det til å ljosna av dagen. Frå havet drog upp uversskyer, og snart tok det til å snøa og blåsa. Då dei kom eit stykke ned i brekkone, såg dei seten ut etter lidi. Dei gjekk etter den og kom snart til skrida og såg teltet. Då var det halvljost. I denne stundi vaknar Gunnar austmann i teltet. Han vil ut for sjølve seg og ris upp i berre skjorta og linbrok, kippar sko på seg, men snører dei ikkje att. Inkje hadde han over seg, og inkje i hendene då han gjekk ut. Då han var ferdig, og heldt på kneppa på seg broki, høyrde han mannemål sunnanfor seg. Dei var alt so nær at han ikkje rakk attende til teltet og få på seg. Han for då ut etter seten alt han orka. Dei andre såg han, og tykte dei godtsom hadde han i hendene alt. Gunnar sprang so skorne fauk av han, og drog heller undan dei, av di han var utkvild. Han sprang ned bak husi og mot sjøen, og var då so langt fyre at han stansa og knytte broki betre på seg. Dei andre var og komne ned til husi og spreidde seg og vilde ringa han inne mot sjøen. Grim var den skjotaste og sprang ned og vilde gjera det av med han. Gunnar såg Grim koma og kasta seg på sjøen. Grim skaut spjotet etter han og råka i vinstre handi. Gunnar kippte spjotet ut og sumde uttetter viki. Det var svær sjø og snøver. Då ropa Helge: «Hev de set so kræv kar nokonsinn? Er det nokon som fysest å fara etter han?» Ingen baud seg til det. «Det er venteleg,» sa Helge; «for ikkje trur eg det er godt å søkja land der Gunnar stend fyre. No fær me springa til naustet og få oss båt; men sjå no vel etter kvar han legg til land.» Gunnar sumde over Njardvik og kom i land sunnanfor skrida, der som no heiter Gunnarsdæld. Dei som er kjende der, segjer det er reint utruleg ein mann kunde symja so langt. Han sprang so utover til Snotranes, der dei andre nordmenn hadde sett upp bud. Dit vilde han. Droplaugssønene rodde over viki og kom i land litt etter Gunnar, so dei såg kvar han for. Gunnar sprang inn i budi og bad dei andre hjelpa seg. «Her kunn me godt verja oss, me er mange nok.» Dei svara dei vilde ikkje våge liv og velferd for ei slik uheppa som han. Han gav då viki namn etter felagane sine. «Geitevik høver,» og so heiter viki enno. So for Gunnar upp Snotranes og tok leidi mot Borgarfjord. Droplaugssønene såg han for hjelpelaus frå viki, og umaka seg ikkje dit, men sprang beinveges ovanfor budene. Gunnar tok no til å armast. Han sprang berrføtt på klaken, og so kaldt var det at klædi fraus på kroppen. Men han fraus ikkje, han røynde seg for hardt til det. Dei andre drog no inn på han uppover åsen. Men det hallar bratt av mot sud.

Sunnan under halsen ligg ein gard som heiter Bakka. Der budde ein mann som heitte Sveinung på denne tid. Han var ein mangkunnig kar og ei kjempa. Son hans var ni år gamal. Det var ikkje fleire mannfolk på garden, men nokre kvende. Det var ålmenn tale at Sveinung var ikkje all der ein såg han. Sveinung hadde denne dagen reist etter torv på den kanten Gunnar for. Han heldt på og lessa då Gunnar kom springande og ropa: «Berg meg!» «Kva for?» «Uvenene mine er etter meg.» «Kven er du?» «Eg heitter Gunnar, og vert kalla Tidrandesbane.» «Kven er etter deg?» «Eg veit det ikkje visst; men eg trur det er Droplaugssønene.» «Det er bra,» segjer Sveinung, eg treng ikkje spyrja meir. Det er bra du fær løn for gripet du gjorde: å drepa den mann som alle hugde seg til.» «Eg dyl ikkje at verket var klent,» sa Gunnar, «likevel vil alle berga seg um dei kann.» «Legg deg ned millom grindane då,» sa Sveinung. «Endå det hjelper deg nok ikkje stort når slike karar er etter deg.» Sveinung tok av seg kufta og hadde på han, og no kasta han torv over han og køyrde heim. Droplaugssønene var kome ned på vestsida av halsen, og torvgarden var på den austre, so dei såg ikkje dette. Då Sveinung kom heim med lasset, stod son hans i døri. Han var i kvit kufta og vadmålsbuksor. Sveinung sa: «Tak staven din og spring og jaga heim sauene. Her ser ut til å verta fælt ver.» «Eg skal berre svinta meg inn og få på meg luva og vottar,» sa guten. «Då eg var ung, trong eg ikkje korkje luva elter vottar,» sa Sveinung. So sprang guten som han var, av di han var redd far sin. Sveinung velte lasset ved døri, so han som i var, vart liggjande duld, so set han inn hesten og reiser upp sleden. I same stundi kjem Dropplaugssønene. Dei helsa, og Sveinung helsa venleg attende. Han spurde kva dei for etter. Helge spurde um han hadde set nokon mann springa der, — «med du køyrde torv.» «Eg såg ingen annan enn sjølve meg,» sa Sveinung. «Men vil de ikkje inn og kvila.» Helge sa dei trong ingen ting. «Eg er meir forviten etter å høyra um du ikkje råka ein mann burte i torvtaket. Du må ha set han.» «Eg er ikkje sikker heller,» sa Sveinung, «eg syntes det sprang ein mann med ljose klæde der burte. Det må vera den same som spring der sud i fjellet.» Han peika. Dei såg ein sprang der, og for av garde. Då kasta Sveinung torvi av Gunnar. So tok han kniven og skar dei frosne klædi av han og gøymde han i høystålet i fjøsløa. So gjeng han attende og tek til å lø upp torvi. Droplaugssønene sprang sudetter so hardt dei vann. Med eitt sting Helge på foten, stend still og segjer: «Denne mannen spring svært lett til å vera nykomen or sjøen og hava sprunge berrføtt på klaken i heile dag. Og høyr! no ropar han etter sauene.» Gunnstein Torbjørnsson sa: «Det kann han gjera til å narra oss.» «Han er ikkje lik Gunnar heller,» sa Helge. «Sveinung hev sikkert sendt son sin av etter sauene, til å narra oss og få tid til å gøyma Gunnar. No skal me snu og tala med Sveinung.» Dei gjekk attende til garden og fann Sveinung, som stod og lødde torv. Han spurde kvi dei kom att so brått. «Av di me trur mannen er i di varveitsla og ikkje burti fjellet; det er son din,» sa Helge. «Eg tenkte gutungen var inne,» sa Sveinung; «og ikkje skynar eg korleis eg skulde fenge gøymt nokon.» «Han låg vel i sleden, og du velte han av med torvi. No vil me ransaka her,» sa Helge. «Ja, de hev makt til det, so mange som de er. Men eg hev aldri fyrr vorte ransaku som ein tjuv.» Dei gjekk no inn og leita alle stader, men fann inkje. «Me fær leita i fjøset og løa og,» sa Helge. Sveinung gjekk då inn og tok eit stort sverd. So gjeng han til fjøset og let upp døri. Han snudde seg til Helge og sa: «Du Helge som er lovkunnig, veit vel kva lovi segjer, at ikkje fleire skal gå inn enn fyre er. No er eg ein; og ein av dykk kann koma inn. Eg vil ikkje hava buskapen skræmd, og kanskje skamfaren av ståket og våpni dykkar. I løa er mykje høy, og myrkt er der og, av di eg hev fyllt gluggane med møk, som no er stivfrosi. Det er best de høgg upp gluggane, og so gjeng du, Helge, med inn og ransakar.» So gjekk han inn i fjøset, og Helge fylgde. Grim og dei andre tok til å hogga upp gluggane; men det gjekk seint då møki var klaka heilt igjenom. Helge leita i fjøset både i båsar og bingar. So gjekk dei i løa. Sveinung sa: «No fær du standa i døri med eg gjeng upp på staen og velter ned. Kjem du på staen fyrr eg hev reinska undan, skjemmer du ut dei staselege klædi dine.» So gjekk Sveinung upp på staen og tok Gunnar og la han innåt veggen. So tok han og velte han framover ihop med høyet til han inntulla i eit svært høyflak rulla ned for føtene til Helge. Endå rakk Sveinung å rulla ned tri høyflak til, fyrr dei andre fekk hogga gluggane upp so det vart ljost i løa. Då gjeng Sveinung ned av staen og segjer: «No ser de alle gøymslor her. No fær de tæ upp høyet, for anten er han i høyet, eller so er han ikkje her på garden. Men eg vil ikkje hjelpa dykk lenger.» Helge drog på det og sa: «Det trengst visst ikkje å leita her lenger.» So for dei burt, utan å beda farvel til Sveinung. Då dei kom sud i gjordet, møtte dei guten med fenaden.

Då Droplaugssønene vel var burte, tok Sveinung austmannen og fylgde han ned i naustet sitt. Framme i naustet låg storbåten kvelvd, halvt nedgraven i jord og snø. Sveinung tok ein staur og fekk eit hol under sida på båten, so Gunnar kunde krabba inn. So moka Sveinung snø og sauetad over. I det same kom guten med fenaden, som dei bruka å hava i naustet i styggever. No trakka sauen til, so ingen kunde sjå der var nygrave. Då Droplaugssønene var komne eit stykke av garde, stakk Helge på foten og sa: «Sant er som sagt er: etterpå er styvingen klok. Me hev ikkje leita vel nok hjå Sveinung.» «Kvar trur du han er då?» sa Grim. «Fire flak velte Sveinung av staen, og det fyrste tyktest vera det tyngste,» sa Helge. «Fyrst etterpå bad han oss leita.» «Kvi kom du ikkje på det fyrr?» sa Grim. «Eg kom fyrst til å tenkja på det no,» sa Helge. «No fær me prøva ein gong til.» — Dette hev sume lagt ut som at Helge nok skyna kvar Gunnar var, men torde ikkje gjevast um, av di han var eismal i løa med Sveinung. «Skal me leita i fjøs og løe ein gong til,» sa Grim. «Det trengst ikkje no,» sa Helge. Dei gjekk attende, og kom til gards som Sveinung kom upp frå naustet. «Gjeng du i ring, Helge?» sa Sveinung. «Det ser so ut.» «Kva vil du no då?» «Leita meir.» Sveinung lo: «Kvar er han då?» «Han var i det fyrste høyflaket du velte. Det var tyngst.» «Du fær dit og taka han då.» «Å, du hev nok funne ei onnor løynd for han no.» «Kvar vil du leita no då?» «No vil me leita i naustet ditt.» «Det er rimeleg de finn han der,» sa Sveinung. «Gimbrane hev vel gøymt han. Dei er sløge dei. Men slepper de ut sauene mine i uveret, skal de og syta for å få dei inn att. Båten min ligg der, det er den einaste gøymsla der er. Men fordervar de han, fær de bøta skaden.» Dei gjekk no åt naustet og slepte ut sauene. Sveinung sette seg i brekka og såg ut over sjøen. Då dei kom inn, sa Helge: «Dette er som Sveinung segjer, her er ikkje andre gøymslor enn under båten. No fær de hogga han laus og flytja han.» Grim sa: «Det trengst ikkje. Lat oss berre stinga spjoti våre under, so kjenner me nok um der er nokon. Det er so gild båt at det er synd um me skader han.» Dette rådet tok dei, og stakk spjoti sine inn under båten alle stader. Gunnar merka det og tok tak i båtbandi og spente imot og lyfte seg soleis upp under båten. Han fekk likevel eit stort sår; eit spjot gjekk gjenom eine låret; men han rykte seg ikkje, og han som stakk, gådde ikkje noko. Då dei hadde leita det dei vilde, gjekk dei ut av naustet utan å bry seg um sauene. Sveinung sat på bakken og såg stygg ut. Han skifte leter, var stundom bleik som bast og stundom svart som jord, og håret reiste seg på hovudet hans. Dei skyna at hadde dei fenge tak i austmannen, so hadde Sveinung bruka trolldom mot dei. So for Droplaugssønene burt for godt, og Sveinung tok Gunnar og hjelpte han i hus og stelte såret hans.

Droplaugssønene for sud til Dysjemyr, og kom der seint på kvelden. Der budde ein mann so heitte Gunnstein. Han var gode i Borgarfjord og hovding. Han var sambror til Sveinung. Gunnstein var og ein stor og sterk kar. Dugande var han, men ikkje greid å kjeppast med. Han hadde same naturi som Sveinung, sa folk; han var ikkje einhama. Gunnstein tok vel imot Droplaugssønene og baud dei vera der um natti. Dei takka og fylgde inn. Delte var etter nattverden. Gunnstein sette seg framåt med dei åt, og spurde kva dei for etter denne gongen. Helge fortalde frå fyrst til sist, ogso um korleis det hadde gjenge hjå Sveinung um dagen. Då Gunnstein høyrde Sveinung var med, lydde han etter og spurde upp att, men Helge fortalde som ingen ting var. Då Helge hadde fortalt, tok han kniven sin og skar seg noko kjøt av ein lem som låg på bordet. «Eg hev høyrt de hev gild sau her i Midfjorden,» sa han; «men dette skulde ein tru var av naut og ikkje sau.» Gunnstein svarar ikkje, men tøygjer seg fram og grip Helge um høgre handleden og kreistar so handi dovnar og kniven fell ned på bordet. Helge triv seg um handleden og ser burt på Gunnstein. Gunnstein sit bleik som eit lik, og kvart håret er som bust. Helge sa: «Ditt udyr! vil du hamast på oss no?» «Eg skal ikke trolla på deg,» sa Gunnstein; «men halda vil eg, til eg hev høyrt med sannom at du ikkje hev gjort bror min noko.» «Slepp meg! eg hev ikkje gjort han noko. Ikkje for det! trollmann er han, han som du, verre og ikkje betre.» «Slik kar er du, Helge, at du er vel ikkje redd å segja sanningi,» sa Gunnstein og slepte handi. Helge spratt då upp frå bordet og alle hans menn. Dei sette seg på benken og vilde ikkje eta meir. Inkje beinet vilde dei taka mot meir, men la seg i klædi sine som dei gjekk og stod. Ut på morgonsida gjekk Helge ut. Det var då vegljost, men svær skygang for månen. Helge gjekk inn og vekte folki sine og sa at no var vegen godt farande. Dei for, utan å beda velliva med Gunnstein, og gjekk upp på heidi. Vegen var fælt tung, og då det vart ljost, sette dei seg og kvilde. Helge hadde lagt spjotet sitt over knei, og då såg han at det var blodut over alt. «Sant er som som sagt er,» mi Helge, «ofte vantar minste munen. Der hev austmannen lege under båten likevel. Ein blekk hev han fenge av spjotet mitt; men ikkje veit eg kor mykje det kann vera. No hadde me havt han, um de hadde gjort det eg sa, og brote laus båten.» Dei svara: «Lat oss fara attende so fort me kann, og finn me ikkje Gunnar, so drep me Sveinung.» «Det var han verd,» sa Helge; men det er ikkje kvar manns sak å kjeppast med dei brørne. Og Gunnar er me nok ikkje lage til å nå denne gongen. Sveinung hev for mykje under hetta til det. Få er og Gunnar like i raustleik og krævleik.» Dimed stod Helge upp, og dei gjekk til dei kom til Arneidsstad. Der råka dei Torkel Geitisson som spurde korleis ferdi hadde gjenge. Helge fortalde, og Torkel meinte at saki no stod verre, når slike karar som Sveinung og Gunnstein var komne med. Torkel hadde sete over namnen sin til høgstdags — «då slepte eg han, og han for heim til Njardvik.» Torkel Geitisson for so heim til Krossvik.

Denne tidendi spurdest vidt, og folk sa, at Gunnar hadde greidt seg der det tyktest vera vonlaust. Straks etter for Sveinung heimanfrå og hadde Gunnar med. Dei for heiane og stana ikkje fyrr dei kom til Mjovanes og fann Helge Asbjørnsson. Helge tok imot Gunnar og gøymde han i utburet sitt. Ingen annen visste um det enn Sveinung og Helge. Der var Gunnar vinteren over; men folk trudde han var hjå Sveinung.

So leid våren fram mot tingtidi. Tinget var på Kidjafell og Helge Asbjørnsson skulde setja og helga det. Helge skyna han kunde ikkje både fara og helga tinget, og stella for austmannen so ingen fekk vita um han. Han tok då det råd at han fortalde Tordis, kona si, at Gunnar Tidrandesbane var der. «Og no vil eg at du tek på deg å stella for han og passa på at ingen fær spurlag på han med eg er på tinget.» Tordis svara: «Underleg mann er du, Helge, som kann tenkja deg at eg vil hegna um den mannen som hev gjort oss slik skade. Eg skal lata drepa han, fær eg tak i han. Det ser ut som du berre vil skipla freden med frendane dine; for no vert det visst endå meir grått imillom dykk. I morgon skal eg senda bod til Bjarne, bror min, so fær han æra av å taka Gunnar.» «Du gjer som du vil,» sa Helge; «eg gjev han i ditt vald. Kanskje du minnest kor mykje du vart vyrd med du var heime hjå bror din? Du gjekk som ei onnor tenestgjenta der. Kanskje du minnest kva du hev meg å takka,» heldt Helge ved; «her rår du, og er lite mindre vyrd enn eg sjølv. Men set du no fram mannen under øksi til Bjarne, bror din, so skal du herifrå og heim att til Hov, so fær du sjå kva vyrding du fær. Aldri kjem du i mitt hus meir.» Tordis svara: «Eg vyrder ikkje trugsmålet ditt. Bjarne vil nok halde meg likso gjævt som du.» So skildest dei, og kvar tykte sitt. Um morgonen kom tingmennene til Helge, og han reid til Kidjafell og helga tinget. Då Helge var reist, gjekk Tordis til utburet og stelte mat for Gunnar, men sa ikkje eit ord til han. Ut på kvelden, då folk hadde sett seg til bords, vart det banka på døri i Mjovanes. Det var nær åtti mann, og fyre dei var Bjarne frå Hov. Tordis gjekk ut, og systkini helsa venleg på kvarandre. Ho sette folk til å stella hestane deira, og andre til å taka imot klædi og stella mat. Etter maten vart gjestene vist til sengs. Då alle hadde lagt seg, gjekk Tordis til sengjeromet åt bror sin, og dei talast ved um mykje og mangt. Sist sa Bjarne: «Det er ærendet mitt hit, at eg hev fenge njosn um at Gunnar hev vori her ei tid. No, Helge er på tinget, er han venteleg i di varveitsla.» Ho svara at han var ikkje der. «Kann du tenkja eg vilde hegna um ein mann som hev hogge slikt skar i ætti vår.» «Eg veit at hen er her, og eg kom av di eg venta du vilde hjelpa meg. Eg veit og kvifor du dyl han. Helge hev vel vara deg og truga med å reka deg burt, og mint deg um korleis du vart mismætt heime. Skulde du no koma til Våpnafjord, skal du verta likso mykje vyrd der som her i Fljotsdal.» Tordis svara at ho kunde ikkje segja det ho ikkje visste. «Dulram er du,» sa Bjarne; «men eg veit han er her, og eg kann noko so nær gjeta kvar han er og. No vil eg bjoda deg sju hundrad i sylv eg her hev og godt fe er det, um du sel mannen i hendene mine.» «Du er mykje flusare no enn då eg var heime,» sa ho, «og det er ingen skade. Men dette feet vilde eg ikkje taka mot, um eg so visste kvar han var.» «Då skal me ransake her i morgon,» sa Bjarne, «og eg tenkjer nok me skal finna han, og drepa han skal me for augo dine.» «De kjem visst ikkje til å finna han,» sa Tordis. So stod ho upp og gjekk til romet sitt, hugtung som rimeleg var. Då alle hadde sovna, gjekk Tordis og vekte ein av tenestgutane. «Du skal fara so fort du kann, upp til Kidjafell på tinget. Du skal segja Helge at han må koma heim so fort han kann, og ikkje fåment. Her er kome gjester som eg ikkje kann vyrdsla so sømeleg eg gjerne vil når han ikkje er heime, av di eg veit ingen mann eg skuldar meir sømd enn Bjarne, bror min. Rid no so fort du kann. Greider du dette ærendet vel, skal du ikkje gjæta sauer meir, det lovar eg deg.» Han reid av garde alt han kunde, og kom til tings i grålysingi. Då Helge høyrde bodet frå Tordis, spratt han upp og vekte mennene sine og bad dei henta hestane so fort dei vann. So reid han fra tinget og heim med halvtanna hundrad mann. I Mjovanes vekte Bjarne mennene sine tidleg um morgonen. «Me skal av garde med ein gong,» sa han. Tordis bad at han måtte då bia til dei hadde fenge seg mat. Bjarne sa han nentest ikkje å ransake ho som ein tjuv. — «Endå du fortente det vel, som ikkje vil meg anna enn vondt. Og eg skulde nok finna han um eg vilde.» Syskini skildest lite blide denne gongen. Då Bjarne var komen utmed vatnet, såg han govsky ovanfor garden i Mjovanes. Helge hadde ride so fort at han kom til tuns fyrr Tordis hadde gjenge inn. Ho snur seg då mot Helge og helsar han blidleg og fortel um Bjarne og samrøda med han. Helge takkar ho. «Eg visste nok eg var godt gift; men eg visste ikkje, at du var so mykje til kvende. No kann eg rida til tings att, dersom du trur deg til å vera eismal heime.» So reid Helge til tings, og Tordis styrde heime. Gunnar var der sumaren til endes og vart vel halden; men dei heldt han løynd.

Droplaugssønene heldt so god vakt at Gunnar aldri nådde skipet sit. Eignalutne sine fekk han heller ikkje tak i, utan nokre få. Dei andre austmennene siglde til Norig um sumaren, og fortalde at det var på voni um Gunnar kom til Hålogaland meir.

Um sumaren på Altinget la Torkel Geitisson fram fe for hovudet av Gunnar, og bad hovdingane taka han kvar dei nådde han. Alle lova dette, og helst venene åt Torkel. Der var Torkel Eyolvsson. Han var gift med Gudrun Usnivsdotter. Ho hadde fyrr vore kjær i Helge Asbjørnsson og dei hadde sendt gåvor seg imillom. Dette visste ikkje Torkel Eyolvsson då han fekk ho. Ut på hausten sende Helge Gunnar frå seg med eit par mann til fylgje. Dei for nord Mødrudalsheii og til Myvatn, so vestover att til Helgafell. — Helge sende med jarteikn og bod til Gudrun at ho laut taka godt mot Gunnar, og prøva få han ut or landet næste sumar. Torkel Eyolvsson hadde lova å drepa Gunnar, veit me; men det høvde so heppe han ikkje var heime då Gunnar kom. Gudrun tok ovgodt imot Gunnar, og sende mennene hans Helge attende med gode gåvor. Gellir heitte son til Torkel og Gudrun. Han var ung, men ein gild kar og ein stor farmann. Denne sumaren var han på vitjing hjå foreldri sine, og skipet hans låg i Laksaros. Då Gunnar hadde vore på Helgafell ei natt, kom Torkel heim seint um kvelden. Der var mange menn, og dei drog av dei våsklædi og gjorde upp store eldar i halli. Folk gjekk til og frå. Torkel såg det kom inn ein mann i blå kyrtel og grå kappa, og med ei kvass øks i handi. Mannen var ikkje høg, men svært før, ljoshåra var han, rettleitt og ven. Torkel spurde kva dette var for ein kar. Han svara han heitte Gjest. Torkel stirde på han ei rid og sa: «Etter fråsegni er du fælt lik den karen dei kallar Tidrandesbane, som hev vore i austfjordane ei tid. Kvar er du heime, og kvar skal du av?» Han vart heller ordfallen og svara ikkje. Torkel segjer: «Eg trur du er ein annan enn du segjer, og eg tenkjer eg hev gjete namnet ditt rett nok.» Gunnar svara: «Enn um so er, kva vil du so gjera?» «Det skal du straks få vita,» sa Torkel og spratt upp og greip sverdet Skavnung, det han sidan hadde med då han drukna i Breidefjord. Torkel sprang over elden og hogg til Gunnar. Gunnar bægde av med øksi, og so hardt hogg Torkel at sverdet vart mest hangande fast i øksi. So hov Gunnar øksi. I medan hadde folk sprunge inn i stova og sagt Gudrun kva som gjekk fyre seg i eldskålen. Gudrun kom no og sa til Torkel at han laut stagga seg. «Du skal ikkje gjera han ein grand, elles so skil eg meg i denne dag. Denne mannen vart meg send av venene mine til hald og til traust, og eg etlar å halda han som son min til eg kann senda han ut or landet til sumars. Og um nokon blæs so mykje som eit hår av hovudet hans, so skal eg løna det so godt eg kann. Og det er sume som segjer at det er lite moro å verta ute for vreiden min. Og denne gongen skal eg so visst ikkje spara på det som vondt er, um nokon gjer han mein. Du Torkel treng ikkje bry deg um han; han skal berre hava mitt umsjå og mine velgjerningar». «Oftast er du rådgjerug, Gudrun,» sa Torkel, «og ingen måte kann du, fær du det ikkje som du vil. Eg vert helst litenmann eg, når du lutast til.» Med det roa Torkel seg, og Gunnar vart der vinteren over i fred og ro.

Um våren spurde Torkel Gudrun: «Kva skal so gjerast med Gunnar, felagen din, at du tykkjer det er godt nok?» «Det skal eg snøgt segja deg,» sa Gudrun. «Det skipet Gellir siglde heim i fjor sumar, ligg i Laksaros. Det vil eg bu til utferd i sumar, og leggja til full ladning og gjeva Gunnar det. Gellir kann vera heime i sumar.» Torkel sa ikkje imot. — «Det er fælt til ofse med deg. Og no som fyrr vert det vel ikkje fred å få, um du ikkje fær det som du vil.» Morgonen etter denne samrøda let Torkel skipet skuva på vatnet. Sidan ladde han det med gode varor og sparde ingen kostnad. Då skipet var seglbutt, fylgde dei Gunnar um bord og gav han alt saman med rå og reide. Gunnar takka dei vel både for gåva og den vyrdnad og hjelp dei hadde gjeve han. So siglde han og fekk god bør, og tok land i Norig der han vilde. Far hans var herse og ein megtig mann på Hålogaland. Det vart sidan mykje kyt over Gunnar, av di han hadde greidt seg åleine mot slike kjempor som var etter han. Sumaren etter lasta Gunnar skipet med god ladning og sende det ut att til Island, og attåt dyre eigneluter i gåvor til Gudrun og Torkel og andre han hadde godt å løna.

Det var ein mann som heitte Hallstein. Han budde på Veavoll i Fljotsdalsherad og var svært rik. Hallstein var enkjemann og hadde tvo søner, Sigvat og Snorre, storlåtne karar båe. Denne Hallstein fridde til Droplaug, endå Spak-Berse rådde han ifrå. Droplaugssøne drog på det, men sa at mori fekk råda. Ho sa at det hadde gjenge tilbake med midelen deira, so no vilde ho gifta seg med Hallstein dersom han ikkje vilde krevja noko medgift og attåt lova at Helge og Grim skulde erva til liks med hans andre born — «av di aldri kann eg løna avlidne husbonden nok for hans godvilje.» Grim og Helge sa ho trong ikkje bry seg um dei, dei hadde midel nok; men Droplaug sa Hallstein fekk henne ikkje på andre vilkår. Hallstein samtykte i alt, og so vart dei feste. Hallsteinssønene var mykje hjå Ramnkel Toresson, ein namngjeten hovding som då var på sitt beste. Då dei høyrde um festarmålet åt far sin, vart dei sinna og for heim til Veavoll og skifte alt fe til helmings, og tok morsarven sin og for burt. Dei vilde ikkje eingong vera i brudlaupet, og Ramnkel Toresson og Helge Asbjørnsson kom ikkje heller. Dette tykte Droplaugssønene var fælt svivyrdeleg. Droplaug og Hallstein fekk ein son som vart kalla Bjørgulv etter morfar sin. Han vart ein dugande kar og tidleg vaksen.

Droplaugssøne for jamleg og vitja mor si, og kvar gong heftest dei lenge på Bersestad hjå Berse. Det var ein ting Berse og Helge var svært usamde um: Berse var ein stor blotmann og elska gudane sine. «Eg veit ingen ting eg likar so ille,» sa Helge, «som at du kann tru på desse tingi som folk hev gjort med hendene sine, og som korkje kann gagna seg sjølv eller andre og er både blinde og dauve og mållause. Eg vilde vera mykje lenger hjå deg enn eg er, for i alle ting er du god imot oss, var det ikkje for dette.» Berse svara: «Du vilde vera den klokaste på Island, av dei som no veks upp, um du kunde tru på deira miskunn.» Helge sa: «Gjev eg aldri må verta so uheppen at eg ventar meg noko godt av desse styggetingi som ikkje er til anna enn ilt.»

Droplaug og Hallstein budde saman i sju år og forliktest vel; men etter den tidi hardna samfara deira, og det vart mykje uhugge. Dei hadde mykje fe saman, og Droplaug sende ofte bod til sønene sine at dei skulde koma og skifta millom dei; men dei let det drygja ei tid. So ein dag utpå vinteren, kom det atter ein sendemann frå Veavoll til Arneidsstad med bod frå Droplaug at no måtte dei koma straks. Dei svara ikkje større på det. Leid av nokre dagar kom det atter ein mann med same bodet. «Far heim,» sa Helge, «og seg at me kjem når me synest det høver.»

So ein dag på nyåret vekte Helge Grim og bad han vera med. Dei klædde seg og tok ut. Vinteren var hard, og denne morgonen var det reint fælt. Snørøyken stod etter fjelli like til havs, og kaldt var det so det beit. Dei for fyrst ned gilet og på isen; men det vart reint umogleg. Det snøa og bles og fauk, so dei såg ingen ting. «Her er mykje verre enn eg tenkte,» sa Helge, «me fær fara over heidi og fram med gardane.» Dei so gjorde; men veret snudde og vart heller verre. Dei gjekk lenge um dagen og vasa og visste ikkje kvar dei for. Ein stad måtte dei over eit svært gil. «Kva for eit gil er dette tru?» sa Grim. «Dette må vera Ørevsgil millom Bersestad og Skrida,» sa Helge. «Det trur eg ikkje,» meinte Grim; «det er visst best me dreg oss nedover til bygdar; so vert me vel mottekne kvar me kjem.» Dei so gjorde; men det var like fælt å koma fram, og då dei kom i låglendet, visste dei ikkje dåmeir kvar dei var. Dei gjekk so uppetter heradet, og kom til slutt til ein bergklove der det var noko lettare å fara. Best det var, miste dei fotfestet og datt utover ein hengjeskavl. Det var blautt nok under, so dei naua inkje, men lo godt då dei kom ned. Dei stakk broddstavane sine gjenom snøen og kjende at det var is under. Grim spurde um Helge kunde segja kvar dei var no. «Slett ikkje. Eg veit ikkje um annan is her enn Lagarfljot; her er ingen løk heller, det eg veit.» «Ikkje eg heller,» sa Grim. Dei gjekk so av isen og burt mot ein rant. Der såg dei det svortna i noko gjenom uveret. Det var eit sterkt gjerde, so høgt at Helge sovidt nådde uppå det med handi. Dei gjekk umkring og fann at det var rundt. Det var eit led med ei sterk grind som var læst. Helge sa: «No veit du vel kvar me er komne?» «Ikkje meir enn fyrr,» sa Grim; «her hev eg aldri vore, det eg veit.» «Eg veit det,» sa Helge; «dette er hovet til Berse, fosterfar vår.» «Lat oss skunda oss herifrå då,» sa Grim. «Nei,» sa Helge, «no vil eg sjå dei som er inne her.» So braut han låsen frå grindi med sverdet, og gjekk sidan burt til hovet og braut upp der. Då segjer Grim: «Ille gjer du no, frende, når du bryt sund og øydeleg her. Det vil Berse, fosterfar din lika storille.» Helge svarar: «No vil eg vita korleis desse karane er å koma til. Det er ikkje visst eg treng meir til dei ein annan gong, um dei ikkje kann hjelpa no.» So gjekk dei inn i hovet og såg at der var ljos frå alle sidor og ingen skugge. Tjelda var det over alt. Gudar sat på båe benker, og alt glodde av gull og sylv. Dei rengde med augo og baud ikkje dei som komne var. Frøy sat der samsætes med Tor. Helge stana fyre dei og sa: «Her sit de, herjans-sønene[3], og dei som dyrkar dykk synest visst de er sømelege hovdingar. Um de no vil at me brørne skal tru på dykk som andre, so fær de stå upp og vera gjestmilde mot oss, av di no er det fælt ver ute. Gjer de no so, so skal me tru på dykk som andre; men er de tverre, so talar me ikkje meir med dykk.» Men dei var store på det og tagde. So gjekk Helge tvert over golvet, der sat Frigg og Frøya. Han sa det same til dei, og lova han skulde gjera vel mot dei, um dei gjorde vel mot han. Grim sa: «Gjer no so vel å ikkje skifta fleire ord med desse illmenni. Lat oss fara burt.» «Ikkje skal eg gjera som andre, og springa over gjerdet der det er lægst,» sa Helge. So gjekk han på Tor og rykte han or sætet og flengde klædi og stasen av han og hivde han i golvet, og like eins gjorde han med alle dei andre og. So bar han klædi og stasen burt i ei krå og breidde over so det ikkje skulde taka skade. Grim sa: «Dette er lite karsstykke, for desse kann ikkje hemna seg. Og no vert du uven med Berse, fosterfar vår. Eg kallar dette dårleg verk.» «Dette er det beste arbeid eg hev gjort,» sa Helge. «Dei hev villt vegen for meg i dag; for aldri hev eg fare vill fyrr.» So gjekk dei ut og let hovet standa ope. Dei kom til Veavoll seint um kvelden og vart vel mottekne. Men dei hadde vore der i mange dagar fyrr uveret gav seg. Droplaug tala lenge i einrom med sønene sine, og ingen fekk vita kva dei rødde um.

Nokre år etter kom Helge frå hausttinget og for um Veavoll. Droplaug sa då til Hallstein at han skulde bjoda Helge å vera der um vinteren. «Eg bryr meg ikkje stort um det,» sa Hallstein; «eg vil heller gjeva han nokre uksar eller hestar.» Men ho gav seg ikkje, og so baud han Helge å vera der, og han tok imot[4]. Hallstein hadde ein træl som heitte Torgils. Ein dag tala dei lenge i einrom Droplaug, Helge og Torgils træl. Ingen fekk høyra kva dei rødde um. Torgils træl hadde arbeidet sitt eit stykke frå garden, i eit sauehus med løe som låg der. Ein dag kom han til Hallstein og sa at no måtte han vera med og sjå til sauene og høyet. Då dei kom dit, hogg Torgils Hallstein i hel med ei øks som Helge åtte. Helge kom med det same ned lidi, der han hadde set til hestane sine. Då han såg Hallstein var vegen, sprang han til og drap trælen. Sidan gjekk han heim og fortalde mor si denne tilburden. Ei tid etter kom det ut millom folk at Droplaug og Helge hadde vore lenge i einrom med trælen fyrr Hallstein vart drepen, og dei vart skulda for å hava lagt upp med trælen. Helge Asbjørnsson tok saki upp og stemnde Droplaug og Helge for svikråd mot Hallstein, og budde saki til Alltinget. Helge Droplaugsson hadde vondt for å få hjelp i denne saki, so han fekk ikkje andre med seg enn Torkel Geitisson og Ketil Tidrandesson. Då Alltinget skulde byrja, tok Droplaug son sin, Bjørgulv, og den eigedom ho kunde få med, og for til Færøyane og kjøpte seg gard der. Soleis er ho ute av soga. Sønene til Hallstein var utanlands på denne tid, og difor førde Helge Asbjørnsson saki. Han hadde møtt svært mannsterk til tings. Det vart freista forlik; men enden vart at Helge Asbjørnsson fekk sjølvdøme. Han dømde at for drapet på Hallstein skulde bøtast tolv hundrad i sylv og femtan kuverd, og Helge Droplaugsson skulde vera utanlands i tri år. Fyrr han for, måtte han ikkje vera meir enn ei nott på kvar stad; og for han ikkje, skulde han vera utlæg for Helge Asbjørnsson millom Smørvassheii og Lonsheii. Helge vilde ikkje fara utanlands. Då slo Grim, bror hans, seg i lag med han, og dei var um vinteren i Krossavik, men for elles både til gjestebods og tings som um Helge aldri var fredlaus.

Torgrim Skinnhuva budde på Midbø i Nordfjorden. Kona hans heitte Rannveig og var skyld Droplaugssønene. Um våren på Muleting bad ho Helge koma og skifta millom ho og Torgrim, av di ho vilde skilja seg frå han, og Helge lova dette. Nokre år fyrr hadde det høvt so at Helge Droplaugsson skulde segja upp lovi på hausttinget på Tinghovda. Midt i leksa kom han av det, og vart standande og hakka. Folk lo, og Helge Asbjørnsson mest. Helge Droplaugsson vart sinna og sa: «Du trur deg vel når Ramnkel er med, Helge.» «Det kvittar meg eitt,» sa den andre; «kanskje me ein gong kann møtast slik at me ikkje skilst heile båe.» «Eg er ikkje redd trugsmåli dine,» sa Helge Droplaugsson; «av di eg hev tenkt å leggje stein over hovudet ditt, um me møtest slik.»

Helge og Grim vart samde um at dei skulde fara og skifta millom Rannveig og Torgrim Skinnhuva med ein gong. Torkel Geitisson og ein som heitte Gunnstein frå indre Krossavik og tvo tenestgutar vart med. Dei for aust over heii og kom til Torkel på Torvestad. Dotter hans heitte Torve og vart kalla Liarsol. Ho var glad i Helge, og dei tala mykje saman denne gongen. Ho sa ho kjende på seg at han kom ikkje att frå denne ferdi, og ho gret sårt då ho fylgde dei til vegars. Helge sprette av seg eit fint belte med kniv og gav ho. Frå Torvestad for dei til Straumi; og mannen der, Helge, vart med, so dei vart sju i alt. På Eivindarå vart dei vel mottekne av Gro. Der la Helge att sverdet han hadde etter far sin. Det var ein huskar der som var flink til å stella våpn, og Helge bad han stella litt på sverdet og tok eit anna i staden. Frå Eivindarå for dei til Nordfjorden og kom fyrst til ein Torstein som var gift med Tordis, syster til Rannveig. Der råka dei Torkel Svarteskald, bror til Torarin frå Straumsfjord, og ein mann med han. Der var dei um natti, og Helge og Torkel vart gode vener. «Kvar etlar du deg herifrå?» spurde Helge. «Ut til Nes til Bjarne; han selde lereft for meg i vinter. Eg vert der vel tri dagar,» sa Torkel. «Eg vilde gjerne hava selskap over fjellet,» sa Helge. Torkel svara han vilde og gjerne det. So for dei i lag til Midbø. og Torkel vidare til Nes. Helge banka på døri i Midbø, og Rannveig kom ut. Helge sa: «Vil du no skiljast med Torgrim?» «Det vil eg gjerne,» sa ho. So nemnde ho seg vitne, og sa seg skild frå Torgrim Skinnhuva. Ho tok alle klædi hans og kasta i landgrefti. Etter det for dei burt av di Helge vilde koma att seinare og skifta millom ho og Torgrim. Dei reiste til Fannardal, og kom dit til dugurds.

So snart dei var burte, reis Torgrim upp og tulla sengklædi um seg, av di alle klædi hans var utskjemde. Han sprang til Hov til Torarin Sågylta, som var kjempekar og ein klok kar. Torarin sa: «Kvi er du so tidleg, Torgrim, og so tuskeleg klædd?» Han svara at kona hans var teki frå han — «og no vil eg beda deg um hjelp i denne saki.» «Fyrst vil eg gjeva deg klæde, for det treng du,» sa Torarin. Etter dugurden sa Torarin: «Eg vil råda deg til å gå til Helge Asbjørnsson og beda han hjelpa deg. Vrid han seg undan, so spør um han minnest dei ordi han lyste på hausttinget på Tinghovda. Vaknar han ikkje då, lyt du erta han meir. Seg at Helge Droplaugsson vil fara over fjellet um tri dagar og at han hev sju mann med. Stell det so at du kjem seint til Mjovanes i kveld, for Helge sit seint og lokar sjølv dørene.» Torgrim reiste og kom same kvelden til Mjovanes. Helge sat uppe. Torgrim bar fram erendet sitt; men Helge svara inkje. Torgrim sa: «Du dreg deg undan når det gjeld å hjelpa tingmennene dine mot Helge Droplaugsson. Ein gong på Tinghovda lyste du at du var ikkje redd å møta han; men du hev vel gløymt det no?» Helge sa: «Er det du sjølv som hev funne på dette?» «Torarin Sågylta rådde meg til det,» sa hin. Då sa Helge: «Du Torgrim skal fara til Bjarne Kvite på Myrar og beda han koma hit fyre middag i morgon. So skal du til Veavoll til Hallsteinssønene og beda dei koma hit um dei vil hemna far sin. So skal du til Ossur på Ås og beda han hit, og han kann du og fylgja. Torgrim for, og alle dei bodsende kom. Hjå Helge budde tvo austmenn, Sigurd Skarv og Åmund. Dei for, sekstan i saman, til Hovda. Helge bad Hjarand og Kåre vera med. «Eg hev lenge venta på det,» sa Hjarand. No er dei attan mann, og fer so upp Eivindardal til Knutssel og set seg fyre Helge Droplaugsson. På Skagafell budde Igull. Han og son hans skulde njosna, og melda frå når Helge Droplaugsson kom.

No er å fortelja at Torkel kom til Fannardal for å fylgjast med Helge Droplaugsson, og dei var der um natti. Helge let ille i svevnen, so dei vekte han tri gonger um natti. Torkel spurde kva han drøymde; men han vilde ikkje segja det. Fyrr dei reiste, bad Helge um Torstein vilde sjå etter Rannveig, og fylgja ho til Arneidsstad um det trongst. So for dei, ni saman, ut Fannardal og upp på heii. Då dei var komne uppå, vilde Helge kvila og sette seg på feiden sin. Han klo seg på kinnet og hoka og sa: «Det kjem visst til å klø verre innan kvelden. Hev du hug til å høyra draumen min no, Torkel?» «No, som fyrr,» sa Torkel. «Eg tykte,» sa Helge, «at me for denne heii og var komne i Eivindardal til Kalvkvål. Då kom attan eller tjuge vargar mot oss, og ein var svært stor. Me vilde prøva å koma upp på haugen midt i dalen, men nådde ikkje fram. Vargane tok på oss, og ein av dei klypte meg i kinnet, og i det vakna eg.» Torkel sa: «Her sit sikkert folk fyre deg. Det er nok Helge Asbjørnsson og hans folk. Dei fleste i heradet leidest no av ovmodet ditt. No vil eg bjoda deg å vera med heim til meg ei tid.» «Eg vil fara den vegen eg hev tenkt meg,» sa Helge.

Uppe i Eivindardal budde ei kona som heitte Tordis, ho var gamal og både ljot og svart. Helge hadde tenkt å spyrja etter tidender der; men i det same tok ein av mennene hans og kasta ein snøball på kinnet til Tordis. Ho vart sinna og sa: «Gjev ulvane tok dykk alle.» «Det er klent gjort å slå eit kvende,» sa Helge; «og styvingen er verst, når han er heimanfrå.» Der fekk dei ingi tidend. Då dei kom til Valagilså baud Torkel seg til å fylgja til Eivindarå; men Helge meinte det trongst ikkje. Likevel snudde Torkel då han var komen litt upp i brekka, og skunda seg etter Helge. Helge tok ovvel imot han og sa han viste seg som fullgod ven.

Ved Kalvvadsøyane såg dei attan mann koma springande mot seg. Helge og hans menn prøvde å nå haugen og verja seg der, men nådde ikkje fram, Då snudde dei og sprang ned mot Øyrargilså. På elvekanten var ei lite høgd med ei snøfonn i dældi framanfor. Der vilde dei verja seg, og der stend no ein liten varde til minne um striden. Helge spurde Grim um han helst vilde skjota Helge Asbjørnsson uppe eller nede. Grim valde å skjota han uppe. «Ikkje vil du då feigdi av namnen min. For mot pili mi skulde ikkje skjolden berga han,» sa Helge. Dei skaut båe på ein gong, og pili hans Grim gjekk gjenom skjolden, men såra ikkje. Pili til Helge gjekk ovanfrå gjenom kneet, etter leggen gjenom risti, so Helge Asbjørnsson vart ufør til strid. Bjørn Kvite sette seg og studde han, so ingen av dei slost den dagen. Ossur frå Ås gjekk frå og vilde ikkje stridast med Helge Droplaugsson. Tord Skarv, son til Igull, hadde lege i åi og njosna um dagen, so klædi hans var stivfrosne. Han sette upp skavlen mot Helge; men Helge skaut spjotet gjenom han, so han fall bakover. Spjotet hogg seg fast i skavlen og der vart han hangande. Helge Abjørnsson eggja mågane sine til å gå på, og mest Hjarand. Hjarand og Kåre sette på Helge Droplaugsson. Hallsteinssønene og ein til sette på Grim. Dei tvo austmennene tok på Torkel Svarteskald. Der fall Torkel; men fyrst drap han Åmund og såra Sigurd Skarv mykje. Etter Helge og Grim var Torkel beste karen i den flokken. Helge frå Straumi såg at både Hjarand og Kåre tok på Helge Droplaugsson. Han sprang til og slost med Kåre. Der fall Kåre, men Helge Straumi vart mykje såra. Hjarand sette hardt på og hogg til Helge Droplaugsson både tidt og hardt. Helge hogg korkje færre eller smærre hogg, men sverdet hans beit ikkje. «Du må taka i,» sa Helge, «vil du vinna ætterett for kona di. Ho er frilledotter åt Helge Asbjørnsson, veit du.» «Hald kjeften din,» sa Hjarand; «ho hev ætterett god som nokon.» Og so sette Hjarand so mykje hardare på når slike ord kom med. Skjolden til Helge var fælt sundhoggen, og han skyna han måtte finna på noko. Då synte han våpnkunsten sin, Han kasta skjold og sverd i lufti, og tok sverdet i vinstre hand og hogg til Hjarand i låret. Sverdet beit ikkje beinet, men svådde det av heilt ned til kneet. I same stundi hogg Hjarand til Helge. Han tok mot med skjolden, men sverdet gleid av og burt i andletet og sneidde laus nederleppa. «Aldri var eg fager; men dette gjorde det ikkje betre,» sa Helge. Hjarand krabba ned under skavlen og sette seg. Hadde Helge havt sitt eige sverd, hadde nok ikkje Hjarand stade so lenge, segjer folk, endå Hjarand var ei svær kjempa. Då såg Helge at Grim, bror hans, var fallen, og ikring han låg dei daude, dei som hadde slegest med han. Helge tok sverdet til Grim og sa: «Her er den mann fallen som eg hugde best, og namnen min ventar vel ikkje at me skal skiljast med dette.» So stemnde han ned mot Helge Asbjørnsson, og alle dei som stod på skavlen stokk undan han. Ossur frå Ås stod i vegen hans, han hadde ikkje vore med i striden, veit me. «Der stend du Ossur,» sa Helge; «men deg treng eg vel ikkje vara meg for; for du helga vatnet for meg[5]» Dermed sprang han nedover. No måtte Ossur velja. Anten sjølv drepa Helge Droplaugsson, eller sjå på at Helge Asbjørnsson vart drepen. Då tok Ossur den uråd at han la spjotet gjenom Helge Droplaugsson, då han minst venta det. «No sveik du meg!» sa Helge, og la seg på spjotet for å nå han med sverdet. Ossur skuva frå seg av all makt, og sette so spjotskaftet i marki og slepte det. Då Helge såg han nådde ikkje, sa han: «Dette seinka meg, og det stod du deg visst på.» Med det seig han ut i snøen, og soleis lykta livet åt Helge Droplaugsson. Fem mann var falne av fylgjet hans Helge Asbjørnsson, og alle dei andre var såra, so nær som Bjørn Kvite og Ossur. Av den andre flokken fall Helge og Grim og Torkel Svarteskald og felagen hans, og so ein austmann som hadde vore med Helge og Grim. Helge Asbjørnsson måtte stydjast då han reid heim; men Hjarand greidde seg sjølv. Kåre vart boren på skjold og hauglagd på Hovda. Då dei på Hovda høyrde um striden, var det ein mann som spurde: «Kva gjorde so Helge Droplaugsson framum andre i dag?» Sigurd Skarv svara: «Hadde alle hans menn vore som han, hadde ingen av oss sloppe frå det.»

Helge Magre frå Straumi kom seg fram til Eivindarå og sa Gro tidendi. Han var mykje såra. Ho bad Bård, son sin, taka hestar og henta Helge og Grim og dei andre. Dei for til valen og la Helge og Grim og Torkel i sleden. Dei jorda dei andre døde, og hjelpte dei såra til å koma på hesteryggen. Gro fylgde den sleden Grim låg i, og såg etter at dei for høgleg fram. Då dei kom heim, let ho liki føra til eit utbur, og so sa ho: «No vil eg og Bård, son min, halda nattseta over dei daude, og de fær hjelpa dei såra so godt de kann.» Då alle hadde sovna, for Gro over vatnet til Ekkjefjell til Alvgerd lækjar. Gro bad henne vera med, og fortalde kor til stod. Då dei kom fram, såg Alvgerd at det stod til liv med Grim. Ho stelte såri hans og tok han med seg. Um morgonen let dei kasta upp haug sunnanfor garden på Eivindarå, og Bård og ein mann dei trudde kunde tegja med at Grim levde, haugla liki. Der vart Helge og Torkel høygde.

Både Grim og Helge Asbjørnsson låg av såri sine vinteren over. Det kom snart ord ut um at Grim levde; sume sa det var sant, og sume sa det var lygn. Ordet var kome frå Eivindarå. Då let Helge gjera seg lokaseng i Mjovanes. Grim for nord i Krossvik til Torkel so snart han var frisk att. Helge Asbjørnsson kjøpte garden Eid ut i heradet. Han tyktest vera tryggare der, med tingmennene sine rundt um seg; men lokaseng let han gjera seg der og. Kona hans spurde kvi han heller vilde bu der, som skogen stod innpå so ein ikkje såg folk fyrr dei var like ved garden. Då kvad Helge:

«I skog eig eg,

so snart det myrknar,

mang ein mann

som modig møter

ufredsmenn og nøgje njosnar.

Seint skal sverdsvingar

søkja meg.»

Grim budde i Krossvik i nokre år. Aldri var han glad og aldri lo han, etter Helge var fallen. Ein gong Torkel måtte til Øyfjord og forlika nokre av tingsmennene sine, skulde Grim vera att og styra garden. Um nokre dagar gjorde Grim seg reiseferdig; han vilde av og krevja Torgrim Hjardarhaga i Jøkulsdal; «det er no sikkert at han ikkje vil betala,» sa han. Jorunn, kona hans Torkel og dotter av Einar frå Tverrå, sa: «Eg skal betala denne skuldi, so kann du vera heime.» «Ikkje betalar han då,» sa Grim. So reiste han i lag med fostbrørne sine, Glum og Torkel Trane. Dei hadde nista med. Dei gjekk til Rangå vest for Lagarfljot. Der ifrå tok dei over elvi og kom til Bakka, aust for vatnet. Der gjekk dei inn i fjoset og tok med staur og reka. So gjekk dei til Oddmarslok, vest for Eidskog. Der gjorde dei seg eit jordhus til å gøyma seg i um det trongst. Moldi kasta dei på elvi. Med dei var der, reid folk heim frå Lambenesting, og mange folk fylgde Helge Asbjørnsson heim til Eid. Ketilorm frå Rollaugsstad med 30 mann var med. Mågane til Helge, Hjarand og Bjørn var der og. Same kvelden gjekk Grim og fostbrørne hans til Eid og smatt inn i fjoset. Frå fjoset gjekk forskåli med gang inn i setehuset, so dei kunde høyra og sjå kva som gjekk fyre seg inne. Um kvelden spurde Helge kona si: «Kvar vil du at Ketilorm og kona hans skal liggja?» «Eg hev laga god seng til dei ved sessen deira,» sa ho. «Nei,» sa Helge, «dei skal liggja i vår seng, for dei rømer sengi si for oss, kvar gong me er der.» Ho svara: «Du er ikkje alltid varsam. Var eg Grim, vilde eg helst søkja deg når du hadde mange gjester og mykje å sjå etter.» «Ofte hev eg fenge høyra at eg er altfor var,» sa Helge, og so laut han råda. Grim sa til Torkel: «Gå inn og få tak i det sverdet som bror min åtte.» Han gjekk og kom ut att med sverdet um ei stund. Grim sa: «Gå inn att og sjå elter kvar Helge ligg.» Um ei liti stund kom Torkel ut og sa at Helge låg i sengi som var etla Ketilorm; men på andre sia av golvet låg Arnodd, ein blind, men ovende sterk kar. Grim sa: «No fær du Torkel gå inn og drepa Helge. Du er pligtig å hemna bror min.» «Det er sant,» sa Torkel. Grim gav han sverdet, og dei gjekk inn åt døri. Torkel sa: «Eg vil ikkje du skal tru eg er redd å gå inn; men du sa ein gong at du unnte ingen annan enn deg sjølv å hemna bror din.» «Det kom av at det tyktest vera vonlaust å hemna og koma frå det med livet.» Då vilde Torkel gå inn; men Grim tok i han og sa: «God kar er du, Torkel; men eg er ikkje sikker på du høgg Helge so djupe sår som eg vil, det er nok som eg sa, at eg unner ingen annan å hemna Helge.» So tok Grim sverdet og sa: «Du Torkel skal halda i dør-ringen, eg veit du vert ikkje kvismen; og du Glum skal setja slogbranden for døri.» So tok han av seg, so han var berre i skjorta og underbuksa og utan sko. Han tok eit kjevle i handi då han gjekk inn — han visste at vedladet stod ved døri ut til fjoset. Glum hadde um kvelden bunde saman halane på kyrne. Grim gjekk upp på sengegolvet og la kjevlet frå seg, og so gjekk han burt til sengi og breidde klædi av Helge. Han vakna og sa: «Tok du på meg Tordis, og kvifor er handi di so kald?» «Eg tok ikkje på deg,» sa ho; «uvar er du, og eg fæler her stend noko fyre.» So sovna dei att. So gjekk Grim burtåt og tok handi åt Tordis vekk frå Helge. «Vakna no Helge, utsvævd er du!» sa han og la til med sverdet, so det stod gjenom Helge. «Vakna karar! Ein mann drep meg!» ropa Helge. Då tok Grim kjevlet han hadde med og kasta i vedladet, og sprang sjølv andre vegen. Mennene for dit larmen kom frå. Grim stillte seg mot den døri han kom frå. Då greip Arnodd han og lyfte han upp og ropa: «Hit karar! her er ugjerningsmannen!» «Slepp, din tosk! eg vil hemna Helge,» sa Grim. Arnodd heldt han med ei hand og trivla han med den andre. Han kjende han hadde berre underklædi på og slepte han, men sa: «Kven veit um eg ikkje no slepte den eg helst burde halda.» Grim sprang til døri og ut, og Torkel skaut loka og Glum slagbranden fyre og so sprang dei åt jordhola si og gøymde seg. Dei som var etter tok då det råd at dei skulde setja vakt i skogane og ved alle bruer over Jøkulså so dei kunde få tak i dråpsmannen. Hjarand og Ketilorm og ein heil flokk tok ut på leiting. Ut på kvelden kom dei att utan å hava funne noko. Helge livde endå og spurde um Bjørn og Hjarand var komne. «Her er eg,» sa Bjørn Kvite; «men Hjarand er ikkje komen enno.» «Det er no som fyrr,» sa Helge, «Hjarand er den trugnaste.» So døydde Helge. Utpå natti gjekk Grim og dei andre tvo ut av jordhuset og upp med vatnet til Hovda. Der stod eit telt som høyrde til ein Torlak som hadde båt og og sette folk over vatnet. Grim gjekk burt til teltet og ropa: «Det kunde gjerne koma tjuvar og stela båten din!» Torlak lånte dei båten over vatnet. Grim rodde båten attende åleine og sumde sidan over. So for dei ut med vatnet og kom til Jøkulså. Grim sumde over, fyrst med Torkel og so med Glum. Dei kom til Krossavik fyrr Torkel var heimkomen. Folk spurde etter tidend; men dei fortalde inkje.

Dagen etter spela Grim sjakk med ein austmann. Ein av ungane til Torkel og Jorunn bråka og puffa spelet i koll. Austmannen puffa til guten so han frata. Då lo Grim. Jorunn gjekk burt åt han og sa: «Kva kjem over deg Grim? at du lær? Det lyt du fortelja.» Då kvad Grim:

«Hirddraugar lo

— lite løgje var det —

då Grim låg såra

sårt her sunnanfor.

Høyrt hev eg

— no tyt onnor læta —

i Fljotsdals fjølli

er hovdingen fallen.»

«No hev du visst hemnt Helge, bror din,» sa Jorunn. Då kvad Grim:

«Hemnt hev eg

Helge-dråpet.

Gjævt var det

gledast gjer eg.

(Ættesverdet øydde

han, eiterkvasst.)

No må byrge Bjarne

byrja på hemni.»

«No trongst husbonden heime,» sa Jorunn. «Me lyt koma i hug at Bjarne Kvite er næraste granne.» So løynde dei Grim til Torkel kom heim. Då Torkel kom, gjekk han til Grim og fekk høyra heile tilburden. Grim kvad:

«Snarpt sverd

beit skjolden.

Hogg frå Helge

høvde gramen,

so leggen laut han

mindre lita på.

Helge vog og

Helge varde.

Tri låg der

låge og lavøyrde

då Helge høve

fekk til hogga.

Visst vil verket

minnast lenge.

Ute ottefull

åtte dagar

— endå læande,

logn — låg eg.

Vig vog eg.

Helge var det,

sverdet stod i

Asbjørnssonen.»

Torkel reid til Alltinget med sine menn, og Grim og hans felagar slo telt i Snøfjell, upp frå Krossavik. Ramnkel Gode, syskinbarn til Helge Asbjørnsson, reiste sak mot Grim for dråpet. Torkel Geitisson baud bøter for Grim; men Ramnkel vilde ikkje taka mot, og Grim vart lyst utlæg.

Utpå sumaren kom eit norsk skip til Krossavik. Styresmannen og tri mann fekk lov til å bu hjå Torkel. Då det hausta, flutte Grim teltet ned på ein sete i fjellet. Der stod det millom store steinar der gras og mose møtest. Det heiter no Grimsbu. På leikstemna um hausten kom dei andre austmennene og vilde finna styresmannen. Då sa ein av dei: «Eg tykkjest sjå eit telt uppe i fjellet, eller ein grå stein; men helst trur eg det er telt » «Du er ein skarpsynt kar,» sa Torkel. «Det er ein stein, som me kallar Teltsteinen.» Natti etter kom Torkel upp til Grim og dei andre tvo. Han fortalde kva som var hendt og sa: «Det vert nok ikkje lenge fyrr her kjem folk på leiting. No fær de helst fara heim til Arneidsstad. Ingjald, mågen din, er ein klok mann og greider nok løyna dykk. Vågar han ikkje taka det på seg, fær de koma hit att.» No for dei til Arneidsstad og heldt seg i ein heller som no kallast Grimshelleren. Ingjald sa til sauegjætaren sin: «Kjem det burt noko, so treng du ikkje gjeta um det.» Eitt av kvendi kom til Ingjald og sa: «Bekken vår er so saurut no, at vatnet er mest udrikkande.» «Det kjem seg av at eg held på reinskar han upp,» sa Ingjald. Sanningi var at Grim gjorde seg ein løyndgang og bar jordi frå den ut i bekken. Gangen kom upp ved sengi til kona hans, og der låg han sidan kvar natt.

Torkel Spake var litt skyld Grim og budde i Njardvik. Han var ein nyfiken kar og snusa i alt. Ramnkel Gode gav han eit hundrad i sylv, for at han skulde snusa upp kvar Grim no heldt seg. Han tok mot, for han var ikkje mykje tru mot venene sine. Han for um heid og hamar, og kom so til Arneidsstad. Der råka han son til Grim, ein seks års gut. «Er ikkje du son hans Grim?» «Jau.» «Er far din heime?» «Ikkje veit eg det, og ikkje sa eg det, um eg so visste det,» sa guten. Um kvelden spurde eitt av kvendi: «Kvar er skåli hans Grim?» «Skåli hans Grim,» sa Torkel; «kva er det med den?» Ingjald sa: «Bukken vår heitter Grim, og me gjev han støtt av same skåli.» Då tyktest Torkel vita at Grim var der, og for til Ramnkel Gode og fortalde det. Um våren reiste Ingjald til Hornefjord til eit skip som låg der. Han gav styresmannen mange pengar for at han i løynd skulde føra Grim og kona hans og Torkel Tram og Glum til Norig. So henta han Grim og var hjå dei, til dei var komne av landet. Sidan måtte Ingjald betala Ramnkel Gode tri merker sylv for di han hadde hjelpt Grim.

Skipet kom vel fram og inn i Sogn. Der sa styresmannen til Grim: «De kunde nok vera her; men eg hev ikkje makt til å halda dykk mot Gunnar Tidrandesbane eller andre uvener » So kjøpte han dei hestar og skaffa dei fylgje til Upplandi. So skildest dei vener. På Upplandi kom dei til ein mann som heitte Finngeir. Han var ein ung og rik mann. Syster hans heitte Sigrid, og var både ven og vitug. Der var dei fyrst ei natt. Um morgonen spurde Finngeir Grim: «Kvar etlar du deg av?» Grim fortalde korleis dei var stedde. Finngeir baud dei å vera der ein halv månad, og då den var ute, sa han: «No kann de fara til garden etter bror min og vera der.» Det tok dei mot

Gaus heitte ein viking, ill å eigast med. Han for med tri mann og gjorde stor skade. Det beit snautt jarn på han. Han hadde vore på Upplandi nokre år, og hadde jaga tvo bønder burt få gardane og sjølv teke dei. Denne Gaus fridde til Sigrid; men ho vilde ikkje hava han. Då skora Gaus Finngeir til holmgang. Finngeir sa: «Det skulde eg ikkje vera traud til, hadde eg vore fire år eldre. Men eg vil no likevel heller slåst med deg, enn å gjeva deg syster mi.» Finngeir lyste ut at um nokon vilde slåst med Gaus og drepa han, skulde han få Sigrid med stor heimanfylgja. Men ingen torde. Holmgangsdagen fylgde Grim Finngeir på holm og baud seg då til å slåst for han. So kom Gaus og la fram seks merker sylv i løysingspengar[6]. «Dei pengane skal eg taka,» sa Grim. Grim hogg like godt med båe hender, og hadde tvo sverd, av di Gaus kunde døyva eggi. Grim svinga sverdet med vinstre handi, men hogg med den høgre, og tok foten av Gaus ovanfor kneet. Gaus fall, men sveivde i det same sverdet burt i foten til Grim, so det vart eit svousår. Vikingane flydde, og Grim tok sylvet og fekk mykje lovord. Finngeir gav Grim garden han hadde butt på med lut og lunnar. Det kom verk i såret hans Grim og foten trutna upp. Ein kveld kom ei kona, som sa ho var lækjar. Ho fekk lov å binda um foten hans og kvarv sidan burt. Etterpå vart foten mykje verre, so han vart truten heilt upp i hofti. Då sende dei bod etter presten, og straks han hadde vore der, døydde Grim.

Um våren kjøpte Finngeir eit skip og gav Helga, kona hans Grim, og so for ho til Island alt med all si eiga. Dei landa i Reydafjord[7]. Ingjald kom og tok mot dotteri, og ho budde sidan på Arneidsstad. Ho gav halve skipet til Torkel Trane, og andre halva selde ho. Torkel Trane for utanlands og er ute av denne soga. Tordis, kona etter Helge Asbjørnsson, vart gift att med Hoskuld, son åt Torgeir Ljosvetningagode. Hoskuld fekk tak i Glum, fostbror hans Grim, og drap han. Etter Ingjald var død, budde Helga på Arneidsstad med Torvald, son hennar og Grims. Torvald fekk ein son som heitte Ingjald, og han fekk ein son som heitte Torvald. Den Torvald sagde denne soga. Helge Droplaugsson fall året etter at presten Tangbrand kom til Island.

Her lyktar Fljotsdølasoga.

u

Notar:

1. Torbjørn vart kalla Korek.

2. Helge Asbjørnsson var gift med Tordis, syster til Bjarne

3. Herjans-sønene – Odins-sønene, men og Satans-sønene

4. På denne tid hadde Grim gift seg; men det segjer soga ikkje frå um.

5. Må vel tyda at Ossur var med då Helge vart aust vatn over – ein slags heiden dåp, altso.

6. Den som vart såra, skulde kunna løysa seg av striden for dette.

7. Kvalfjord.

nunununununununununununununununununu

Soga um Bjørn Hitdølakappe

tutututututututututututututututututu

1. Bjørn hjå Skule på Borg

NO skal segjast noko um dei islendske mennene som levde i kong Olav Haraldssons dagar og vart sers vener med honom. Fyrst skal då nemnast ein vidspurd mann, Torkjell Øyolvsson, som var gift med Gudrun Osvivsdotter, for i den tida var Torkjell på ferder og var jamnan hjå kong Olav når han var utanlands og var vel vyrd av honom. Den tida budde Tord Kolbeinsson på Hitarnes på Island; han var ein stor skald og heldt seg mykje fram so han kunde verta vyrd; han var jamnan utanlands, vel vyrd av meir høgsette menn for dugleiken sin. Tord var hirdmann hjå Eirik jarl Håkonsson og mykje mætt av honom. Hjå ålmugefolk var ikkje Tord mykje vensæl, for han tyktest vera spottsam og grå[1] mot alle dei som han tykte han kunde bjoda slikt snikkelaust.

Hjå Skule Torsteinsson på Borg voks det upp ein mann som heitte Bjørn og som var son åt Arngeir og Tordis, dotter hans Torfinn strange[2] og hennar Sæunn, dotter hans Skalla-Grim. Bjørn vart tidleg stor og sterk, karsleg og vyrdande å sjå. Bjørn hadde òg, som mange andre, vorte ute for spotten og ågangen hans Tord. Det var difor han var hjå Skule frenden sin, medan han var ung, at han tyktest vera tryggare der for ågangen hans Tord Kolbeinsson enn hjå far sin. Men dei småtvistane som hadde vore millom Bjørn og Tord fyrr Bjørn kom til Skule, dei gjet eg ikkje her, for dei høyrer ikkje denne soga til. Skule var god mot Bjørn og vyrde han mykje, for han var so klok so han såg at han vilde verta ein mann som ætta deira vilde få ære av. Bjørn untest ovleg godt medan han var hjå Skule. Då budde Torkjell, son åt Duvgus den rike frå Duvgusdal, på Hjørsøy utanfyre Myrom[3]. Torkjell var ein rik mann og ein god bonde. Han hadde ei dotter som heitte Oddny, ei sers ven og gjæv kvinne; ho vart kalla Oddny øykyndel[4]. Bjørn vande seg til å koma der og sat då jamnan og tala ved Oddny Torkjellsdotter, og dei hugnast vel ved einannan. Det vart sagt av mange at dei vilde vera eit høvelegt par um Bjørn fekk ho til kone, for han var ein sers dugande mann og mykje til kar.

2. Bjørn fester Øykyndel. Han fer til Noreg

Då Bjørn hadde vore 5 vintrar hjå Skule frenden sin, bar det so til at det kom eit skip i Guvåosen; det skipet var det norrøne[5] menn som åtte. Skule bonde reid til skipet og baud straks kjøpmennom til seg, for han hadde gjort seg til vane det å taka kjøpmenn til seg og halda god venskap med dei; fór då og no 3 med honom og gav seg i kost hjå honom, straks dei hadde sett upp skipet sitt. Bjørn var beinksam med kjøpmennom og fylgde dei og gjorde dei tenestor, og dei lika honom vel. Han gav seg i tale med Skule, frenden sin, og bad han hjelpa seg til å koma utanlands med desse kjøpmennom. Skule tok det vel upp, og sa som sant var at mange menn kom seg godt fram som var mykje mindre vaksne vortne enn han; han segjer òg at han skulde leggja til slikt som han tykte han trong. Bjørn takka honom for alt godt han hadde hjelpt honom med både fyrr og no. Bjørn tinga seg då rom på skipet med desse kjøpmennom; Skule frenden hans og far hans gav honom godt gods med på ferda, so han kunde ferdast med sømd når han kom i lag med gode menn. Ikkje vart det meir å segja um kjøpmennene frå uppheldet deira der; dei fór no til skipet då det vårast og budde seg til og låg so um bord.

Bjørn reid no til Borg for å finna Skule frenden sin, og då dei råkast, segjer Bjørn honom at det er ikkje anna han vil enn å festa Oddny Torkjellsdotter fyrr han fór burt. Skule spurde um han hadde tala noko ved ho um dette. Han segjer at det hadde han. «Då skal vi fara,» segjer Skule, og dei gjer so; dei kjem åt Hjørsøy og råkar Torkjell og Oddny dotter hans. Bjørn tek då upp ærendet sitt og bed um Oddny. Torkjell tok vel upp dette og skaut det mykje inn under dotter si og det ho sjølv vilde. Men av di ho kjende Bjørn fyrr og dei hadde lagt stor elsk åt einannan, då sa ho ja. Det vart då straks gjort festarmål og ho skulde sitja i feste tri vintrar, og um Bjørn var innanlands den fjorde vinteren, men ikkje kunde få giftarmålet i stand, då skal ho likevel bia på han, men kjem han ikkje frå Noreg innan tri vintrars frest, då skulde Torkjell gifta ho burt um han vilde. Bjørn skulde òg senda menn ut til Island for å akta dette festarmålet, um han ikkje kunde koma sjølv. Skule la attåt med Bjørn so mykje gods at det vart ikkje mindre enn alt det Torkjell åtte, festargåva hennar Oddny dotter hans medrekna. Med dette skildest dei, og Skule fylgde Bjørn til skipet, og då sa Skule: «Når du kjem til Noreg, Bjørn, og finn Eirik jarl venen min, ber då fram helsinga mi og det bodet frå meg at han skal taka imot deg, og eg trur at han vil gjera dette. Og gjev honom denne gullringen til jartegn, for då vil han vita for visst at eg vil tykkja best um det.» Bjørn takkar Skule for all den godviljen som han hadde tét honom sidan han kom til honom, og so skildest dei. Dette var mot slutten av dagom hans Eirik Jarl. Dei siglde tidleg på sumaren; det gjekk greidt med ferda deira, og dei kom til Noreg; Bjørn fann snøgt Eirik Jarl og bar fram for honom helsinga og jartegnene hans Skule. Jarlen tok vel imot det og sa at han vilde gjerne gjera det han bad um, «og skal du, Bjørn, vera velkomen.» Bjørn sa at han vilde gjerne vera der; fór han då til hirda åt jarlen og vart godt halden der.

3. Tord Kolbeinsson og Bjørn hjå Eirik Jarl

Den same sumaren kom der eit skip frå Noreg til Straumfjord tidleg på sumaren. Tord Kolbeinsson reid til skipet og fekk visst at kjøpmennene etla å fara tviveges[6]; difor kjøpte han part i skipet og lyste til at han vilde fara utanlands. Tord hadde ein frende i Danmark som heitte Roe den rike; han budde i Roeskelda[7] og åtte gard der, og Tord skulde taka all arven etter honom. Han bur seg no til utferd, men dei vart seint bune. Det spurdest til hirda åt jarlen, at Tord var komen til Noreg frå Island med det skipet som hadde fare tviveges um sumaren, og det med at han var styremann og etla å føra fram eit kvede for jarlen. Jarlen spurde Bjørn um han kjende til Tord. Bjørn sa at han kjende Tord vel og at han var ein god skald, «og det vil verta eit raust kvede han fører fram.» Jarlen sa: «Tykkjer du, Bjørn, det er rådlegt at eg lyder på kvedet?» «Det tykkjer eg visst,» segjer Bjørn; «for det vil vera til sømd for dykk båe.» Og lite etter kom Tord til jarlen og helsa honom sømeleg. Jarlen tok vel mot helsinga og spurde kven han var. Han sa at han heitte Tord og var ein islendsk mann, «og eg vilde at De skulde lyda på det kvedet eg har gjort um Dykk.» Jarlen sa at det kunde han nok. Tord førde fram kvedet, og det var ei dråpa og eit godt kvede. Jarlen let vel um det og baud honom vera hjå seg um vinteren, og Tord tok med takk imot det, og det vart sytt vel for honom. Bjørn og han var båe hjå jarlen den vinteren.

Det var nokre menn i hirda som gat for jarlen på det, at dei ikkje skulde vera vener Tord og Bjørn. Og ein gong, er det sagt, kalla Eirik jarl Tord åt seg og spurde um han kjende Bjørn eller kvifyre Skule hadde sendt honom den mannen. Men Tord segjer at Bjørn var ein ovleg staut mann, «og eg kjenner han godt, og difyre sende Skule denne mannen åt Dykk, for di han hadde ikkje nokon annan frende som var høvelegare til det.» «Det er visst sant,» segjer jarlen. Tord sa: «Har De spurt etter kor gamal mann Bjørn er?» «Nei,» segjer jarlen. Tord sa: «Han er no 18 vintrar gamal, og mange raske karar er her hjå Dykk, og Bjørn vil fylgja dei som frøknaste[8] er.» Dette fall vel i øyro på jarlen. Ikkje lét Tord det koma fram at det ikkje alle tider hadde vore vel millom Bjørn og honom. Og ein dag um vinteren gjekk Tord åt Bjørn og bad han drikka med seg; «vi er no komne ein stad der det ikkje samar seg anna enn at det er godt millom oss, og den usemja som eingong har vore millom oss er lite sætande; lat det no vera godt heretter!» Bjørn tok det vel upp. Leid det so fram til jol. Og åttande dag jol gav Eirik jarl mennom sine løn, som hovdingsed er i andre land. Han gav Bjørn ein gullring som vog halvanna mork, og den fekk han til takk for mannskapen han hadde synt, han og Skule frenden hans. Åt Tord gav han eit sverd, ein god grip[9] til løn for kvedet.

So var det ein kveld um vinteren at Tord tala til Bjørn — dei var då drukne båe, men Bjørn mest —: «Kva etlar du deg til når det vårast? Eller etlar du deg til Island?» «Ikkje vil eg dit ut i sumar,» segjer Bjørn, «for eg etlar beda Eirik jarl um orlov, at han gjev meg lov til å fara i hernad og vinna gods og sømd um det gjeng vel.» Tord svarar: «Det tykkjer eg ikkje er rådlegt; du har no fyrr fått god sømd og vyrding, og då setja det slik på vågan. Du skal mykje heller fara med meg ut til Island i sumar til dei gjæve frendom dine og vitja festarmålet ditt.» Bjørn svarar: «Ikkje vil eg dit ut denne sumaren.» Tord sa: «Urådleg tykkjer eg du fer åt, når du vil fara or landet med mykje gods og ikkje veit um du kjem att eller ikkje.» «Han vinn den som vågar,» segjer Bjørn; «og eg vil fara i hernad.» Tord sa: «Då skal du senda Oddny, festarkona di, ringen jarlsnaut[10] og lata meg taka han med, for då veit ho at elsken din og ålvoret for henne enno stend ved fullt lag når du sender henne ein slik grip, og då vil du koma hugen hennar endå nærare enn fyrr og han vil endå mindre snu seg frå deg. Og um du kjem ut til Island som vi ventar, då tek du både ringen og kona og alt det godset som var lova deg med henne; og sant er det,» segjer Tord, «at slikt gifte som Oddny finst ikkje på Island.» Bjørn sa: «Sant segjer du i det, Tord, at Oddny er den vyrdelegaste kona og fullgod med meg i alle måtar, og hadde du vore slik imot meg då vi var på Island som du er no, då skulde eg gjera ak det som du no bed um. Men det fell meg vandt å tru deg, og folk vil segja at eg held laust på jarlsgåva um eg lèt ringen koma i dine hender.» Tord bad honom sjå etter med festarmålet. Bjørn sa han hadde sett menn til å taka vare på det, «og seg du, Tord, sant um ferdene mine når du kjem der ut! Men eg tykkjer eg har røynt meg for lite i framtak enno og ikkje fare vidt nok til å kjenna gode menns sed. Men fer eg til Island straks, då vil eg ikkje nenna å fara so snøgt frå giftarmålet mitt.» Tord lova det; «men når eg bad deg um griper til å sanna det eg skal segja, då treng ikkje du, Bjørn, mistru meg, for eg skal vera deg tru.» «Det skal eg òg våga no,» segjer Bjørn, «for ein gongs skuld; men svik du meg, då trur eg deg aldri sidan i mine dagar.» Gjev no Bjørn Tord ringen jarlsnaut i hender og bad honom føra han til Oddny. Tord lova det og tala då ovleg fagert åt Bjørn og lova fullt og dyrt å vera honom tru og bera fram ærendet hans vel. Dermed vart det slutt på samtalen deira den gongen. Men då Bjørn hadde vorte edru, tykte han at han hadde sagt reint for mykje åt Tord, og at han hadde trutt honom for vel.

Lid no vinteren til endes, og Tord bur skipet sitt. Bjørn og han råkast og talast ved endå ein gong. «Hugs, Tord!» segjer Bjørn, «kva vi har tala, og far no vel med ærendet mitt!» Tord lova godt um det, og dei skildest nokso vel. Ikkje visste nokon fullvel det Tord og Bjørn hadde talast ved. Folk segjer at Tord var 15 vintrar eldre enn Bjørn. Den dråpa som han hadde gjort um Eirik jarl heiter Belgskakadråpa. Tord sette til havs tidleg på sumaren og kom til Island i Guvåosen ved den tida altinget vart halde. Han reid straks til tings, og folk tykte det var gildt, for han var god til å segja frå tidender, og han bar vel fram ærendet hans Bjørn den gongen, og sa at han vilde koma og vitja giftarmålet sitt med Oddny, og gav henne ringen. Men han sa at Bjørn hadde gjeve honom giftarmålet, um han skulda døy eller ikkje koma til Island.

4. I Gardarike

Den same sumaren som Tord fór til Island gjekk Bjørn til jarlen og bad um orlov til å fara i austerveg[11]. Jarlen gav honom lov å fara som det høvde honom. Fór då Bjørn med kjøpmenn aust i Gardarike åt kong Valdimar[12]; var han der um vinteren hjå kongen og vart godt halden; kom han seg godt med tigne[13] menn, for i gjerd og huglynde var han slik at alle lika han.

So er sagt at då Bjørn var i Gardarike hjå kong Valdimar bar det so til at ein usturteleg her kom i landet, og for den rådde ei kjempe som heitte Kaldimar, stor og sterk, ein nærfrende åt kongen, ein stor hermann, våpenhendig og rettugt ei storkjempe. Og dei vart haldne for å ha like rett til riket kong Valdimar og kjempa, men kjempa hadde ikkje nått til riket fordi ho var yngre. Difor hadde ho fare i hernad for å koma seg fram, og no var ingen hermann jamfræg med henne i den lida i Austerlandom. Men då kong Valdimar spurde dette, då sender han menn til frenden sin med tilbod um forlik og bad han fara med fred og få det halve av riket. Men kjempa sa ho skulde hava riket åleine, og vilde ikkje kongen det, baud ho honom holmgang eller dei skulde slåst med all heren sin. Kong Valdimar tykte ikkje korkje det eine eller det andre av desse kårom var gode, og han vilde gjerne spara heren sin for å verta tynt, men sa at han hadde ikkje vant seg til holmgang, og spurde heren sin kva råd han skulde taka. Mennene hans rådde honom til å samla heren og slåst. Og på ei stutt tid kom det saman ei stor mengd, og kong Valdimar heldt til møtes med kjempa. Sidan baud kongen å få ein mann i staden sin til tvomannsstrid, og det gjekk kjempa med på, men på det vilkåret at ho skulde få heile riket um ho fellte den mannen, men fall kjempa då skulde kongen hava riket sitt som fyrr. Då spurde kongen etter hjå mennom sine um dei vilde gå på holm for honom, men mennene var ikkje huga på det, for alle tykte det var visse dauden for den som skulde slåst med kjempa. Kongen lova deim venskapen sin og anna sømd, um nokon vilde taka det på seg, men endå vilde ingen våga det. Då sa Bjørn: «Her ser eg alle ber seg åt som låke karar når herren deira er i naud. Men difyre fór eg frå landet mitt at eg vilde leita meg frægd. Her er tvo kår fyre hand: det eine å få siger med manndom, so urimelegt det kann vera mot den som det her gjeld å slåst med, men det andre er å falla med drengskap og hugpryde, og det er betre enn å leva med skam og ikkje tora vinna kongen sin ære. Eg skal taka på meg å slåst med Kaldimar.» Kongen takkar Bjørn, og holmgangslova blir framsagd. Kjempa hadde det sverdet som heitte Mæring og var ein ovgod grip. Dei slost både hardt og kvast, og enden vart den at kjempa fall for Bjørn og fekk bane, men Bjørn vart såra mest til ulivs. Fekk Bjørn for dette storleg frægd og ære av kongen. Det vart slege upp eit tjeld, for det tyktest ikkje råd å bera han burt, men kongen fór heim til riket sitt. Bjørn og dei som skulde stella um han var no i tjeldet, og då såra hans tok til å gro då kvad han ei vise:

Um kvinna i linet[14]

— lat meg kveda! — høyrde

at vi var her i tjeldet,

då handleggen hennar Lovn[15],

den gullprydde,

Øykyndel fagre

— no frægd eg vann —[16]

vilde få meg til å sovna[17].

Sidan vart Bjørn flutt heim til kongen og vart mykje vyrd. Kongen gav honom alt det herskrudet som kjempa hadde ått, og dermed fylgde sverdet Mæring, og sidan vart Bjørn kalla kjempe («kappi») med kjenningsnamn etter heradet sitt[18]. Bjørn låg i sårom sine um sumaren, og vinteren etter var han i Gardarike, og hadde han då vore burte frå heimen i 3 vintrar. Deretter fór han til Noreg, og då han kom der, var alle skip til Island gjengne, og det var seint på sumaren.

5. Tord fer med svik og vert gift med Oddny. Bjørn i England og Danmark. Fer i hernad med Audun Bakskiki

Sumaren fyrr det som no er fortalt fekk Tord spurt av kjøpmenn i Kvita at Bjørn hadde vorte såra, og då kjøpte han dei til å segja at han var dåen, og so gjorde dei. Sidan sa Tord beint ut at Bjørn var dåen, og sa at dei menn som hadde sagt honom det, dei hadde vore med og aust mold på han. Ingen kunde segja honom imot, og dei tykte det urimelegt at Tord kunde ha loge. Sidan kom Tord til Hjørsøy og bad um Oddny. Frendane hennar vilde ikkje gifta ho med honom fyrr den tida var lidi som dei hadde avtala med Bjørn, men til sumaren når det kom skip og det då ikkje spurdest noko til Bjørn, då kunde dei røda um det, sa dei. No kom der skip ut, og dei visste inkje um Bjørn å segja, for han kom ikkje til Noreg fyrr dei hadde fare derifrå. No heldt Tord fram med belinga, og Oddny vart gift med honom. Men då Bjørn og mennene hans var bune til å sigla, kom eit skip frå havet siglande mot dei. Bjørn og hans menn tok ein båt og rodde ut til skipet og vilde vita tidender, for dei var komne frå Island. Dei fortalde um giftarmålet hennar Oddny. Men då Bjørn fekk visst det, vilde han ikkje fara til Island.

Den vinteren fór Bjørn til hirda hans Eirik jarl og var hjå honom. Og då dei låg ved Hamarsøyr, gjorde Bjørn denne visa:

Drengen[19] gaman mykje

har hjå Kiste[20] fenge;

Øykyndels tåror

tett på dyna fell,

medan eg mot skipsbord

sterke år lèt bogna[21];

noko veld ho til det

ho den mjuke kvinna.

Bjørn var endå hjå jarlen i same vyrding som fyrr.

Sumaren etter fór Bjørn vest til England, og vart vel vyrd der, og var tvo vintrar der hjå Knut den mektige. Der bar det so til ein gong då Bjørn fylgde kongen og han siglde med heren sin på sjøen sunnantil, at ein flogdrake[22] flaug yver kongsmennene og vilde hogga klørne i ein mann, men Bjørn stod nær frammed og skaut skjoldet yver han. Draken slo kloa mest tvert igjenom skjoldet, men då greip Bjørn draken i sporden med den eine handa, og med den andre hogg han til honom attanfor vengjom og kløyvde han i tvo, og draken fall ned og var daud. Kongen gav Bjørn mykje gods og eit godt langskip og med det heldt han til Danmark. Då gjorde han lag med Audun bakskiki, ein vikversk mann, men noko av dansk ætt. Audun hadde fyrr vorte gjort utlæg frå Noreg. Han hadde tvo skip til lags med honom, og dei lagde sidan i hernad austanfor Svitjod og herja um sumaren, men var i Danmark um vinteren. Dette dreiv dei på med i 3 vintrar.

6. Olav den heilage vert konge i Noreg

No er det å segja at Tord sit på Hitarnes med gardsstellet sitt ei tid, og folk held Oddny for å vera betre gift no enn ho fyrr hadde vore etla til, både med gods og ættarburd og annan vyrdnad, og på elsken deira var berre godt å segja. Dei fekk 8 born: 5 søner og 3 døtter. Tord hadde då selt åt kjøpmenn det skipet som han hadde ått og brukt på ferder.

Bjørn var no i viking til å vinna seg gods og frægd; han var venen hans Eirik jarl og hadde med seg dei mennene som fyrr er sagt. Lite lengtar han no til Island etter dei tidender han veit derifrå og soleis som Tord hadde bore seg åt mot honom. Og medan Bjørn var utor landet, vart det hovdingskifte i Noreg; Håkon jarl tok ved riket etter Eirik jarl, far sin, og Svein, bror hans Eirik jarl, rådde yver sin lut av landet som fyrr, og dette stod ved lag tvo vintrar. Deretter kom Olav den heilage til landet og tok Håkon fanga i Saudungssund; han svor eid til kong Olav og fór so frå landet. Men Olav heldt slag med Svein jarl utanfyre Nesjar um palmesundagen, og Svein stokk undan, men Olav rådde sidan for alt landet og vart konge yver det. No vart det spurt i andre land at Svein jarl og Håkon jarl var utor landet komne. Bjørn og hans menn spør dette hovdingskiftet, og det med at der gjekk mange gode segner um den kongen, som han òg var verd. I den tid var ein namnspurd mann, Torkjell Øyolvsson, på kjøpferder; han var mykje vyrd av kong Olav. Torkjell var òg venen hans Tord Kolbeinsson.

7. Møte millom Bjørn og Tord i Brennøyom

Det er no å fortelja at Tord Kolbeinsson spør den tidenda at Roe den rike, morbror hans, var dåen. Tord hadde arv å taka etter honom. No kjøper han skip og etlar å fara utanlands til å vitja arven. Det er sagt um ferda hans Tord at han fer åt kong Olav. Han vart vel fagna der; han segjer kongen kva det er han fer etter. Torkjell var då der, og han greidde saka godt ut for kongen so han kunde få hjelp til å få godset sitt. Kongen lét gjera brev til venom sine i Danmark som han skulde få med seg, og sette seglet sitt under. Då var Eidssønene Torvald og Tord med Tord; Kalv illviti[23] var òg med på ferda. Tord gjorde ei dråpa um kong Olav; sidan kom han og førde ho fram sjølv og fekk av kongen ein gullring og ein kyrtel av pell, prydd med band, og eit godt sverd. Tord spør i løynd um nokon hadde vorte vár Bjørn. Det vart sagt honom at han var i hernad og hadde mykje folk med seg. Tord hadde eit lite skip. Nokre vikverske menn var med honom på skipet; det var i alt innpå 30 menn på skipet. Han kom til Roeskelda i Danmark den sumaren og fekk mykje av godset, um òg mykje vart skore honom frå. Dei fór sunnantil då det leid på sumaren, og han tok leida um Brennøyane[24]. Det er mange øyar, og dei var då lite bygde. Der var løynde vågar, og der vart jamnan herja av vikingar. Der var òg noko skog på øyom. Bjørn fór då hamnamillom, og seint på dagen kom dei til ein stad der det stakk tvo øyrar fram av Brennøyom; den eine heitte Trælaøyr, den andre Oddaøyr; der lagde Bjørn skipa sine. Same kvelden kom Tord til øya og låg der um natta med skipet sitt. Sidan kom der tvo menn fram på øya og spurde kven det var som åtte skipet. Ein lausmynt mann, og som var noko framfus òg, segjer at det var Tord Kolbeinsson som åtte det. Då segjer Tord: «Du er brå med ordom dine; seg at det er Torar vidførle som eig skipet!», og so gjer han. Øymannen sa: «Gjer som de vil, anten de vil ljuga eller segja sant!» Mennene vende attende, men det var i røynda mennene hans Bjørn; han låg der på andre sida av øyom med 9 skip. Då dei var burte sa Tord: «Dette har visst vore spæjarar for nokon; eg vil gå upp på øya og sjå um eg vert vár noko.» Då mennene hans Bjørn kom attende og fortalde um Tord, sa han til Audun: «Eg tyktest skyna på det dei sa um skipet deira at det laut vera Tord som åtte det, og det møtet vårt er forskyldt.»

Tord gjeng no upp med Kalv illviti og nokre andre menn, og då dei var komne litt upp på øya sa han: «No skal de venda attende til skipet, og so framt det ber so til som eg trur at Bjørn ikkje er langt undan og kjem hit, då vil eg de skal segja at eg vart att i Danmark og ikkje på anna vis kunde få tak i godset; men eg vil forda meg undan.» Kalv illviti segjer: «Dette kann vera eit godt råd um dei ikkje finn deg, men elles vil det verta deg til stor skam. Eg vilde heller at vi skulde verja godset vårt og livet, so lenge vi kunde.» «Det andre er rådlegare,» segjer Tord; «dei vil gjeva fred åt alle so nær som meg.» Han gjekk no upp på øya og sette seg under ein bakke millom noko riskjørr so han kunde sjå ned til skipet. Han hadde ein kuvl[25] utanpå klædom. — No bed Bjørn mennene sine væpna seg og vitja kjøpmennene; han lest halda det for sant som fyrst var sagt, at Tord Kolbeinsson var styremann. Dei gjer so som Bjørn sa; dei gjeng upp på kjøpmannsskipet, og det ser ut som mannskapet er hovdinglaust. Bjørn spør kven det var som rådde for skipet. Dei gjev ikkje Bjørn nokor takk fordi han kjem der, men dei segjer det slik som Tord hadde sett dei fyre. Bjørn trur ikkje på det og vil leita på øya, «øya er liti,» segjer han, «og vi vil nok finna han um han er der.» No ransakar dei fyrst skipet, men finn han ikkje; sidan fer dei umkring på øya og dei er nærpå 200 mann til å leita. Og då Bjørn og mennene hans kjem der som Tord sat, då sprett han upp og helsar vel på Bjørn. «Her er du no, Tord!» segjer Bjørn, «og ikkje i Danmark; men kvi skal du no sitja so lågt? Seg oss no tidender frå Island; det er lenge sidan vi møttest sist.» «Mangt kann eg segja til tidender,» segjer Tord. «Kor var du i vinter?» segjer Bjørn. Tord svarar og segjer: «Hjå kongen i Noreg.» Bjørn segjer: «Kor i landet var kongen?» «Nord i landet var han,» segjer Tord, «og då det vårast fór han aust til Vika, og der er han nok no.» Bjørn sa: «Kva er det nyaste du har å segja frå Island?» «Dauden hans Skule,» segjer Tord; «men far din og fosterfar din er i live.» Bjørn sa: «Det er ei stor tidend, at Skule er dåen; men er det sant at du har fått Oddny Torkjellsdotter, litt etter vi skildest?» Tord sa det var sant. Bjørn sa: «Kor trutt tykte du då du heldt venskapen med meg?» Tord segjer: «Eg visste ikkje at ho skulde bia på deg lenger enn 3 vintrar.» Bjørn sa: «Ikkje slepp du no undan med desse umsviv, for eg veit fyrr heile sanninga um dette.» Tord baud honom bøter for det han hadde gjort. «Det er noko anna som er rådlegare,» segjer Bjørn, «at du vert drepen, og at det vert endskap millom oss.» No endar det med det at Bjørn gjev dei livsgrid[26], men han tok frå dei godset, og knarren med; sidan snøydde han Tord for gripom og for alt. Tord bad um å få hava gripene, men nådde det ikkje. Sidan lét Bjørn Tord og alt mannskapet hans gå i skipsbåten med klædom sine og flutte dei so yver til fastlandet. Og fyrr dei skildest sa Bjørn: «Tord!» sa han, «no er det gjort deg nokor neising og svivyrding og skade på gods, og likevel er det mykje mindre enn du hadde fortent. Far no åt Orknøyom og heft ikkje lenge i Noreg, men eg vil fara åt kongen. Eg har ikkje sét han, men eg mèt han so mykje usét, at eg drep deg ikkje fordi du var gjesten hans. Men kvarhelst eg råkar deg heretter, skal du ingenstad vera trygg, minder det skulde gå mykje annleis enn det berst meg fyre.»

Tord og mennene hans gjekk no i båten, og med dei desse vikverske mennene som vilde til eignene sine. Dei fekk hava våpna sine. Sidan råka dei kongen, og sa honom denne tidenda, um ranet og skuldingane mot Tord.

8. Kong Olav dømer millom Bjørn og Tord

Etter dette heldt Bjørn stemne med Audun, lagsbror sin, og sa at han vilde fara til kong Olav; «eg vil ikkje han skal vera vreid på meg for ran på kjøpmenn.» Audun sa han vilde fylgja honom, for han hadde fått lengt i seg etter å koma på fast grunn i Noreg att. No kjem dei åt kongen, og dei let dei fleste mennene sine vera att med godset og skipet. Dei kjem til kongen 3 næter seinare enn Tord. Bjørn og fylgjet hans gjekk inn i halla, 12 mann sterke, medan kongen sat yver drykken; 50 mann var att ved skipet. Bjørn gjekk fram for kongen og helsa honom vel. Kongen spør kven han er. Han segjer honom det. Kongen segjer: «Er ikkje dette han som har forbrote seg mot deg, Tord?» Han sa, at for visst var det han. Kongen sa at han var ein djerv mann når han torde koma åt honom, og baud dei skulde taka dei og setja dei i jarn. Bjørn sa at det vilde vera lett å gjera det, men han vilde ikkje kalla Tord saklaus for seg, sa han. Kongen sa det var lett for vikingar å finna sak mot kjøpmenn når dei hadde gir etter godset deira. Bjørn segjer då frå um det han og Tord hadde havt med kvarandre, og tek til med upphavet og nemner dei saker han tyktest hava med Tord Kolbeinsson. Kongen spurde Tord um det var so som Bjørn sa. Tord sa han hadde spurt for visst at Bjørn var dåen, fyrr han fekk kona. «Ikkje har då røynsla synt det,» segjer kongen, «og eg tykkjer Bjørn har store saker på Tord; eller vil de no,» segjer han, «at eg skal døma millom dykk?» Det sa dei ja til båe, og det vart då sett grid. Sidan dømde kongen at Tord skulde hava kona og alt godset hennar, men Bjørn skulde hava likso mykje gods av Tord av det han hadde teke frå honom, og til godset hennar Oddny vart medrekna det ho skulde erva etter far sin; svivyrdingar skulde gå upp i upp: godsran og koneran. Bjørn skulde hava ein gudvevkyrtel og ein ring for den som Tord tok med Oddny. Tord skulde hava det sverdet som kongen hadde gjeve honom. Kongen sa at den vilde fara best som heldt dette forliket vel. Bjørn fekk alt det godset hans Tord som han hadde der, so nær som skipet; men alle kjøpmennene skulde få att det godset som Bjørn hadde teke frå dei. Tord var hjå kongen um vinteren, både han og Kalv og Eidssønene; men Bjørn fór aust i Vika med Audun og hans folk, dei Bjørn hadde fått kongen til å gjeva fred, og dei var der um vinteren. Men sumaren etter fór han til kong Olav og var sidan hjå honom i tvo vintrar. Men Tord fór til Island um sumaren, og gat ikkje noko um det han og Bjørn hadde havt med einannan å gjera der aust. Kong Olav gav Tord ein timberfarm[27] på skipet; fór då Tord her ut, og heim til buet sitt.

9. Bjørn hjå kong Olav

Bjørn var no hjå kongen. Ein gong då dei rødde saman kongen og Bjørn, då sa Bjørn: «Eg veit, herre, um dei mennene som lasta meg for deg for møtet millom meg og Tord, at dei ikkje gat det som gjorde mest til at eg ikkje drap Tord og mennene hans.» Kongen sa: «Det vart ikkje sagt meg.» Bjørn sa: «Då skal eg segja deg, at eg vyrde deg so mykje fyrr eg hadde sét deg, at det var difyre eg ikkje drap Tord og alt skipsfolket hans, at han hadde vore vintergjesten Dykkar, og eg vilde han skulde få røyna det, um vi møttest der du ikkje hadde noko med det eller kunde tykkja det vart gjort deg imot.» Kongen sa: «Lat oss no høyra dette av dei mennom som var med ved møtet millom Bjørn og Tord, og dei skal segja det som sant er.» So vart no gjort, og dei gjekk ved at Bjørn hadde sagt det, at det var for kongens skuld han ikkje vilde drepa Tord og fylgjesmennene hans. Kongen tykte no det var endå meir verdt enn fyrr, når han hadde spara Tord for hans skuld. Der var nokre menn hjå kongen, som visste um det som hadde gått fyre seg millom Bjørn og Tord då dei var hjå Eirik jarl, og dei fortalde det no åt kongen; Bjørn hadde havt vitne på alt. Kongen segjer: «Det er no òg rett, at skipsfolket hans Tord har gjort eid då saka var under min dom, so dei fekk godset sitt og Tord fred.» Bjørn sa at han trudde ikkje han vilde ha spara honom, når det ikkje hadde vore for kongens skuld. Kongen sa at dess meir skulde han vera venen hans Bjørn, men han sa òg at no var det berre eitt som sama seg for dei: å halda forliket som han hadde gjort millom dei. «Men det vilde eg,» segjer kongen, «at du held upp med herferd; um du sjølv tykkjer du fer vel med det, so går det ofte slik at Guds rett fer ille ved det.» Bjørn sa at so skulde han gjera, og han sa seg huga til å vera med honom. Kongen sa: «Godt tykkjer eg um deg, men det er oss ikkje unnt å vera lenge saman, for eg ventar Torkjell Øyolvsson, venen min, hit, og han vil snøgt bli usams med deg for Tord si skuld. Det er då rådlegt at du fer ut til Island.»

Den hausten var Bjørn hjå kongen, og dei var Heilt samde og Bjørn fekk gode gåvor av honom. Det bar so til i ei veitsle, der Bjørn fylgde kongen og det jamnan vart stelt ovleg vel for kongen, som høvelegt var, at det var laga til kjerlaug[28], for anrdre laug er ikkje å få i Noreg. Kongen og hans menn gjekk i lauget, og mennene la klæda sine på vollen, men yver lauget var det tjelda. Den tid var det sed å ha reimar, som var lindar[29] og vart vundne frå skoom og til knes, og tigne menn hadde helst jamnan slike, og det hadde både kongen og Bjørn. Bjørn gjekk åt klædom sine fyrr dei andre, og klæda hans låg utmed kongen sine, og Bjørn gådde ikkje at han hadde hytt reimar med kongen fyrr alle hadde klædt seg. Han sa honom straks kor tankelaust han hadde fare, men kongen sa det kunde vera som det var, og meinte ho var ikkje verre den reima han no hadde. Bjørn hadde stødt denne reima um foten sin so lenge han levde, og med den vart han gravlagd òg. Og lenge etter, då beina hans vart upptekne og førde til ei anna kyrkje, då var den same reima um fotleggen hans Bjørn ikkje rotna, men alt anna var rote; og no er ho brukt til linde[29] på messeklædet i Gardar på Akranes. Vinteren etter var no Bjørn i Noreg, og kong Olav gav honom ei framifrå kappe og lova honom venskapen sin og kalla han ein uforfærd mann og ein god dreng[30].

10. Bjørn kjem attende til Island

No er det å fortelja, at då det vårast budde Bjørn skipet sitt til Islandsferd, og då buddest òg andre skip til å fara til Island, og dei kom ut fyrr skipet hans Bjørn. Kong Olav sende bod med menn at Tord skulde halda vel forliket med Bjørn, når han kom ut, og sa at det var skyldnaden hans etter det som hadde gått fyre seg millom dei. Den sumaren kom Bjørn ut til Bordøyre i Rutafjord med mykje gods og hadde vunne seg stor frægd og dugleik. Dei ber frå skipet det dei hadde med seg, og reiser tjelda sine.

Men på ein annan stad er det gjete ein kveld at Oddny tok til ords åt Tord, bonden sin: «Har du høyrt nokor tidend, Tord?» «Nei,» segjer han, «men når du røder um det, er det vel fordi du har spurt nokor.» «Du råkar det,» segjer ho; «eg har spurt det som tykkjest meg tidend; det er sagt meg at det er kome eit skip i Rutafjord, og at Bjørn er på det, han som du sa var dåen.» Tord sa: «Det kann vera,» segjer han; «at det tykkjest deg tidend.» «Visst er det tidend,» segjer ho, «og no veit eg endå betre korleis eg er vorti gift; eg trudde du var ein god dreng, men du er full av lygn og inkje å lita på.» «Det er sagt,» segjer Tord, «at med bøter kann alt verta gjort godt att.» «Det berst meg fyre,» segjer ho, «at han sjølv har greidt å få seg bøtene.» «Haldt det for sant som du synest,» segjer han. Dermed endar denne samtala millom dei.

Arngeir og dei andre frå Holm fer til skipet og råkar Bjørn; det vart eit fagna møte, og dei byd Bjørn til seg og segjer dei vart glade no dei fekk sjå han att; det hadde vore lenge sidan siste gongen, sa dei. Han sa han vilde fara med dei. Sidan vart skipet sett upp, då det leid på sumaren, og Bjørn fór heim til far sin. Mange vart no dått ved då Bjørn kom heim, for det hadde fyrr drive mangeslags ral um korleis det hadde seg med Bjørn, anten han var i live eller ikkje; ein sa det var lygn, ein annan det var sant; men no vart det røynt kva det var sanninga. Bjørn vart vel fagna då han kom heim. Fosterfar hans gav honom hunden V.....[31]; for den hadde han tykt godt um fyrr. Far hans gav honom ein hest som heitte Kviting; han var kvit på lét over heile skrotten og hadde tvo kvite folar med; det var gode griper.

11. Tord byd Bjørn vist hjå seg

No er det sagt at Tord spurde Oddny um ho tykte det rådlegt å bjoda Bjørn til vist[32] hjå dei; han vilde ikkje at folk skulde gå millom dei og setja dei upp mot einannan, sa han, — «og soleis vil eg røyna hugen hans Bjørn og trulyndet hans mot meg.» Ho talde ifrå; ho sa det var uråd etter det folkesnakket som fyrr gjekk. Tord gav seg ikkje på det, og fór til Holm i Hitardal. Han reid åleine, i ei blå kappe. Attum husa i Holm stend det eit fjell, og der gjeng ein rygg frå fjellet nedåt husom. Bjørn og mor hans hadde det til arbeid den dagen at dei breidde lereft, som hadde vorte vått, ned på marka til turkings. Ho tok til ords; «der rid ein mann,» segjer ho, «i ei blå kappe, og han er ovende lik Tord Kolbeinsson, og han er det òg; og ærendet hans vil visst bli til skade.» «Det vil det visst ikkje,» segjer Bjørn. Tord kom. Dei helsar på kvarandre og spør um slikt som alle plar tala um. Sidan sa Tord: «Det er ærendet mitt hit, at eg vil vita um du vil halda den semja med meg som kongen gjorde millom oss, og skulde no ingen av oss hava noko å bøta åt den andre. Og er det merkande, som ein rettvis mann har dømt millom oss. Men det trudde eg ei tid at vi ikkje kunde verta samde.» Bjørn sa det var sjølvsagt at dei skulde halda semja og det dei der hadde avtala. Tord sa: «Eg har havt den luten som tyktest mest verd, og no vil eg syna at eg vil vi skal semjast heilt. Eg vil bjoda deg vist hjå meg i vinter, og eg skal fagna deg vel; eg ventar òg at du vil taka ved bodet.» Tord brukte fagre ord um dette. Tordis sa: «Det vil eg syna at eg lét meg ikkje lett narra av denne tala. Gjev akt på det, Bjørn!» segjer ho, «at dess hålare Tord talar, dess svikfullare tenkjer han. Tru honom ikkje!» Då kjem Arngeir åt dei, og spør kva dei røder um. Tord segjer honom det. «For meg ser det slikt ut,» segjer Arngeir, «som den er betre ven som tel til dette, um dei då kunde verta meir samde enn fyrr, og eg vil telja Bjørn til å fara, og Tord vil nok halda det som han segjer.» Stod då mannen og kona kvar på sitt. Bjørn sa: «Eg har etla meg til å vera hjå far min, og mange vil tykkja dette er eit underlegt heimbod, etter alt det som segjest mannamillom.» Tord sa at Bjørn vilde ikkje vera honom tru, um han ikkje tok ved bodet. Og no lova Bjørn å vera der ei stund, men sa likevel at han vilde heftast hjå far sin fyrst. Tord reid heim og segjer Oddny kor han hadde fare um dagen, og sa at han no hadde fått greidt ærendet sitt som han vilde. «Kva for eit ærend?» segjer ho. Han segjer at han hadde bode Bjørn dit, og det hadde han gjort til bot for det han hadde forbrote mot henne, sa han. «Det trur eg,» segjer ho, «at no lyg du, um du kann det.» Tord segjer: «Ikkje er ein eid alle sin[33].» Dermed endar dei samtala.

12. Bjørn på Hitarnes. Visekvedinga tek til

No budde Bjørn seg til vist hjå Tord og fór til Hitarnes med tri gangande griper: tvo hestar og ein hund. Han reid på den eine hesten og hadde den andre i tog. Godset sitt lét han vera att i Holm. Tord tok vel imot honom og gav honom sess næst seg, og bad einkom mennene sine at dei skulde gå vel imillom dei når det galdt, og dei lova godt um det, men dei fleste tykte det var underlegt at Bjørn skulde vera der. Det lid no likevel ei stund som det ser ut til det skal gå godt med dei. Det er sagt at ein gong fyrstnads på vinteren kjem Tord åt Oddny og spør korleis det fell seg med dei arbeidom som skal gjerast; «det er mangt å gjera no,» segjer han, «og det kunde trengast at alle var til noko gagn.» Der ligg ei øy i Hitarå, som var rik både på selvær og eggvær, og der var slåttar og sæde[34] òg. «No lyt karar og kvinnor fara og skryfta korn,» segjer han; «men du lyt vera heime, for sauen vil verta reken heim i dag, og du lyt freista å mjølka um du ikkje er van med det arbeidet.» Ho sa: «Då ser eg ein lugom[35] mann til å moka kvea; det skal du gjera.» «Rang er du i munnen no,» segjer Tord; «eg har meir arbeid for buet vårt eg enn du!» og sinnet tok han, so han slo henne på kinnet med høgre handa si. Bjørn var ikkje langt undan og høyrde kva dei rødde, og kvad ei vise:

Kvinna den kloke

bed sveinen den kvite[36]

ganga og kvea moka.

Den ringull[37]-prydde

er ikkje ranglåti.

Lokk[38] den nyte[39],

ho som Øykyndel heiter,

byd meg ut meg skunda.

Tord gjekk til arbeidet sitt, men Oddny mjølka ikkje søyone; heller ikkje moka Tord kvea. Men ikkje tykte Tord godt um visa som Bjørn kvad; likevel var det no kyrt for det fyrste.

Noko seinare er det sagt at Tord kom inn og såg at Bjørn tala ved kvinnone. Det var um kvelden og Bjørn garta ved dei. Tord kvad dette:

Ut skal du ganga!

Ilt tykkjest meg

ståket du held

med tenestkvinnor.

Du sit um kveldan’

når inn vi er komne

jamgod meg.

Ut skal du ganga.

Bjørn sa: «Du vil enno hava same bragehåtten[40] som fyrr,» og kvad ei vise imot:

Her vil eg sitja

og høgt vel kveda;

skjemta vel

med din kvinnehop.

Ikkje skal det

til last oss leggjast.

Eg er heil i hug;

her vil eg sitja.

Lite seinare hende det ein gong um kvelden at Tord kom inn og gjekk stilt, for han vilde vita kva det gjekk fyre seg. Han høyrde mannamål og tyktest vita at Bjørn og Oddny røddest ved, og han lydde etter um han kunde høyra pratet deira. Bjørn vart òg vár det og segjer åt Oddny at Tord lydde etter kva dei rødde. Ho vart harm yver det og gjekk burt og drog ein tung sukk, men Bjørn kvad ei vise:

Øykyndel sukkar.

Ordsæl ho vil

noko meg segja.

— Breksam[41] brud har beste rødor —

Men liten svein[42]

løynsk i løynde krå

til Jardar[43] ord lyder,

og set seg fjerr[44].

Tord likar ikkje kvedinga hans Bjørn, men likevel er det kyrt no, og kvar tenkjer på sitt.

Det var ein kveld dei var i stova, og Tord set Oddny på fanget sitt og er blid mot henne. Han vil vita korleis Bjørn tek det; han kysser ho og lèt ei vise fylgja:

Hugsa vil Bjørn

at ringberaren,

den ljuvlege kvinna,

or hendom glatt

hans Hitdølakappi.

Den rake tolla[45]

eg skulde eiga.

Den gleda den arge ikkje fær.

«So var det,» segjer Bjørn, «at eg laut lata dette giftarmålet gå frå meg, men der har hendt det i skiftet millom oss som eg ventar du seint vil gløyma,» og kvad ei vise:

Støtt hugse du, Tord!

den gong flokken din møtte

min utmed Trælaøyr,

og frå rikdom stor

udrenglegt[46] de gjekk.

Um godt du kved,

vart du tidt

liggjand under.

Ikkje var langt å bia fyrr han kvad:

Hugsa kann du, litle svein,

då i leitet eg fann deg,

og skrevande du flaug,

so fort du orka;

skjelvande i kneom

den ilt kunnande rann,

snau for alt anna

enn redsla.

Og endå tykkjer ikkje Bjørn han hadde gjeve fullnok svar på det, at Tord minte honom um sakene dei hadde havt med kvarandre, og at han gjorde seg til av di kona hadde falle honom til, so Bjørn hadde lote sleppa ho, og kvad enn ei vise:

Hemnt tel eg dette

at du gjekk å eiga

— di æra er minkande, Tord! —

denne fagre kvinna.

Då på Oddaøyr

lågt under bakken

i hallet du låg

og gøymde deg for meg, sæling!

No er det kyrt med dette, og båe tykkjer no det har vorte verre enn fyrr. Ein gong kvad Bjørn denne visa:

Såg du, svein den kvite,

snøydd for gods og lukke

— eg fyrr i strid har vore —

i Solundom[47],

då knarr og gods

eg frå deg rana.

Skarven si løn

for gråleiken[48] fekk.

Som von var lika ikkje Tord visa, og det rauk no sundt med venskapen millom dei. Ein kveld var det sagt at Bjørn sat hjå Oddny, og legg det attåt det andre at han kvad ei vise til Tord, der han gjet på at kona hans kunde føda ein son, som vart honom[49] lik.

No vert det for det fyrste stans med kvedinga deira, og dei eigast ikkje med einannan[50].

13. Hund og hestar

Ein kveld, er det sagt, gav Tord seg i tale med Oddny: «Det segjer du meg du og mange andre at Bjørn er ein god dreng, men i sume måtar tykkjer eg ikkje det. Han set hunden sin jamgod med oss ved bordet; men eg har ikkje havt med hundar å gjera fyrr, og han vil nok missa hugen på det um maten vert skift.» Ho segjer: «Vil du freista det og sjå korleis det gjeng?» «Lat oss gjera so,» segjer han; «no skal det vera ein brødleiv og suvl åt kvar mann, og so fær vi sjå um han gjev hunden av det.» «So er det det òg,» segjer Tord, «at der er tvo hestar her i vinter, og han lokkar huskarane mine til å gjeva dei, og det er liten manns ferd å lokka dei til å gjeva fôr åt hestom.» Men då det no vart gjort brøyte med matstellet, då gav ikkje Bjørn hunden mindre enn fyrr, og soleis fekk Tord og Bjørn mindre mat, og tenestefolka truga på den andre sida med å stryka derifrå for maten si skuld. Det gjekk ikkje mange mål dette, fyrr Tord rødde um det ved Oddny og sa at han iddest ikkje svelta lenger for skuld hunden hans Bjørn; «det duger ikkje dette,» segjer han, og dei laut til att med det gamle matstellet. No vart so gjort; då lika tenestfolka seg godt, men Bjørn let som han ikkje visste noko. Tord rødde ofte ved Oddny um dette, kor han tykte Bjørn var utakksam og hard under alt det som barst til. Og ein gong då dei rødde um dette kvad Tord ei vise:

Sekstan tenarar, kvinne!

Hugen var einn,

kvar levde

som sjølv han vilde,

til ufredsmannen,

den stormodige

støkk i dei sette.

Kjeklet frå buet vårt kverve!

Der var dei alle um vinteren og var lite samtykte, og det var viljen hennar Oddny mykje imot. Tord hadde fyrst lova Bjørn at han skulde senda hestane hans til hagen på Hitarnes eller lata dei få fôr heime, og Bjørn hadde helst vilja at dei skulde senda dei burt, men tida leid og det vart ikkje gjort. Kalv illviti kom åt Hitarnes og spurde korleis Tord lika vintergjesten, eller um det var han som volde at det gjekk med meir av den gjødsla enga hans enn hestane hans åt; gjekk dei sidan stad og såg på høyet, og tykte det var ille medfare. Tord lika det ille og segjer åt Oddny at Bjørn hadde kjøpt huskarane til å trø høyet hans i lorten og spilla det. Ho segjer at Bjørn kunde ikkje ha gjort det og ha skuld i det at hestane hans vart fôra annanstad enn andre hestar; «men sjå åt du, um du held vel alt det du har lova honom!» Etter dette lét Tord hestane hans Bjørn fara ut på Hitarnes, og der fekk dei god hamn, og Tord slutta då med å klaga på hestane hans Bjørn, og det er no kyrt å kalla ei stund.

14. Slutt på vintervisten

Det er sagt at Tord og Bjørn sat på ein benk ein kveld, og det vart strid millom dei. Då kvad Tord ei vise til Bjørn:

Ut skal du ganga.

Du selde oss mjøl

raudt på lét.

Du sa det var rug;

men straks det vart

med vatn blanda

var det berre oske.

Ut skal du ganga.

Bjørn kvad imot:

Kyrr vil eg sitja.

Kom eg i haust;

gamalt feitt

har til fulls eg betalt.

Ein feld[51] du gav meg

med fagert ragg,

ovleg vel sliten.

Kyrr vil eg sitja.

Det synte seg at Tord tykte han hadde store utlegg og ikkje fekk godt i staden. Bjørn hadde òg slikt å segja imot, for han tykte at Tord hadde bode honom heim til seg med grumme ord, men halde dei som ein gnikar, og at det berre var vondt verdt, og båe var då verre nøgde enn fyrr. Tord og Oddny og tenestkvinna som drog av dei klæda sov alle i eit utbur um vinteren. Det var ein kveld at Oddny kom seint til kvelds og Tord gav henne ikkje rom i senga, men ho steig yver sengstokken og vilde inn under sengklæda åt honom, men dit fekk ho ikkje koma og laut difor sitja uppe. Då kvad Bjørn ei vise:

So rekkjer seg Ull[52]

spjotslyngjaren

i senga all,

med’ valkyrja sit

i sengjehyrna

og hukrar og frys.

Eg priser kvinna

og hennar lagnad.

Oddny bad dei at dei ikkje skulde kveda um ho, og sa at dette var ikkje hennar ord. No slutta dei og talast ikkje ved resten av vinteren til det vart sumar. Oddny hadde sagt åt Bjørn um vinteren, at han skulde få ei av dei døttrom ho hadde med Tord, i staden for henne som var etla honom og som han ikkje hadde fått. Og ein kveld minte Bjørn henne um dette, og sette møyane på fanget sitt og kvad denne visa:

Systrar tvo med ære

og mor deira blid

— enn trur eg hennar ord —

er bragesmeden[53] tekke[54].

Enn meir dei er meg

i staden for kona.

Kvinna stundom lovar eg,

som von kann vera.

Og no då det lid til sumar, etlar Bjørn å flytja derifrå. Det er sagt at då Bjørn var buen til å fara or visten, då gav han Oddny den kappa han hadde fått av Tord, og tala dei då vel åt einannan. Og då han var fullbuen, reid han til utburet der Tord var inne og Kalv illviti med honom; han var nyst komen der. Bjørn segjer Tord at han var buen til å fara og at han etlar flytja or visten. Tord sa at han tykte det var vel, og betre um det hadde vore fyrr. Bjørn sa at det hadde han skyna for lenge sidan. «No har det gjenge den vegen,» segjer han, . . . . . . . . . .

(Her er det eit brot i soga; det vantar eit eller tvo blad i manuskriptom, som ikkje har vore finnande. Av det som etter kjem ser vi at Bjørn er flutt, og at han har vorte gift).

15. Selbitsvisa

No er fyrst um det å segja, at Tord Kolbeinsson ransaka strendene sine. Han kom ein stad der det låg ein sel i ein våk; sjøen var undanfallen, og det var berre is umkring, so selen kunde ikkje koma seg ut. Tord kom til å tenkja på, at um han skulde gå heim etter våpen, so vilde sjøen nå inn fyrr han kom att, og då vilde han ikkje få selen. Det vilde han ikkje, og so rådde han seg til og fekk drepe selen. Men han for ille ved det, for selen beit honom i låret, og det vart til mein for honom. Tord kom heim og lét gjera selen upp, men var meint på å løyna bitet. Men det fekk han ikkje gjort, for han hadde fått eit ilt sår og det gjekk so at han laut til sengs. Bjørn var då på garden sin på Vellir[55]; det var ikkje langt undan, og det spurdest dit, og det vart tala mykje um kva det var som vanta Tord. Og då kvad Bjørn ei vise:

Skattgøymaren ligg heime

— folk spør kva som bilar —

Sår fekk feitt-etaren

av ein vesal sel.

Men då bylgjone ut

um skjera fell,

den kvasse styggen[56] med

i leira hoppar.

Tord spør dette og høyrer visa kvedi; han tykkjer ikkje godt um ho, men at ho er på den gjerda som Bjørn plar bruka. Han svarar ikkje på ho, og lèt det vera kyrt.

16. Kalvbergingsvisa

No er um det å segja, at Torgeir, huskaren hans Bjørn, tala åt honom ein kveld, og sa at det var nok ikkje so mykje høy som det trongst åt nautom som han skulde stella, og bad Bjørn gå stad og sjå på fôret, um han meinte det kunde rekka. Bjørn gjer som han bed um; dei kjem åt fjosom, og Torgeir gjekk fyrst, for han var best kjend der. Ei ku hadde bore ein kalv, og Torgeir fall yver kalven som låg på fjosgolvet. Han gav vondord frå seg, men Bjørn bad honom kasta kalven upp i båsen, men Torgeir sa han tykte det var best for ein slik skjelm å liggja lågt, og vilde ikkje taka han. Då tok Bjørn kalven upp frå golvet og kasta han upp i båsen. Sidan fór dei heim, og Torgeir fortel venom sine dette, at Bjørn tok kalven frå golvet og kasta han upp i båsen, «men eg vilde ikkje.» Det var gjester der då, og dei høyrde det Torgeir sa. Og ikkje lenge etter kom dei same mennene til Hitarnes til Tord og fortalde honom dette. Han segjer at Bjørn hadde so mange både kvinnfolk og karar der til å sjå etter slikt, so han var ikkje nøydd um å berga kyr sjølv, og kvad ei vise:

Kvi skulde du

kry i di kappe

støtt meg for

såret mitt snikka?

Visst har selen meg bite.

Men du, skjoldristar, — fy for skam! —

under kurumpa greip

den lortute kalven.

Det tyktest folk rådlegt at den visa vart lite utbori; men visa vart likevel ikkje burtkasta, og ho kom for øyrom på Bjørn, og han tykte so ille um ho so han vilde ikkje lata det sitja på seg. Han reid til Hitarnes um sumaren med 60 mann og stemnde Tord for visa, som han meinte lova gav honom rett til. Men venene åt dei båe sa at ikkje skulde denne saka berast fram til tings; dei skulde heller gjera forlik i heradet. Men det vart det ikkje høve til; Tord vilde ikkje gjera forlik fyrr på tinget. På tinget vart dei forlikte; Tord skal betala eit hundrad i sylv for visa. Og Bjørn bad i lagretten, at den av dei som kvad noko um den andre so han høyrde på det, han skulde falla rettlaus, og det gjekk dei med på dei som skulde avgjera saka, for dei tykte det vart større von då at dei ikkje skulde sulka kvarandre. Fór dei då heim etter dette, og no var det kyrt å kalla.

17. Nidstonga

Det er no gjete, at der fanst noko som var reist ved hamnemerket hans Tord, som ikkje tyktest sett der for venskaps skuld. Det var tvo karar, og den eine hadde blå hatt på hovudet; dei stod og lutte seg framyver, og den eine snudde seg etter den andre. Det tyktest vera eit ilt møte, og folk sa at det var ikkje godt for nokon av dei som stod der, men verst for den som stod fremst. Då kvad Bjørn ei vise[57].

Tord tykte det var ilt og neisande at det var reist nidstong på grunnen hans, og gav Bjørn skulda for det, og han tykte ikkje det vart likare av visa hans Bjørn, og um våren etter reid han no med 60 mann til Bjørn og stemnde han til altinget for nidreising og vise. Endå rødde venene deira um at dei skulde gjera forlik med einannan heime, heller enn å føra ei so stygg sak fram for altinget. Men Bjørn vilde ikkje det, og dei kjem til tinget og gjorde der forlik i saka, og Bjørn laut betala 3 merker sylv for nidreising og vise. Fer dei då heim og er no forlikte å kalla, og er det no kyrt i tvo vintrar, som det ikkje er nokor fråsegn um.

18. Strid med tvo austmenn

Den tridje sumaren ved altingstid kom det eit skip åt Øyrom, og på det var der tvo frendar av Tord, vikverske menn og brør; den eine heitte Ottar, den andre Øyvind. Dei var skylde Tord på farssida hans. Dei var båe svære stridsmenn. Dei sende bod åt Tord at han skulde koma og møta dei; dei hadde spurt at han hadde vyrdelegt hushald og tenkte få seg vist der. Då Tord spør dette, rid han sud på Øyrane og fagnar frendane sine og byd dei til seg. Dei fer heim med honom. Det hadde ikkje vorte rødt so lite um stridane millom Tord og Bjørn so ikkje desse mennene skulde ha høyrt um det fyrr, og det gjekk det ordet at Tord som tidast hadde vore taparen. Det lika dei ille, for dei var ovhugsmenn[58], og sa dei kunde sjå at Bjørn var ikkje so mykje til kar som det var sagt at ingen kunde stå på mål med honom, og dei eggjar Tord til å ikkje slå seg til tols med det slikt det var. Folk frå heradet fer ofte ut på Snæfellsnes etter fiskefengd eller anna som er å få kjøpt der. No bar det so til at Bjørn fór åt Stranda til Saksakvål til Arnor mågen sin for å kjøpa fisk; vart han der vel fagna. Torhild, farsyster hans Bjørn, røder ved han soleis: «Det er nok so, Bjørn!» segjer ho, «at du er mykje til kar, og det veit du nok sjølv; kann vera du tykkjer eg er for fri til å tala. Eg tykkjer ikkje det er rådlegt at du fer med berre ein mann med deg, so sakut[59] som du er. Der er menn komne til heradet som ikkje plar finna seg i tilskoren lut, og dei veit at Tord ofte har vore den tapande mot deg; kann henda at dei vil retta på det. Eg har ein son her som heiter Torfinn; honom byd eg deg til fylgd[60], endå han har det godt nok heime. No er eg glad for du kjem hit, men meir glad vilde eg vera likevel um du kom med 11 mann som var jamsterke med Torfinn, sonen min, eller fleire òg; dei skulde alle verta vel fagna, og mindre trong du då skunda deg for uvenene dine si skuld.» Bjørn sa: «Du skal ha takk for tilbodet og godviljen din, og eg vil taka imot det bodet at Torfinn skal vera med meg på ferda, men eg veit ikkje um det er naudsynt å fara fjølment[61]. Bjørn er der tri næter i god fagning.

Tord Kolbeinsson spør at Bjørn ikkje er heime og at han var faren ut til Saksakvål. No tek han seg eit ærend ut på Stranda og fer med 11 mann ut åt Beruvikraun[62]. Ottar og Øyvind, frendane hans, var med på ferda. Og då dei er komne dit, då segjer Tord dei, kva meininga var med ferda: at han etlar sitja der for Bjørn[63]; han sa at han var ventande utantil Saksakvål, og han etla taka livet hans, sa han. Frendane hans svara og sa det var umannslegt for 12 menn å sitja for tvo; dei vilde ikkje ha fare heimanfrå med honom um dei hadde visst dette, sa dei; men dei baud Tord det valet å sitja for Bjørn med 2 mann, eller òg vil dei tvo, brørne, sitja for honom. «No meiner vi tvo, at um Bjørn er ein dugande stridsmann, so er dette likevel godt nok, for vi kann ikkje tru fylgjessveinen hans er so mykje til kar som ein av oss tvo; men 12 mann sterke vil vi ikkje sitja for honom.» Tord sa: «Lat oss tala um ferda, når vi har røynt um ikkje dette mannskapet kunde trengast mot Bjørn, men eg ser både at de er gode karar og at de tykkjer det sjølve òg. Og når eg berre har det valet som de sa no, då skal de sitja for honom, og vi skal rida herifrå.» Det vil dei. Tord vik no undan, so han vart ikkje med, då brørne sat for Bjørn, men tykte det kunde gå vonoms betre.

No er å segja um Bjørn at han bur seg til å fara frå Arnor, mågen sin. Då kom husfrøya[64] og sa: «Det er mitt råd,» segjer ho, «at Bjørn skal ikkje fara herifrå mindre enn 12 mann sterk inn yver Beruvikraun, for eg har drøymt at Tord vil sitja for deg der, for han er sløg.» «Det gjer han nok ikkje,» segjer Bjørn, «vil han gjera det, gjer han det nok nærare garden sin.» Bjørn rid no, og dei fer tri saman frå garden. Straks etter dei var farne, då sa Torhild åt Arnor, bonden sin: «Kjem Bjøm til skade i dag,» segjer ho, «då skal ikkje vi tvo liggja i ei seng i kveld.» Og då ho tek det so hardt, då fer Arnor heimanfrå med 8 mann og kjem etter dei ved raunet. Bjørn fagna honom vel og sa: «Brått reid du etter meg no, måg!» «Det kjem seg av di,» segjer han, «at eg tykkjer du var sein til å beda meg, og no vil eg bjoda meg sjølv.» «Kann vera det,» segjer Bjørn. Dei stig no av og leider hestane yver raunet, for dei hadde mykje føring med seg. Bjørn og Arnor fór fyrst. Bjørn hadde krokaspjot i handa og hjelm på hovudet, sverd ved beltet og skjold ved sida, og Arnor tvari[65] hadde sverd i handa og heldt det upp åt aksla og hadde belte um livet. Dei gjekk raungata. Brørne ser at det fer fleire menn her enn dei venta Bjørn skulde ha med seg, og dei tykte det vart ei skrøpeleg ferd um det ikkje var han og dei laut ha seg undan. No biar dei, og det ber no brått til so dei veit ikkje ordet av fyrr Bjørn kjem åt dei. Øyvind var den eldste av brørne, og han sette på Bjørn og hogg til honom med ei breidøks; ho råka hjelmen og sveiv nedyver, og hyrna skar skjoldreima og Bjørn vart såra i bringa og på den eine foten, men det vart ikkje stort sår nokonstad. Ottar hogg til Arnor i hovudet og hogg av honom øyra og noko av kinnbeinet, men hogget stogga mot sverdet, som han bar um aksla. Bjørn kasta skjoldet frå seg på raunet og hogg til Øyvind, og det vart banehogg, og fall dei der båe brørne. Då kvad Bjørn ei vise:

Målug[66] konesmeikjar

som med øykjom annast

— i strid eg lenge var —

veit ikkje vel

kor brynjeserken brest.

— Sverdegg beit lemar i sund —

Matslukar traudt

til einvig[67] vil møta.

Mågane bind no såra sine og kasar[68] so brørne der i raunet og lyser dei etter lova uhelga for åtak og fyresåt. Men Tord Kolbeinsson var ikkje langt derifrå og visste kva hendt var, men tykte seg ikkje før til å gå på dei når dei var so mange; fór han då heim og hadde ikkje noko med denne åtburden å gjera. Han vart spurd då han kom heim, kor langt han hadde kome, og Tord kvad ei vise til svar:

Tolv kvesste vi, kvinne,

dei blodtyrste våpna

i Beruraunet.

Men tvist oss tviskifte.

— Fyrr snøgt i grjotet eg steig —

Eg såg den ovlåtne

ovgildt budd.

Holdar[69] vilde hardingen[70] taka.

Og endå kvad Tord ei anna vise:

Sverdguden veit eg

um Bjørn segjer

ei anna soga enn um meg.

Tvo menn han no att

har drepe.

Den nyte tykkjer sjølv

han er nøytug.

Togn oss betre tykkjest.

Arnor fór no heim og vart god att av sårom sine. Bjørn fór òg heim no, og hadde med seg nokre fleire menn enn han hadde havt heimanfrå. Og ein dag gjorde Bjørn denne visa:

Det vil eg Tord skal fretta,

— det unner eg honom

som undan veik

lengs havet sud —

at tvo menn fall

der vi andre møttest.

I dag gav eg ramnen føde.

Bjørn vart snart god att av sårom sine, og var det no kyrt etter dette. Det vart ikkje no gjort noko ettermål etter brørom. Tord lét dei føra til kyrkja.

19. Torstein Kalvsson gjer svikråd mot Bjørn og vert drepen

So vil folk segja at Kalv illviti budde nokre vintrar i Raundal som fyrr er sagt, men deretter lét Bjørn honom få Holm til leige; Bjørn sjølv og far hans budde då på Vellir. Ovanfor Vellir er Grettesbøle; i klufta der var Grette[71] den vinteren han var hjå Bjørn; sjølv budde Bjørn på Vellir. Dei la seg ofte til sums ned etter åa og vart kalla jamsterke. På Vellir lét Bjørn byggja ei kyrkje og helga henne med Gud til Tomas apostel, og um honom gjorde Bjørn ei god dråpa. So segjer Runolv Dagsson[72]. Det var difyre Bjørn hadde flutt buet sitt frå Holm, at han tykte seg ikkje før til å hava tvo hushald, som han fyrst hadde havt nokre vintrar etter han hadde teke buet åt far sin; men no hadde han fått so mykje krøter so han kunde halda bu tvo stader, og no var han og kona hans på Holm, men Arngeir med si kona på Vellir. Ikkje hadde det vore god venskap millom Bjørn og Kalv fyrr, då Kalv var på ferder med Tord og i råd med honom og han tykte han var med på vonde råd mot seg; men no vart det venskap, då han og sonen hans budde ein mann som heitte Eid og hadde tvo søner.

No er det å fortelja at Kalv illviti kjøpte seg land i Selådal vestanfor Hitardalsheia. Der er tvo gardar å kalla; den andre heiter Hurdarbak; der budde ein mann som heitte Eid og hadde tvo søner med kona si: den eine heitte Tord, den andre Torvald. Det var på same tunet som garden hans Kalv i Selådal. Hausten etter at Kalv hadde flutt buet sitt frå Holm vest i Selådal gjorde Torstein, son hans Kalv, ei ferd sud yver heia og kom til Hitarnes til Tord og vart vel motteken der, og Torstein segjer honom ærendet sitt, at han vil kjøpa ei kløv med selkjøt. Tord sa: «Kvi lèt ikkje Bjørn, venen dykkar, dykk få slikt som de treng, når de har vore venene hans?» Torstein sa: «Han har ikkje veideskap[73] til det.» Tord sa: «Kjenner du vel venskapen hans åt dykk? Eg minnest at han lyste til ei sak for gods mot dykk på altinget i sumar, og no etlar han skulda dykk for tjuvgods, so de veit ikkje ordet av fyrr han fær dom på dykk, og då vil han etla åt seg sjølv det landet som de bur på, og han vil gjera seg godt av å eiga land vestanfor heia, som han fyrr har det austanfor og sunnanfor.» Torstein sa, han hadde ikkje spurt det. «Det har seg so,» segjer Tord, «at de er menn som ikkje tenkjer djupt; de har det meir i munnen enn i vitet, og de veit ikkje ordet av fyrr han har spela frå dykk alt de eig. Veit de ikkje korleis det gjekk med Dålk, frenden dykkar? Og endå vil de ha med Bjørn å gjera. Men Dålk og eg vart samde um at det var ille med millomværet dykkar, og vi vilde få gjort det av med honom fyrr han fekk dom på dykk. Men du ser meg ut til at du kann hogga stort, og du kann makta mykje, og det vilde vera ei lukke for deg og eit karsverk, um du fekk livet av honom og vart snøggare enn han, og sidan vilde du nok få hjelp av mektuge menn.» Torstein trudde på dette. Tord sa han skulde få det som han hadde kome etter og som han bad um, «og eg vil ikkje ha anna for det enn venskap, for når du fer heim, skal du fyrst koma innum Holm og segja at du skal koma sidan og henta gjeldfeet. Men seg ikkje noko til far din um dette, når du kjem heim.»

Torstein fer no derifrå med fengda si og gjorde som Tord baud; han kom til Holm og segjer Bjørn at han skal koma sidan og sjå etter sauom som han og far hans hadde ått der. Sidan fór Torstein heim og gav far sin fengda han hadde med seg. Og ikkje lenge etter fór han sud um heia og kom til Holm um kvelden, medan mennene sat ved elden. Torstein kakka på døra, og Bjørn gjekk ut og helsa honom og baud honom vera der. Han lest som han skulde fara lenger, ned til Husafell, til Dålk frenden sin, og bad Bjørn fylgja honom på vegen, «og vi skal laga det so at eg kann få tak i sauene mine i morgon og jaga dei heim». Bjørn gjeng no med honom utor garden og tyktest finna at han rødde um eitt og tenkte på noko anna, og at han skifte lét mykje. Då dei kom til raunet, segjer Bjørn at han vil snu heimatt. Torstein hadde ei boløks i handa, med langt skaft og ho såg ut til å vera kvass, men sjølv var han lettklædd. Det kom Bjørn i hug at han hadde vore hjå Tord fyrr han fór vestyver. Han såg Torstein skifte lét og fekk mistanke um han kunde vera flugumann[74]; han drog seg noko attende frå honom og gav honom høve. Torstein synte brått kva han var meint på; han lyfte øksa og vilde setja ho i hovudet på Bjørn; men Bjørn snart undan hogget — for det var dette han hadde venta — og tok Torstein um livet og lyfte han upp åt bringa si, so han slepte øksa, og ho datt ned, og so køyrde Bjørn han yverende og med slik makt so han ingi von kunde få, og tek han um barken[75] og kverker han til han er daud, og brukte ikkje våpen på han. Deretter kasa Bjørn han der i raunet og gjekk då heim. Huskarane hans spurde, kor han og Torstein hadde skilst. Han kvad ei vise:

Um sonen hans Kalv eg veit,

på raude Klivsjorvi[76]

eg livet hans tok.

For strid eg ’kje kvidde.

Men ikkje med våpen

eg drap han.

Eit fall vart

mannsens bane.

Bjørn sov natta til endes, men um morgonen stod han upp og fór straks med huskarom sine til den staden der han hadde kasa Torstein, og nemnde upp vitne og lyste han ugild etter lovom. Sidan reid Bjørn vest yver heia til Kalv og baud honom bøter for sonen sin, ikkje fyre di han var skuldig til det, men for venskapen deira og fyre di dei hadde butt på landet hans og hadde havt pengereidor ihop. «Men eg veit,» segjer Bjørn, «at det var etter råd frå Tord at Torstein gjorde åtak på meg.» Kalv sa han vilde taka bøter um han fekk sjølvdøme, men ikkje elles. Bjørn sa at Kalv heldt ingen måte når han kravde han skulde bøta ein ugild mann. Reid han so burt. Bjørn hadde no drepe tri menn for Tord og gjort dei alle ugilde etter lov og rett.

20. Gråmagaflim og kolluvisor

Um våren fór Bjørn stad og skulde reka gjeldsauene sine nedantil Vellir og upp etter dalen på den sida der Husafellsgarden er. Han hadde huskarar med seg og såg kolrøyk i skogen og høyrde mannamål. Dei lydde etter det som vart sagt. Torkjell Dålksson og huskaren hans rødde um striden millom Tord og Bjørn og um den kvedinga dei auste ut mot einannan på mange slags måtar. Huskaren held helst med Bjørn, men Torkjell med Tord. Det hadde gått slik med dei, at dei tretta um kven av dei som hadde kvede mest hædelegt um den andre. Men då hadde Bjørn nyst fyrr gjort ein flim[77] um Tord, som hadde vorte kjent av nokre menn som hadde høyrt det. Han hadde til emne det, at Arnora, mor hans Tord, hadde ete den fisken som han kalla gråmaga og som han lest hadde vorte funnen i fjøra, og av di hadde ho vorte havande[78] med Tord, som soleis ikkje var retteleg komen av menneske i båe ætter. Men dette stend i flimen:

1.

Fisk gjekk på land

med flod i sand,

rognkelse[79] lik,

var i holdet sleip.

Ulvemor einhaga

åt gråmaga

meinblanda ræ[80].

Mangt er ilt i sæ[81].

2.

(Dette verset er ikkje heilt; men det fortel at «brura»

vart fremmeleg av den ufyselege fisken ho hadde ete.)

3.

Svein kom i ljos[82].

Sagt hadde dros

åt riking gilde

at ho ala[83] vilde.

Ho tykte ho såg

hundungen der han låg,

som ei reddhuga geit

i augo hennar leit[84].

No segjer huskaren at han tykte det gjekk gale for Tord både med kvedskapen og alt anna, og han sa at han aldri hadde høyrt noko so fælt som Gråmagaflimen som Bjørn hadde laga um Tord. Torkjell sa, at Kolluvisone[85] som Tord hadde laga um Bjørn var endå mykje hådlegare. Huskaren sa han aldri hadde høyrt dei; «men kann du dei visone?» «Det er ikkje utor von at eg kunde, men eg er ikkje huga på å kveda dei, og det er forbode og, for so er sagt, at han skal falla uheilag[86] han som kved dei so Bjørn høyrer det, og det er gagnlaust um han ikkje høyrer det.» «Visst kann du gjera det,» segjer huskaren; «eg er mykje forviten og no kann ikkje Bjørn høyra det.» Dei kjeklar lenge um dette; Torkjell dreg seg undan, men huskaren gjev seg ikkje; han sa det var ikkje mange som ansa det forbodet no. Til sist lét Torkjell seg eggja og kvad visone. Då løyp Bjørn fram åt dei, og sa at dei kunde ha anna å gjera enn kveda Kolluvisor; «eller kjem du ikkje i hug,» segjer han, «at den skulde falla uheilag som kvad visa? Eller vilde du ikkje akta på det?» Torkjell sa han meinte han hadde stade og lydt, «og det er ikkje høvelegt for deg,» segjer han, «men endå trur eg ikkje du er slik ein konge yver andre, at du ikkje vil lata folk gå i fred for deg»; slikt vilde han ikkje tru, sa han. Bjørn sa: «Ikkje er eg konge yver andre, um eg ikkje er det yver deg,» og gav honom banehogg. Men huskaren fór heim og sa Dålk tidenda. Hau harmast mykje for sonen sin og heldt det lite trulegt at han kunde få bøter, men fyrr hadde han etla halda seg utanfyre sakom millom Tord og Bjørn. No fer Bjørn heim og har mange menn med seg fyrste tida etter dråpet. Dålk fer åt Tord Kolbeinsson og segjer honom um dråpet og korleis det hadde bore til, og Tord tykte han hadde mykje av skulda for det og gav Dålk ei pengebot og tok på seg saka mot Bjørn um det ikkje skulde koma til forlik, men Dålk skulde fylgja Tord med ettermålet det han kunde. Våren etter freistar Dålk å få forlik med Bjørn; han svarar vel og nektar ikkje å bøta. Men etter det bur Tord seg til å leggja sak mot Bjørn til tinget. Og då folk kjem til tings, då vil Tord halda fram dråpssak, men Bjørn fann vern i saka og bar då fram den verna, at det hadde vore sagt at den skulde falla uheilag som kvad visa so han høyrde det, og han sa han hadde høyrt då Torkjell kvad, og difyre hadde han rett til å drepa han, sa han. Og verna vart godteken, og saka vart spillt for Tord.

21. Kolle den prude

Det hadde bore so til um sumaren då Kolle den prude var ung, at Bjørn kom til leidartinget[87], og guten som var det venaste mannsemnet og nokre vintrar gamal, sprang umkring der. Bjørn spurde kven guten var son til, og ein mann svara honom at han var son hans Tord Kolbeinsson og heitte Kolle. Bjørn kvad ei vise:

Såg eg hjå runnen

der rann[88] ein gut,

øgjeleg i augom,

meg var han lik.

Fiendar av gullet[89]

segjer meg for visst:

det barnet kjenner ikkje

sin eigen far.

Farsnamnet hans Kolle vart ikkje bytt, endå Bjørn ridomtil tala i visom sine um kven han meinte var den rette.

22. Skoggangsmenn

Ein vinter, var det sagt, hadde Bjørn nokre skoggangsmenn hjå seg og lét dei gjera eit virke[90] umkring garden sin. Men Tord la sak imot Bjørn fordi han berga skoggangsmenn, og tenkte um han ikkje no skulde få uppreisning for det at Bjørn hadde spillt saka for honom; han meinte han skulde ha meir lukke med seg no. Bjørn tok på seg ansvaret for dei på altinget, og sa at Tord hadde rett og hadde sagt sant denne gongen; han sa han vilde ikkje setja seg imot lova i denne saka og han vilde betala bot for det. Dei vart her forlikte um det, og Bjørn betala det som vart på han lagt.

Noko etter bar det so til at Tord Kolbeinsson berga tvo skoggangsmenn og gav dei vist[91] i Raundal hjå Steinolv som var gift med Torhalla Gudbrandsdotter. Bjørn spurde dette; han reid heimantil og til sætra hans Steinolv, og i Grjotådal råka han den mannen som budde der og som Eirik heitte, og gav honom kniv og belte um han vilde segja honom når skoggangsmennene som var hjå Steinolv skulde fara til skips. Han lova honom det og vakta på det. Tord etla å få dei utor landet og gje dei noko gods med; han tykte det var best å løysa dei frå seg slik. Og det hadde Bjørn spurt at det var soleis tiletla. No lid det til den tida dei skal fara til skipet; dei bur seg um kvelden og fer um natta. Då Eirik vart vâr det, rid han upp til Holm og segjer det åt Bjørn; men han gjorde seg straks reide og reid etter dei; leida deira bar utetter yver Hitarå. Bjørn rid hardt etter og råkar dei då um natta, fyrr dei kjem yver åa. Og stutt å segja so drap Bjørn dei båe, og drog dei sidan under ein klett og kasa dei. Godset dei hadde havt med seg tok han med heim. Tord åtte hestane dei fór med. Og sist på natta rid Bjørn heimantil og har hestane med seg. Han kom til Hitarnes so tidleg at folk ikkje var uppe endå; der slepte Bjørn hestane som skoggangsmennene hadde havt; sidan råka han Tord og sa: «Eg har det å segja deg at eg har drepe skoggangsmennene dine som du har teke under med. Men mislikar du det, er det råd å stå upp og hemna dei.» Tord sa: «Med rette kann du heita kappi[92],» segjer han. Bjørn sa: «Kva skal eg ha i namnefeste?» Tord sa han kunde ha det godset han tok frå skoggangsmennom. Dei skilst no denne gongen, og Bjørn rid heim, men det ordet kjem utyver at det ikkje hadde vorte Tord til ære dette, og det gjekk tungt innpå han.

23. Hesteting og skjemt

No er um det å segja, at Bjørn og Tord heldt hesteting[93] ein gong hjå Fagraskog, og dei kjem der fyrr ålmugen i heradet hadde samla seg. Då vart Tord beden um å finna på nokor skjemt og sa ikkje nei til det. Det tok til med det at han kvad dei visone som han kalla Daggeislevisor[94]. Dei hadde han laga um Tordis, kona hans Bjørn, men henne sjølv kalla han jamt Landaljomi[95]. Bjørn lydde godt på skjemtet, men folk trong ikkje beda han um å setja skjemt imot, og då Tord hadde slutta tek Bjørn til med dei visone som han kalla Øykyndelsvisone. Då det vart slutt, spurde Tord sønene sine, Arnor og Kolle, korleis dei lika dette skjemtet. Arnor sa: «Visst likar eg det ille, og slikt er det ikkje fred med.» Kolle sa: «Det tykkjer ikkje eg; eg tykkjer det er jamn skuring; det eine kvedet kjem mot det andre.» No er det kyrt, og heradsfolket kjem og har slik moro som etla var, og det er ikkje gjete at det vart noko meir nytt. Det er no som fyrr at Tord lika seg ikkje betre etter det.

Endå ein gong er det gjete dei hadde gjort avtale um ei moro og hesteslåsting, og Bjørn gjekk hardt på og dreiv fram den eine hesten og hadde ein diger hestestav i handa. Tord sat på hesteryggen og reid frammed mannringen og såg på slåstinga. Men då Tord var mest inn åt ringen komen, stakk han til Bjørn med spjotet som han hadde i handa og råka honom i herdabladet. Bjørn snudde seg snøgt og sveivde staven og dreiv til Tord under øyra so han datt av hesteryggen; men då var det ikkje råd til å få gjort meir, for menn laup imillom og skilde dei. Det er ikkje gjete anna enn dei lét det gå med dette, og det er no kyrt ei rid.

24. Flugumenn

Nokre vintrar etter kjem tvo brør frå Hornstrendom til gjesting til Tord på Hitarnes og var der um natta, og um morgonen bed dei Tord um hjelp og segjer honom kva det var um å gjera med dei. Tord segjer: «Eg skal gjera det på eitt vilkår.» Det var tidleg um våren. Beine heitte den eine, den andre Hogne. Dei spør kva vilkåret var. «De vil ikkje tykkja anna enn det kann lata seg gjera,» segjer Tord. «Eg skal gjeva dykk eit hundrad i sylv for at de skal sitja etter livet hans Bjørn og bera åt meg hovudet hans; eg skal gjeva dykk eit halvt hundrad no, og det andre halve når de kjem att.» Dette kjøpet gjekk dei med på. Tord lova dei hjelpa si attpå. Dei sa dei gruva seg ikkje for å gå på Bjørn når dei fekk høve til det. No fer dei upp i dalen og kjem til Holm til Bjørn um kvelden, då feet var på stølen. Dei råka Tordis, kona hans Bjørn, ved døra og spurde kor Bjørn var; dei sa dei hadde ærend åt honom. Ho sa dei kor han var; han hadde gått i hagen[96], sa ho. Då ho kom inn segjer ho åt Tordis[97], mor hans Bjørn, um pratet deira som var komne. Ho sa ho trudde det kunde vera flugumenn. Då Kolbein, heimemannen hans Bjørn, høyrde dette, då tok han skjoldet og sverdet hans Bjørn og laup med det dit som han visste Bjørn var, og han kom fyrr dei andre, for han var meir kunnig um stuttaste vegen, og gjev Bjørn våpna og segjer honom at han tenkte det kunde vera flugumenn som vilde koma og finna han. Bjørn takka honom for det og gjekk sidan til sauhuset med våpnom sine og inn i huset. Det ser dei og fer dit. Og då dei kjem til huset og tenkjer på kva veg dei skal søkja han, då laup Bjørn brått ut åt deim då dei minst venta det og treiv dei båe med hendom. Der var stort skil på styrken, og det gjekk annarleis enn dei hadde meint. Han batt hendene på dei båe bak på ryggen og lét føtene vera lause og bar ikkje jarn på dei; so stakk han øksane deira under banda på ryggen og bed dei fara og syna seg for Tord. Sylvet tok han frå dei og gav det til Kolbein. Dei fer sin kos og tykkjer dei har gjort ei skamferd, og slik tilbudde kjem dei til Hitarnes. Tord sa han hadde ikkje betre karahjelp um dei var der, og jaga dei burt.

25. Fyresåt

Ei kone heitte Torbjørg. Ho baud Bjørn heim åt seg for venskaps skuld, og Bjørn tek imot bodet og er der i tri næter og vert vel fagna. Men den siste natta lét han ille i svevnen, og då han vaknar, spør husfrøya honom kva han drøymde, eller kva det var som volde at han lét so ille då han sov. Han segjer: «Eg tykte seks menn sette på meg, og eg tykte eg fekk bruk for hendene mine; kann vera at du har høyrt meg då.» «Det er greidt å skyna,» segjer Torbjørg; «det er mannafylgjor som har illhug mot deg, og eg vil at du ikkje skal fara herifrå fyrr vi fær spurt at ingen meinkar ferda eller sit fyre deg; eller òg skal du fara ein annan veg enn du fór hit, um han er noko lenger. For dei som vil møta deg, vil gjæta på den vegen som er stuttaste og som ålmannveg er.» «So skal eg gjera,» segjer han; «eg skal fara ein annan veg.» No bur han seg til heimferd og takkar henne for god fagning fyrr dei skilst. Men då han kom or garden vil han fara den stuttaste gata; han fer ei rid og ser menn fyre seg ved nokre sauhus. Han tyktest vita at det laut vera Tord og menn med honom; han tyktest sjå 6 menn. Bjørn budde seg til å verja seg um det trongst. Han var i blå kappe og med belte utanpå, og so drog han sverdet. Han hadde eit spjot i handa, og det sender han i vegen straks han kom i skotmål ved dei; det råka ein mann som heitte Stein Gudbrandsson og stod igjenom honom, og han fekk straks bane. Då laup ein mann som heitte Torbjørn mot Bjørn, millom honom og Tord; men Bjørn vart den snøggaste der og råka honom i skallen; det vart eit lite sår. Sidan hogg Bjørn til Tord; men han tok det klokaste rådet, han lét seg falla undan hogget og fekk berre ei liti rift av det. Og då han stod upp gjorde dei ikkje noko åtak på Bjørn meir. Dei skilst med dette, og dei fer no heim kvar til sitt.

26. Endå ei fyresåt

Syster hans Bjørn budde på Knarrarnes, og um vinteren fór han dit og var der tri næter, og kvar natt drøymde han det som tyktest honom verdt. Ho spurde fyrr dei skildest kva fyre honom hadde kome. Han kvad denne visa:

Draum drøymde eg no,

gullprydde kvinne!

Øgjelege eggjar

vil på bragesmeden kjenna.

Båe hender i blod,

og Mæring, mi eiga,

i hendom raudna.

Sverd braut sunder.

Tord hadde spurt um ferda hans Bjørn, og fer i vegen hans med 9 menn og sit fyre honom ved Hitarå. Bjørn fer heimleides og ser menn fyre seg ved åa og tykkjer no det gjekk etter synet han hadde havt og at det laut vera Tord. Han bur seg til å møta dei rett som den fyrre gongen, og vil endå taka imot dei um yvermakta er stor. Men då han kom åt dei, søkjer dei mot honom frå alle leider, og han fær ikkje livt seg, og dei fær sår på han, og han ser han kann ikkje greida seg på slik vis. Då laup han ut i åa og sumde yver med våpnom sine; skjoldet hadde han på ryggen. Der var ein austmann med Tord; han skaut eit spjot etter Bjørn og det råka skjoldet hans. Og då Bjørn kom upp av åa, skaut Kolbein, son hans Tord, eit spjot yver åa mot Bjørn, og det kom i låret hans; men Bjørn tok spjotet og skaut det yver åa til dei; ein mann vart ute for det, og dot flaug igjenom honom og tok Kolbein Tordsson som sat attanfor honom, og dei fekk bane båe. Dermed vart dei skilde; Bjørn fer heim. Tordis, kona hans Bjørn, vart forfæld då ho såg kor blodut han var då han kom heim, og ho meinte at det hadde vorte mykje av det, men han sa det gjorde ikkje noko, og vart god att då det leid på litt. Tord lika seg storleg ille.

27. Torstein Kuggeson og joleferda hans

Torstein Kuggeson heitte ein mann. Han budde i Ljårskogar. Han var ein rik mann, hadde mykje gods og var av god ætt og tyktest ikkje vera god å stå på mål med. Han var i mågskap med gjæve menn og gode drenger. Torfinna heitte kona hans og var næstsyskinbarn åt Tordis, kona hans Bjørn. Tord Kolbeinsson og Dålk gnog på Torstein um hjelp mot Bjørn; dei tykte det gjekk tungt for dei å få fram noko mot Bjørn. Men Torstein sa det høvde ikkje for honom no. «Eg vilde tykkja best um å fylgja saka mot Bjørn når de fekk ei ny sak mot honom, og det vil vera lett å få, for eg veit at mannen er ikkje vâr um å halda fred. Og då skal eg hjelpa dykk.» No tykte Tord det vart god von. Og fyre denne venskapslovnaden hans Torstein byd Dålk honom til joledrykkje hjå seg, og bed han koma so fjølment som han vilde. Dette var um våren fyre tinget. Men då folk kom frå tinget um sumaren, då vâra dei seg, og det minka mykje med møtom i heradet; folk vilde akta seg so ikkje Tord og Bjørn skulde råkast so mykje, og det er då kyrt no.

Vinteren etter, fyre jol, bur Torstein seg til ferd til joleveitsla hjå Dålk, og rid no ut på Stranda til Torgeir Steinsson frenden sin på Breidabolstad. Han rådde Torstein frå å fara sudpå, um han vilde fylgja rådet hans. Torstein vil ikkje anna enn fara, og fór med 12 menn. Torfinna kona hans, var med honom; ho var dotter hans Vermund or Vatnsfjord. Dei fór til Dunkadarstad på gjesting til Ossur, far hans Kalv, og dagen etter fer dei sud på Knappadalshei og gjesta seg på Havrstad i Knappadal. Der budde den mannen som heitte Havr. Um morgonen var der tvo leider; den eine yver Hellisdalshei — den gjeng av frå Klivsdal — og den leida fór dei: upp Hellisdal og ned Klivsdal; han ber beint imot Holm, garden hans Bjørn. Vêret var ilt, med stort snøfall. Seint på dagen kom dei ned til ein høystakk som Bjørn åtte, og som stod på berghallet; då var det stridt fok. Det var ein mann der som bar ut høy og gav hestom hans Bjørn. Dei helsast og spurde etter tidend. Då sa Torstein: «Vil du segja oss leida ned yver raunet?» Huskaren sa: «Ikkje trur eg at heimemennene hans Bjørn har venskap å løna deg for; det vil eg ikkje gjera.» Torstein sa: «Enn um du vert nøydd til å fara med oss, tykkjer du det er betre?» «Det kann de nok gjera,» segjer huskaren, «um de vil.» Vêret versna både med fok og frost; men huskaren vart burte for dei fyrr dei visste ordet av, og han fór heim og segjer Bjørn at han tykte han hadde sloppe utor ei leid knipe; han hadde råka Torstein Kuggeson med 12 menn, sa han, og dei vilde nøyda han til å syna dei leid. Bjørn sa: «Er Torstein so klok som han er hard og strid på sitt, då vil han koma hit i kveld og ikkje våga livet der han er no; men fer han tipp i dalen mot vêret og ned um raunet, um vatn og i ulende, då fer han ikkje vel. Lat oss tru at han kjem hit i kveld.» Torfinna reid, men dei andre gjekk, og dei var utkøyrde, for dei hadde fare vilt på heia um dagen, og dei ser at huskaren hadde vorte reint burte; dei rødest ved, kva råd dei då skal taka. Vêret vart berre verre og verre, og nattmyrkret kom yver dei. Torfinna sa: «Dersom det fell so mykje verre for dykk å halda fast på Bjørn enn på huskaren hans, som han er meir til kar, då blir ikke ferda dykkar sers god. Eg veit at Torstein har sett seg fast fyre å stå honom imot; men eg tykkjer det er rådlegt å vyrda skyldskapen med Tordis, næstsyskinbarnet mitt, og urådlegt å våga livet sitt her utanfor garden hans Bjørn. Og umannslegt òg; det står til honom kva han vil gjera. Lat oss heller fara dit, og søkjer vi han heime, då fagnar han oss vel; so god dreng er han.» Torstein var ovleg traud til å gå med på dette, men fór likevel. Og litt etter ser dei ein mann ved ein annan høystakk; det var Sigmund, huskaren hans Bjørn som var der. Torstein bad honom visa seg veg ned til Husafell. Han segjer: «Ikkje kann eg visa folk veg i fok og nattmyrker.» Han steig då til sist på ryggen av Kviting og reid fyre og fylgde Torfinna, og dei kjem til Hitarå; ho hadde vakse mykje, og dei vart våte i åa. Og då fekk Torstein nokon mistanke um leida, kva veg han tok han som reid fyre, og det var som han tenkte, at han fór den leida som bar heim åt Holm, og Bjørn hadde nærpå 30 stridføre menn hjå seg. Torstein og fylgjet hans vilde knapt ha funne fram til garden, for det var ikkje stutt veg. Garden stod under Holmsfjellet. Men heimemannen hans Bjørn reid fyre alt til gards. Og då dei kjem der og kakkar på døra, då sa Bjørn åt den huskaren som hadde vore med høystakken at han skulde gå ut og bjoda Torstein vera der, um han var komen. «Men eg gjet,» segjer Bjørn, «at han tykkjer det er ikkje du som råder, og at du har lite godt å fagna dei med, og folk vil segja at den fær beda som råder. Men då skal du segja at anten fær han lita seg med ditt bod eller fara burt att.» Han gjorde so som sagt var, og det gjekk som Bjørn gat, at Torstein sa han kunde ikkje taka imot bjodinga hans og bad den bjoda som rådde. Huskaren bad han taka dette bodet for godt eller fara burt. Torstein tok ved det; for han såg ikkje råd til å koma i hus, um dei fór derifrå. Då dei kom inn vart dei helsa og sidan vart bord nedtekne. Ikkje vart der gjort upp eld, og dei fekk ikkje skift um klæde, og dei var våte og frosne. Bjørn spør um tidender, reint likesælt og burt i vêret, men kvinnor gav Torfinna god fagning. Torstein gjekk med uro i seg, kva råd dei skulde taka, — um dei ikkje skulde fara burt um natta; han tykte det var utokke alt det som vart synt honom. Men Bjørn sa dei kunde ikkje få nokon mann til å fylgja dei i fok og nattmyrker; men den beinka han gjorde dei for ei natt var det uvandt å løna, sa han. Dei fekk feidar yver seg, for skorne deira var frosne, og dei kunde ikkje få dei av seg då der ikkje var gjort upp nokon eld, og det vart ikkje bode dei turre klæde. Dei fekk ost og skyr til kveldverd, for endå var ingi faste lovteki. Bjørn spurde Torstein: «Kva kallar dei slik kost i dykkar sveit?[98]» Han svara at dei kalla det ost og skyr. Bjørn sa: «Men vi kallar slik kost uvenefagnad.» Med natteberginga deira gjekk det slik, at sume fekk av seg brøkene og lét dei hanga um natta på golvet stivfrosne, og so la dei seg til å sova. Men um morgonen tidleg stod Bjørn upp og såg etter veret. Og då han kom inn, lét han att døra. Torstein spurde kva vêr det var. Bjørn sa det var godt vêr for rauste menn. Torstein kalla på ferdafylgjet sitt og bad dei bu seg, og dei gjorde so. Torfinna vart fylgd til sætes i stova. Men då Torstein kom ut, var det eit vêr som ikkje var farande. Han sa: «Ikkje er Bjørn vand um vêret for oss, og han veit ikkje kor lite vi er til karar.» Bjørn høyrde kva han sa; «olmosufolk kann nok endå koma til Husafell,» segjer han. Torstein vart harmare då han fekk slike fantord, og han fór ut i stova og råka Torfinna og ei anna kvinne som var der. Det var stilt der og vart lite tala; Bjørn var òg komen der. Det fylgde hard frost med vêret, men stundom var det klåre å sjå uppi himmelen. Då sa Bjørn: «No vil eg gjeva dykk det valet, at de er her til fjorde dag jol og de skal få all den fagning eg kann gjeva dykk, men dei fara burt som tykkjer det er betre. Men Torfinna lyt vera att her, og dei menn som har frøyst seg.» Torstein sa han vilde ikkje tyna mennene sine, og meinte det kunde vera so at dei ikkje fór nokon stad, og det vilde han velja, sa han. «Det er godt,» segjer Bjørn, «og no valde du det rådlegaste.» Då lét Bjørn gjera upp store eldar, og bad Torstein verma seg og turka klæda sine. Torfinna eggja Torstein til å taka imot av Bjørn alt det som var betre for honom no enn fyrr; «og heretter vil det ikkje bli spara på noko for oss. Men at han tok so snautt imot oss frå det fyrste fær vi taka tolugt, og de er slik laga båe tvo, at det samar seg best de held fred med einannan.» Torstein tektest no vel; han og ferdafylgjet hans sat ved vedeldane, og Bjørn var no lival. Då sa Bjørn: «No har det gått den vegen,» sa han, «at nauda dreiv dykk til å koma her; men eg var kald mot dykk den fyrste kvelden, for di eg meinte at de skulde ha anna å røda um i drykkja på Husafell enn at eg skulde bera fram fredshølingar for dykk. Men heretter skal eg fagna dykk som best eg kann.» Og no vart dei fagna på det beste, og der vart sunge[99] annan dag jol, og dei sat der 4 næter av jola, og tok vel imot det dei fekk, som det òg var verdt. Og då letna vêret, og Torstein sa dei skulde bu seg til å fara, og so gjorde dei. Bjørn sender bod etter stodhestom sine som var ved høystakken; for dei hadde vorte fôra med’ uveret stod på. Den hingsten var son åt Kviting; han var fullkvit av lét, men alle merrane var raude. Ein annan son åt Kviting var i Torarinsdal; den òg var kvit, men merrane svarte. No lèt Bjørn det eine stodet[100] leida fram til Torstein, og sa han vilde gjeva honom det. Torstein sa han vilde ikkje taka imot det slik som det no stod millom dei; «for eg er enno ikkje verd nokor gåve frå deg, og dersom eg ikkje løner deg denne beinen som eg no har teke imot av deg, då er det ingi von at eg løner deg um du legg meir til. Men løner eg beinen som du har fortent det, skal eg taka imot hestane og sjå til at dei endå vert lønte på rimeleg vis. Eg vil bjoda meg til å gjera upp saka millom deg og Tord, for ikkje kann det halda ved som det no er. Um det er ugilde menn du har drepe og det ikkje er imot lov og rett, so vil det bera ihop med dykk, um det ikkje vert midla i sakom. Og eg skal segja deg kva eg vil gjera. Du skal bøta noko gods for kvar av dei, um du òg bøter mindre enn dei vil, og det som skil millom dykk det skal eg bøta, og då vil dei tykkja dei har fått god vekt.» Bjørn sa: «Det som du gjer, vil eg gå med på, og eg legg alt i di hand.» «So vil eg òg taka på meg dette,» sa Torstein. Bjørn fylgde dei på vegen. Det var 4 hestar tilsaman som han gav Torstein.

28. På Husafell og Hitarnes

No kjem Torstein og fylgjet hans til Husafell, og der var mange gjestebodsfolk komne fyrr, og der var Tord Kolbeinsson, og det var ei god veitsle. Han tok vel imot Torstein, men ansa honom ikkje so mykje som han vilde ha gjort um han ikkje hadde vore gjest hjå Bjørn. Etter åttande dag jol fór Tord heim til Hitarnes, og Torstein og fylgjet hans med honom, og dei var då der det som att var av jola. Då jola var slutt spør Torstein Tord um han vil tru honom til å døma i saka millom honom og Bjørn, og sa at Bjørn hadde gått med på det. Tord sa han tykte det var eit bod som gav voner; «men eg tykte det var underlegt,» segjer han, «at du sat hjå Bjørn medan uvêret stod på.» Torstein sa det hadde vore meir urimelegt likevel å halda seg ute i det fæle vêret og få skade på liv og lemer både sjølv og mennene hans. Torstein hadde slege frampå åt Dålk um forliket fyrr han reid derifrå, og han var ikkje imot at Torstein skulde greida med det. No kjem han tidt og jamt til å tala med Tord um det, men han var i alle måtar tregare enn Dålk. Torstein meinte likevel, folk vilde segja dei hadde fått ein god skilsmann, um han tok det på seg, og han sa at venskapen millom honom og Bjørn var ung. Det kom til di, etter det Torstein la ut um saka, at Tord og dei alle gjekk med på det han sa.

29. Forliksmøte

Det er sagt at forliksmøtet vart lagt til Raun. Det vart sendt bod etter Bjørn, og han kom med ein stor mannaflokk, og han var ute med mennom sine, men Tord og mennene hans var inne. Torstein gjekk der og freista få forlik. Og då dei hadde røddest ved ei stund og kome innpå forliket, såg det helst ut til at det skulde laga seg millom dei ved umsuta hans Torstein. Tord sa: «Enda er det noko som det ikkje er gjort greide med i forliket.» Torstein spør kva det kunde vera. «Vi har ikkje rødt um kvedinga millom meg og Bjørn. Vil eg no at vi skal kveda uppatt alle dei kvad som kvar av oss har gjort um kvarandre.» Torstein sa det var ikkje turvande. «Det har seg ikkje soleis,» segjer Tord; «eg vil vita kven som har gjort dei fleste kvede um den andre; eg tarv ikkje verta mishalden for Bjørn i dette.» Det gjekk no fram det som Tord bad um, at kvar av dei skulde føra fram alt det han hadde kvede um den andre, og det var berre sumt av det som det kunde vera moro å høyra på. Men det synte seg då at Bjørn hadde laga ei vise meir enn Tord. Han sa han vilde gjera ei vise imot, men Torstein sa han skulde ikkje det, og det sa mange andre òg. Bjørn svara og sa, han vilde ikkje det skulde verta fellt den domen at han gav honom lov til å laga visa. «Men vil du ikkje lata det vera,» segjer han, «då heft ikkje burt tida, og lat ikkje forbodne ord vera med i henne!» Men Torstein sa, at Tord og dei som var med honom vyrde honom ikkje meir i dette, enn at dei ikkje vilde halda det forliket som han hadde gjort, og han let seg som det no var nær på at han ikkje kunde ha noko med deira sak å gjera. Tord sa, han vilde ikkje spyrja etter um Bjørn gav lov til det eller ikkje, og kvad ei vise:

Bjørn tek brått når det morgnar

bråleg til ille råd,

van til med lippom å gripa,

tosken, kvart lastande ord.

Og ulideleg briskande,

frid på sin breide bak,

med dåmlaus tale han skal

sitja som vesalste mannen.

«Det kann de no høyra,» segjer Bjørn, «at den merra vil inkje forlik. Ikkje skal han endå ha kasta denne visa burt i vêret meir enn dei andre.» Og so kvad Bjørn denne visa:

Trett ikkje med, du er betre,

Tord! — ingi skuld vil eg stå i —

Vit fekk du aldri dusta,

trollkall, lat utan dygd!

Verre knapt eg har dikta

enn um deg, isbjor[101] — —

— — — — — — — —

Forliket er no gjort til inkjes, og dei fer frå tinget. Torstein fór til Hitarnes med Tord, og dvalde der ei liti stund. Og då han fór derifrå fekk han små gåvor av Tord, og Torstein tykkjer Tord har valde at det ikkje vart noko forlik, og venskapen deira hadde heller minka; han tykte han vyrde lite det han hadde gjort for honom i denne saka. Torstein fer til Holm til Bjørn, og er der ei stund. Og då han fór burt fylgjer Bjørn honom på vegen upp på Hitardalsheia; der etlar dei skiljast, men fyrst talast dei ved i trumål, og Bjørn sa då at han tykte han hadde vunne den beste luten i saka med Tord. «For eg vilde hava din dom,» sa han. «Men vi tvo har tala på å gjera venskap med einannan; eg er fullrådd på å halda det og vera din ven. Men vi har båe nokre saker på oss. No vil eg telja til det at den av oss som levde lengst, skulde hemna den andre, dersom han misser livet for våpen eller mannavald.» Torstein sa han tykte han i alle måtar hadde fått eit fullgodt bod, når han baud honom venskapen sin; «men lat oss lempa noko på det du segjer um hemn, for no veit folk betre enn fyrr kva dei skal gjera. Eg vil segja det so, at kvar av oss tvo skal krevja sjølvdøme etter den andre, anten utlegd eller godsbøter, men ikkje manndråp; det sømer seg best for kristne menn.» No gjorde dei fast avtale um dette, at kvar av dei skal hemna den andre eller taka ettermål etter honom, som dei vore samborne brør. No vart stodhestane leidde fram på nytt, og Torstein samtykte no å taka dei i alle tilfelle; men hestane skulde vera der dei var den vinteren og sumaren etter, og vart dei ikkje då henta, skulde Bjørn senda dei vestetter um hausten. Bjørn gav Torfinna ein gullring og ein gudveftkyrtel, som kong Olav hadde gjeve Tord Kolbeinsson og som han lét yver til Bjørn etter ranet i Brennøyom. Og no skilst dei som gode vener og fer heim kvar til sitt.

Litt etter fekk Bjørn augneverk, og det varde ei rid og vart honom til mein, men det batna likevel då det leid på. Det gjorde honom likevel mykje skade, for han var sidan noko veikøygd og såg ikkje so godt som fyrr. Men med Bjørn og Tord tykte folk det halla mykje på ein meid i alle vedskifte, og Tord og dei mennene som heldt med honom lika seg storleg ille. Men millom Bjørn og Torstein Kuggeson er det no vorte stor venskap.

30. Dei legg råd mot Bjørn

No lid vinteren og sumaren, og det er kyrt å kalla millom dei. Den hausten fór Torfinn Tvarason[102] ut på neset til far sin, og dei var 15 i alt, og han hadde Mæring, sverdet hans Bjørn; men Bjørn hadde våpna hans. Bjørn var heime og hadde få menn; sume av huskarom hans var farne til rettargarden[103] i Langavatnsdal, og sume annan veg. Tord og Kalv sat fjølment på Hitarnes, og det visste ikkje Bjørn; dei etla å brenna Bjørn inne, um dei fekk høve til det. Arngeir karl[104] fór heimantil og etla seg til Knarrarnes på vitjing åt skyldfolket sitt og tok um morgonen med seg våpna hans Bjørn, dei som heime var; men Bjørn var gjengen åt hestom sine. Arngeir fór vill, og visste ikkje av seg fyrr han kom til f joset hans Tord på Hitarnes; der råka han nautmannen, og han synte honom straks burt. Men der var kvinnor i fjoset då, og dei kunde ikkje tegja med koma hans Arngeir, då dei kom inn. Og då Tord og Kalv og Dålk blir vár med at det var fått med folk heime hjå Bjørn, då røder dei um tiltak. Og i den stunda hadde Tord laga denne visa:

Alle ramme vætte

som dag og natt skapa,

— rett og skil — dei atgeirs[105]

gudar bed eg,

at ørna den blodige

yver hovudet hans Bjørn

raud måtte standa.

Sverdgalder[106] enn eg valda.

Og no eggjar Kalv mykje til at dei skal drepa Bjørn, um dei kann, og sa at han lenge hadde vore buen til å gå på Bjørn, då han var meir med makt enn no. Dålk held det òg for sjølvsagt å nøyta dette høvet no, då han har so få menn; han sa det hadde falle tungt for dei å strida med Bjørn, og tykte det var på tid dei fekk fritt seg for ofsen hans, um det kunde rettast, og han sa at det var skyldnaden hans Tord å stå fyre og skipa det til, «og for oss andre å fylgja deg.» No tek dei det rådet at Kalv fer til Hurdarbak etter sonom hans Eid, Torvald og Tord, og gjev dei bod frå Tord Kolbeinsson og segjer dei kva dei etla seg til. Dei gjer seg reide straks og fer med Kalv, og det ber so til med ferda deira at dei kjem til å fara over Torarindalså i Hitardal. Der ved åa råka dei ei av heimekonom hans Bjørn som skulde fara ut åt Vellir. Dei spurde henne um tidende frå Holm, kva folk der dreiv på med og kor mange menn der var heime hjå Bjørn. Ho var ikkje spar på ordom og sa dei mangt; ho sa der var tri menn heime attåt Bjørn, men dei var i skogen då og hogg ved. No skilst dei frå henne og fer so fort dei kann til Tord og Dålk, og dei bur seg straks til å fara mot Bjørn. Dei var 24 menn på ferda, og Kolle, son hans Tord, var med. Dei fer um kvelden under raunet og held nattverd der, og fer sidan um natta dei vegane som ligg frå Vellir upp i dalen, til dei kjem på Holms grunn. Då talast dei ved, og Tord skipa det til korleis dei skal fara for å nå Bjørn. No gjer dei òg den faste avtala, at dersom dei fekk fellt Bjørn og der skulde verta teke bøter etter honom, då skulde dei alle vera skuldige å betala det, Tord fyrst og fremst og Dålk og Kalv, kven av dei som vart banemannen hans. Den dagen skal det vera retter[107] i Torarinsdal og andre i øvre Hitardal.

31. Tilskipinga

Etter dette deler Tord dei, og då det vart morgon lét han Kalv fara etter den vegen som ber til Vellir og som dei hadde ride um natta. Han var 6 mann sterk, og dei sit då fyre Bjørn, um ferda hans skulde bera dit. Men Eidssønene Tord og Torvald og Kolle Tordsson skulde sitja på den vegen som ber til Kvitingshjall[108], um han skulde koma dit; for der hadde dei hestane som Bjørn hadde gjeve Torstein hagen sin, og Bjørn fór ofte dit og såg til dei, og den hagen vart etter Kviting den eldre kalla Kvitingshjalle. Men Dålk frå Husafell skal sitja på den vegen som ligg til fjellom austanfor vatnet og gjæta der, for dei heldt det ikkje urimelegt at Bjørn kunde fara upp i dalen til retterne, når det var so lite menn heime. Tord skulde sitja på den vegen som ber frå Holm og ned til Husafell. Tord tykte det var rimelegt at Bjørn kunde koma til ei av rettom, og helst at han kunde koma i Torarinsdal, for derifrå var fleste sauene hans Bjørn ventande, og Tord sat då fyre der, um han skulde fara dit. Der var 6 mann i kvar fyresåt. Men dei tok vare på alle vegar, for di dei tyktest vita at Bjørn vilde fara på ein av dei, og dei vilde ikkje koma til Holm fyrr det var visst at han ikkje var heiman faren, um det skulde ganga so; dei tykte nok det kunde bli vandt for dei å søkja han. No skilst dei og fer kvar på den vegen som var dei tiletla til å sitja fyre Bjørn.

32. Strid og fall

Um Bjørn er det sagt at han var tidleg på fotom og fekk seg mat; men Sigmund huskaren hans var faren upp i dalen. Bjørn tykte ille um at dei gjekk frå huset når han hadde so mange uvener og aldri kunde vita kva stund han turvte mannahjelp. Han var noko rukkut i augnebrunom, og sa åt Tordis kona si at han vilde fara til Kvitingshjall og skjera måna på hestom hans Torstein fyrr han sende dei vestetter; men han hadde havt vonde draumar um natta, sa han, og visste ikkje vel, kva dei kunde bera bod um. Ho sa: «Det vilde eg at du ikkje skulde fara frå huset i dag, og du er uvâr um deg, medan uvenene dine sit umkring deg. Men kva drøymde du?» «Ikkje lèt eg draumar råda for ferdom mine,» segjer han. «Ikkje vilde eg at du skulde fara frå huset, men at du skulde vera so vâr um deg som du kunde; det har aldri vore spillt for nokon. Men eg ottast for at svevnferdene dine har røynt deg ille. Seg meg kva det var som barst fyre deg?» Bjørn kvad ei vise:

Under det er, um ikkje,

framvise diser meg varar.

Tidt vaker drengen lenge;

furdelegt varsel har eg frett.

Di at Ilm[109] den armprydde

or kvar ein draum

heim åt seg

hjelmklædd byd skalden.

«Dette har eg ofte drøymt,» sa han, «og mest no i natt.» Ho talde han ifrå å fara frå huset, men han lét seg ikkje telja frå det. Dei huskarane som var heime fór i skogen for å hogga ved, og Bjørn var einaste vaksne mannen. No bur han seg til å fara åt hestom og har ei stor manskjære[110] i beltet og hatt på hovudet og skjold ved sida; sverdet som Torfinn Tvarason åtte hadde han i handa. Bjørn var stor på vokster og ven, freknut, raudskjeggut, høg i skrevet, matt i augom og den beste stridsmannen. Ein 15 års gamal svein[111] fór med honom. Og då dei gjekk ut or tunet kvad Bjørn ei vise:

Ut gjeng eg med lid[112] lite,

lite for hermakt meg aktar.

Sverd mitt og skjolden kvit

smykkemyrdaren[113] fylgjer.

Alen fyrr eg for ein mann

yver Myrane støkk,

skal hjaltevonden[114]

or handa mi rjuka.

Dei fór den vegen som ber til Kvitingshjalle, men dei lyt fara yver Hitarå, eit lite stykke frå der ho renn utor vatnet. Då dei har fare ei rid, då ser sveinen seks menn fara imot dei frå høystakken ved Kvitingshjall. Bjørn spør sveinen um han ser hestane pa hjallet; han sa dei var lette å sjå, slik lét dei hadde. Han sa at han såg hestane, og han såg 6 menn òg, som kom farande imot dei. Då kvad Bjørn endå ei vise:

Tvo er vi, men vi var,

Våpneirar[115] vord, vel fleire

— ofte var skald under skjold —

i ulvejolom.

Enn kom den rauste um haust

med drengjelid vestan.

Liten var ikkje

flokken hans då.

Bjørn hadde god kyrtel og hadde hosor på seg, og um foten sin hadde han vira den silkereima som han hadde bytt med kong Olav den heilage. Han drog sverdet som Torfinn Tvarason åtte; «låkt sverd har her ein god dreng,» segjer han. Kalv ser dei straks der han var komen; han held etter dei og segjer: «No er det større von, at lukka skifter og gjev seg med oss. Dei tykte dei hadde fått meg i fåre sett, men eg trur at no skal eg veida den Bjørn som vi alle vilde veida.» «Stutt er vegen deira hit no, Bjørn!» segjer sveinen; «for no fer dei hardt.» Bjørn svarar: «Dess lettare vil det vera for oss å taka hestane, når det er fleir til hjelp.» Sveinen sa: «Det kann ikkje vera fredelege folk dette; dei har våpen alle. Og endå ser eg fleire menn, for sume kjem etter oss attantil, og dei har våpen dei òg.» «Du skal ikkje gjera for mykje av det,» segjer Bjørn; «kann vera det er rettamenn[116].» Sveinen sa: «Eg ser endå fleire menn, og dei fer frå Holm; det er berre eitt råd for oss: å snu til Klivsdal og sidan fara Hellisdal og forda oss undan.» Bjørn sa: «Ikkje har eg enno vore elt hertildags, og det skal eg ikkje no heller; eg vil ikkje snu attende. Lat oss fara etter Klivsand til Klivsjørvi; eg vilde gjerne fara til den store Gråsteinen, um vi kunde koma oss dit.» «Ikkje kann eg skyna,» segjer sveinen, «korleis vi skal få gjort det; for menn søkjer mot oss frå alle leider, og eg ser vel at dei er 6 ihop kvar stad, um òg sume har lenger til oss enn andre, og eg ser no i alt ikkje færre enn 24 menn.» Bjørn spør: «Korleis er dei, dei mennene som er oss næst?» Sveinen segjer det, og Bjørn tyktest kjenna Kalv på det han sa. Kalv var ein stor og svart mann, og var ikkje langt attanfor dei, då Kolle og Eidssønene kom mot dei framantil. Dålk og dei som fylgjer honom kjem frå Holm, og er lengst undan. Bjørn sa åt sveinen: «Gakk no upp i hjallet etter hestom, du; eg vil bia her; det nyttar ikkje å fara lenger.» No sette Bjørn seg ned, og sveinen gjekk for å taka hestane, og vilde vikja dei ned åt honom, men kunde ikkje, for då hadde alt striden deira teke til. Dei som fyrst kom mot Bjørn var Kalv med 6 menn, og Kolle og med honom Eidssønene; dei var òg 6. Torvald Eidsson skyt spjotet sitt mot Bjørn, straks han kann nå til. Bjørn tok spjotet i lufta og sende det attende til eigaren; det råka Torvald på midten og han fall daud til jorda. Dei hadde kome seg imillom honom og Gråsteinen, so Bjørn kom seg ikkje dit upp. Tord vilde hemna bror sin og gav Bjørn eit stort hogg, men Bjørn heldt skjoldet so handleggen hans var i handtaket; hogget kom på skjoldet og vart so hardt so handleggen hans Bjørn brotna og skjoldet datt ned. Då treiv Bjørn skjoldsporden med den andre handa og rak han i hovudet på Tord so han straks fekk bane av det. Men sume segjer at han stakk til honom med soksa, og at det vart banen hans. Kolle søkte hardt inn på Bjørn utan stans, mest meir enn nokon annan, um vi ikkje kann segja for visst kva sår han gav honom. Kalv sa at no kom det ut på eitt um han feilte nokre menn, og at no skulde han ikkje sleppa undan; «det vantar oss ikkje menn no,» segjer han. Sume sa at dei skulde slå ring um Bjørn og vakta på han at han ikkje kom seg burt nokon stad, og bia på Tord Kolbeinsson so han fekk fella han til slutt. Medan dei røddest ved um dette, då løyste Bjørn manskjæra av beltet sitt; ho var nykvest då han fór heimantil, og både stor og kvass. No kom Dålk til med 6 menn og vil straks søkja mot Bjørn, for han var ein raust kar og tykte han hadde ikkje liten grunn til einvig med Bjørn, når han hadde sonen sin å hemna. Men Bjørn lyfter sverdet hans Torfinn som han hadde havt med seg heimanfrå, og høgg til Dålk i foten so hardt at foten brotna, men det beit ikkje, og Dålk vart ufør til strid, og vart flutt undan der det ingen fåre var for honom. Dinæst kom Tord Kolbeinsson. Og då Bjørn såg han, då sa han: «Sein til slikt møte, litle svein!» «Han skal likevel stå deg nær no i dag,» segjer Tord, «og hogga deg klækishogg[117].» «Dei er dei einaste du kann hogga,» segjer Bjørn, «so lenge du lever.» Tord hadde mistala seg; han vilde ha sagt at han skulde hogga honom klåmhogg[117] den dagen. Bjørn grip no skjæra, — for han veit at sverdet duger ikkje — og løyp mot Tord og etlar å køyra skjæra i han. Tord veik undan, men ein av huskarom hans som heitte Grim vart fyre hogget og fekk straks bane. I det belet hogg Kalv til Bjørn og gav honom eit stort sår, og no fall Bjørn so han stod på kneom og varde seg med skjæra med stort hugpryde[118], for han var den mest heilhuga mannen, som han ofte hadde synt prov for, og gav dei som søkte mot honom mange sår. Dei sette no hardt på han, og ingen meir enn Kolle. Bjørn sa: «Hardt søkjer du meg i dag, Kolle!» «Ikkje veit eg kvifor eg skulde spara deg,» segjer han. «So er det óg,» segjer Bjørn; «mor di kann ha lagt på deg dette, at du skulde gjera meg hardaste åtgonga; men eg tykkjest sjå at dei har gjort deg betre kunnig um anna enn um di eigi ætt.» Kolle segjer: «Ikkje tykkjer eg du har sagt meg det for tidleg, um eg har nokon skyldnad på meg mot deg.» Og straks gjeng Kolle ifrå og held upp med åtaket. Bjørn varde seg svært lenge med skjæra, soleis at han stod på kneom, og alle undra seg på at ein mann som var mest våpenlaus kunde verja seg slik når so mange sette på han, og dei tyktest endå alle ha nok å gjera, dei som kom honom næst. No er det sagt at Tord hogg til Bjørn og skar av honom ballane, og då fall Bjørn. Tord vil endå ikkje slutta med å hogga, og høgg hovudet av Bjørn med eit anna hogg, og gjeng millom bulen og hovudet, og då kvad Tord ei vise:

Det laugst’kje — snar i snarleik

eggjane beit den suggen

som sunnanfor heia meg neiste[119]

eg ikkje hugpryde åtte —

at eg banen hans sku’ verta.

Myrdaren rana eg.

Sverd for sanne sak

den øvde stridsmannen beit.

Tord tok hovudet hans Bjørn og batt det på sâlreimane sine og lét det hanga der ved sâlen sin. Kalv vilde at dei skulde fara til Holm og lysa dråpet der, og at dei skulde føra med seg åt dei halskjeda som Bjørn hadde havt på seg. Dålk svarar og segjer det vilde vera uskyldt og eggjande; han sa det sømde seg betre å bjoda frendom hans Bjørn uppreising etter dette verket heller enn å auka vanæra deira. Tord sa inkje noko til dette. Kalv reid straks frå vigvollen. Og då dei reid burt og var komne ned yver Klivsand, då flaug der nokre ramnar mot dei, og då gjorde Tord denne visa:

Kor stemner de, ramnar,

hardt i flokken den svarte?

Fer stad og mat dykk leitar

mot nord frå Klivsanden.

Der ligg Bjørn, men um hår hans

blodgagler[120] stodo.

Litt lenger upp på Kvitings-

hjalle seig han, den hjelmklædde fura[121].

33. Etter dråpet. Oddny

No kjem dei til Holm, og Kalv gjeng inn i dyngja[122] der Tordis, kona hans Bjørn, var inne, og segjer henne dråpet hans Bjørn, «og her,» segjer han, «kann du taka imot kjeda han hadde på seg.» Ho tok imot kjeda og spurde um Tord var der. Kalv sa han var komen der. «Honom vil eg hitta likevel,» segjer ho; ho gjeng ut or dyngja, og dit som Tord var, og kastar åt honom kjeda og bad honom føra ho til Oddny, kona si, til minnegåve. Sidan reid dei nedetter dalen og kom til Husafell, og der gav Dålk seg att, men Tord reid til Vellir. Arngrim, far hans Bjørn, var heimkomen. Tord segjer tidendene både åt honom og kona hans. Ho var ute og tvo hovudet på eit barn. Tord løyste hovudet hans Bjørn frå sâlreimom og kasta det burtåt Tordis, mor hans Bjørn, og bad henne sjå etter um ho kjende hovudet, og sa det trong ikkje mindre vask dette enn det ho tvo fyrr. Då sa ho: «Eg kjenner hovudet,» segjer ho, «og du kjenner det nok du òg; di at for dette same hovudet gjekk du ofte redd medan det fylgde bulen. Far no, og før det til Oddny! Og betre vil ho tykkja um dette enn um det litle og vesale som dinglar på halsen din.» Tord lika ille det ho sa; han let hovudet hans Bjørn liggja att og rid heim til Hitarnes; han segjer det som var hendt og gjev Oddny kjeda som Bjørn hadde ått. Men då ho såg kjeda, seig ho attyver og visste ikkje av seg, og då dånerida slepte henne, då hadde ho fått stor vanhelse og uhug på livet. Tord freista på mange slags vis å hugga henne og var god mot henne; men det vart so ille med henne, so ho fekk store pinslor av det, og hardast tok det henne fyrste vinteren etter. Det ho tykte best roa henne var å sitja på hesteryggen, medan Tord leidde hesten att og fram, og det gjorde han fordi det tyktest honom vera eit stort mein, og han vilde freista å hugga henne. Og um dette kvad han:

Mødesamt mang ein dag

leider eg hesten min

under fagert prydde Frid[123].

Det gjeng ikkje fljott[124].

Ikkje mjuk for den sjuke er ferda;

diat Lokk[125] har for verk

ikkje ro. Ei reid[126] full av sut

det for stridsmannen[127] er.

So utforkomen tykte Tord han vart for kona si av dei mein som lagdest på ho, at folk segjer han då heller vilde ha valt at Bjørn skulde fått ha livet, um det hadde vore råd til det og han kunde få slik elsk av kona si som fyrr, og det tyktest honom ei stor ulukke som hadde kome yver dei alle tri. Ho tærdest av og turkast burt, og rødde mest aldri sidan, men levde likevel mykje lenge i dette skrøpelege tilstandet. Frendane hans Bjørn lét henta liket hans, og det vart jorda på Vellir ved den kyrkja som han hadde late byggja for apostelen Tomas, og der vart han nedlagd med klædom og reima, som fyrr er sagt[128].

34. Ettermålet

No fer denne tidenda, dråpet hans Bjørn, vidt um landet, og Åsgrim bror hans spør det aust på Rangvellir, og han fer då vest i Ljårskogar åt Torstein Kuggeson, og tek han på seg saka for Arngeir karl, og Torstein og Åsgrim og venene hans Bjørn bur ho til um våren til altinget. Men då Åsgrim fór frå Torstein um vinteren, då fer han til Holm og tek vare på buet som Bjørn hadde ått, og fór derifrå um våren for å bu saka til med Torstein, og dei kom ovleg fjølmente til tings, og det gjorde Tord og dei som vilde gjeva honom hjelp òg. So er sagt, at då dei var til tings komne, sender Tord løynlegt menn til Åsgrim med det ærendet å bjoda honom eit sømelegt bod og at dei skulde møtast no um natta, og han sa at han unnte honom den største æra av saka, og det var ikkje meir enn skyldnaden hans, for Åsgrim hadde aldri vore imot honom då han og Bjørn låg i strid. Åsgrim er ikkje van med å ha med saker å gjera og møter Tord um natta. Han helsar blidlegt på Åsgrim, og dei røddest ved um mangt. Tord var ordhag og hål til å tala og tér honom kor mykje han var nøydd til dette verket; segjer honom mangt og mykje frå dei millomværom han hadde havt med Bjørn, korleis han lenge hadde lide skade for Bjørn, og endå no i siste møtet deira hadde Bjørn drepe 3 menn og 4 hadde vorte skamfarne; «og der er 12 menn,» segjer Tord, «som der ikkje er gjort forlik um: Ottar og Øyvind, Torstein Kalvsson, Torkjell Dålksson, tvo skoggangsmenn, Stein Gudbrandsson, den åttande ein austmann, den niande Kolbein son min, Torvald og Tord Eidssøner, den tolvte Grim huskaren min, og Dålk er vorten skamfaren, og vi vart alle noko såra. Men eg skal bøta deg bror din med 300 i sylv, for eg unner deg godt.» Åsgrim lyder på fyreteljingane hans Tord og gjeng med på detta, og sylvet vert betalt honom: han tek imot det, og alt vert gjort i ei snøggvending. Og det var lett å sjå kva det var som gjorde dei forlikte: fyreteljingane hans Tord og bråskapen hans Åsgrim. Torfinn Tvarason vart ikkje vâr noko fyrr Åsgrim tok imot sylvet, og då gjekk han ut or bua og burt til Torstein Kuggeson, og sa honom at Åsgrim hadde nok late seg narra i løynd av Tord til eitkvart forlik; for han heldt på å rekna sylv, sa han. Torstein sa at dette laut vera reint for mykje til bråskap og det var ikkje greidt å hjelpa slike folk som var so einrådige, «men endå er det ikkje visst kor mykje Tord vinn med dette.» Det var ingen som hadde venta dette, at Åsgrim ikkje skulde samråda seg med nokon, ikkje eingong med Torstein, som var sambunden med honom i saka. Det var det som volde at Torstein og Åsgrim stod for ettermålet etter Bjørn, at den rette saksøkjaren, han som var fyrstemannen til det, Arngeir karl, far hans Bjørn, no var gamal og skrøpeleg og yverlét saka åt dei, fordi han ikkje tykte han kunde fara til tinget for alderen si skuld, og fordi han ikkje hadde vant seg til å forfylgja saker då han var yngre, men visste at Torstein hadde lova Bjørn å taka ettermålet etter honom um det trongst, eller den av dei som levde lengst etter den andre. Torstein sende no menn til bua hans Torkjell Øyolvsson, frenden sin, og sa han vilde hitta han. Tord Kolbeinsson var i bua hans Torkjell og hadde gjort dette forliket med Åsgrim utan å samråda seg med Torkjell um det, so han visste ikkje noko um dette.

Um Torstein er no det å segja at han drog saman mykje folk og henta straks til seg Myramennene, frendane hans Bjørn. No møtest dei, Torstein og Torkjell, og frendane og venene hans Bjørn er då med Torstein. Då segjer Torstein at han er bunden med lovnad til å hemna Bjørn eller taka ettermål etter honom; «er vi no komne saman her frendane og venene hans, og er endå det å segja at vi er alle samde um det at vi vil gjera um inkje det forliket sont Åsgrim har gjort med Tord.» «Det har ofte synt seg,» segjer Torkjell, «at frendane hans Bjørn ikkje har forfylgt sakene hans rett, og det ventar eg folk vil tykkja, dersom den rette saksøkjaren ikkje skal nå å hava det forliket som han hugnar.» «Dette er ikkje å tala um her,» segjer Torstein; «eg åleine vil råda for avgjerdsla i saka, både for fredløyse og godsbøter, som eg er bunden til, eller òg lata livet mitt. Snu deg imot du, um du vil setja di makt inn på å kappast med oss; vi har mannskap nok; det er uvisst, um dei kann vinna på oss dei som stend oss imot. Og endå har vi det valet å lata det stå si prøve, um vi ikkje skal nå å taka livet av Tord eller dei andre som vog Bjørn.» Der var frendskap millom Torkjell og Torstein; dei var syskinborn, og Torkjell såg at det sømde seg ikkje å driva saka ut i odd og klo, og ban visste kor strid Torstein var, og Tord Kolbeinsson hadde ikkje samrådt seg med honom fyrst um forliket. Og han vil freista hjelpa Tord i saka hans, men ikkje ganga i bardage[129] mot frendom sine for hans skuld. Han sa då, at han vilde Tord sjølv skulde ganga fri for fredløyse og for meir godsbøter enn han alt hadde betalt, men for dei andre menn som hadde vore med ved dråpet kunde Torstein setja so mykje godsbøter og fredløyse som han sjølv vilde. Torstein sa det kunde ikkje verta spursmål um at Tord skulde sleppa undan all straff, han som hadde vore upphavsmannen for alt det vonde som var gjort i denne saka. Torkjell sa: «Då vil eg det, at denne saka skal verta avgjord med godsbøter, og vi tvo skal døma og forlikast um det, at Tord skal sleppa frå utlægd mot godsbøter.» No kom det til det med saka at det vart fastsett forlik millom dei på den leid, at Torstein og Torkjell skulde døma, og Tord skulde betala for utlægda si det som Torstein vilde, men andre menn som hadde vore med på dråpet skulde gå under både utlægd og godsbøter etter som Torstein vilde. Dei skulde kunngjera den endelege domen fyrr dei fór frå tinget, og so vart gjort. Torstein rådde eine å kalla, etter Torkjell hadde fått Tord frenden sin friteken for utlægd, men han sparde honom ikkje for gods til bøter, for der var nok å taka av. Det er no domen deira, at Dålk ikkje skal ha noko i bøter for seg og sonen sin, men heller ikkje betala noko fordi han hadde vore med um dråpet hans Bjørn. Kalv skal heller ikkje ha bøter for sonen sin og skal vera utlæg frå heradet der vest; han skal gjeva frå seg jorda si i Selådal og fara sud um heia, dit ætta hans åtte heime. Tord skal betala Åsgrini dei tri hundrad i sylv som han hadde tinga seg og teke imot; andre tri hundrad i sylv skal Tord gjeva til fritaking for straffa si, og det tridje hundrad til fritaking for Kalv. Frendane hans Tord som fall ved raunet skulde ha falle uhelge, like eins skoggangsmennene og alle dei menn som hadde vore i fyresåtom mot Bjørn. No var der att 12 menn som det var prova hadde vore med ved dråpet; alle dei gjorde Torstein utlæge, og dei skulde fara ut or landet same sumaren, og der skulde verta gjeve ei mork for kvar av dei til føringspengar; men kom dei seg ikkje ut or landet som sagt var, då skulde dei vera fullt utlæge og drepast kor dei fanst.

No fer dei frå tinget, og Torkjell tok dei utlæge mennene til seg; han lét frendane deira leggja gods dit til hjelp for dei, og fekk dei utor landet um sumaren. Og no var det den vanlege umrøda millom folk at det knapt har vorte gjort slikt ettermål etter ein mann som det etter Bjørn, for alle dei utlægd som Torstein hadde slege fast laut gå fram, og Tord og hans menn likar seg storleg ille, um dei òg ikkje kunde gjera noko ved det. Myramennene, som var frendane hans Bjørn, fekk òg mykje gods av Tord Kolbeinsson i forlik. Arngeir karl fór til Torstein Kuggeson med mykje gods som han hadde fått, men Tordis tok undan det godset ho hadde fått i brudkjøp og heimanfylgja si, og fór vest til Bardastrand åt frendom sine; men Åsgrim fór aust til Rangåvellir med det godset han hadde fått og var sidan buande der. Tord Kolbeinsson fór heim til Hitarnes til garden sin og er ille nøgd med endelykta av saka. Tek det no til å verta kyrt med alle strider.

Og her endar no denne soga.

u

Notar:

1. ufinsleg.

2. den stride.

3. Hjørsøy er ikkje langt frå Borg.

4. Ho var frå ei øy, og so ven at ho lyste som ein kyndel.

5. frå Noreg.

6. fram og attende same sumaren.

7. Roskilde.

8. djervaste.

9. ein kosteleg ting.

10. jarlsgåva.

11. åt Øystersjøen og dei øystre landom.

12. Vladimir som russane kalla han.

13. kongar eller jarlar.

14. den linklædde kvinna.

15. Lovn var dis (gudinne) for gullet, her brukt um Øykyndel; handleggen = armen.

16. No hadde han vunne den æra, han vilde hava, fyrr han kom heimatt.

17. Pina hans har vore so stor, so han fær ikkje verset fram anna enn støytvis, i avbrotne ord og setningar.

18. Han vart no heitande „Bjørn Hitdølakappi“ (kjempa frå Hitdal).

19. Drengen er Bjørn.

20. ei valkyrje, her um Øykyndel.

21. han legg seg hardt i med roinga.

22. fljugande drake.

23. den som spår ille.

24. utanfor Gautelva, på grensa millom landom.

25. grov kappe.

26. grid (fred) for livet.

27. farm = ladning.

28. karbad, varmt bad.

29. band.

30. kar.

31. Manuskripta har berre fyrebokstaven for hundenamnet.

32. hus og kost.

33. han gjeld ikkje for alle.

34. Dei sådde korn på Island den tida.

35. høveleg.

36. den bleike guten, meininga er at han er ein stakkar.

37. Ringulle, minner um Sigurd Fåvnesbane.

38. Lokk er ei valkyrje.

39. Folkeviseord („nytan drengen“).

40. diktargjerda.

41. Breksam, masande, her ser det ut som det heller skal tyda: den som lid vondt.

42. han neiser honom jamt med smågutnamnet.

43. gen. av Jǫrd, ei åsynje, her Oddny.

44. langt undan.

45. I skaldemålet bruker dei mykje trea til bilete for menneske.

46. umannslegt.

47. Brennøyane.

48. vondskapen.

49. Bjørn

50. held seg frå kvarandre, talast ikkje ved.

51. kappe eller pels.

52. Gudenamnet er sjølvsagt brukt på spott um Tord.

53. diktaren.

54. tekkelege.

55. Hitarnes låg på høgre sida av Hitarå, litt ovanfor der ho renn ut i Faksafjord; Vellir låg òg ved Hitarå, men på andre sida og lenger uppe.

56. selen. Bjørn har ikkje fått sann greide på koss det har gått til med alt; han trur selen har sloppe undan og kome seg ut på stranda att.

57. Det er burtkome mange ord av denne visa, so det er berre stubbar att; men ho peikar på det som er skildra på nidstonga.

58. ovhuga menn, som trudde stort um seg sjølve.

59. som har saker på seg og dermed uvener.

60. fylgjeskap.

61. med mange menn.

62. raun: ei vidd med storkna lava.

63. sitja for: liggja på lur („i baklur“) for; eit slikt „baklur“ vart då kalla „fyrirsát“ (fyresåt).

64. husfrua, kona i huset.

65. tvari = tvora („turu“) var kjenningsnamnet hans.

66. som har godt for å tala eller prata.

67. til strid tvo-eine. Ein ser at heile visa neiser Tord for han held seg undan.

68. grev ned med stein.

69. dei var storbønder desse austmennene.

70. hardhausen.

71. Grette den sterke; sjå soga um Grette Åsmundsson kap. 58—61 (umsett på nynorsk av Ola Røkke, Gamalnorsk bokverk nr. 11).

72. skal vera misskrive for Dålksson.

73. fengd.

74. Flugumaðr: ein som fer løynske ærend for andre.

75. strupen.

76. eller Klivssand; steinen på raunet var venteleg raud.

77. eit slag hædingskvad.

78. fremmeleg, um hender.

79. so kallar dei den dag i dag steinbiten på Island, og hannen kallar dei „rauðmagi“.

80. Den gråduge kvinna med den lange kjolen (einhage) åt det giftige åtslet av steinbiten („grámagi“).

81. sjøen.

82. ein gut kom til verda.

83. føda.

84. skoda.

85. visone um den kollute kua og berginga av kalven hennar.

86. rettlaus.

87. eit mindre ting, som vart halde i kvart tinglag.

88. = rende, sprang.

89. Kven det er, er ikkje godt å skyna,

90. skanse.

91. hus og kost.

92. kjempe.

93. ei stemne, der folk samla seg for å sjå på hesteslåsting.

94. geisle = stråle.

95. ljomi = klårt skin.

96. åt krøtrom.

97. Dei heitte Tordis både kona og mora.

98. bygd.

99. halde gudsteneste.

100. den eine hingsten med merrom sine.

101. Denne visa har nok fare ille i manuskriptet, og slutten er ugreid. Kva er meininga med „isbjor“? Skal det vera isbjørn?

102. son hans Arnor, sjå kap. 18.

103. rett eller rettargard; ei inngjerding, der dei samla sauene.

104. far hans Bjørn; karl = kall, gamling.

105. atgeir: eit slag spjot.

106. kvad um sverd og strid.

107. sausamlingar.

108. hjall — hall, bratt bergside.

109. den av Gud sende kvinna.

110. skjære = soks; manskjære = soks til å skjera hestemana,

111. gut.

112. folk, mannskap.

113. Torfinn Tvarason; han hadde reist med dei våpnom som han sette størst pris på.

114. kjeppen eller pinnen på sverdhjaltet.

115. Vápneir ɔ: Eir (gudinne) for våpen; vord, vaktar. Våpneirar vord blir då: den som vaktar våpna. Det er likt til at Bjørn i denne siste visa si minnest den tida då han fór i viking med ein stor herflokk.

116. Menn som skal til sausamlinga.

117. klækishogg tyder: hogg som ein har skam av; klámhogg: hogg som er til skam for den som fær det. Båe orda kann soleis umsetjast med „skamhogg“.

118. hugprydi: mod som det står ære av.

119. neiste for.

120. gagl: grågås.

121. ɔ: mannen.

122. huset der kvinnone heldt til.

123. ei gudinne; det er sjølvsagt Oddny han meiner.

124. fort.

125. sjå merknad side 18; her som der um Oddny. [Kap. 4, n. 15].

126. ridning; jmf. „Åsgards-reida“.

127. Tord sjølv.

128. sjå kap. 9.

129. slag, slåsting.

nunununununununununununununununununu

Soga um Hønse-Tore

tutututututututututututututututututu

1.

ODD heitte ein mann. Han var son til Ånund breidskjegg, son til Ulvar, son til Ulv på Fitjar, son til Skjegge, son til Tore den buldrande. Han budde på Breidabolstad i Røykjardalen i Borgarfjorden. Kona hans heitte Jorun. Ho var ei visleg kona og vel umtykt. Dei hadde fire born, tvo velseda søner og tvo døtter. Eine son deira heitte Torodd, den andre Torvald; døtterne var Turid og Jofrid. Han var kalla Tunge-Odd. Nokon greidvoren mann vilde ingen kalla honom. Tore heitte ein mann. Han var son til Valbrand, son til Valtjov, son til Ørlyg frå Esjuberg[1]. Han var gift med Turid, dotter til Tunge-Odd. Dei budde på andre Breidabolstad. Arngrim heitte ein mann, son til Helge, son til Hogne, som kom til Island med Romund. Han budde i Nordtunga. Han vart kalla Arngrim gòde. Son hans heitte Helge. Blund-Kjetil heitte ein mann, son til Geir den rike or Geirslid, son til Kjetil blund, som Blundsvatnet hev fenge namn etter. Han budde i Ørnulvsdalen, noko ovanfor der garden er no. Der var då mange gardar uppetter dalen. Son hans heitte Herstein. Blund-Kjetil var med dei rikaste menner og framifrå i si ferd etter gamall skikk. Han åtte 30 leigejorder og var den vensælaste mann i heradet. Torkjell trevel heitte ein mann. Han var son til Raude-Bjørn og budde i Svignaskard utanfor Nordå. Bror hans var Helge og budde på Kvam i Nordådalen. Ein annan bror heitte Gunnvald, far til Torkjell, som var gift med Helga, dotter hans Torgeir Videmyr[2]. Torkjell trevel[3] var ein vitug og vensæl mann og rik på gods. Tore heitte ein mann. Han var snaud for gods og lite umtykt av folk flest. Han hadde for vis å fara bygd imillom med handel um sumaren. Det han kjøpte i eine bygdi, selde han i andre, og medelen hans auka brått av handelen. Ein gong, då Tore for sunnanum heidi, tok han høns med seg nordpå i landet og selde saman med andre varor Og difor vart han kalla Hønse-Tore. No kom Tore seg so mykje upp, at han kjøpte seg ein gard på Vatne, upp ifrå Nordtunga, og få vetrar hadde han butt der fyrr han var so stor ein riking, at han hadde mange pengar til godes mest av kvar mann. Men endå velstandet tok til, vart han likevel lite umtykt, av di der snaudt var nokon mann som det stod slik utokke av, som Hønse-Tore.

2.

Ein dag for Tore heimantil og reid til Nordtunga til Arngrim gòde og baud honom barnfostring. Eg vil taka til meg Helge, son din, og stella med honom som eg best kann; men imot vil eg hava venskapen din og studnad, so eg kann få retten min av folk. Arngrim svarar: «Det kjem soleis fyre meg, at denne barnfostringi vil verta til liti æra for meg.» Tore svarar: «Eg vil heller gjeva drengen helvti av godset mitt enn eg ikkje skal få honom til fostring; men det skal vera din skyldnad å hjelpa meg til retten min, kven eg so hev med å gjera.» Arngrim svarar: «Eg må segja som sant er, at so godt eit tilbod skal ein ikkje segja nei til.» Helge fór då heim med Tore, og garden der heiter sidan Helgevatn. Arngrim hjelpte no Tore, og folk merka straks at det vart verre å koma i kast med honom, og han fekk no retten sin av kvar mann. Eigedomen hans auka no mykje, og han vart ein ovrik mann; men han var endå uvensæl.

3.

Det var ein sumar, at eit skip kom or havet inn i Borgarfjorden. Dei søkte ikkje inn i osen, men lagde til ute på hamni. Styrmannen heitte Ørn. Han var ein vensæl mann og den duglegaste kjøpmann. Odd fekk spurt at skipet var kome. Han var van til å koma fyrst til kjøpstemnor og setja prisen på varorne; for han hadde styret i heradet. Ingen våga seg til å kjøpa, fyrr dei høyrde korleis han vilde hava det. No kom han til kjøpmennerne og frega etter korleis dei etla ferdi si, og kor snart dei vilde til å selja. Han sagde, at det var skikken hans å setja prisen på varorne. Ørn svarar: »Sjølve etlar me å råda eiga vår for deg, med di du ingen ting eig med i varorne, og du skal ikkje råda for meir denne gongen, enn for ordi dine.» Odd svarar: «Eg tvilar for, um dette ikkje skal gagna deg mindre enn meg, og so skal det vera òg. No er det å lysa, at me forbyd alle folk å handla med dykk eller å hjelpa dykk med flutning, og eg skal taka bot av deim som på nokon måte er dykk til hjelp. Eg veit, at de kjem ikkje av hamni fyrr springflodi.» Ørn svarar: «Råda må du for ordi dine; men me lèt oss ikkje kua heller.» Odd reid no heim; men austmennerne vart liggjande der på hamni og kom ikkje av staden.

4.

Dagen etter reid Herstein Blund-Kjetilsson ut til Nes. Då han reid utantil att, fann han austmennerne. Han kjende styrmannen og vart fegen. Ørn fortalde Herstein kor stor urett Odd baud deim, «og me veit lite, korleis me skal fara åt i dette høve.» Dei talast ved um dette um dagen. Mot kvelden reid Herstein heim og fortalde far sin um kjøpmennerne og den vansken dei var i no. Blund-Kjetil svarar: «Eg kjennest ved denne mannen etter fråsegni di; for eg var med far hans då eg var barn, og det segjer eg, at eg hev ikkje gjævare dreng funne enn han. No er det ille at sonen er under so tronge vilkår, og det vil far hans venta, at eg skal leggja meg noko ut for saki hans, um det er turvande. I morgon tidleg skal du rida ut til Hamni og bjoda honom hega med so mange mann som han vil; men skulde han heller vilja noko anna, då skal du føra honom kvar han vil, sud eller nord, og eg skal leggja hugen til og hjelpa honom so godt eg kann.» Herstein sagde at det var ei god og karsleg råd, «men det er å ottast, at me eggjer andre upp med dette.» Blund-Kjetil svarar: «Dersom me ikkje ber oss verre åt enn Odd, då kann det vera at det vil falla oss lett.» No gjekk notti; men um morgonen tidleg let Blund-Kjetil samla øykjerne or hagen og budde ferdi. Herstein dreiv hundrad øykjer til mots med kjøpmennerne og turvte ingen mann beda um hjelp. Han kom der ut og fortalde Ørn um faren sitt tilbod. Ørn sagde at han gjerne tok dette tilbodet; men han tyktest skyna at både Herstein og faren vilde koma i uvenskap med andre for dette. Herstein sagde at dei kunde ikkje fara etter det. Ørn mælte: «Då skal håsetarne mine koma seg av i andre herad; det er likevel meir enn nok åbyrgsla, um me ikkje kjem saman alle i eitt herad.» Herstein førde no Ørn og varorne hans med seg heim, og gav seg ikkje fyrr alle kjøpmennerne var burte, og dei hadde butt um skipet, og alt var kome til rettes. Blund-Kjetil tok ovleg vel imot Ørn, og han sat der i god fagnad. No kom denne tidendi fyre Odd kva Blund-Kjetil hadde teke seg til, og folk tala um at han hadde vist uvenskap mot honom. Odd svarar: «Det kann nok synast so; men han er ein mann, som er både vensæl og kappsam, og eg vil no lata det vera som gjort er.» Og so er det no rolegt.

5.

Denne sumaren vart ikkje god. Der var liten grasvokster og knapt um høyterre, so høylodet vart heller lite hjå folk. Blund-Kjetil fór um hausten til leiglendingarne sine, og sagde at han vilde hava høy i leiga av alle jorderne sine. «Me hev mykje fe å fôra, men lite høy; eg vil òg råda for kor mykje kvar av leiglendingarne skal slagta i haust. Eg vonar då alle skal berga seg vel igjenom. No leid sumaren, og vetren kom. Nord i Lid-herad vart det snart ovleg streng vetter, og folk hadde lite fenge hausta. Det fall tungt for mange. Soleis gjekk det til fram yver jol; men då torre[4] kom, kneip det hardt for folk, og mange var då reint upprådde. So ein kveld kom det ein leiglending til Blund-Kjetil og kravde, at han skulde løysa honom or høynaudi. Kjetil svarar: «Kva tyder dette? Eg tyktest etla det so til i haust, at eg meinte de skulde vera vel berga?» Han svara at dei hadde slagta mindre, enn han sagde fyre. Blund-Kjetil mælte: «Me skal nok einast um dette: Eg skal løysa deg or vanrådi denne gongen; men du lovar meg, at du ikkje segjer det til nokon mann, for eg vil ikkje venja folk på meg, aller helst sidan de ikkje hev retta dykk etter mi tilstelling.» Han for heim og sagde venen sin, at Blund-Kjetil var makelaus framfor andre folk i alle ting. Og han sagde, at han hadde løyst honom or vanrådi. Men denne sagde det til sin ven, og soleis kom det ut yver heile heradet. Leid fram i gjø-månad[5], kom tvo til av leiglendingarne og sagde, at dei var i høynaud. Blund-Kjetil svarar: «Ille hev de gjort at de hev brigda av frå mi råd. For no er det so, at um eg hev mykje høy, so hev eg òg ei mengd med fe. Skal eg no gjeva dykk, so hev eg ikkje til mine. Millom dette er no å velja.» Dei masa med honom og tjådde um kor vesalt dei hadde det, men han tykte det var harmelegt å høyra på kveiningi deira, og let so driva heim 140 øykjer og drap 40 av dei som var verst farne. Han gav leiglendingarne det for, som fyrr var etla øykjerne, og dei fór fegne heim. Vetren vart verre, di lenger det leid, og det traut upp for mange.

6.

No kom ein-månad[6]. Då kom det tvo leiglendingar til Blund-Kjetil. Dei sat helst godt i det; men likevel var dei no i høynaud og bad honom gjera ein utveg. Han svara at han ikkje hadde noko til deim, og ikkje vilde han drepa fleire fe heller. Dei frette, um han kjende til nokon annan som hadde høy til sals. Han svara at han ikke kunde segja noko visst. Dei gjekk hardt på honom og sagde, at feet deira kom til dauda, dersom dei ingi hjelp fekk av honom. Han sagde at det var dei sjølve skuld i; «men det er sagt meg at Hønse-Tore skal hava høy til sals.» Dei svarar: «Av honom fær me ikkje noko, utan du fer med oss; men han vil selja straks, dersom du gjeng god for oss i kjøpet.» Han svarar: «Eg kann gjerne fara med dykk, og det er ikkje meir enn rimelegt at dei sel som hev.» Dei fór tidleg um morgonen. Det var strid nordanvind og heller kaldt. Tore var ute. Då han såg mennerne koma til gards, gjekk han inn og dreiv att døri og hadde loka fyre. Han gjekk til bords og åt dagverd. Der vart kakka på døri. Drengen Helge tok til ords: «Gakk ut, fosterfar! der er folk som vil finna deg.» Tore sagde at han vilde mata seg fyrst. Men sveinen laup frå bordet og gjekk til døri og helsa dei vel, som var komne. Blund-Kjetil spurde um Tore var inne. Han sagde at han var inne. «Bed honom koma ut!» sagde han. Guten gjorde so og sagde, at Blund-Kjetil var komen og vilde finna honom. Tore svarar: «Kva er det Blund-Kjetil gjeng her og nasar etter? Undarlegt skal det vera um han fer med det gode. Eg hev ikkje noko med honom å gjera!» Sveinen fór og sagde at Tore ikkje vilde ganga ut. «Ja då skal me ganga inn,» sagde Blund-Kjetil. Dei gjekk inn i stova, og dei vart helsa; men Tore tagde. «Det er no so,» segjer Blund-Kjetil, «at me vil kjøpa høy av deg, Tore.» Tore svarar: «Ikkje er meg ditt fe betre enn mitt.» Blund-Kjetil mælte: «Det kann vel vera so det.» Tore svarar: «Kvi er du i høynaud du, rike mann?» Blund-Kjetil segjer: «Eg er ikkje nettupp i høynaud. Eg falar for leiglendingarne mine, som tykkjer dei tarv hjelp. Eg vilde gjerne få høy til deim um det var råd.» «Du hev all ret til å gjeva andre av ditt, men ikkje av mitt,» sagde Tore. Kjetil svarar: «Me bed ikkje um det til gjevande. Lat Odd og Arngrim gjera av prisen for deg, og eg skal gjeva deg gåvor der attpå.» Tore sagde at han ikkje hadde høy å selja, «og dessutan vil eg ikkje selja.» Då gjekk Blund-Kjetil og fylgjes-mennerne ut og guten med deim. Blund-Kjetil tok då til orde: «Er det so, at fosterfar din ikkje hev høy til fals, eller vil han ikkje selja?» Guten svarar: «Visst hev han, berre han vil.» Blund-Kjetil mælte: «Fylg du oss dertil som høyet er!» Han gjorde so. No rekna Blund-Kjetil ut kor mykje fôr feet hans Tore vilde trenga, og dømde på, at um gjevingi varde til alltinget[7], so vilde der endå vera fem stakkar att. Etter dette gjekk dei inn. Blund-Kjetil mælte: «Det er mi meining, Tore, um høyloet ditt, at der vert ein god mun att, um alt feet ditt vert fôra inne til alltingstid, og det vil eg kjøpa.» Tore svarar: «Kva skal eg då hava ein annan vetter, dersom det då er slikt år eller verre?» Blund-Kjetil svarar: «Eg skal lova deg at du skal få att likso mykje høy i sumar, og ikkje skal det vera ringare, og eg skal føra det til gards med.» Tore svarar: «Hev de ikkje høy nok no, korleis kann de då heller hava det i sumar? Men eg veit at magtskilnaden vår er so stor, at du kann taka høy ifrå meg, um du vil.» Blund-Kjetil svarar: «På den måten er det ikkje meint; du veit det, at sylv gjeng godt for allskyns skuld her i landet; eg gjev deg det.» Tore svarar: «Eg vil ikkje hava sylvet ditt.» «So tak då slike varor, som Odd og Arngrim tek ut for deg.» «Her er få arbeidsfolk,» segjer Tore, «og liten hug hev eg til å ferdast; eg vil ikkje vasa meg i slikt.» Blund-Kjetil svarar: «Eg skal føra det heim til deg.» Tore mælte: «Eg hev ikkje husrom høvelegt til det; eit og anna kunde verta spillt.» Blund-Kjetil svarar: «Eg skal få til huder og breida vel yver det. Tore svarar: «Ikkje vil eg hava noko spark av andre folk i mine hus.» Blund-Kjetil svarar: «Då kann det vera hjå oss i vetter, og eg skal passa det.» «Eg kjenner vringlet ditt,» segjer Tore, «og vil ikkje hava nokon handel med deg.» Blund-Kjetil mælte: «Då skal det ganga deg verre; me skal taka høyet trass i forbodet ditt, men leggja pengar i staden. Og me skal gjera oss nytta av det, at me er fleire.» Då tagna Tore og var ikkje i godt lag. Blund-Kjetil let taka reip og kneppa høyet. Etter dette lyfte dei upp klyvjar og bar det burt. Men han etla rikeleg att til alt feet hans Tore.

7.

No er å segja um kva Tore tok seg fyre. Han budde seg til ferd, og med honom var Helge, fosterson hans. Dei reid til Nordtunga og vart der ovleg vel mottekne. Arngrim spurde etter tidender. Tore svarar: «Ikkje hev eg spurt noko nyare enn ranet.» «Kva for ran?» sagde Arngrim. Tore svarar: «Kjetil hev rana alt høyet mitt, so eg inkje hev til nauti i kaldriderne framyver.» «Er det so, Helge?» segjer Arngrim. «Det er slett ikkje so,» segjer Helge; «Blund-Kjetil for visleg åt.» Helge sagde då, korleis det hadde bore til med deim. Då sagde Arngrim: «Dette lydest liklegare. Betre er det at han nyttar høyet, enn det skal rotna hjå deg.» Tore svarar: «Ille vore var det, at eg baud deg barnfostring; skal dei då aldri kunna gjera meg so mykje ugagn, at eg kann få hjelp her og få skaden bøtt? Slikt er då makeløysa!» Arngrim svarar: «Det var uklokt av meg, for eg skynar, at den som hjelper deg, han hjelper ein låk mann.» Tore svarar: «Eg er ikkje ordsår; men ille nøgd er eg med, at du løner gjerdi mi soleis, og det endå um folk ranar meg; for dette er ikkje minder teke frå deg.» Og med det skildest dei. Tore reid burt og kom til Breidabolstad. Odd helsa honom vel og spurde etter tidender. «Ikkje hev eg spurt noko nyare enn ranet.» «Kva ran er det?» sagde Odd. Tore svarar: «Blund-Kjetil tok alt høyet mitt, so eg no er reint upprådd. Eg vilde gjerne hava hjelp av deg; for denne saki kjem deg òg ved. Du er styraren i heradet og skal retta det som rangt er gjort, og du fær minnast det, at han hev gjort seg til din fiendsmann.» Odd spurde: «Er det so, Helge?» Han sagde, at Tore rengde det storom. So greina han ut alt, korleis det hadde gjenge fyre seg. Odd svarar: «Eg vil ikkje leggja meg ut i dette. Eg vilde ha gjort like eins, um eg hadde turvt.» Tore svarar: »Sant er det som ordet segjer: Det er best berre å spyrja til meinsame folk,» og «Illt fylgje hev ein berre frå eigen heim.» Tore reid dermed burt, og Helge med honom. Dei fór heim, og Tore var ille ved.

8.

Torvald, son til Tunge-Odd, hadde kome ut til Island um sumaren. Han kom inn nordpå i landet og fekk seg upphelde der um vetren. Leid mot sumaren fór han nordanfrå og vilde finna far sin. Han gjesta ei natt i Nordtunga[8] og vart vel fagna. Der var fyrr kome til nattar ein mann som heitte Vidfare. Det var ein rekar som laup frå landsende til annan. Han var ein nær frende av Tore og liktest honom i huglyndet. Den same kvelden tok Vidfare sekken sin og stokk burt og stødva ikkje fyrr han kom til Tore. Han tok imot honom med båe henderne. «Eg veit eg kann venta meg noko godt, sidan du kjem.» Han svarar: «Venteleg kann det vera so, for no er Torvald Oddsson komen til Nordtunga og er der på gjesting.» Tore svarar: «Det kunde eg med sanning vita, at noko godt vilde henda meg, for eg vart so godt i lag, då eg såg deg.» No gjekk notti, og tidleg um morgonen reid Tore og fostersonen Helge til Nordtunga. Der var ei mengd med folk komne. Drengen vart gjeven sæte-rom; men Tore reika på golvet. Det fekk Torvald auga på frå pallen der han og Arngrim sat og tala seg imillom. «Kven er den mannen som reikar att og fram på golvet?» segjer Torvald. Arngrim svarar: «Han er barnfostraren min.« «Ja,» segjer Torvald, «men kvi skal det ikkje gjevast rom til honom?» Arngrim sagde at han ikkje brydde seg um det. «So skal det ikkje vera,» sagde Torvald, og let honom kalla til seg og gav honom rom til å sitja hjå seg. Dei spurde kvarandre kva nytt folk rødde um. Tore segjer: «Det var vondt dette, at Blund-Kjetil rana meg.» Torvald spurde: «Hev de vorte samde?» «Det er langt ifrå det,» segjer Tore. «Korleis kann dette rima seg, Arngrim,» sagde Torvald, «at de hovdingar lèt slik skam hava framgang?» Arngrim svarar: «Han lyg det meste, og heller lite er sætande.» «Var det då sant, at han tok høyet?» segjer Torvald. «Visst tok han det,» segjer Arngrim. «Kvar hev rett til å råda sitt,» sagde Torvald, «og venskapen med deg hev han lite gagn av, når han so likevel skal verta trødd under føter.» Tore mælte: «Eg tykkjer vel um deg, Torvald, «og det sviv meg i hugen, at du vil koma til å retta noko på saki mi.» Torvald mælte: «Eg hev for liti magt til det.» Tore mælte: «Eg skal gjeva deg helvti av godset mitt, imot at du rettar denne saki soleis, at det vert anten bøter eller sjølvdøme[9], so uvenerne mine ikkje lenger sit inne med min eigedom.» Arngrim mælte: «Gjer ikkje dette, Torvald! for han er ikkje nokon god mann å hjelpa; men du fær ein imot deg som er både vitug og dugleg og ovleg vensæl.» «Eg ser,» segjer Torvald, «at du ovundar meg, um eg fær godset hans, for du unner meg det ikkje.» Tore mælte: «Eg tenkjer, Torvald, at du skal få sjå eg hev mykje gods, og andre veit, at eg hev pengar til godes vidt ikring.» Arngrim mælte: «Det er likevæl mi råd, Torvald, at du ikkje legg deg burt i dette; men du fær gjera som du best likar. Eg ottast for, at det vil draga mykje etter seg.» Torvald svarar: «Eg vil ikkje vanda tilbodet um godset.» Dei handtokst no på dette, at Tore skulde yta helvti av godset sitt, mot at Torvald tok upp saki mot Blund-Kjetil. Arngrim mælte då ein gong til: «Korleis etlar du å taka denne saki?» Torvald svarar: «Eg vil fyrst fara heim til far min og få råd av honom.» Tore mælte: «Det likar eg ikkje; eg vil ikkje hava nokor utdrygjing. Mykje hev eg lagt meg um dette, og eg vil straks i morgon tidleg lata Blund-Kjetil stemna.» Torvald svarar: «Det kann gjerne vera, at du ikkje hev lukka med deg, og at du dreg ilt etter deg; men det fær no vera som gjort er.» Dei gjorde då av, at dei skulde møtast på ein avtala stad um morgonen.

9.

Tidleg um morgonen reid Torvald og Arngrim av stad med 30 mann. Dei møtte Tore, og var han då sjølv-tridje. Der var Helge Arngrimsson og Vidfare, frenden hans Tore. Torvald mælte: «Kvi er du so få-ment?» Han svarar: «Eg visste at det skorta ikkje deg på folk.» Dei reid no upp etter lidi. Ferdi vart sedd frå gardarne, og dei sprang kvar av sin gard. Den tyktest best som fyrst kunde koma til Blund-Kjetil, og då fylgjet nådde fram, var der mange folk samla. Torvald og fylgjet hans reid til bø-garden og steig der av hestarne sine og gjekk heim til tunet. Med same Blund-Kjetil såg dette, gjekk han imot deim og baud deim all beina. Torvald mælte: «Anna er ærendet vårt hega enn å eta mat. Eg vil vita, korleis du vil svara for det, at du tok høyet hans Tore.» Blund-Kjetil mælte: «Eg skal svara deg som honom: Tak berre so mykje du vil for det, og eg skal endå gjeva deg gåvor attpå, so mykje betre og fleire som du er meir verd enn Tore. Og so stor heider skal eg gjera deg, at folk skal segja, at du hev den største æra av det.» Torvald tagna og totte det var vel bode. Tore svarar då: «Dette er ikkje takande. Me tarv ikkje tenkja på det. For lenge sidan hadde eg dette valet, og eg kallar det ikkje nokor hjelp, skal det ganga slik, og lite gagn hadde eg då av å gjeva deg godset mitt.» Då mælte Torvald: «Kva vil du då gjera for logbrotet?» Blund-Kjetil mælte: «Ikkje anna enn du sjølv dømer og avsegjer, slikt som du vil.» Tore svarar: «Då tykkjer eg, det inkje anna er for oss å gjera enn å stemna?» Han stemnde då Blund-Kjetil for ran og nemnde seg vitne og sagde det fram i so harde ord og vendingar som han var god til. No snudde Blund-Kjetil heim til husi og møter austmannen Ørn, som gjekk til varorne sine. Ørn spurde: «Er du såra, bonde? Du er so raud som blod.» Han svarar: «Eg er ikkje såra, men dette er ikkje betre. Slike ord er tala til meg, som aldri fyrr hev vore tala; eg er kalla tjuv og ransmann.» Ørn gjekk inn etter bogen sin og lagde ei pil på strengen. Han kom ut med same dei steig på hestarne. Han skaut og råka ein mann. Han seig ned av hesten; det var Helge, son til Arngrim gode. Dei laup til honom. Tore ota seg fram millom flokken, skuva mennerne ifrå seg og bad deim gjeva seg rom, «for meg ligg han mest på hjarta.» Han lutte seg ned yver Helge, men han var då daud. Tore mælte: «Kor stend det til, fosterson min?» Med same rette han seg upp att og mælte: «Drengen tala til meg og sagde tvo gonger det same: brenne, brenne Blund-Kjetil inne!» Då svarar Arngrim: «No gjekk det som eg venta, at ofte kjem vondt frå ein vonding, og det sveiv fyre meg, at mykje ilt vilde koma frå deg, Tore, og ikkje veit eg kva drengen hev sagt, um du fleipar eitkvart; men likevel ser det ikkje ulikt ut til, at slikt vert gjort. Denne saki byrja ille; kann òg vera, at ho endar so.» Tore svarar: «Eg tykkjer du kunde hava noko naudsynlegare å gjera enn gryla på meg.» Arngrim og fylgjet hans reid no burt under ein skograbb og steig av hestarne sine der og var der til det leid mot natti. Men Blund-Kjetil takka mennerne vel for hjelpi og bad kvar mann rida på heimvegen, etter som det best høvde.

10.

Det er sagt, at med same notti tok til, reid Torvald og fylgjet hans til gards i Ørnulvsdalen. Der låg alle og sov. Dei drog vedkost til husi og sette eld på. Blund-Kjetil og folket hans vakna ikkje fyrr husi loga yver deim. Blund-Kjetil spurde kven som kveikte so heit ein eld. Tore sagde kven det var. Blund-Kjetil spurde um der ikkje på nokon måte kunde verta semja. Tore svara at der ikkje var noko anna vilkår enn å verta brend. Dei skildest ikkje fyrr kvart mannsbarn hadde brunne inne.

Herstein, son til Blund-Kjetil, hadde um kvelden fare til fosterfar sin. Han heitte Torbjørn og vart kalla stigande. Um denne Torbjørn er det sagt, at han ikkje jamt var der dei såg honom. Herstein vakna um morgonen og spurde um fosterfar hans vakte. Han sagde at han vakte, «og kva vil du?» «Eg drøymde,« segjer Herstein, «at eg totte far min kom her inn, og alle klædi loga um honom, og han sjølv såg ut som han var berre eld.» Dei stod upp og gjekk ut og såg logen med same. Dei tok våpni sine og for som snøggast; men då dei kom fram var alle mann burte. Herstein mælte: «Her hev eit harmelegt hende gjenge fyre seg, og kva er no å gjera?» Torbjørn svarar: «No skal me nøyta det tilbodet som Tunge-Odd so ofte hev gjeve meg, at eg skulde koma til honom når det var noko eg turvte.« Herstein svarar: «Liti von tykkjer eg der kann vera i det.» Likevel fór dei og kom til Breidabolstad og kalla Odd ut. Han gjekk ut og tok vel imot deim og spurde etter tidender. Dei fortalde kva som hendt var. Han let ille yver det. Gamle Torbjørn tok då til ords: «So er det, Odd bonde, at du hev lova meg studnaden din, og no vil eg beda at du legg til gode råder og kjem oss til hjelp.» Odd lova at han skulde gjera det. Dei reid no til Ørnulvsdalen og kom der fyre dag. Husi var då nedfallne og elden mest slokna. Odd reid burt til eit hus som ikkje var brunne. Han tøygde seg upp mot ei bjørkeraft og kipper den burt frå huset. Sidan reid han andsøles kring husi med den logande branden og mælte: «Her tek eg meg land til eigedom, for her ser eg no ingen bygd bustad. Det høyrer de vitne som er her til stades[10].» So køyrde han på hesten sin og reid burt. Herstein mælte: «Kva skal me no gjera? Dette gjekk ikkje so vel.» Torbjørn mælte: «Teg deg um du kann, med det som no kjem til å henda!» Herstein svara og sagde at han hadde ikkje tala for mykje. Eit ute-bur var ubrunne; der var varorne til austmannen inni, og mykje anna gods. Med eitt kvarv gamle Torbjørn burt. Herstein kasta augo heim mot garden. Han ser ute-buret òpe og godset bore ut; men han såg ingen mann. Der var bundne klyvjar. Dinæst høyrde han mykje trapping i tunet. Han ser no at alle øykjerne som far hans hadde åt, vert drivne heim, og sauder og naut or fjoset og alt gangande fe. Sidan vart klyvjarne bundne upp og di næst alt skipa til ferd og alt av noko verde ført burt. Herstein for no etter og såg, at det var gamle Torbjørn som dreiv feet. Dei snudde leidi si ned etter heradet til Stavholtstunga[11] og so ut yver Nordå.

11.

Sauegjætaren hans Torkjell trevill or Svignaskard gjekk denne morgonen til feet sitt. Han såg kvar dei fór og dreiv allskyns fenad. Han sagde dette til Torkjell. Men han svarar: «Eg veit kva det hev på seg. Det er visst Tverlidingar, venerne mine; dei er i stor vetranaud og driv difor feet sitt hega. Det skal dei hava lov til; eg hev nøgdi av høy. Her er òg beite nok for utegangsfeet.» Då dei kom inn på tunet, gjekk han ut og fagna deim vel og baud deim all den beina dei berre vilde taka. Dei fekk snaudt stiga av hestarne, so beinsam var han mot deim. Torbjørn mælte: «Dette er mykje av det gode, og det var vel gjort, um du kunde halda alt du hev lova oss.» «Eg veit ærendet ditt,» segjer Torkjell, «du vil at feet ditt skal vera etter her, og her skortar det ikkje på god beitemark.» Torbjørn mælte: «Me vil taka imot dette tilbodet.» So tok han Torkjell til sides burtum huset og mælte: «Store tidender hev eg å melda.» Torkjell spurde kva det var. «Blund-Kjetil, bonde, er brend inne i natt,» sagde Torbjørn. «Kven gjorde det nidingsverket?» sagde Torkjell. Torbjørn fortalde då alt korleis det var gjenge til, «og Herstein treng no dine beste råder.» Torkjell mælte: «Eg veit ikkje um eg so snøgt hadde gjeve dette tilbodet, dersom eg hadde visst dette fyrr; men det eg hev lova vil eg halda. Men lat oss no få oss mat fyrst.» Dei sagde ja til det. Torkjell trevill var mykje fåmælt og noko tankefull, og då dei var mette let han taka hestarne deira. Sidan tok dei våpni sine og steig på hestarne. Torkjell reid fyre den dagen. Fyre-åt hadde han sagt at dei skulde passa vel på feet i hagen, og gjeva det godt som inne var. Dei reid no ut på Skogarstrand[12] til Gunnarsstad. Det er innarleg på strandi. Der budde ein mann som heitte Gunnar Livsson, ein gjæv mann, sterk og med dei djervaste. Han var gift med Helga, syster til Tor gjelle. Gunnar hadde tvo døtter; den eine heitte Jofrid, den andre Turid. Dei kom der seint på dagen og steig av hestarne ovanfor husi; vinden var nordleg og heller kald. Torkjell gjekk til døri og kakka på. Ein huskar gjekk ut og helsa vel han som var komen, og spurde kven han var. Torkjell sagde at han ikkje vilde vita stort meir um han sagde honom det. «Berre bed du Gunnar ganga ut!» Han svara at Gunnar alt var komen i seng. Han bad honom segja at ein mann vilde finna honom. Huskaren gjorde so, gjekk inn og sagde Gunnar at ein mann vilde finna honom. Gunnar spurde kven det var. Huskaren svara at han ikkje visste det; «men stor er han av vokster.» Gunnar sagde: «Far ut og seg honom at han er her i natt.» Huskaren fór og gjorde som Gunnar baud; men Torkjell svara at han ikkje vilde taka tilbod av trælar, men av bonden sjølv. Huskaren sagde at det var det rimelegaste. «Men Gunnar hev ikkje for vane å standa upp um næterne. Gjer du eitt av tvo,» sagde huskaren, «anten far burt eller gakk inn og ver her i natt.» «Gjer du eitt av tvo,» segjer Torkjell; «anten gjer du ærendet til gagns, eller eg driv sverdshjaltet i naserne dine.» Huskaren laup inn og dreiv att døri. Gunnar spurde kvi han fór med slik ofse. Han sagde at han ikkje vilde tala meir med den mannen som var komen, «for han er so hastig i ordi.» Gunnar reis då upp og gjekk ut i tunet. Han var i skjorta og linbrok, hadde kappa yver seg, svarte sko på føterne og sverd i handi. Han fagna Torkjell vel og bad honom ganga inn. Han sagde at dei var fleire saman. Gunnar gjekk lenger ut i tunet; men Torkjell treiv i dør-ringen og dreiv att døri. Dei gjekk då bakum husi. Gunnar helsar deim. Torkjell sagde: «Lat oss setja oss ned, for me hev mykje å tala med deg um, Gunnar.» Dei gjorde so, sette seg ned på båe sidor av honom, og so nær at dei sat på kappa som Gunnar hadde yver seg. Då mælte Torkjell: «Det hev seg so, Gunnar bonde, at her er ein mann i ferdi med meg som heiter Herstein, son til Blund-Kjetil, og ærendet er ikkje å løyna, at han vil bela til dotter di, Turid. Det er difor eg hev fare med honom, at eg ikkje vilde du skulde visa honom frå deg, for eg synest at dette er det heppelegaste gifte. Det er meg òg mykje um å gjera, at dette tilbodet og mine råder ikkje vert vanvyrde eller seint svara på.» Gunnar mælte: «Eg er ikkje einlitt um svaret i denne saki; eg vil samråda meg med mor hennar og so med dotter mi, men serleg med Tor gjelle, frenden hennar. Men det er berre godt me hev spurt um denne mannen og um far hans, og det er ei sak som det er verdt å tenkja på.» Då svarar Trevill: «Det skal du vita, at me ikkje vil venta lenge på svaret, og me tykkjest sjå at dette ikkje vil verta til mindre sømd for deg enn for oss. Og det tykkjer eg er underlegt av so vitug ein mann som du er, at du stotar på slikt, so godt som dette tilbodet er. Me hev ikkje reist heimantil i den tanke, at det skulde verta til inkjes. Og eg skal yta deg, Herstein, slik hjelp her som du ynskjer, so at dette fær framgong, dersom han ikkje sjølv kann sjå si eigi sømd.» Gunnar svarar: «Eg kann ikkje skyna kvi de tek dette sa brått, eller so godt som med truging, for eg tykkjer giftet er mykje høvelegt. Eg hadde venta meg berre ilt av dykk. Men eg fær vel taka tilbodet og retta fram handi.» Han gjorde so; men Herstein nemnde seg vitne og feste seg gjenta. Etter dette stod dei upp og gjekk inn. Då vart dei fagna på beste måten. No spurde Gunnar etter tidender. Torkjell sagde at dei ikkje hadde noko nyare høyrt, enn at Blund-Kjetil var innebrend. Gunnar spurde kven som valda det. Torkjell sagde Torvald Oddsson var upphavsmannen, og so Arngrim gòde. Gunnar svara lite. Han sagde ikkje stort vondt um det, men inkje godt.

12.

Um morgonen i otta var Gunnar alt på føterne. Han gjekk til Torkjell og bad deim klæda seg. Dei gjorde so og fekk seg sidan mat. Imedan vart hestarne laga til, og dei steig i sadlarne. Gunnar reid fyre inn etter fjorden. Der låg mykje is. Dei støvda ikkje fyrr dei kom til Kvam[13], til Tor gjelle, og han fagna deim vel og spurde etter tidender. Dei sagde slikt som dei fann høvelegt. Gunnar tok no Tor til sides og tala med honom. Han sagde at han hadde med seg Herstein, son til Blund-Kjetil og Torkjell trevill, «og ærendet deira er at Herstein ynskjer å verta mågen min og belar til dotter mi, ho Turid. Men kor rådlegt tykkjer no du dette er? Mannen er væn og ser mannsleg ut. Det skortar honom ikkje på gods heller, med di far hans hev sagt at han vil gjeva frå seg buet, og Herstein skal taka imot.» Tor svarar: «Eg synest godt um Blund-Kjetil. Det var gin gong at eg og Tunge-Odd førde trætta på alltinget um ei trælsbot, som han vart dømd til å betala. Me for av stad i eit illhervelegt vêer og skulde krevja boti. Me var tri saman. Me kom til Blund-Kjetil um natti og vart ovleg vel fagna, og der var me ei vika. Han skifte hestar med oss, og gav meg gode stodhestar. Slikt røynde eg av honom; men likevel synest eg at det ikkje var gale gjort, um tilbodet ikkje vart modteke.» «Det må du hugsa på,» sagde Gunnar, »at ho vert ikkje gjevi burt til nokon annan, um han byd seg fram, for eg synest Herstein er ein røseleg kar, og vilkåret er elles godt, og det kann vera mykjen fåre i korleis det vil ganga, um han vert burtvist. Etter dette gjekk Gunnar til dotter si som var til fostring hjå Tor, og frette henne ut korleis ho tykte um tilbodet. Ho svarar at ho ikkje hadde so stor giftarhug, at ho ikkje tykte det var jamgodt å sitja heime, «for her hjå Tor, frenden min, hev dei den beste umsut for meg. Men dykkar vilje skal eg gjera i dette som i alt anna.» No gjekk Gunnar hardt inn på Tor og sagde at han syntest dette giftarmålet var mykje ærefullt. Tor svarar: «Kvi kann du ikkje gjeva honom dotter di då, når du likar det?» Gunnar svarar: «For di eg ikkje vil gjeva henne, utan det likso vel er din vilje som min.» Tor sagde då at dei båe skulde vera samde um avgjerdsla. «Eg vil,» sagde Gunnar, «at du Tor festar Herstein gjenta.» Tor svarar: «Nei, du skal sjølv festa dotter di.» Gunnar svarar: «Eg set meir pris på at du festar henne; for det høver betre.» Tor let seg no segja, og festarmålet fekk framgong. Då mælte Gunnar: «Eg bed òg um at du lèt brudlaupet standa her i Kvam, for då vil det verta halde med størst sømd. Tor bad honom råda i det og, um han tykte det var betre. Gunnar segjer: «So kann me gjera det visst, at brudlaupet skal standa um ei vika.» Etter dette steig dei på hestarne og reid burt. Tor fylgde deim til vegar og spurde endå ein gong, um der var noko nytt å høyra. Gunnar svarar: «Me hev no ikkje noko nyare høyrt enn at Blund-Kjetil er innebrend.» Tor spurde korleis det gjekk til. Gunnar fortalde honom heile tilburden um branden, kven som valda det, og kven som gjorde det. Tor mælte: «Ikkje skulde dette festarmålet vorte so snøgt avgjort, um eg hadde visst dette. Og de tykkjer vel at de hev vore mykje klokare og sløgare enn eg; men likevel tenkjer eg det er ikkje so visst, at de kann greida denne saki åleine.» Gunnar mælte: «Det er godt um hjelp der du er, og no er du skyldig til å stydja mågen din, liksom me er skyldige til å stydja deg; for der var mange som høyrde at du feste gjenta, og det var alt gjort med ditt samtykke. Dessutan er det no godt at de eingong fær røyna kven som er den megtugaste av dykk hovdingar; for lenge hev de glefst etter kvarandre som svoltne ulvar.»

13.

No skildest dei, og Tor var ovleg vreid, for han tykte dei hadde drive spott med honom. Dei reid no fyrst til Gunnarsstad og tykte dei hadde gjort ein god leik, sidan dei hadde fenge Tor med seg i saki, og var reint kåte. Dei reid ikkje sudetter denne gongen, men bad folk til brudlaups og møtte i Kvam på den avtala tidi. Tor hadde mange brudlaupsgjester fyreåt og skipa folk til sætes um kvelden. Han sat sjølv saman med Gunnar, mågen sin, og mennerne hans på eine langbenken. Torkjell trevill og brudgomen og gjesterne deira sat på den andre benken. Men bruri og kvendi sat på tverpallen. Då bordi var sette fram og alle komne til sætes, sprang brudgomen, Herstein, fram yver bordet og gjekk burt til ein stein som stod der. Han steig med eine foten upp på steinen[14] og mælte: «Den lovnaden gjer eg, at fyrr alltinget er ute i sumar, skal eg anten ha fenge Arngrim gòde dømd fredlaus eller på sjølvdøme.» Deretter gjekk han til sætet sitt. Gunnar sprang då fram og mælte: «Den lovnaden gjer eg, at fyrr alltinget er ute i sumar skal eg ha saksøkt Torvald Oddsson og fenge honom dømd utlæg eller på sjølvdøme.» Han gjekk til bords att og mælte til Tor: «Kvi sit du, Tor, og ikkje mæler eit ord? Me veit at du hev det same i hugen som me.» Tor svarar: «Rolegt skal det vera um det no.» Gunnar svarar: «Dersom du vil me skal tala for deg, då er me dertil reide; men me veit at du etlar deg Tunge-Odd.» Tor mælte: «De skal sjølv råda for dykkar eigne ord; men eg vil råda for kva eg talar. Enda no berre vel dette som de hev lova.» Elles hende dei ikkje meir nytt i gjestebodet; men likevel gjekk det vyrdelegt fram, og då det enda, fór kvar sin veg. Vetren leid no til endes, og då det våra, drog dei folk til seg og fór sud til Borgarfjorden. Dei kom til Nordtunga og stemnde Arngrim og Hønse-Tore til tings på Tingnes. No skildest Herstein frå flokken med tretti mann og fór dit som dei sagde honom Torvald Oddsson hadde vore sist til nattar; for han var då faren frå upphaldstaden sin. Det vart no urolegt i heradet og mykje umrøding og samandrag av folk på båe sidor.

14.

Det spurdest at Hønse-Tore med elleve mann kvarv burt or heradet, då han fekk vita kven som var komne med i saki, og der høyrdest ikkje det minste frå honom. Odd samla no folk or båe dalarne, Røykjardal og Skoradal[15] og frå alle bygderne sunnanum Kvitå. Men han hadde mange or andre bygdir òg. Arngrim gode samla folk frå Tverålid og sume luter av Nordådal. Torkjell trevill samla folk nedantil frå Myrarne[16] og Stavholtstunga. Og sume nordådøler hadde han med seg, av di Helge, bror hans, budde i Kvam, og han var med honom. Tor gelle samla folk vestantil; men han hadde ikkje mange. Dei møttest no alle som var med i søksmålet, og hadde då alt i alt tvo hundrad mann. Dei reid nedetter utanfor Nordå og yver åi ved Eyavad ovanfor Stavholt. Dei etla seg yver Kvitå ein stad som heiter Trælestraum. Då vart dei vare ei stor folkeferd sunnanfor åi. Det var Tunge-Odd, og han hadde nærpå fire hundrad mann med seg. Dei skunda no på ferdi og vilde koma fyrst til vadet. Dei møttest ved åi. Odd og mennerne hans slengde seg av hestarne og vilde verja vadet. Det var ikkje greidt for Tor og mennerne hans å koma fram; men til tinget vilde dei. Det tok til med bardage, og der var snart gjord skade. Fire av mennerne hans Tor fall. Millom deim var Torolv rev, bror til Alv or Dalarne, ein vyrdeleg mann. Og soleis budde drog dei seg der ifrå. Ein mann fall av Odd sine folk, og tri vart mykje såra. Tor skaut då saki inn for alltinget. Dei reid no heim vestpå; men folk tykte det bar nedyver med vestmennerne sitt metord. Odd reid til tinget[17]. Han sende trælarne sine heim med hestarne. Jorunn, kona hans, spurde etter tidender då dei kom heim. Dei svara at dei inkje anna kunde segja enn det, at ein mann var komen vestantil or Breidafjord, ein som kunde svara Tunge-Odd. Hans ljod og røyst var som uksebrøl[18]. Ho sagde at det ikkje var nokor tidend um han vart svara som ein annan mann, og etter det som hendt hadde, var ikkje anna ventande. «Der var bardage òg,» sagde dei, «og fem mann fall; men mange vart såra.» Men frå fyrst av gat dei inkje um dette. Tinget enda no utan noko sert hende. Då Gunnar og mågen hans kom heim vestpå, skifte dei bustad. Gunnar fór til Ørnulvsdal; men Herstein tok Gunnarsstad. Etter dette let Gunnar føra til seg vestanfrå all den veda som Ørn austmann hadde ått, og flytja heim til Ørnulvsdal. Sidan tok han til og husa upp garden andre gongen; for Gunnar var ein framifrå hendig mann. Han var elles framifrå i alt, den beste i våpenbruk og den raskaste i alle måtar.

15.

No leid det fram mot den tidi folk reid til tings[19]. Der var mykjen tilbunad i heradi, og frå båe sidor reid dei av stad utifrå mangmente. Men då Tor gelle og fylgjet hans kom til Gunnarsstad, var Herstein sjuk og kunde ikkje fara til tings. Han let då ein annan taka søksmåli. Der var etter tretti mann hjå honom. No reid Tor til tinget. Han samla til seg venerne og frendarne sine og kom tidleg til tings. Tinget vart då halde under Årmannsfell[20]. Då flokkarne samla seg hadde Tor ein stor styrke. No såg dei Tunge-Odd, og fylgjet hans Tor reid imot og vilde halda honom burte frå tinghelgi[21]. Odd kom ridande med tri hundrad mann. Tor stelte seg i vegen for honom, og det bar straks upp i bardage. Der vart snart mannfall, og ovleg mange vart såra. Der fall seks mann av Odd sine, for Tor hadde mykje meir folk. Dette såg godviljande folk og skyna at dersom heile tingålmugen gav seg til å slåst, vilde skaden verta so stor, at han seint kunde bøtast. Dei gjekk då imillom og fekk deim skilde og samde. Odd laut gjeva seg for yvermagti, både av di han hadde ei dårleg sak å føra, og av di han fekk liti hjelp. Det vart då avgjort at Odd skulde tjelda utanum tinghelgi, men hava lov å ganga til domarne, og i sine naudsynte ærend, når han fór spaklegt fram og ikkje synte noko tråss, korkje han eller mennerne hans. No gav tingmennerne seg til å granska sakerne og røyna ut um dei let seg semja.

[Tor geller heldt då ei lang og god tala på logberget og lagde ut um kor ille det var for folk å fara til framande ting med søksmål for dråp eller krenkjing. Han fortalde kor stor vande det var for honom, fyrr han fekk denne saki greidd, og sagde at mang ein mann vilde lida skade av denne vanrådi, dersom dette ikkje vart betre skipa. «For til dessar,» sagde han, «hev det vore log at sakerne skal inn for det tinget som er åstaden næst.» Men då landet vart skift i fjordungar, vart det soleis skipa at der skulde vera tri ting i kvar fjordung, so nær som nordlendingsfjordungen, der det vart fire, for di dei ikkje kunde verta samde um noko anna. Dei som budde nordan Eyafjorden vilde ikkje søkja ting der, og ikkje ville dei søkja til Skagafjorden, dei som budde vestanfor. Men likevel skulde det ikkje vera fleire i domsnemndi på alltinget or denne fjordungen enn or kvar av dei andre. Difor skal ein mann or kvar av dei andre fjordungarne hava eit forrådsgodord, av di alle godarne or nordfjordungen vilde sitja i domsnemndi og lagretten. Sidan vart fjordungstingi skipa. So sagde Ulvhedin Gunnarsson til meg.][22]

No tok dei på med saki; men det gjekk heller tungt for Odd, mest for di han hadde yvermagti mot seg.

16.

No er det å segja um Herstein at sjukdomen gav seg brått, då dei reid til tings. Han fór då til Ørnulvsdal. Det var ein morgon tidleg han var i smidja, for han var ein dugleg smed. Då kom der ein bonde som heitte Ørnulv og sagde: «Kui mi er sjuk, og eg bed deg, Herstein, at du fer med meg og ser på henne. Me tykkjer det er godt at du er attkomen, og me hev då noko til vederlag for far din som var oss til største gagn.» Herstein svarar: «Ikkje bryr eg meg um kui di, og ikkje kann eg sjå kva som er henne til meins.» Bonden svarar: «Då er det stor skilnad på deg og far din; han gav meg kui, og du vil ikkje sjå um henne.» Herstein svarar: «Eg gjev deg ei onnor ku, dersom denne ligg daud.» Bonden svarar: «Eg vilde helst du skulde sjå henne fyrst.» Herstein vart då harm og spratt upp. Han gjekk ut og bonden med honom. Deretter tok dei leidi til skogs. Der låg ein sneidveg med skog på båe sidor. Då Herstein var komen upp i ei kleiv stødva han med eitt; for han var ovleg gløggsynt. Han mælte då: «Der kom fram ein skjold i skogen der burte.» Bonden tagde. «Hev du svike meg, din hund?» sagde Herstein. «No, — hev du svore på å tegja, so legg deg ned i vegen og tala ikkje eit ord! Men gjer du ikkje det, so skal eg drepa deg.» Bonden lagde seg då ned. Men Herstein snudde heim att og kalla på mennerne sine. Dei tok våpni og fór til skogen og fann Ørnulv i vegen. Dei bad honom fara med seg dit som det var dei skulde finnast. No fór dei av stad til dei kom til ein rudning. Då mælte Herstein til Ørnulv: «Ikkje vil eg nøyda deg til å tala; men gjer no som du er sagd fyre.» Bonden sprang då upp på ei høgd og blistra høgt. Då sprang der fram tolv mann, og Hønse-Tore var fyrst i flokken. Herstein og mennerne hans fanga deim alle og drap deim. Herstein sjølv hogg hovudet av Tore og hadde det med seg. So reid dei sud til tinget og fortalde denne tidendi. Herstein vart mykje vidgjeten for dette verket og fekk stor vyrding, som ventande var. No tok dei saki fyre seg, og endelykti vart den, at Arngrim gòde vart dømd heilt utlæg, og like eins alle som var med på innebrenningi, utan Torvald Oddsson. Han skulde vera utanlands tri år; men etter den tidi få lov til å koma heim att. Det vart bøtt for honom og gjeve reisepengar til dei andre. Torvald fór utanlands um sumaren. Han vart fanga og førd upp i Skotland, og der vart han gjord til træl. Etter dette enda tinget, og folk tykte at Tor hadde ført denne saki godt og dugeleg. Arngrim gòde fór og utanlands um sumaren, og det er ikkje nemnt kor mange pengar det vart utreidde. Soleis enda denne saki. Sidan reid folk heim frå tinget, og dei som var dømde utlæg fór ut av landet som sagt er.

17.

Gunnar Livsson sat no i Ørnulvsdal og hadde husa godt upp. Han låg til sæters, og der var mannfått heime. Jofrid, dotter til Gunnar, hadde eit tjeld ute, for ho tykte det var unelegare. Ein dag bar det so til at Torodd, son til Tunge-Odd, reid gjenom Tverålid. På vegen kom han um Ørnulvsdal og gjekk inn i tjeldet til Jofrid. Ho helsa honom blidsleg. Han sette seg ned og gav seg i samrøda med henne; men i det same kom ein gut frå selet og bad Jofrid hjelpa seg med å taka klyvjarne av hestarne. Torodd sprang til og tok klyvjarne ned; men guten fór sidan burt og kom attende til selet. Gunnar spurde korleis han kunde verta so snøgt ferdug. Han svara inkje. Gunnar spurde: «Såg du noko forvitnelegt?» «Slett ikkje,» sagde guten. «Det kann ikkje vera so,» sagde Gunnar; «du er soleis i bragd som det skulde ha kome noko fyre augo dine, som du tykkjer er umrøda verdt, og seg meg det, um so er. Er der kann henda kome folk til gards?» «Eg såg ingen,» sagde guten. «Du skal nok ljota ut med det,» sagde Gunnar og tok ein stor svige og etla seg til å dengja guten med. Men han fekk ikkje meir utav honom enn fyrr. Då fekk Gunnar seg ein hest, slengde seg på ryggen og reid skundsamt ned etter lidi til vetrehusi. Jofrid såg far sin koma farande. Ho sagde det til Torodd og bad honom rida burt. «Eg vilde naudleg,» sagde ho, «at det skulde verta til noko ilt for mi skuld.» Torodd sagde at han vilde skunda seg og rida. Men Gunnar kom snøgt til, bykste av hesten og gjekk straks inn i tjeldet. Torodd helsa honom vyrdsamt. Gunnar helsa att og spurde kvi han var komen dit. Torodd sagde at det fall so i vegen, «og eg vilde ingen ting gjera til fiendskap med deg; men vita vil eg kva du vil svara meg, um eg belar til Jofrid, dotter di,» segjer han. Gunnar svarar: «Eg vil ikkje gjeva deg dotter mi etter slik ei medferd. Dessutan hev det no òg vore usemja millom oss ei rid.» So reid Torodd burt.

18.

Ein dag sagde Odd at det ikkje vilde høva ille å nytta seg jordi i Ørnulvsdal, «der andre menn uretteleg hev sett seg ned på min eigedom.» Kvinnfolki sagde at det var ikkje av vegen; «feet vårt lèt mest av, og det vil venteleg mjølka mykje betre dersom det fær byte.» «Då skal me driva fenaden dit,» sagde Odd, «for der er gode hagar.» Då sagde Torodd: «Eg byd meg til å fylgja fenaden; det torer vera tryggare for ågang.» Odd sagde at han gjerne vilde det. Dei fór no med fenaden. Då dei var komne langt på vegen, sagde Torodd, at dei skulde driva fenaden dit som dei ringaste hagarne var, og minst gras. No gjekk notti, og um morgonen dreiv dei feet heim. Men då kvinnfolki hadde mjølka, sagdi dei at dei aldri hadde fenge mindre mjølk enn då. Dette vart ikkje oftare freista. No var det rolegt ei stund frametter.

19.

Ein morgon tidleg kom Odd til Torodd, son sin, og sagde: «Du skal fara ned i bygdi og samla folk, for eg vil no driva mennerne frå eigedomen vår. Men Torve skal fara upp til Hals og gjeva deim vitring um møtet. Me skal finnast ved Steinsvad. Dei gjorde no so og samla folk. Torodd og far hans fekk nitti mann og reid so med deim til vadet. Torodd og hans folk kom fyrst til vadet. Han bad deim rida fyre, «for eg vil ikkje bia på far min,» sagde han. Då dei kom fram imot Ørnulvsdal, var Gunnar nett um å lessa eit lass. Guten som var med Gunnar, sagde då: «Der kjem folk til gards, og det er ikkje nokon liten flokk.» «Ja eg ser det,» sagde Gunnar, gjekk heim til garden og tok bogen sin; for han skaut ovleg godt og var helst likna attåt Gunnar på Lidarende. Han hadde då husa vel upp garden. På utedøri var ein glugg so stor at ein mann kunde stinga hovudet ut igjenom. Han stod ved døri med bogen. No kom Torodd til garden og gjekk burt til døri med nokre få mann og spurde um Gunnar vilde bjoda nokor semja. Han svarar: «Eg veit ikkje at eg hev noko å bøta; men det veit eg at «tenestgjentorne»[23] mine skal ha stunge nokre av felagarne dine med svevntorn, fyrr de fær meg i dykkar vald, og fyrr eg bit i graset.» Torodd svarar: «Sant er det at du er framum deim som no liver; men det kann koma so stor flokk imot deg at du ikkje orkar standa imot, for far min rid til gards med mykje folk og etlar å drepa deg.» Gunnar svarar: «Vel er det; men eg vil finna min mann, fyrr eg bit i graset. Elles undrast eg ikkje på at far din lite held semja.» »Det er no so,» sagde Torodd, «at me gjerne vil semjast, og rett no handi fram godviljugt og gjev meg Jofrid, dotter di.» Gunnar svarar: «Ikkje tvingar du dotter mi av meg; men tilbodet er ikkje uhøvelegt, for du er ein god kar.» Torodd svarar: «God viljuge menn vilde ikkje ha vyrdt det so; men eg skal takka deg mykje, um du tek dette tilbodet med dei vilkår som til høver.» Etter tilråd av mennerne sine, og for di han tykte Torodd jamt hadde bore seg vyrdeleg, so vart det til det at Gunnar rekte fram handi. Og soleis enda denne saki.

20.

I same stundi kom Odd inn på tunet. Torodd snudde seg straks mot far sin og spurde kva han etla seg til. Han svarde at han etla seg til å brenna husi og mennerne. Torodd svarar: «Onnorleis hev no saki snutt seg; eg og Gunnar er no samde.» Han sagde no alt korleis det var gjenge til. «Skulde nokon ha høyrt slikt!» segjer Odd; «var det då verre å få gjenta etter at Gunnar var drepen, han som hev vore vår største motmann? Me gjorde eit dårlegt verk då me vilde hevja deg upp.» Torodd svarar: «Med meg skal du no fyist strida, um ikkje annan utveg er.» Men no lagde folk seg imillom og fekk samt far og son. Endelykti vart då at Jofrid vart gjevi til Torodd; men Odd lika det ovleg ille. Etter denne avgjerdi fór dei heim. Sidan stod brudlaupet, og Torodd var mykje glad i giftet sitt. Då vetren var liden fór Torodd ut av landet. Han hadde høyrt at Torvald, bror hans, var trælbunden, og vilde kjøpa honom fri. Han fór til Noreg og kom ikkje ut til Island att sidan, korkje han eller broren. Odd tok no til å eldast mykje. Då han spurde at ingen av sønerne hans kom ut att, fekk han ein hard sjukdom, og då det leid med honom, sagde han til venerne sine at dei skulde flytja honom upp på Skånøyarfjell, når han var slokna; for derifrå vilde han sjå ut yver heile Tunga. Og so vart gjort. Men Jofrid Gunnarsdotter vart sidan gift med Torstein Egilsson frå Borg, og ho var ei framifrå kona.

Og her endar soga um Hønse-Tore.

u

Notar:

1. På Kjallarnes.

2. I Skagafjorden.

3. Filla.

4. Torre rekna dei frå 19de januar til 19de februar.

5. 19de februar til 19de mars.

6. 19de mars til 19de april.

7. Alltinget vart halda ikring midsumartid.

8. Hjå Arngrim gòde.

9. Når den som var klaga let klagaren sjølv døma.

10. Det var Harald Hårfagre som fekk vedteke den skikken, at ingen skulde taka meir land, enn han på ein dag kunde fara ikring med eld. Soga um Øyrbyggjerne stykke 4 fortel at Toralv Mostraskjegg gjekk med eld kring landnåmet. Skikken var gamall.

11. Landtunga millum Tverå og Nordå.

12. Den sudlege strandi av Kvamsfjorden, ein av dei inste armar av Borgarfjorden.

13. Inst ved Kvamsfjorden.

14. Den skikken å stiga med eine foten upp på ein stein eller stokk når dei gjorde ein lovnad, var mykje brukt og vert ofte nemnd.

15. Sidedal til Reykjardal.

16. Lengst ute ved fjorden.

17. Tveråtinget, sunnanum Kvitå.

18. Namnet «gelle» tyder den brølande. Sjå ellest Snorre, stykke 33 i Soga um Olav Trygveson.

19. Alltinget. Det fyrr nemde ting var vårtinget på Tingenes millom 12te og 25de mai.

20. Noko austanfyre den vanlege tingstaden som var der Øksnaråi renn ut i Tingvollsvatnet.

21. Sjølve tingstaden som var fredlyst.

22. Dette er teke etter »Islendingabok« som Are frode hev skrive.

23. Pilerne.

nunununununununununununununununununu

Soga um Håvard Isfjording

tutututututututututututututututututu

1.

DENNE soga tek til med ein mann som heitte Torbjørn Tjodreksson. Han var gòde i Isafjorden og budde på den garden som heiter Laugabol; han var ein storætta mann og ein gild hovding; men han var slik ei sjølvsøkje, at ingen der i Isafjord trudde seg til å leggja imot honom. Han tok døtter eller frenkor frå folk og hadde deim hjå seg ei tid, og sende deim so heim att. Frå sume tok han gods, eller dreiv deim frå gardane. Til å styra huset for seg hadde Torbjørn teke ei kvinne som heitte Sigrid; det var ei ung gjente av gjæv ætt. Ho hadde stor midel, og han skulde stå urørd medan ho var hjå Torbjørn.

Håvard heitte ein mann som budde på Blåmyr. Han var ættstor, og var noko uppi åri komen då; men i sine yngre dagar hadde han vore ein stor viking og ei slåstkjempe. I ein bardage hadde han vorte hardt særd og fenge eit sår under kneskjeli, so han halta all sin dag sidan. Håvard var gift med ei som heitte Bjargøy; ho var av god ætt og var mykje radfør. Dei hadde ein son heitte Olav, og han var ung den gongen, framifrå dugeleg og stor på vokster og ven å sjå. Dei heldt mykje av Olav, og han var lydug mot deim, og snild.

Tormod heitte ein mann som budde på Bakke i Isafjord; kona hans heitte Torgjerd. Tormod var noko til års komen den tidi. Han var ikkje slik han gjorde folk til lags; det var sagt at han kunde byta ham; og alle tykte at han ikkje var god å eigast med.

Ljot heitte ei stor kjempe som budde på Måneberg i Isafjorden. Han var bror hans Torbjørn, og liktest mest honom i alle måtar.

Torkjell heitte ein som budde på Ædøy. Han var ein klok mann og var komen av god ætt; men han var lite til kar og mindre djerv enn anna folk. Han var lagmann i Isafjord.

So er det nemnt tvo til: ein som heitte Brand, og ein som heitte Vak; dei var i huset hjå Torbjørn på Laugabol. Brand var stor på vokster og ovleg sterk. Uni sumaren hadde han det å gjera, at han fór umkring etter slikt som trongst til huset; men um vetteren gjætte han gamal sau. Han var vensæl og fredeleg. Vak var systerson hans Torbjørn; det var ein liten, ulikleg og rang og illordig kar, og han fekk jamt eggja upp Torbjørn, frenden sin, til det som vondt var; difor vart han mislika, og folk unnte honom ordet etter som han var til. Han vann ikkje anna enn berre hekk i hælane på Torbjørn ut og inn, eller gjekk ærender for honom, når han vilde ha noko ustykke gjort.

Tordis heitte ei kone som budde på Kvåle i Isafjorden; ho var syster hans Torbjørn, og mor hans Vak. Ho hadde ein son til, og han heitte Skarv; han var både stor og sterk, og var med mor si og såg til på garden heime.

Toralv heitte ein som budde på Lonsøyre; han var vensæl, men var ikkje noko vidare til kar. Han var nær skyld med Sigrid, rådskona hans Torbjørn, og hadde bode seg til å taka henne åt seg og setja ut pengane hennar. Men Torbjørn synte ranglæta si og vilde ikkje høyra eit ord um dette.

2.

No fær me taka til med det, at Olav veks upp heime på Blåmyr. Det var ein emneleg gut. Folk fortel at Olav Håvardsson hev havt bjørn-ølen i seg; for aldri var det slik frost eller kulde at han tok på seg meir klæde enn ei brok, og ei skjorte som gjekk ned i broki; annarleis klædd var han aldri, um han gjekk burt heller. Torhall heitte ein ung og rask mann som var frenden åt Håvard; han var der på garden og hadde å syta for det som skulde rådast til åt huset.

So var det ein haust isfjordingane gjekk upp i sambeitet etter sauen, men fann få; for Torbjørn på Laugabol vanta det 60 gjeldvêrar. Det leid yver vetternætene; men dei fanst ikkje. Ei stund etter dreg Olav Håvardsson av stad, og fer yver sambeiti og alle heiar, og finn ei heil mengd med sau, både åt Torbjørn og åt seg og far sin og åt andre, driv so flokken heim, og lèt kvar mann få att sine. For dette vart han umtykt, so alle vilde honom vel. Tidleg ein morgon driv Olav vêrane hans Torbjørn ned til Laugabol. Han kom medan dei sat ved bordet, so det var ingen ute. Olav pikka på døri, og Sigrid, rådskona hans Torbjørn, kom og helsa venleg; ho spurde kva han vilde. Olav svara: «Eg kjem med dei vêrane som vart burte for Torbjørn i haust.» Då Torbjørn høyrde at einkvan pikka på døri, bad han Vak sjå etter kva det var. Han so gjorde og gjekk ut i utdøri, og såg at Sigrid og Olav talast ved. So sprang han upp på eit tverr-tre, og stod der medan dei rødde. Då sa Olav: «No treng ikkje eg gå lenger; du, Sigrid, kann fortelja um vêrane.» Ho sa at det skulde ho, og baud honom velfar. Vak fór ropande inn i stova. Torbjørn spør kvi han ber seg soleis, eller kva som var hendt. Jau — sa han — «det var visst denne kópen frå Blåmyr, han Olav, som kom; han hev drive hit dei vêrane dine som vart burte i haust.» «Det var vel gjort,» segjer Torbjørn. «Eg tenkjer det var like mykje noko anna som låg under,» segjer Vak; «for han og Sigrid hev talast ved heile morgonen; og eg såg ho lika ovleg godt å leggja armane um halsen hans.» Då sa Torbjørn: «Endå Olav er ein gild kar, so er det då skamdjervt av honom å koma åt oss med illråd.» Olav fer heim. Det året leid, og det vert fortalt at Olav jamt var på Laugabol og fann Sigrid, og at det vart hævt med deim. Straks vart det sett ut det ordet, at han forlokka henne.

Hausten etter gjekk folk atter upp i sambeitet, og fann få sauer; for Torbjørn vanta det flest no òg. Då det var slutt med leitingi, dreg Olav heimantil åleine og leitar igjenom beiti vida um fjell og heiar; han finn mykje sau, og driv deim til bygdi og lèt kvar mann få att sine. Han vart no so vellika i bygdi, at alle vilde honom berre vel — utan Torbjørn; han berre argast på alt saman: at folk rosa Olav, og at han høyrde det gjekk ord i bygdi um det, at han fór der etter Sigrid. Vak sparer no ikkje på å leggja vondt for deim hjå Torbjørn.

No horvdest det so til på nytt lag, at Olav kjem til Laugabol med likso mange vêrar som fyrr, og då han kom, var det ikkje folk ute. So gjeng han inn i stova. Der var Torbjørn bonde og Vak, frenden hans, og mange andre av husfolket. Olav gjeng langt fram, mesta til høgsætet; so set han øks-skaftet mot golvet og styd seg på det; men ingen helsar åt honom; alle tegjer. Og då han ser at ingen svarar, kved han denne visa:

«No må eg fyrst få fretta

fåmælt folk um detta:

kvifor tegjer de gilde

kjempor alle stille?

Drengen som mållaus sit’e,

av vyrdnad fær han lite.

Stade hev eg her lenge,

ingi helsingar fenge».

Då mælte Olav: «Det er ærendi mi her, Torbjørn bonde, at eg hev drive hit vêrane dine.» Då sa Vak: «Ja, folk veit det no, at du Olav hev vorte saudrivar i Isafjorden. Me veit ærendi di òg: at du vil få noko av sauene for bryet ditt. Det er tiggarvis; og berre rett er det òg å skyna på honom, um det er med aldri so lite.» Olav svara: «Ikkje er det mi ærend, og ikkje skal eg driva sau hit tridje gongen.» Han snur seg og gjeng ut. Men Vak spring upp og ropar etter honom. Olav lest ikkje høyra det, og gjekk heim att. Og so leid året.

Um hausten fann dei sauene sine, alle so nær som Torbjørn; for honom vanta det 60, og dei fanst ikkje. Frendane fekk då sett ut det ordet, at Olav visst vilde henta deim for løni skuld, eller stela deim kanskje. So var det ein kveld far og son sat til bords, og på bordet framfor deim låg det eit saulår. Olav tok det og sa: «Det var då eit furdeleg stort og tjukt lår.» Håvard mælte: «Men det tenkjer eg då, son min, at det er av våre eigne sauer og ikkje av hans Torbjørn. Det er hardt å tola slik urett.» Olav legg låret på bordet og vert raud med det same, og dei som sat der, tykte han klemde det mot bordet; då gjekk beinet av, so kvast at stubben fór burt i veggen og vart sitjande fast. Håvard såg upp, men sa ingenting, berre smålo. Med det same kom det inn ei kone; det var Torgjerd frå Bakke. Håvard fagna henne vel og spurde um nytt. Ho fortalde at Tormod, mannen hennar, var avliden; «men me er ille ute; for han gjestar sengi si kvar natt. No vilde eg beda deg, bonde, um du vilde hjelpa meg; for gardsfolket tykte han var leid nok medan han levde, dessmeir, og no er det kome so langt, at dei vil reisa alle ihop.» Håvard svara : «Eg er ikkje den eg hev vore, no lenger, so eg er ikkje før til slik ferd. Men kvifor gjeng du ikkje til Laugabol? Det kann ein venta av hovdingar, at dei straks vil hjelpa i slike bygdesaker.» Ho svara: «Inkje godt ventar eg meg der ; eg skal takka til, berre han ikkje gjer meg noko vondt.» Då sa Håvard: «Det er mi råd, at du bed Olav son min; det er noko for unge gutar, det, å røyna seg soleis på manns verk; fyrr hadde eg tykt gaman i slikt.» Ho gjorde som han sa. Olav lova å koma, og bad henne vera der um natti.

Dagen etter fylgde Olav med Torgjerd heim. Alle der var sturne. Um kvelden gjekk dei og la seg. Olav låg i ei seng ytst ved døri; det brann ljos i stova, so det var ljost uppe og dimt nede. Olav la seg i skjorte og brok — for han hadde aldri meir klæde; men han kasta yver seg ein skinnfeld. Utpå kvelden kom Tormod inn i stova og rugga på hovudet. Han såg at det var i bruk ei seng som ikkje pla vera det, og han var ikkje sers gjestmild: han snur seg dit og grip i felden. Olav vil ikkje sleppa, og held fast til dei klyv feiden imillom seg. Og då Tormod kjenner at det er makt i honom som han hev fyre seg, spring han upp i benken ved sengi. Olav spratt upp og greip etter øksi og vilde hogga til honom; men Tormod var for snar og sette innpå honom. Olav tok då imot, og det vart eit hardt basketak. Tormod var hard i takom, so kjøtet skvatt undan der han tok i. Og det meste som kom atti vegen for deirn, det rauk sund. Samstundes slokna ljoset, og Olav tykte ikkje at dette gjorde det betre. Tormod sette då hardt på, og tilsist bar det ut med deim. På tunet låg det ein stor rekvedstokk, og det gjekk soleis at Tormod kom imot stokken med båe hælane og rauk bakyver. Olav tok då og knefór honom so lenge, til han kunde stella med Tormod som han sjølv syntest. Alle tagde då Olav kom inn att. Men straks dei høyrde honom, var dei uppe, og ljoset kveikt med det same. Dei gnika honom yver heile kroppen; allstad var han sår etter takom hans Tormod. Dei takka honom, alle som mæla kunde, og han sa han tenkte Tormod ikkje skulde gjera deim noko mein meir. Olav drygde der nokre næter, og tok so heim til Blåmyr. For dette verket vart han namnspurd rundt Isafjorden og heile landet. Men Torbjørn vart berre meir hatig på honom for alt dette.

3.

So er det å fortelja at det kom ein kval inn i Isafjorden. Torbjørn og Håvard hadde strandretten på båe sidom; og folk sa straks at Håvard måtte eiga kvalen; det var ein ovgild røyrkval. Båe tvo drog dit, og lagmannen skulde gjera saki av. Det kom mykje folk saman, og alle tykte det var greidt at Håvard måtte eiga kvalen. Torkjell lagmann kom ; dei spurde han kven som hadde retten. Torkjell svara, men heller lågt: «Dei eig visst kvalen,» sa han. Torbjørn drog då sverdet og gjekk imot honom og sa: «Kven av oss då, din stakkar?» Torkjell lutte hovudet og svara fort: «De, de visst,» segjer han. Torbjørn brydde seg då ikkje um retten, men tok heile kvalen. Håvard drog heim og og lika ille på leiken. Alle tykte Torbjørn på nytt lag hadde synt skilleg kor urettvis og reint skamlaus han var.

Det var ein dag Olav gjekk åt sauhusom sine; for vêret var hardt um vetteren, so folk jamt måtte fylgja småfenaden på fot. Det hadde vore uvêr den natti. Då han skulde gå, ser han det kjem ein mann til gards; det var Brand den sterke som kom. Olav tok vel imot honom, og Brand svara venleg på helsingi. Olav spurde, kvi han var ute og gjekk so seint. Han svara: «Det er mest ikkje til å fortelja: eg gjekk åt sauen min tidleg i dag; men dei hadde reke ned i fjøra. Ein kann driva deim upp tvo stader; men der eg freista, stod det alltid ein mann og møtte imot, so dei sette beint attende mot meg, og soleis hev det gjenge all dagen, i eitt til no. No vilde eg gjerne, me skulde gå dit saman båe tvo.» Olav svara: «Det gjer eg gjerne, når du bed um det.» So gjeng dei ned i fjøra i lag. Men so snart dei vil jaga sauen upp, ser dei at Tormod, han som Olav hadde slegest med, er der framanfor deim og møter imot fenaden, so han set beint attende mot deim. Då segjer Olav: «Kva vil du helst, Brand, anten driva sauen eller gjeva deg i kast med Tormod?» Brand svara: «Det lettaste vil eg velja: å driva sauen.» Olav gjeng då dit der Tormod stend beint ovanfor. Der var det ein stor snøskavl i bakken. Olav sprang straks upp bakken mot Tormod; men han gav honom rom. Og då Olav kjem upp, set Tormod på honom med eitt; og Olav tek imot av all makt. Dei driv på ei lang stund, og Olav tykkjer ikkje Tormod hev vorte betre sidan sist dei tokst. Då ber det i koll med deim båe tvo ytst på bakken, og so velter dei kvarandre, til dei rullar nedyver fonni båe. Dei er under skiftomtil, heilt til dei kjem ned i fjøra; då bar det so til, at Tormod vart liggjande under; då nytta Olav høvet og braut av ryggen på honom, og stelte med honom som han sjølv syntest. So la han ut på sjøen med honom, langt frå land, og søkkte honom ned i djupet. Sidan tykkjer folk det er utrygt å sigla der. Olav la til lands. Brand hadde då fenge all sauen upp, og han tok venleg mot Olav; so gjekk dei heim båe.

Då Brand kom heim, leid det langt på natt. Torbjørn spurde kva han hadde heft seg burt med. Brand fortel som det var til, og korleis Olav hadde hjelpt honom. Då sa Vak: «Redd hev du vorte, sidan du rosar den kópen. Det er visst hans største ære det, å dragast med daudingar.» Brand svara: «Reddare hadde visst du vore; for du hev det mest i målet, liksom reven i hòlet. Du er ikkje jamningen hans Olav i noko stykke.» Dei tala til dei vart harme båe tvo. Torbjørn bad Brand å ikkje leggja seg so i for Olav; «det skal ikkje nytta korkje for deg eller nokon annan å setja Olav yver meg eller mine frendar.»

So lid vetteren. Då det leid på våren, talast Håvard og Olav ved. Håvard mælte: «No er det kome so langt, frende, at eg hev ikkje hug til å bu so nær Torbjørn lenger; for me hev ikkje makt til å greida oss mot honom.» Olav svarar: «Lite er eg um, at me skal reisa æra vår soleis, at me flyr for Torbjørn; men du skal då rå. Men kvar vil du so flytja av?» Håvard svara: «Utmed fjorden på andre sida er det store tufter og vidt land, som ingen eig; der vil eg at me skal byggja oss bustad, og der er me då nær frendane og venene våre.» Dei tek då den rådi, og flutte dit heile fenaden og alt dei åtte, og gjorde seg ein god bustad der. Garden vart heitande Håvardsstad. Dette var dei einaste landnåmsmenn i Isafjorden den tidi.

4.

Torbjørn Tjodreksson reid til tings med mennene sine kvar sumar; han var ein mektig hovding, ættstor og hadde mykje skyldfolk. Den tid budde Gjest Oddleivsson på Hage på Bardastrand; han var ein klok og kunnig mann, vitug og vensæl, og meir framsynt enn anna folk, og hadde stor mannstyrke. Den sumaren då Håvard og Olav flutte buet sitt, reid Torbjørn til tings og fridde og bad um syster hans Gjest Oddleivsson. Gjest tok dette noko traudt, og sa at han brydde seg lite um Torbjørn, so uvyrde som han fór fram med urett og vald. Men då mange la seg i for Torbjørn, gav Gjest sitt samtykke at han skulde få framgang med saki si på dei vilkår: Torbjørn skulde lova med handslag å slutta med urettvisa og ranglæta si, og gjera kvar mann rett og skil, og halda lov og rett; men dersom han ikkje vilde halda seg etter det vilkåret, skulde Gjest vera laus frå avtalen og få skilsmål millom deim. Til dette gjev Torbjørn sitt jaminne, og soleis vart saki avgjord. Då reid Torbjørn med Gjest frå tinget og heim til Bardastrand; og der vart brudlaupet halde um sumaren; det var eit gildt gjestebod.

Då desse tidendene spurdest i Isafjord, tek Sigrid og Toralv frenden hennar den rådi, at dei lèt nokre bønder koma og sjå etter, kva ho åtte på Laugabol, og verdsetja det; og so reiste ho til Toralv på Lonsøyre. Då Torbjørn kom heim til Laugabol, vart han storleg vreid fordi Sigrid var reist; og han lova bøndene uviljen sin og hard medferd, fordi dei hadde verdsett godset. Han gjorde seg retteleg strid no, og tykte han hadde vakse ved den mågskapen.

Sauen hans Håvard bonde var mykje uroleg um sumaren; og tidleg ein morgon kom gjætaren heim. Olav spør korleis det gjekk. «Det gjeng so,» segjer han, «at det vantar ei mengd med sau: eg vinst ikkje både å leita etter deim som vantar, og gjæta deim som eg hev.» Olav svarar: «Syt ikkje, gut! Du kann gjæta deim som er her; so skal eg leita etter deim som vantar.» Olav hadde no vorte ein mykje emneleg mann, sers ven å sjå, og stor og sterk. Han var attan vetrar gamal. No tek han ei øks i handi og gjeng utmed fjorden, radt til han kjem til Lonsøyre. Han ser, at alle sauene er komne dit der dei hadde vorte sette i land. Olav gjeng upp på garden; det var tidleg um morgonen; han pikkar på døri. Då gjekk Sigrid og tok vel imot honom; og han svara venleg på helsingi. Då dei hadde rødt ei stund, sa Sigrid: «Der kjem det ein båt hit yver fjorden, og eg ser skilleg at der er Torbjørn Tjodreksson og Vak frenden hans, og eg ser at våpni deira ligg frami stamnen; der er Gunnloge òg, sverdet hans Torbjørn, og eitt av tvo er det: anten hev han gjort noko vondt, eller han tenkjer seg til å gjera det; og eg vil ikkje at du Olav skal finna Torbjørn. Det hev ikkje vore godt imillom dykk på lenge; og eg tenkjer ikkje det hev vorte betre no, med di de verdsette godset åt meg på Laugabol.» Olav mælte: «Ikkje er eg redd Torbjørn, so lenge eg ikkje hev forbrote meg mot honom; og ikkje rømer eg langt for honom åleine.» Ho svara: «Dette er karsleg tala: at du som er berre attan år, ikkje vil vika undan for ei kjempe som er jamgod med kven det so skal vera. Han hev det sverdet òg, som aldri hevlar i hogget. Og det tenkjer eg, at um dei vil finna deg, soleis som det berst meg fyre, so vil ikkje det illmennet Vak sitja still, dersom de slæst.» Olav svarar: «Eg hev ikkje nokor ærend til Torbjørn og vil ikkje søkja honom; men møtest me, skal du få spurt manndomsferd, um det trengst.» Sigrid svara og sa at ho ikkje vilde spyrja etter. Olav spratt brått upp og bad henne leva vel, og ho baud honom velfar.

Han gjekk då ned på øyri; for der låg sauen. Torbjørn og Vak var då komne til lands der beint utanfor. So gjekk han ned til båten og tok imot og drog båten på land med karane i. Torbjørn helsa då blidt på Olav; og Olav svara på helsingi, og spurde kvar han etla seg av. Han sa at han vilde gjesta Tordis syster si, «og no kann me slå fylgje, alle.» Olav svara: «Det er ikkje høveleg; for eg skal driva heim sauen min; og då vart det eit sant ord, at dei er høgsette, saudrivarane i Isafjord, dersom du braut deg so små.» — «Det gjev eg ein god dag,» segjer Torbjørn. Det låg eit stort vedlag på øyri, og uppå der ein diger fork som var avbroten i endom. Olav tek denne forken, og so driv han fenaden fyre seg. Dei gjeng i lag alle. Torbjørn røder med Olav og er full av skjemt. Olav la merke til, at dei jamt vilde gå baketter honom; men det tok han seg i vare for, so dei gjekk jamsides, til dei kom framum ein haug; der skildest vegane. Då snudde Torbjørn seg og sa: «No Vak, frenden min, treng me ikkje venta lenger med det me hev tenkt oss til.» Olav ser då, kva det var dei vilde; han snur seg og spring upp i brekka; men dei set på nedan ifrå. Olav vèr seg med forken; men Torbjørn høgg hardt og tidt med sverdet Gunnloge, og skivar upp forken som kvannjol; men dei fekk då drjuge slag av forken, so lenge han rakk. Og då han var sundhoggen, tok Olav øksi si og varde seg so vel, at det syntest deim uvisst korleis det vilde gå med deim. Alle vart såra. Tordis, syster hans Torbjørn, gjekk ut denne morgonen då dei slost, og høyrde det, men kunde inkje sjå. Ho sende skosveinen sin til å sjå etter. Han so gjorde, og fortalde Tordis at dei slost, Torbjørn, bror hennar, og Vak, son hennar, og Olav Håvardsson. Då gjeng ho inn og finn Skarv, son sin, og fortel honom det, og bed honom gå og hjelpa frendom sine. Han mælte: «Eg er meir huga på å hjelpa Olav og slåst mot deim; eg synest det er skam at tri skal gå mot ein mann; for desse er visst likso gode som fire andre; eg vil ingenstad gå.» Tordis svara: «Eg tenkte eg hadde tvo heilhuga søner; men det er sant som det er sagt, at mangt vert lenge løynt; no veit eg at du heller er dotter enn son, med di du ikkje torer verja frendane dine; men no skal eg syna, at eg er djervare dotter enn du er son.» So gjekk ho; men han vart styggeleg harm og spratt upp og treiv øksi. Han sprang ut og nedyver brekka og dit som dei slost. Torbjørn såg honom, og gjekk hardt på; men Olav såg honom ikkje. So snart Skarv kom i hoggmål med Olav, hogg han honom tvihendes millom akslene, so øksi sat djupt inni. Olav hadde nett vilja hogga til Torbjørn; men då han sjølv fekk hogget, bråsnudde han seg; Skarv slepte øksi; men Olav hadde si øks lyft og hogg Skarv i hovudet so ho stod i heilen, og med det same var Torbjørn komen innpå Olav og hogg honom i bringa. Dette var fullt banesår, og dei fall både Skarv og Olav. Torbjørn gjeng då burt til Olav og høgg honom tvert yver andletet, so både framtennene og jakslane datt ut. Vak spurde: «Kvifor gjer du dette med ein daud mann?» Han sa at det kunde koma vel med sidan. So tok Torbjørn eit turklæde og knytte inn tennene og gøymde deim. Eitter dette gjekk dei upp på garden, og fortalde Tordis det som var hendt. Dei var stygt såra båe tvo. No vart ho mykje sorgfull ved denne tidendi, og tykte det var ille at ho hadde eggja son sin so hardt; men ho hjelpte deim då og stelte godt med deim like vel.

No spørst desse tidendene rundt heile Isafjorden, og alle tykte det var stor skade med Olav, då dei høyrde kor vel han hadde várt seg. Torbjørn òg bar seg so som rett var, med di han fortalde beint fram korleis det hadde gjenge til, so Olav kunde vera tent med det. Dei reiste heim, so snart dei var so utkvilde og styrkte at dei trudde seg til det. Torbjørn kom til Lonsøyre og spurde etter Sigrid. Det vart fortalt honom, at ho ikkje hadde vore sédd sidan ho fylgde Olav den morgonen. Dei leita etter henne vida ikring; men so er sagt, at ho aldri vart funni. Torbjørn reiste då heim og slo seg til ro på garden sin.

5.

No er det å fortelja um, då Håvard og Bjargøy fekk spurt denne tidendi: at Olav son deira var fallen. Gamle Håvard stunde tungt, og gjekk til sengs. Og so er sagt, at dei næste tolv månadene låg han i sengi og var aldri uppe. Men Bjargøy tok den rådi, at ho rodde på sjøen kvar dag med Torhall, og um natti gjorde ho det husstellet som trongst. Soleis gjekk det året, og alt var stilt. Det vart ikkje gjort krav på bøter for Olav, og folk tykte ikkje det var likt til at frendane hans skulde få nokor uppreising, med di Håvard ikkje syntest duga til nokon ting meir, og hadde slike storbausar å takast med. Liti von var det um å få rett, og året leid.

So var det ein morgon at Bjargøy gjekk burtåt gamle Håvard og spurde um han var vaken; ja, han var det, sa han, og spurde kva ho vilde. «Det vil eg,» segjer ho, «at du skal stå upp og reisa til Laugabol og finna Torbjørn og krevja bot for Olav son din. Det sømer seg for ein mann, når han er ufør til djervare rådbøter, at han då ikkje sparer tunga, men segjer det som kunde verta til gagn. Og ikkje vil du vera urimeleg, dersom han berre syner seg viljug.» Han svara: «Ikkje ventar eg meg noko godt av dette; men du skal då få rå.» So gjer gamle Håvard seg ferdig og stryk til Laugabol. Torbjørn fagna honom vel, og Håvard helsa blidt. Sidan mælte gamle Håvard: «Soleis stend det no, Torbjørn, at eg er komen og vil krevja bøter for Olav son min, som du drap saklaus.» Torbjørn svara: «Kunnigt er det, Håvard, at eg hev drepe mang ein mann, endå folk hev kalla honom saklaus, og eg hev ingi bot lagt. Men med di du hadde so gjæv ein son og tek det so tungt, so tenkjer eg det var ikkje av vegen å lata deg få ein grand, um det er aldri so lite: her ovan garden hev eg ein hest som gutane kallar Dott; han er grå på let, utgamal og sår på ryggen og hev jamnan lege i åvelta fyrr; men no hev han fenge høymod nokre dagar, so eg tenkjer han hev besna noko. Tak med deg hesten heim, du, um du vil ha honom.» Håvard vart raud og kunde ikkje svara. Han fór burt straks og var storleg vreid; men Vak ropa etter honom, då han gjekk nedyver til båten sin, reint bøygd. Der venta Torhall på honom. So rodde dei heim.

Håvard gjekk straks til sengi si og la seg, og i dei næste tolv månadene var han aldri uppe. Dette spurdest no, og folk tykte at Torbjørn endå meir hadde synt urettvisa og ilska si med desse svari. So lid det året.

6.

Men um sumaren rid Torbjørn til tings med mennene sine frå Isafjorden. Ein dag vil Bjargøy tala med Håvard. Han spurde kva ho vilde. Ho svara: «No tykkjer eg du skulde rida til tings og sjå åt, um det skulde laga seg noko med saki di.» Han svara: «Dette byd meg mykje imot; eller tykkjer du at Torbjørn, banemannen til son min, hev krenkt meg for lite, endå han visst ikkje kunde gjera det verre der som alle hovdingar kjem saman.» — «Ikkje vil det gå soleis,» segjer ho; «eg tenkjer nokon vil hjelpa deg med saki, og det vil visst Gjest Oddleivsson gjera; og tek det den vegen som eg trur, at han fær semje millom dykk, og Torbjørn må leggja store bøter, so tenkjer eg Gjest lèt det vera mykje folk med, so det vert ein ring umkring dykk, og de må vera inne i ringen medan Torbjørn greider ut boti. Og ber det soleis til, fyrr enn han hev greidt for seg, at han gjer noko vondt mot deg, so skal du skunda deg burt det snaraste du vinn; og vert det då lettare åt deg, enn du kunde venta, so skal du ikkje gjera semje på dei vilkåri; for då er det von du skal få hemn for Olav son vår, endå det ikkje ser rimeleg ut. Men letnar det ikkje for deg, skal du ikkje fara frå tinget med noko ubytt dykk imillom; for då vert det visst ingen hemn å få.» Han sa at han visste ikkje kva dette skulde vera til: «men visste eg at eg kunde få hemn etter Olav son min, då vyrde eg aldri kva det skulde kosta.»

7.

Etter dette gjer Håvard seg ferdig og rid av stad; han var gamal og noko lut. So kjem han til tinget. Då var buene tjelda, og alle folk komne. Han reid til ei stor bu, som Steintor på Øyre åtte, ein mektug mann og stor hovding, mykje djerv og modig. Han stig av hesten og gjeng inn i bui. Der sat Steintor og mennene hans med honom. Håvard gjekk fram for honom og helsa honom vyrdsleg. Steintor tok helsingi vel, og spurde kven han var. Håvard sa namnet sitt. Steintor mælte: «Er det du som hadde den fræge sonen som Torbjørn drap, og som er so namnspurd for di han varde seg so vel?» Han segjer at det er so; «og no vilde eg det, bonde, at du skulde gjeva meg lov til å vera i bui di på tinget.» Han svara: «Det gjev eg deg lov til; men ver du tagal og haldt deg attende; for gutane driv ofte drjug skjemt, og du er mykje sorgfull og sår i hugen, og gamal, og evler lite.» Det er sagt at gamle Håvard finn seg rom einstad i bui og legg seg og aldri gjeng av flekken. Aldri nemner han saki si åt nokon, og det lid langt ut i tinget.

So er det ein morgon at Steintor gjeng til Håvard og segjer: «Kvifor kom du hit, når du berre ligg her som ein stakkars ufør krok?» Håvard svara: «Eg hadde tenkt å søkja bøter for Olav son min; men eg er lite fus i mangt no; og Torbjørn er ikkje spar på vondord og nidingskap.» Steintor mælte: «Dette er mi råd: gakk til Torbjørn og ber fram ærendi di. Dersom Gjest hjelper deg, ventar eg at du vil få retten din hjå Torbjørn.» Då stod Håvard upp og gjekk ut, mykje bøygd. So gjekk han til bui åt Gjest og Torbjørn, og inn. Torbjørn var der, men ikkje Gjest. Torbjørn helsa Håvard, og spurde kva han var komen der etter. Han svara: «Dråpet på Olav son min er so minnesamt, at det er som det var nytt; og det er mi ærend å krevja deg etter bøter for dråpet.» Torbjørn svara: «Her veit eg ei god råd: kom til meg heime i heradet, so skal eg hugga deg med noko; men her hev eg mykje å gjera, og vil ikkje vita av nokor mukking no.» Håvard svarar: «Gjer du ingen utveg med det no, so hev eg røynt fyrr, at du ikkje gjer det heime i heradet heller. Eg hadde tenkt at nokon kunde vilja stydja uppunder med meg.» Da så Torbjørn: «Skulde du ha høyrt på maken! han tenkjer å eggja upp folk imot meg! Burt med deg! og nemn ikkje på den saki åt meg meir, dersom du vil sleppa heilskinna frå det.» Håvard vart ovleg harm og strauk ut or bui og mælte: «Me hev vorte for gamle no; det var ei tid då eg vilde ha funne det lite rimeleg at eg skulde tola slik urett.» Då han gjeng, møter han folk; det er Gjest Oddleivsson og fylgjet hans. Håvard var so harm, at han knapt hådde kvar han gjekk; folk vilde han ikkje råka, og gjekk heim til bui. Gjest såg etter mannen dei møtte. Håvard gjekk til romet sitt og la seg, og stunde; men Steintor spurde korleis det hadde gjenge, og Håvard fortalde det soleis som det var. Steintor svara: «Slik uvyrdi åtferd skulde ein aldri høyra, og det er von det vil verta honom til stor skam fyrr det er slutt.»

Då Gjest kom inn i bui, tok Torbjørn vel imot honom. Då mælte Gjest: «Kven var det som gjekk ut or bui no nyst?» Torbjørn svara: «Kvifor spør du so underleg, vitug mann som du er? Her gjeng det altfor mange ut og inn, til at me skulde halda greide på deim.» Gjest svara: «Denne mannen var ulik andre; han var stor på vokster og noko til års og liksom skaut seg fram; men han var karsleg å sjå, og han syntest vera full av harme og misnøgje og reint uppøst; og so vreid var han, at han ikkje gådde kvar han fór. Og so såg han ut til å kunna ha lukka med seg, so han ikkje vil vera lett å greida for kvar mann.» Torbjørn svara: «Det hev visst vore gamle Håvard, tingmannen min.» Gjest spurde: «Var det ikkje son hans du drap saklaus?» — «Jau, det tenkjer eg visst,» sa hin. Gjest mælte: «Korleis tykkjest du ha halde det du lova meg, då eg gav deg syster mi til kone?»

Torgils heitte ein mann; han vart nemnd etter mor si og vart kalla Hallason; han var ein framifrå fræg kar, og djerv. Han var då hjå Gjest, frenden sin, og var i sin beste uppgang den tid. Gjest bad Torgils gå etter Håvard og beda honom koma dit. Torgils gjekk til bui hans Håvard og sa at Gjest vilde finna honom. Håvard svara: «Naudleg vil eg gå og vera nøydd til å tola urett og krenkjande ord av Torbjørn.» Torgils bad honom koma like vel: «Gjest vil hjelpa deg med saki di.» Han gjekk då, men var traud til det. So kjem dei til Gjest. Han reiste seg for Håvard og helsa honom vel, og sessa honom attmed seg. Då mælte Gjest: «No, Håvard, skal du taka til frå upphavet og fortelja millomværet millom deg og Torbjørn.» Han so gjorde; og etterpå spurde Gjest Torbjørn um det var so. Torbjørn sa, at det var ikkje lygn. Gjest mælte: «Hev nokon høyrt slik urimeleg åtferd! Her er no eitt av tvo: anten at det vert utum inkje med vår avtale; eller du skal lata meg åleine gjera det av og døma i saki dykkar.» Det sa Torbjørn ja til. So gjekk dei ut or bui. Gjest samla mykje folk, og dei stod i ein krins; men inni ringen stod det nokre menn og dryfte saki. Då sa Gjest: «Du Torbjørn, eg kann ikkje leggja deg i so store bøter som rett var; for du eig ikkje so mykje. For dråpet på Olav skal du leggja tri mannsbøter; men for det uskil du hev gjort Håvard på andre måtar, kann du, Håvard, koma til meg haust og vår, so skal eg gjeva deg heiderlege gåvor, og det lovar eg deg, at eg aldri skal draga meg undan, so lenge me båe lever.» Då mælte Torbjørn: «Dette gjeng eg med på, og skal gjerne grei da det, når eg berre kjem heimatt.» Gjest svara: «Nei, no skal du leggja heile boti her på tinget, og gjera rett og skil for deg; so skal eg leggja til ei mannsbot;» og den la han straks, i god mynt. Håvard sette seg då og hadde pengane ned i fanget, på kåpa si. Torbjørn kom med lite um senn, til det var ei mannsbot. Men då sa han at han ikkje hadde meir. Gjest bad honom då å ikkje håla seg undan. Då tek Torbjørn fram eit knyte og løyser det upp og segjer: «Han vil visst tykkja han hev fenge fullt ut, når han fær dette attåt;» dermed legg han til Håvard i andletet so blodet renn, og segjer: «Der hev du framtennene og jakslane utor Olav son din.» Håvard ser då at dei rys ned i fanget hans, og vert ovleg harm; han sprett upp so pengane berre driv. Han hev stav i handi og spring like mot manngarden, og set staven for bringa på ein mann, so han ryk bakyver og vert liggjande i uvìt lenge. Håvard sprett yver manngarden, so han ikkje snert nær, og kjem ned att langt bakanfor, og so heim til bui som det var ein ungdom. Og då han kom heim i bui, kunde han ikkje røda med nokon, men kasta seg ned, og låg som han var sjuk.

Etter dette mælte Gjest til Torbjørn: «Du er då eit verre illmenne enn anna folk! Og ikkje skynar eg meg på folk, dersom ikkje du eller frendane dine kjem til å angra på dette nokon gong.» Gjest var då so ovende vreid, at han rid frå tinget straks, og til Isafjord, og gjer det utum inkje millom Torbjørn og Torgjerd. Torbjørn og alle frendane hans tykte det var ei stor skam; men det var ingi råd med det. Gjest sa, at på slik måte laut han venta verre skam, og det var han ærleg verd. Gjest reid til Bardastrand med frenka si og mykje gods.

So er sagt, at etter tinget laga gamle Håvard seg på heimferd, og då var han reint styrd. Då mælte Steintor: «Treng du lite hjelp, Håvard, so kom til meg.» Håvard takka. So reid han heim og la seg til sengs, og låg no tolv månader tridje gongen. Då var han reint styrd og stiv. Bjargøy heldt ved på same måten som fyrr, og rodde på sjøen med Torhall kvar dag.

8.

Det var ein dag um sumaren, dei var på sjøen; då såg dei eit skip kom inn etter fjorden; og dei såg at det var Torbjørn og hans menn som kom der. Då mælte Bjargøy: «No skal me taka upp snøri våre og ro til møtes med Torbjørn; eg vil finna honom. Du skal ro burtåt skipssida framantil; og eg skal segja noko til Torbjørn; men medan skal du ro kringum skuta.» Soleis gjer dei og ror burtåt skuta. No talar Bjargøy til Torbjørn, helsar og spør kvar han etlar seg av. Han sa at han skulde vest til Vadil; «Sturla bror min og Tjodrek son hans er komne dit frå Noreg, og eg skal taka deim med heim til meg.» So spurde ho: «Kor lenge skal du vera burte, bonde?» — «Innpå ei vike,» segjer han. Då hadde Torhall rott rundt skuta. Bjargøy hadde ein pose i handi, og svinga han rundt mot skuta; og då ho hadde gjort slik ho vilde, tek dei i og ror burt det hardaste dei vinn. Då mælte Torbjørn: «Tvi vere det kvinnfolket! Men no skal me setja etter deim straks, og drepa honom, men skamfara henne.» Då svara Brand: «No sannar du endå betre det som er sagt um deg, at du sparer ikkje på å gjera mest mogleg vondt; men eg skal hjelpa deim alt eg kann, og då skal det verta meir enn nok for deg.» Med di Brand sa dette, og dei var komne langt undan, gav Torbjørn seg og heldt fram på ferdi.

Då mælte Bjargøy: «Ikkje er det rimeleg; men eg hev no den tanken like vel eg, at me skal få hemn for Olav son min. Me skal ikkje heim.» — «Kvar vil du av då?» segjer Torhall. — «No skal me fara og finna Valbrand bror min,» segjer ho. Han budde på Valbrandsstad, og var mykje gamal; men han hadde vore ein namnspurd mann. Han hadde tvo emnelege søner, ein heitte Torve, og ein heitte Øyolv. Dei var unge menn den gongen. Bjargøy og Torhall stana ikkje fyrr dei kom dit. Valbrand var ute på vollen, og mange menn med honom. Han gjekk då imot syster si, og tok godt imot henne og bad henne vera der. Men ho sa at det ikkje var lagleg for henne: «eg må heim att i kveld.» Han spurde: «Kva vil du då, syster?» — «Eg vilde du skulde låna meg nøtene dine.» Han svara: «Her er tri nøter; den eine er mykje gamal, og er ikkje å lita på no; men ho hev vore god; dei tvo andre er nye og uprøvde. Du kann taka etter som du vil: tvo eller tri.» Ho svara: «Dei nye vil eg ha; men eg vil ikkje taka på meg den vågnaden å ha den gamle. La dei tvo vera ferdige når eg sender bod etter deim.» Han sa, at det skulde dei vera. So reiste dei der ifrå. Då mælte Torhall: «Kvart skal me no fara?» Ho svara: «No skal me fara og finna Torbrand bror min.» Han budde på Torbrandsstad, og var mykje gamal då. Han hadde tvo unge søner, ein som heitte Odd, og ein som heitte Tore; det var emnelege menn. Og då dei kom dit, fagna Torbrand deim vel og bad deim vera der. Ho sa at ho ikkje kunde det. «Kva vil du då, syster?» segjer han. — «Eg vilde beda deg låna meg nøtene dine,» segjer ho. Han svara: «Eg hev tri, og den eine er mykje gamal; men dei tvo er nye og hev ikkje vore kasta. Du kann taka som du vil: tvo eller tri.» Ho sa at ho vilde ha dei nye; og med det skildest dei, og dei reiste der ifrå. Torhall spurde: «Kvart skal me no fara?» — «No skal me finna gamle Åsbrand bror min,» segjer ho. Han budde på Åsbrandsstad; han var den eldste av dei brørne, og var gift med syster hans gamle Håvard. Han hadde ein son som heitte Hallgrim; han var ung, men både stor og sterk; han var ikkje ven å sjå, men var mykje karsleg. Då Bjargøy kjem dit, fagnar Åsbrand henne vel, og bad henne vera der. Ho sa at ho skulde heim att um kvelden. Han spurde: «Kva vil du då? du kjem då so sjeldan til frendane dine.» — «Mi ærend er ikkje stor,» segjer ho; «me er so umkomne for noko å skjera torv med, og so vilde eg gjerne at du skulde låna meg torvøksi di.» Han smålo og svara: «Her er det tvo, ei gamal som er mykje rusta og skardut, og ei stor ny ei, som ikkje hev vore i bruk.» Men ho svara at ho vilde ha den nye, «når eg sender bod,» sa ho. Og so reiste dei heim att til Håvardsstad um kvelden.

9.

So leid det nokre dagar, til ho tenkte Torbjørn var ventande vestantil. Ein dag gjekk ho burt til sengi hans Håvard og spurde um han sov. Han sette seg upp og kvad ei vise:

«Ikkje eg hev på augo

ærleg svevnen fenge;

stendigt harmen driv til

striden styresmannen,

sidan kjempone valda

vonde våpenleiken,

der min eigen Olav

skuldlaus måtte andast.»

Då segjer Bjargøy: «Det er visst at dette er ei stor lygn, at du ikkje hev sove på tri år. Men no må du stå upp like vel og bera deg åt som ein kar, i fall du vil hemna Olav son din; for ikkje fær du hemn for honom so lenge du lever, dersom det ikkje vert no i natt.» Men då han høyrde det, spratt han upp or sengi og fram på golvet og kvad ei vise:

«Lett fell meg ikkje livet;

men enn må de lyda:

runene rame gamlen

vil til kvæde rada,

når eg var lagen sjå den

djerve lata livet.

Stydja for min styrke

var den staute sonen.»

Då var Håvard reint sprek, og leid ikkje vondt for å gå. Han gjekk til ei stor kiste som var full med våpen, og lét henne upp og tok hjelm på hovudet, og hadde på seg ei sterk brynje. Han såg upp, og vart var ein måse flaug framum gluggen. Då kvad han ei vise:

«Sjøfugl av haglet slegen

skrik imot sårflodbylgja:

med glede den mødde måsen

søkjer si morgonføde.

Gol òg helheims-gauken

gamalt so i treet,

når fyrst herferd-haukar

stunda etter hildings-mjøden.»

Han væpna seg snøgt og vel, og budde Torhall òg med gode våpen. Og då dei var ferdige, vende han seg til Bjargøy og kysste henne, og sa at det var uvisst når dei skulde møtast att. Ho bad honom leva vel: «eg treng ikkje å eggja deg til hemn etter Olav son vår; for eg veit det fylgjer både dug og hug, der du fer.» Etter det skildest dei.

Håvard og Torhall gjekk ned åt sjøen, sette ut ein seksæring og tok til årane. Dei stana ikkje fyrr dei var utanfor garden åt Valbrand. Der var det ei lang øyr som gjekk ut i sjøen, og der la dei i land. Håvard bad Torhall sjå etter båten; men sjølv gjekk han upp til garden. I handi hadde han eit spjot, som var eit grepa våpen. Og då han kom upp på vollen, var far og søner der. Brørne hadde lagt av seg ytreplaggi og raka høy; skorne òg hadde dei teke av seg og sett på vollen der; det var høgskor. Valbrand gjekk imot Håvard og fagna honom vel, og bad honom vera. Han svara at han ikkje kunde; «eg er no komen og vil henta nøtene dine, som du lånte syster di.» Han gjekk til sønene sine og sa: «No er Håvard mågen dykkar komen her, og han er budd som han skulde tenkja seg til noko storverk.» Då dei høyrde det, kasta dei rivone og sprang etter klædi sine. Men då dei skulde taka skorne, hadde dei vorte skrokne i solskinet. Dei steig ned i deim so fort at hudi gjekk av på hælom, og då dei kom heim, stod skorne fulle med blod. Valbrand let sønene få gode våpen, og mælte: «Gjev Håvard god studnad, og tenk meir på hemn, enn på det som kann koma baketter.»

So drog dei til Torbrandsstad; der òg var dei snart ferdige, Odd og Tore. Då drog dei til Åsbrandsstad. Der bad Håvard um torvøksi, og Hallgrim frenden hans budde seg til å fylgja honom. Ån heitte ein mann, som var hus-kar hjå Åsbrand. Han var fosterfar til Hallgrim, og laga seg til å fylgja deim. Og då dei var ferdige, gjeng dei dit som båten ligg. Torhall tok vel imot deim. Då var dei åtte mann i lag, og den eine meir røseleg å sjå til enn den andre. Då så Hallgrim til Håvard frenden sin: «Kvifor fór du heiman soleis, at du korkje hev sverd eller øks?» Han svara: «Er det so vel me finn Torbjørn Tjodreksson, skal du segja anna etter møtet vårt; for åt meg hev eg etla sverdet Gunnloge, som er det beste våpen.» Dei ynskte honom at det ordet måtte verta sannrøynt: «Det er no mykje um å gjera for oss, at me gjer verk på kara vis.» Det var seint på dagen. Då set dei ut båten og stig umbord og tek til årane. Dei såg at der flaug ein stor flokk ramnar fyre deim og yver øyr-tangen. Då kvad Håvard ei vise:

«Visst det er eit varsel

(veidn eg Odin hev lova),

at no sverdflods-fuglen

svang yver neset sviver.

Vel eg no veit at lukka

ikkje vil vika frå oss.

Ljomen av sverde-leik meg

lirlande sviv for øyro.»

Dei fór yver sundet, og det bles kvast på fjorden, so dei fekk inn mykje vatn frami; men dei rodde som karar, og stâna ikkje fyrr dei kom til Laugabol. Der var det godt å leggja til; for Torbjørn hadde laga ei god båtstø; han hadde rudt og reinska upp radt innåt landet; det var tverr-djupt, so der kunde det fljota skutor eller større skip, um ein vilde. I staden for lunnar var det grave ned kvalbein, og endane leste med stein. Ingen trong til å verta våt der, når han gjekk av eller på skipet, anten det so var større eller mindre. Men ovanfor var det ein høg sandmel, og bak melen stod det eit naust, med dører og alt i godt stand. På andre sida der bak melen var det ei stor lón. Frå naustet såg ein ikkje ned i fjøra; men frå melen såg ein både til naustet og til fjøra. Då dei kjem til lands, spring dei ut or båten. Då mælte Håvard: «No skal me bera båten yver melen og upp i lóni, og me sjølve òg skal vera ovanfor melen, so dei ikkje skal sjå oss straks. La oss ikkje vera for fuse etter fengdi heller; ingen må renna på, fyrr eg segjer til.» Det hadde vorte mykje skumt då.

10.

No er det å fortelja at Torbjørn og fylgjet hans kom vestantil på skuta, ti mann i lag. Millom dei var Sturla og Tjodrek son hans, Torbjørn og Vak, Brand den sterke og tvo huskarar; skuta var tungt ladd. Same kvelden kom dei til Laugabol, fyrr det vart myrkt. Då sa Torbjørn: «Me skal taka det med ro; me let skuta liggja her i natt, og ber ikkje upp anna enn våpni og klædi våre; no er vêret turt og godt. Du, Vak, kann bera upp våpni våre.» Han tok fyrst sverdi deira og bar dei upp til naustet. Då sa Torve: «La oss fyrst taka sverdi, og honom som kjem med deim.» «Nei, la oss venta enno,» segjer Håvard, og bed Hallgrim henta sverdet Gunnloge åt honom. Og då Vak gjekk nedyver att, sprang Hallgrim og tok sverdet og gav Håvard det, og Håvard svinga sverdet og riste handtaket. Vak gjekk upp andre venda, med skjoldar på ryggen og stålhuvor på armen; på hovudet hadde han hjelm. Og då han var komen upp åt loni, sprang dei upp og vilde taka honom. Men då han høyrde det, tyktest han vita at det måtte vera ufred, og vilde skunda seg til dei andre med våpni. Men då han bråsnur kvast, glett føtene undan honom ved loni, so han fer hovudstups. Vatnet var grunt, men mykje blautt var det der, og mannen var tung med alle våpni; han vinn ikkje å koma seg upp att, og ingen vilde hjelpa honom, og slik ende tok det med Vak, at han døyr der. Og då dei såg det, spring dei ned på melen; og straks Torbjørn ser det, legg han til sums ut frå land. Det ser gamle Håvard fyrst, og skundar seg og legg til sums etter Torbjørn. So er sagt um Brand den sterke, at han spring stad og riv upp ein lunn, eit stort kvalbein, og legg i hovudet på Ån, fosterfar hans Hallgrim. Då var Hallgrim komen ned av melen, og såg Ån fall; han sprang til med øksi i vêret, og hogg Brand i hovudet og klauv honom ned i akslene. I same stundi var det Torbjørn og Håvard kasta seg i vatnet; og då Hallgrim ser det, legg han etter deim straks. Torve Valbrandsson gjeng imot Sturla; han var både stor og sterk, og meir stridsfør enn anna folk, og so var han fullt væpna. Dei slost både djervt og lenge.

11.

No vert det å fortelja um Torbjørn og Håvard. Dei legg frå land, og sym langt; so kjem Torbjørn til eit skjer, som ligg uti der. Og då han kom upp på skjeret, då kom Håvard òg burtåt det. Og då Torbjørn ser det og stend der våpenlaus, tek han ein stor stein og vil setja i hovudet på honom. Men då Håvard vart var det, kom han i hug at han hadde høyrt frå utlandi, at der vart det preika ei onnor tru enn nord i landom; og kunde nokon fortelja honom at den trui var betre og venare, so skulde han taka ved den trui, dersom han vann på Torbjørn. Og so sette han med all si makt mot skjeret. No vilde Torbjørn kasta steinen; men berget var hålt, og føtene glatt undan honom so han datt bakyver på ryggen, og steinen kom yver bringa på honom, so han var halvt ifrå seg; og med det same kom Håvard upp på skjeret, og sette straks sverdet Gunnloge igjenom han. Hallgrim var då komen upp på skjeret. Då hogg Håvard Torbjørn tvert yver andletet og mest igjenom hovudet, so framtenner og jakslar datt ut. Hallgrim spurde kvifor han gjorde det med ein daud mann. Håvard svara: «Eg kom i hug den gongen då Torbjørn slo meg i andletet med knytet, so det berre druste med tenner som han hadde hogge utor Olav son min nett med det same sverdet.» Sidan la dei til lands. Når det kom på tale, syntest folk at Håvard hadde vore djerv då han la utpå fjorden, og ikkje visste at der fanst noko skjer; det var eit langt stykke å symja.

Då dei kom på land, var der heilt stilt. Men då dei kom upp på melen, sprang det ein mann imot deim med øksi i vêret; han hadde blå kufte som gjekk ned i broki. Dei vender seg imot honom, og då dei møtest, ser dei at det er Torve Valbrandsson, og fagnar honom vel. Torve spurde um Torbjørn var fallen, og då kvad Håvard ei vise:

«Hausen på hæve kjempa

heilt til tennene klauv eg.

Sverd-doggi såg eg stod i

augo på den sterke.

Ramt seg ringmerkte sverdet

røynde då eg fekk sjå, den

hardføre hermann måtte

brått på helferdi taka.»

Håvard spurde kva dei hadde fenge gjort. Torve svara at Sturla var fallen, og huskarane med, «men so er Ån òg daud.» Håvard kvad ei vise:

«Fire mann brått me felte —

blodut ferd for deim som

byrge valda Bjargøy

såre barnetapet.

Støytt ihel av store

stokken, segjer Hallgrim,

let ogso ein av våre,

Ån, sitt liv i leiken.»

So gjeng dei upp til naustet; der var dei andre fyrr, og tok vel imot deim. Då spør Øyolv Valbrandsson um dei ikkje skal drepa trælane. Håvard sa at det var ikkje større hemn for Olav son hans i det um dei drap deim; «la deim vera her i natt og sjå etter, so ingen stel av det som driv i land.» Då spurde Hallgrim kva dei so skulde taka seg fyre. Håvard svara: «Me skal taka skuta, og alt det som me ser oss noko gagn i, og fara til Måneberg og finna kjempa Ljot; det var meir til hemn i ein slik mann, um det vilde laga seg so.» No tek dei skuta og mange eigneluter som frendane hadde ått, og ror ut etter fjorden til Måneberg. Då mælte Håvard: «No er det best me fer varleg; Ljot er var um seg; for han ligg jamt i uvenskap. Han set vakt um seg kvar natt, og søv i eit sengrom som alltid er attlæst. Ifrå sengi gjeng det ein løyngang i jordi, og kjem ut bak husi. Mykje folk hev han hjå seg òg.» Då mælte Torve Valbrandsson: «Det er mi råd, at me set eld på garden og brenner inne kvart eit mannsbarn.» Håvard svara, at det skulde dei ikkje. «Du og Hallgrim frenden min skal vera uppe ved husi og gjæta på opningi av jordgangen; eg trur dykk best til det. Og so er her tvo dører ut på denne sida og tvo dører på stova. No skal eg og du, Øyolv, gå inn den eine døri, men brørne Odd og Tore den andre, og på same måten inn i stova. Men du, Torhall, skal vera her og vakta skuta, og verja henne som ein kar um det trengst.» Og då han hev skipa alt soleis som han vil, gjeng dei upp til garden.

Det stod eit stort bur i tunet; attved veggen sat ein mann i våpen. Då dei kjem tett innåt, ser han mennene, og sprett upp og spring og vil varsla. Hallgrim gjekk fremst i flokken; han skaut spjotet etter mannen og sette det igjenom honom der ved veggen; han døydde straks med spjotet i seg. Etter dette gjeng dei dit dei hadde etla seg, og Torve og Hallgrim dit som utgangen frå garden var.

12.

So er sagt, at Håvard skunda seg inn i stova. Der brann ljos, so det var ljost uppe, men dimt nede. Han gjekk burtåt sengromet. No høvde det soleis, at kona ikkje hadde lagt seg enno; ho og nokre andre kvinnor var i stova; og sengi var ikkje læst. Håvard slær med flate sverdet på døri. Ljot vaknar, og spør kven som dundrar so. Gamle Håvard namngjev seg. Då mælte Ljot: «Kvifor er du her, gamle Håvard? Fyrre dagen vart det fortalt oss at du låg og drogst med dauden.» Håvard svara: «Anna daudord skal du fyrst få spyrja: eg kann fortelja deg at Torbjørn og Sturla, brørne dine, er drepne.» Då Ljot høyrer dette, spring han upp i sengi og grip sverdet som hekk yver honom, og bed mennene i stova stå upp og taka våpni. Håvard sprang då upp i romet og hogg Ljot yver vinstre oksli; men Ljot gjorde ein tverr rykk og sverdet gleid av oksli, flengde nedetter armen og skar handi av i olbogen. Ljot spring fram or romet med sverdet i vêret og vil hogga til Håvard. Då var Øyolv komen, og hogg av honom høgre handi i oksli, og der felte dei Ljot. Då var det stort stim i stova. Huskarane hans Ljot vilde upp og taka til våpen. Torbrandssønene var då komne inn, og det fall nokre få hogg og skråmor. Då mælte Håvard og bad folk vera stille og ikkje prøva å gjera vondt; «elles drep me kvart mannsbarn, den eine på den andre.» Då fann dei det likast å liggja kurende stille. Få av deim syrgde på Ljot, endå dei hadde vore med honom. Etter dette gjekk dei ut; Håvard vilde ikkje gjera meir der. Då kjem Torve og Hallgrim; dei hadde etla seg inn i huset; dei spurde kva som var hendt. Då kvad Håvard ei vise:

«Snarfør Geirdis-sonen

rauste kjempa søkte;

såg eg den velduge gripa

våpnet godt til verje.

Og i manne-møtet

Øyolv ogso mintest

høveleg hemn å taka

etter fræge hermann.»

Sidan gjekk dei ned til skuta, og Torhall helsa deim vel. Då spurde Torve Valbrandsson kva dei no skulde. Håvard mælte: «No må me søkja nokor hjelp; for endå um hemni ikkje er so stor som eg vilde, so vinn me då ikkje å greida oss etter dette verket berre med eigi makt. Av frendane hans Torbjørn er det enno att mange som er mektige menn. Det syntest meg likast å finna Steintor på Øyre; for han hev helst drege meg von på det, um eg trong til nokon studnad.» Alle bad dei honom rå, og sa at dei skulde gjera som han vilde, og ikkje skiljast fyrr enn han fann det rådeleg. Etter dette legg dei ut på fjorden; dei andre tek til årane; men Håvard sit ved styret. Då mælte Hallgrim og bad Håvard kveda ei vise. Då kvad Håvard:

«Hallgrim! for store hatet

høveleg er den hemn me

tok på Tjodreks søner;

trega det tarv eg aldri.

Torbjørn si dåd hev drege

dauden yver dei djerve.

Manne-øydarar storleg

stundar etter striden.»

13.

No er det ingenting å fortelja um ferdi deira, fyrr enn dei kjem til Øyre; det var det leitet på dagen då Steintor sat til bords med mennom sine. Dei gjeng inn i stova, fire i fylgje, og alle væpna. Håvard gjekk fram for Steintor og helsa. Steintor svara på helsingi, og spurde kven han var. Han sa at han heitte Håvard. «Var du i vår tingbu i fjor sumar?» spør Steintor. Håvard sa at han hadde vore det. Steintor mælte: «Gutar, hev de set nokon som var meir ulik seg sjølv, enn han er no, mot slik han var den gongen? Då såg han knapt ut til å kunna gå stavlaus bu-millom, og syntest oss liklegast til å bera på sott, so nedbroten som han var av sorg; men no synest han meg den duglegaste mann i våpen. Men hev de noko nytt å fortelja?» Håvard svara: «Me kann fortelja at Torbjørn Tjodreksson er drepen, og Ljot og Sturla, brørne hans, og Brand den sterke òg — sju i alt.» Steintor svara: «Dette er store tidender. Men kven hev gjort det, og drepe slike velduge kjempor og bausar?» Håvard mælte og sa at han og frendane hans hadde gjort det. Steintor mælte og spurde kvar Håvard tenkte å søkja hjelp etter det storverket. Han svara: «Det hev eg tenkt, som no er gjort, å tyda meg åt deg; eg syntest du sa det på tinget fyrre sumaren, at um eg trong til lite hjelp, kunde eg koma til deg like so tidleg som til andre hovdingar.» Då svara Steintor: «Ikkje veit eg når du skal synast trenga til mykje hjelp, dersom du no treng til lite. Men det kann du skyna, at heldt eg meg undan no, so kunde du ikkje venta deg stort av meg um du trong til mindre heller. Men so skal det ikkje vera: det tilbyd eg deg, Håvard, at du kann vera her med mennom dine, til desse sakene vert greidde; og det skal eg lova, å føra saki dykkar til ein god endskap; for eg synest sjå det på dykk, at den som tek under med dykk, er godt stelt; og det er ikkje visst å finna maken til rauste kjempor. Men dette hev gjenge meir etter dykkar gode sak enn etter det som ventande var.» Då kvad Håvard ei vise:

«No for storingar stundi

er å stiga fram,

vilja dei heidra deim som

herde er i herferd.

Isfjordings-avlen segjest

ævleg lagd i øyde.

Skuldlause handi vår skal ha

hogge fredlaust hogg.»

Dei takka Steintor for det stormannslege tilbodet hans. Han lét folk taka imot klædi og våpni deira og gjeva deim turre klæde. Og då Håvard tok av seg hjelmen og brynja, då kvad han:

«Ulvflods-venene øgne

all-kåte stod og lo, då

gjæve son min dei sågo

seig med vald for sverdet.

Men då feggane fræge

ned til Hel laut fara,

låtten i ulvelægret

fekk eit anna læte.»

Steintor bad Håvard gå stad og setja seg på benken beint imot honom sjølv, og sessa mennene sine hjå seg. Håvard so gjorde: sette Hallgrim frenden sin næst, og so Tore og Odd Torbrandssøner innetter; og utetter sat Torve og Øyolv Valbrandssøner, so Torhall, og gardsfolket som var der fyrr. Og då dei sette seg, kvad Håvard ei vise:

«Her vil me vera, Hallgrim;

hatige er meg fleire;

aldri me striden neittar:

odd og egg oss ventar.

Men dette manndråp vil eg

meta som var det ugjort.

Aldri for dette blodet

skal eg bjoda bøter.»

Då mælte Steintor: «Det er greidt å skyna at du fær viljen din for det meste; og allvisst er det so dersom det ikkje vert reist noko ettermål, so gjæve og mektige menn som alle dei frendane var, og slike gilde ettermålsmenn som det er der.» Håvard sa at han ikkje brydde seg ein grand um ettermålet; no var den tid slutt då han bar sorg eller harm i hjarta; no tykte han det var vel, berre saki fekk ein endskap. Og so møtte han kvar mann so livleg glad som ein ungdom.

Desse tidendene spørst no vida, og folk tykte det var mest utruleg. So sit dei no på Øyre hjå Steintor bonde, og ikkje skorta det på mykje folk og stor fagnad. Der var ikkje mindre enn seksti våpenføre menn. Men no fær me lata deim sitja der på Øyre hjå Steintor bonde i gaman og flus fagning.

14.

Ljot heitte ein mann som budde på Raudasand. Han vart kalla Holmgangs-Ljot. Han var både stor og sterk, og ein stor holmgangsmann. Han var bror åt Torbjørn Tjodreksson. So er sagt at Ljot var den verste sjølvsøkje, og bruka øksi på kvar mann som ikkje vilde lata honom få alt det han vilde; so ingen bar hovudet fritt for honom der umkring Raudasand og vidare utyver.

Torbjørn heitte ein mann som budde på Øyre. Han var ein riking, og mykje til års den gongen; men det var lite ved honom. Han hadde tvo søner, den eine heitte Grim og den andre Torstein. Det vert fortalt at Ljot og Torbjørn åtte i hop ei gild eng, med veitor til vatning. Avtalen var at dei skulde ha avlingi kvar sin sumar. Bekken dei vatna med um våren, gjekk nedanfor garden hans Ljot, og det var godt stelt med demningar i bekken. Men når Torbjørn skulde ha engi, vart det jamnan soleis at han ikkje fekk bruka bekken; og til sist gjekk det so, at Ljot lét Torbjørn høyra at han ikkje åtte engi, og meinte på at han kunde freista dersom han torde. Og då Torbjørn høyrde det, tyktest han vita at Ljot vilde gjera alvor av trugsmålet.

Det var ikkje langt millom gardane deira, og ein dag møttest dei. Torbjørn spurde um Ljot tenkte å taka frå honom engi. Ljot svara og bad honom ikkje gjeta eit ord meir um det: «det skal ikkje nytta deg meir enn andre, å klaga yver det som eg vil skal vera so; eitt av tvo fær du velja: anten finn du deg i det eg vil gjera, eller eg driv deg burt frå garden, so du korkje skal ha engi eller noko anna.» Og då Torbjørn var ein rik mann, og visste kor urettvis Ljot var, kjøpte han engi for den prisen Ljot sette, og greidde ut tjuge hundrad med det same, og på det skildest dei. Då sønene hans Torbjørn fekk høyra dette, vart dei ovleg harme, og sa at det var det verste arveran, å kjøpa det han åtte fyrr. Dette spørst no vida umkring, og folk tykte det var stor urett.

Brørne gjætte sauen åt far sin; Torstein var tolv vetrar og Grim ti. So var det ein dag fyrst på vetteren, at dei gjekk åt saufjøset; det hadde vore styggver, og dei vilde sjå um all sauen var heimkomen. Det høvde soleis at Ljot hadde gjenge ned på strandi same morgonen og såg etter rak; for han hadde stor umsut med alt på garden. Då gutane kom burt til saufjøset, såg dei at Ljot kom uppetter frå sjøen. Då mælte Torstein til Grim bror sin: «Ser du Holmgangs-Ljot, der han kjem nedantil frå sjøen?» — «Kvifor skulde eg ikkje sjå honom?» segjer Grim. Då mælte Torstein: «Mykje vondt gjer denne Ljot både oss og andre; og hug hev eg på å taka hemn, berre eg kunde.» Grim mælte: «Dette er uvitug tale, at du skulde kunna gjera Ljot noko forfang, slik kjempe som han er, sterkare enn fire—fem andre, endå um dei er vaksne; han er ikkje å fåst med for born.» Torstein svara: «Ikkje fær du talt meg ifrå; eg vil taka på honom like fullt; men du vil vel likjast far din, du, og lata honom rana frå deg liksom frå mange andre.» Grim svara: «Når du etlar deg til dette, frende, vil du vel ikkje ha stort gagn av meg; men som saki stend, skal eg no hjelpa deg so godt eg kann.» — «Det gjer du rett i,» segjer Torstein; «og det kann henda endskapen vert etter som saki er.» Dei hadde små, kvasse handøksar. No stend dei og biar, til Ljot kjem upp åt huset. Han gjeng fort framum deim. Ljot hadde ei hoggøks i handi; han gjeng sin gang og læst ikkje sjå gutane. Og då han gjeng framum, høgg Torstein honom i oksli. Øksi beit ikkje; men det var då so mykje til hogg like vel, at armen gjekk utor leden i oksli. Men då Ljot såg at gutane vilde knatta på honom, snudde han seg og lyfte øksi og vilde slå til Torstein; men med det same han lyfter øksi, spring Grim på og høgg av Ljot handi ovanfor uvleden, so handi med øksi dett ned. Då lét dei det ikkje vera langt millom hoggom, og det er ikkje likare å segja enn det var: dei feller Holmgangs-Ljot utan å verta såra sjølve. Dei grev honom ned i snøfonni og gjeng der ifrå.

Då dei kom heim, møtte faren deim i døri, og spurde kvifor dei hadde vorte so lenge, og kvifor dei var blodute på klædom. Dei fortel at Ljot var drepen. Han spør um det var dei som hadde gjort det, og dei segjer at det var so. Då mælte han: «Burt med dykk, syrgjelege ulukke-ting de er! No hev de gjort det verste ugagnsverk og drepe den største hovding og vår formann. No hev de alltid gjort so mykje at eg vert driven burt frå garden og alt eg eig, og de vert drepne; og det er til høves åt dykk!» Torbjørn sprang då av stad og burt frå garden. Grim mælte: «La oss aldri bry oss um den tullen som kraunar seg so ille; det er då ingen måte på so ynkeleg han ber seg!» Torstein svara: «La oss finna honom; for eg hev ein mistanke um at han ikkje er so vreid inni seg, som han bar seg til.» So gjeng dei og finn honom. Då tala Torbjørn blidt til deim og bad deim bia på honom der. Han gjekk då heim og var burte ei liti stund; so kom han att med tvo hestar i fullt ridstell. Då sa Torbjørn at dei skulde stiga til hest: «Eg vil senda dykk til Steintor på Øyre, venen min; bed honom taka imot dykk. Her er ein kostesam eignelut, ein gullring, som de skal gjeva honom. Han hev ofte ynskt seg den ringen, men aldri fenge honom; men no skal han losna lel, no de treng det.» So kysste han sønene sine, og ynskte at dei måtte fara vel og koma lukkeleg heim att.

Um ferdi deira er inkje fortalt, fyrr enn dei kom til Øyre. Det var tidleg dags. Dei gjekk inn i stova; ho var tjelda allstad, og folk var sessa på båe benkom, og det skorta korkje på gaman eller glede. Dei gjeng fram for Steintor og helsar honom vel. Han tek venleg imot deim, og spør kva dei var for karar. Dei namngav seg og far sin. Då mælte Torstein: «Her er ein ring som far sender deg med si helsing, og bøn um du vil gjeva oss upphelde her i vetter, eller endå lenger um me skulde turva det.» Steintor tok imot ringen og mælte: «Hev de nokor tidend å fortelja?» Dei fortel då at Ljot var drepen, og at det var dei som hadde drepe honom. Steintor svara: «Dette er då underleg, at tvo smågutar hev kunna rå på ei slik kjempe som Ljot var; men kvifor gjorde de det?» Dei fortalde soleis som dei visste det var. Steintor mælte: «Det er mi råd at de gjeng til Håvard, han gråhæringen som sit beint imot meg, og spør honom um han vil taka imot dykk i fylgjet sitt eller ei.» Dei so gjer, og gjeng fram for Håvard. Hau fagnar deim vel og spør um tidender, og læst som han inkje hadde høyrt; og dei fortalde honom nøgje alt saman. Og då dei er ferdige, sprett Håvard upp framfor deim og kved ei vise:

«Takk er de verde for verket,

meg det var til viljes;

elsk eg hev åt gutom,

som er ille ute.

Dråpet på Ljot det lyt eg

kalla største lukka.

Høyra la no dei hausar

vestpå mine harmord.»

Håvard sessar brørne attmed seg, nærre døri, og der sat dei glade og kåte. Desse hendingane spurdest no rundt heile Raudasand og vida andre stader.

Folk finn Ljot daud der attmed veggen; so for dei til Torbjørn, og han vart utspurd. Han gjekk ikkje ifrå det, at det var sønene hans som hadde drepe honom. Men Ljot var ille umtykt i Raudasand, og Torbjørn sa han hadde vorte ille ved og jaga sønene, og det sanna husfolket hans; difor vart det ikkje noko av med ettermål den gongen. Torbjørn sit i fred på garden sin.

15.

No må me taka atti der dei sit på Øyre i velgang alle saman. Det vart noko dyrt for Steintor, so mykje folk som der var; det vart stor kostnad, so flust som han heldt deim.

Atle heitte ein mann som budde i Otradal og var gift med syster hans Steintor på Øyre; ho heitte Tordis. Atle var ein ørliten stakkar; og so er sagt, at huglaget hans var deretter, so han var ein rein tufs; men han var av stort folk, og so rik at han knapt visste tal på det. Tordis hadde han fenge for di han var rik. Det er sagt at garden Otradal låg avleides frå ålmannvegen, hi sida fjorden, beint yver frå Øyre. Atle timdest ikkje å halda arbeidsfolk; han streva sjølv alt han vann, både natt og dag; og so einvis var han, at han ikkje vilde ha med anna folk å gjera, korkje godt eller vondt. Men han var ein dugande gardbrukar. Han hadde eit stort stabbur, og der hadde han alt som godt var; der låg det store kornhaugar, og allslags kjøt og skrei og ost, og alt som ein kunde til turva. Der hadde han sengi si òg, so der låg dei kvar natt sjølve.

So er sagt, at Steintor var uppe tidleg ein morgon, og gjekk åt sengi hans Håvard og drog i føtene hans og bad honom stå upp. Håvard spratt brått upp og fram på golvet. Og då han stod upp, reis dei alle mennene hans òg; for dei hadde det for vis, at dei gjekk alle, når ein skulde gå nokon stad. Og då dei var ferdige alle, gjekk dei ut i tunet. Der var alt Steintor med nokre menn. Då mælte Håvard: «Me er budde, bonde, til å fara, kvart du vil; me vil gjerne fylgja deg anten det er likt eller ulikt; men eg finn det ikkje høveleg å vera med på ei ferd, når eg ikkje veit kvar det skal bera av.» Steintor mælte: «Eg er tenkt å fara til Atle, mågen min, og eg vil at de skal vera meg til hjelp.» So gjeng dei ned til sjøen, og der låg den skuta dei hadde teke frå Torbjørn. Dei sette då skuta ut, og tok til årane og rodde yver fjorden. Steintor tykte dei karane tok gasta tak.

Den morgonen reis Atle tidleg og gjekk utor sengi. Han var soleis klædd, at han hadde ei stutt, trong trøye på seg; han var styrd i føtene, og både vesal og stygg å sjå, fleinskalla og holøygd. Han gjekk ut og skulde sjå på vêret; det var kaldt vêr med hard frost. Då såg han eit skip, var kome langt hityver fjorden; der kjende han Steintor bonde, mågen sin, og vart ille ved. I ein utkant av tunet var det ei inngjerding, og so var det ihopbore mykje høy og stod ein høystakk. Då tok Atle den rådi, at han sprang inn der og velte høysåta yver seg, og under der låg han.

No er det å fortelja um Steintor og fylgjet hans, at dei kjem i land og gjeng upp til gards; og då dei kom til utburet, spratt Tordis upp og fagna vel bror sin og dei andre, og sa at han var ikkje jamt å sjå der. Steintor spør kvar Atle mågen hans var, og ho sa at han gjekk ut lite sidan. Steintor bad deim leita etter honom, og dei leita garden rundt, men fann honom ikkje, og fortel då Steintor det. Då sa Tordis: «Kva ærend hev du, bror?» Han svara: «Eg hadde tenkt at Atle skulde gjeva eller selja meg noko matvaror.» Ho svara: «Ikkje tenkjer eg at eg rår mindre enn Atle; eg vil du skal få so mykje du synest.» Han sa at det vilde han gjerne. So rudde dei ut av buret og bar ned på skuta, til ho var ladd med varor av alle slag. Då mælte Steintor: «No skal de fara heim med skuta; men eg vil vera att her hjå syster mi. Eg hev hug til å sjå korleis Atle måg tek ved seg når han kjem att.» Ho svara: «Eg tenkjer ikkje det er umaken verdt, frende; du vil visst ikkje tykkja noko gaman i å høyra på honom; men du kann gjera som du sjølv vil. Men det skal du lova meg, at du vil vera like god ven med Atle kva han so segjer eller gjer.» Det lova han. Ho lét honom løyna seg bak eit fyreheng, der ingen kunde sjå honom. Hine for heim med skuta. Dei hadde hardt vêr på fjorden, so skipet tok inn mykje sjø fyrr dei kom i land.

16.

No må me taka til att der Atle ligg under høysåta. Då han ser dei er komne ut frå land, smyg han fram utor høyet; og han er so styrd og frosen at han knapt kann stå på føtene; sidan dreg han seg heim til buret, og då han kjem inn, skjelv han so tennene berre skranglar i munnen på honom. Han vant reint glåmøygd då han såg at buret var rudt. Han mælte då: «Kva er det for ransmenn som hev vore her?» Tordis svara: «Ingen hev rana her; men Steintor bror min kom hit med mennom sine, og eg gav honom det som du segjer er rana.» Atle svara: «Det tregar meg mest, at eg fekk deg; du er ikkje havande. Og ikkje veit eg verre menneske enn Steintor bror din, eller større ransmenn enn dei som er med honom. No hev dei teke ifrå meg og stole og rana alt her, so me snart kjem til å gå gard-imillom.» Då mælte Tordis: «Aldri tryt det for oss. Kom og legg deg att no, so eg kann få verma deg lite; du synest vera fælt kalen.» Og det vert so han kryp innunder klædi hjå henne. Steintor tykte ikkje mågen hans såg mykje livfør ut: han hadde ingenting på føtene, og ovantil hadde han ei trøye som ikkje nådde langt nedyver. Atle smyg då inn under sengklædi hjå kona si, men er rang, skjeller jamt på Steintor og kallar honom ransmann. So tagnar han ei rid. Og då han fekk ølen i seg att, sa han: «Det må eg då segja, at i deg hev eg ein stor rikdom; og sant å segja so finst det vel ikkje so raust og romus ein mann heller, som Steintor mågen min; og vel fer det han hev fenge; det er som eg hadde det under mine eigne hender.» Soleis held han på ei lang stund og rosar Steintor. So gjekk Steintor fram til sengi, og då Atle ser honom, stend han upp og tek vel imot honom. Då mælte Steintor: «No, Atle måg, kva tykkjer du um det at me hev rudt buret ditt?» Atle svara: «Sanningi er, at eg tykkjer det hev fare vel, det du hev fenge; det med vil eg bjoda deg, at du kann taka alt du vil av mitt gods; for eg hev nøgdi av det. Hovdingferd var det då du tok åt deg dei mennene som hev teke hemn for urett; det er von du vil føra saki til endes som ein mann òg.» Då sa Steintor: «Det vil eg beda deg um, måg, at du ikkje gjer deg so stakkarsleg som du hev gjort fyrr; tak deg upp og ha arbeidskarar, og ver umgjengeleg med folk; eg veit du er ikkje slikt eit småmenne, endå det er etter ditt huglynde å låst soleis.» No lova Atle det. Steintor fer heim um dagen. Mågane skildest som dei beste vener; Steintor kjem heim til Øyre, og tykkjer han hev gjort ei god ferd. So sat dei heime på Øyre um vetteren; dei hadde mykje gaman, dreiv skinnleik og slo ball.

17.

Svart heitte ein mann som var træl der på Øyre; han var stor og sterk, so han hadde fire manns styrke; han var god å ha på garden, for han kunde få mykje gjort. So var det ein dag Steintor sende bod etter trælen og sa til honom: «Dei vil du skal vera med oss i leiken i dag; det vantar ein mann.» Svart svara: «Det er ikkje verdt beda meg um det, for eg hev mykje å gjera; og eg tenkjer ikkje at kjempone dine vil gjera arbeidet for meg; men eg skal då vera med, dersom du vil.» Det vert fortalt at Hallgrim skulde stå imot Svart; og det er snarast å segja, at kvar gong dei ber ihop, dett Svart so skorne driv av honom, og han treglar lenge med å få bunde deim på seg att. Soleis gjeng det til langt utpå dagen, og dei hadde mykje lått og løgje med det. Men Håvard kvad ei vise:

«Valbrands søner, som styrer

ville vikinghesten,

feste seg ikkje fåfengt

sko på fot, den gong dei

hemnde min hæve sonen

— minnast skal det, Hildmøy! —

Blåmyri bolnande gjekk i

bylgjor sumardagen.»

Leiken gjekk på det beste. Hallgrim var 18 år den gongen, og såg ut til å verta framifrå mykje til mann når han vart fullvaksen. Det vert fortalt at vetteren gjekk utan noko større hende, heilt til dei skulde til tings. Steintor sa at han ikkje visste kva han skulde finna på til råd for desse felagom; han vilde ikkje ha deim med seg på tinget, men tykte ikkje det var godt å ha deim heime heller, medan tinget var. Nokre få dagar fyre tinget møttest han og Atle. Då spurde Atle korleis han vilde syta for gjestom sine i tingdagane. Steintor sa at han ikkje visste kvar han skulde gjera av deim, soleis at han kunde vera ottelaus for deim: «dersom ikkje du vil taka deim.» Atle mælte: «Lova vil eg å taka imot desse mennene.» — «Då gjer du rett,» sa Steintor. Atle mælte: «So langt eg rekk, skal eg gjeva den hjelpi du ynskjer.» Steintor mælte: «Eg lit fullt og fast på deg i so måte.»

18.

Etter dette fer Håvard og felagane hans burt i lag med Atle, og kjem til Otradal, og Atle tek imot Håvard med båe hender. Det skorta ikkje på det dei trong til, og han gjorde eit gildt gjestebod. Dei var ti våpenføre menn. Atle rudde bui, og stelte til senger åt deim og hengde upp våpni deira, og budde alt på det beste der. Men Steintor bodsender folk, so det skorta ikkje på vener eller frendar; hovdingar òg var han i mågskap med. Han reid til tings med tri hundrad mann, alt saman folk i hans tinglag, vener, frendar og mågar.

19.

Torarin heitte ein mann som var gode vest i Dyrafjorden, ein stor hovding og noko til års; han var bror åt Tjodreks-sønene, men mykje meir tenkt og klok enn hine. Han hadde spurt dråpet på brørne og frendane sine og tykte det var hogge nær innåt han, og han meinte ikkje han kunde halda seg utanfor i denne saki, der ettermålet låg mest på honom. Og fyrr folk rid til tings, stemner han til seg menn rundt i Dyrafjorden, og der han hadde vener og frendar.

Dyre heitte ein mann, som var næst største hovdingen der; dei var mykje gode vener, han og Torarin gode. Son hans heitte Torgrim, og han var fullvaksen mann då dette var. So er sagt um honom, at han var stor og sterk, trollkunnig og mangvis, og fór mykje med galder.

Torarin bar no upp denne saki for venom sine, og dei stemnde alle eitt i det, at Torarin og Dyre skal rida til tings med tvo hundrad mann; men Torgrim Dyreson baud seg til å drepa Håvard og alle dei frendane og felagane. Han sa han hadde spurt at Steintor på Øyre hadde halde deim um vetteren, og lova deim rett på dei som reiste ettermål mot dei frendane. Torgrim sa seg å vita at Steintor hadde ride heimantil med stort fylgje, men at frendane og felagane var komne til Otradal til Atle vesling, mågen hans Steintor; «og inkje skal vera i vegen for å drepa deim alle saman, mann for mann.» Dei tek då den rådi, at Torgrim rid heimantil med attan mann. Det vert ingenting fortalt um ferdi deira, fyrr dei kjem til garden hans Atle i Otradal. Det var tidleg um morgonen, og dei rid nede i ein liten dal, so ingen kunde sjå deim frå garden. Torgrim bad deim stiga av hestane; han vart so svevnug, sa han, so han slett ikkje kunde sitja på hesten. Dei gjer då so: lèt hestane beita. Men Torgrim breidde ein feld yver hovudet på seg og sovna, og bar seg ille i svevnen.

20.

No er det å fortelja um kva dei tek seg til heime på Otradal. Dei søv i utburet um natti, soleis som dei pla. Um morgonen vakna dei med di Atle bar seg fælt i svevnen, so ingen av deim kunde få sova; for han kasta seg rundt, og blés, og slo og spente i sengi både med hender og føter, til Torve Valbrandsson sprang upp og vekte honom, og sa at ingen kunde få sova, slikt ulæte som han gjorde. Atle reiste seg i sæte og strauk seg yver skallen. Håvard spør um han hadde havt noko draumsyn. Han sa det var ikkje fritt for det: «Eg tykte at eg gjekk ut or buret og såg syttan vargar i fylgje sprang sunnantil på vollen; men fyre vargom sprang der ei revtik; det var so sløgt eit kvikende at eg aldri slikt hev sét; ho var øgjeleg og ilskleg og glirte rundt ikring og hadde augo burti alt; og alle dyri såg hækne ut. Men då dei var komne heim til garden, vekte Torve meg; men eg veit visst, at dette er manne-fylgjor; la oss stå upp straks.» Atle gjorde som hans vis var, sprett upp og riv på seg trøya, og ut so snøgg som ei pil.

Men dei andre tek våpni og klædi sine og budde seg som best. Og då dei var vel ferdige, kom Atle inn att, og då hadde han fenge sterk brynje på, og hadde eit nake sverd i handi. Då mælte Atle: «Det er likt til at dette skal gå soleis som mange hev tymta på: at det ikkje dugde for Steintor måg å lata dykk koma her ned. No bed eg um det, at de lét meg skipa det heile for oss. Mi fyrste råd er då, at me gjeng ut under husveggen og ikkje lét oss stinga her inne, og det med må de koma i hug, at de ikkje flyr, kor det so gjeng.» Dei segjer at so skal det vera.

21.

So er det å fortelja um, då Torgrim vaknar; han hadde vorte varm. «No hev eg vore framme på garden ei stund,» sa han, «og det gjeng so reint i tunn for meg at eg hev ikkje greide på meg; men like vel skal me gå fram på garden. Eg tenkjer me skal brenna deim inne; det synest meg kunna vera snarast frå seg gjort.» Dei tek no våpni sine og gjeng fram på vollen. Og då Atle og hans fylgje såg deim, sa han: «Det er min tanke, at der kjem dyrfjordingar, og i brodden for deim Torgrim Dyreson, som er den verste og mest trollkunnige mann i heile Dyrafjorden. Dei er beste vener med Torarin, som hev ettermålet etter brørne sine. Eg etlar meg mot Torgrim, endå det ser urimeleg ut; men deg, Håvard, etlar eg å gå imot tvo; du er røynd og ei dugeleg kjempe; Hallgrim frenden etlar eg tvo av dei likaste; Torve og Øyolv Valbrandssøner etlar eg fire, og Odd og Tore Torbrandssøner like eins fire; Grim og Torstein Torbjørnssøner etlar eg tri; men Torhall og hus-karen min etlar eg kvar sin.» Då Atle hadde skipa alt til som han vilde, kjem Torgrim og fylgjet hans sunnantil fram mot husi. Dei ser no, at der er det annarleis fyrebutt enn dei venta; der stend det menn med våpen, ferdige til å taka imot deim. Då mælte Torgrim: «Kven veit um ikkje Atle, den kraken, er klokare enn me tenkte; men like vel skal me gå imot deim med eitt.» Mennene set no på, soleis som det var avgjort. Fyrste åtaket var at Atle den vesle renner på Torgrim og høgg til honom tvihendes med sverdet; men det beit ikkje. Dei hogst ei stund; men det beit ikkje på Torgrim. Då mælte Atle: «Du er meir lik til troll enn til mann, med di jarn ikkje bit på deg!» Torgrim svara: «Kor kann du gjera deg so djerv å tala um slikt? for i stad hadde eg då so godt drag på deg og hogg til; men det beit ikkje på den stygge skolten din.» Atle ser no at det ikkje vert noko av på denne måten; so kastar han sverdet og spring inn på Torgrim og legg honom i bakken. No hev han ikkje sverdet hjå seg, men han veit at hine er mange fleire; då kjem han på det, at han bøygjer seg nedåt Torgrim og bit sund barken på honom; og etterpå dreg han honom dit som sverdet hans ligg, og skjer av honom hovudet. Då ser han upp, og vert var at Håvard hev felt den eine av deim han hadde imot seg. Atle spring fyrst dit, og dei skifter ikkje hogg lenge, fyrr den andre fell. Hallgrim hadde drepe båe deim som han hadde mot seg, og Torve like eins; Øyolv hadde drepe den eine av deim han hadde mot seg; Tore og Odd hadde drepe tri, men ein var att; Torstein og Grim hadde felt tvo, men ein var att; Torhall hadde drepe sin motmann; men huskaren hadde ikkje drepe sin. Håvard bed deim stana. Då mælte Torstein Torbjørnsson: «Ikkje skal far min få spyrja det vest på Raudasand, at me brør ikkje vinn med vårt lage som andre menn»; han spring imot ein av deim med øksi i vêret og set henne i hovudet på honom, so han fekk bane med det same. Atle spurde no kvifor han ikkje skulde drepa deim alle saman. Håvard sa at det ikkje vilde vera til noko gagn. Atle sette seg og bad deim leida karane fram åt honom. Han raka av deim alt håret og smurde deim inn med tjøre; so tok han kniven sin or slira og skar øyro av deim alle og sa. at soleis merkte kunde dei fara til Dyre og Torarin; han la det attåt, at no vilde dei kanskje minnast at dei hadde funne Atle den vesle. So fer dei der ifrå, tri i talet; men då dei kom, var dei attan i lag, og alle frøkne og vel budde. Då kvad Håvard ei vise:

«Raust gav me ramnen mette.

Rådleg no i vest og

auster til Isafjords hæve

kjempor ordet gjeng um

hermenn som fór yver fjord til

fræge våpenleik. Men

Valbrands søner i vissa

ikkje slikt vil vyrda.»

Etter dette gjeng dei stad og jordar deim som er falne; sidan tok dei seg den ro og kvild dei trong.

22.

No må me taka til med det, at folk kjem til tings; det vart folksamt der. Der var mange og velvyrde hovdingar; soleis var Gjest Oddleivsson der, Steintor på Øyre, og Dyre og Torarin. Dei tala då um heile saki. Steintor var målsmann for Håvard og hans vener. Han baud semje for deim og skaut saki inn under Gjest Oddleivsson; han kjende best til det heile, sa han. Og med di dei andre visste kva dei hadde fyrebutt, gjekk dei gjerne med på det. Då mælte Gjest: «Sidan dei vil det båe partar, at eg skal hjelpa til, so skal eg ikkje drygja med det. Fyrst skal eg då taka det som me tala um fyrre sumaren: dråpet på Olav Håvardsson, og det set eg til tri mannsbøter; det kann gå upp i upp med dråpet på Sturla og Tjodrek og Ljot, som var drepne saklause å kalla; men Torbjørn Tjodreksson skal liggja ubøtt for si urettvise skuld, og for mange uhøyrde tiltak som han hev gjort både mot Håvard og mot mange andre. Like eins skal brørne Vak og Skarv liggja ubøtte; men dråpet på Brand den sterke skal gå upp i upp med dråpet på Ån, fosterfar hans Hallgrim. For fylgjesmannen til Ljot på Måneberg, som Håvard og hans folk drap, skal dei leggja ei mannsbot. So er det dråpet på Ljot: for det kann eg ikkje setja nokor bot; det er audsynt for alle kor urettvis Ljot hev vore mot Torbjørn og alle andre som han hev kunna koma til med. Det gjekk etter det som rett var, når tvo born kunde drepa ei slik kjempe som Ljot. Torbjørn skal ha til full eige heile den engi som dei tvo åtte ihop. Men til trøyst for Torarin skal desse mennene fara ut or landet: Hallgrim Åsbrandsson, Torve og Øyolv Valbrandssøner, Tore og Odd Torbrandssøner og Torstein og Grim Torbjørnssøner; og med di du er gamal, Torarin, skal dei ikkje koma hit ut att fyrr dei fær spurt at du er avliden. Men Håvard skal flytja sin bustad og ikkje vera i denne fjordungen av landet, og Torhall frenden hans like eins. Eg vil de skal gjera full semje, og det skal vera utan svik på nokor av sidom.» Etter dette gjekk Steintor fram og tok ved semja for Håvard og alle hans felagar på dei skilordi som Gjest hadde fyresett; og so la han det hundradet i sylv, som skulde ut. Torarin og Dyre gjeng viljugt inn på alt, og lést vera velnøgde med avgjersla.

Men då saki var avgjord, kjem øyrelausingane på tinget, og fortel so alle høyrde, det som var hendt på ferdi deira. Alle tykte dette var store tidender, men vel til høves like vel. Folk tykte Torgrim hadde synt stor fiendskap, men fenge lika for det. Då mælte Gjest: «Det er då sannast å segja, at de frendar er framum anna folk i vondskap og skarveferd; eller korleis kunde du finna på dette, Torarin, å låst vilja semjast, men fara med so løynske råder? Sidan eg alt fyrr hev avgjort saki so lempeleg for deg, so lèt eg det no verta ståande med det som er gjort og sagt, endå de Torarin og Dyre var vel verde at avtalen vart gjord utum inkje for dykk, so uærleg de hev fare. Men det skal de ha att for dette, at aldri skal eg stydja dykk i nokor sak meir. Men du, Steintor, fær slå deg til tols med dette; for heretter skal eg hjelpa deg, kven du so hev sak med; du hev i dette bore deg so du hev ære av det.» Steintor sa at Gjest fekk rå mest i so måte; «eg tykkjer no hine er verst farne, dei som hev mist mange menn, og æra attpå.»

Etter det sluttar dei tinget. Gjest og Steintor skilst i stor venskap; men Torarin og Dyre var ovleg misnøgde. Då Steintor kom heim til Øyre, sende han bod etter deim som var i Otradal. Og då dei møtest, fortel dei kvarandre kva som hadde hendt deim. Dei tykte alt hadde vendt seg til det beste. Dei takka Steintor for fyregangen, og sa at Atle mågen hans hadde vore ein god mann for deim, og fortalde kor mannsleg han hadde gjenge fram, og sa at han var ei ovdjerv kjempe. Det var då stor venskap millom mågom. Og sidan vart Atle halden for ein framifrå gjæv og djerv mann, kvart han kom.

23.

So fer Håvard og alle hans fylgjesmenn heim til Isafjord; og det var med stor fagnad at Bjargøy tok imot honom, og federne tok imot sønene; dei tyktest ha vorte unge andre gongen.

No tek Håvard den rådi, at han lagar til og gjer eit stort gjestebod. Han hadde store og gilde hus, og det skorta ikkje på noko slag. Han bed då Steintor på Øyre og Atle, mågen hans, og Gjest Oddleivsson og alle sine mågar og frendar. Det vart ei heil mengd med folk og eit grust lag; dei vert der ei vike alle saman, i glede og gaman. Håvard var grunnrik på allslags eige; og då laget slutta, gjev han Steintor tretti gjeldvêrar og fem uksar, og skjold og sverd, og ein gullring som var ein gild eignelut. Gjest Oddleivsson fekk tvo gullringar og ni uksar. Atle bonde òg fekk gode gåvor; like eins gav han Valbrandssønene, Torbrandssønene og Torbjørnssønene og alle dei andre gåvor av beste slaget, sume gav han våpen og sume gav han andre gode ting. Hallgrim frenden hans fekk sverdet Gunnloge og heil herbunad, mykje god. Han takka deim alle for godt fylgje og mannsleg framgang. Gode gåvor gav han alle deim han hadde bede dit; for det vanta korkje gull eller sylv.

Og etter dette gjestebodet rid Steintor heim til Øyre, og Gjest til Bardastrand og Atle til Otradal. Dei skildest no alle i den største kjærleik. Men dei som skulde fara ut or landet, fer vest til Vadil, og tek ut der ifrå um sumaren. Det gjeng deim vel, og dei kjem til Noreg. Der rådde Håkon Jarl den tidi. Dei var der um vetteren; men um våren fær dei seg skip, fer i viking og vart mykje vidspurde. Dette dreiv dei med i nokre år. Men so var Torarin avliden, og dei fór ut til Island att. Dei vart namngjetne menn; og det er lange sogor um deim her i landet og vida andre stader. Men her skal me ikkje fortelja meir um deim.

24.

So er sagt um Håvard, at han selde eignene sine, flutte til Svarvadardal og upp i ein dal som heiter Uksedal; der sette han bu og vart der nokre år; den garden kalla han Håvardsstad.

Og nokre år seinare fekk Håvard spurt den tidendi at Håkon Jarl var avliden, men at kong Olav Tryggveson var komen der til landet og hadde vorte einvaldskonge yver Noreg, og at han forkynte ei ny og sann tru. Og då Håvard høyrer dette, løyser han upp heimen sin og reiser frå landet med Bjargøy og Torhall frenden sin. Dei kjem og finn kong Olav, og han tek godt imot deim. Då vart Håvard døypt med heile fylgjet sitt, og dei var der um vetteren og hadde god umgang med kong Olav.

Den vetteren døydde Bjargøy; men Håvard og Torhall frenden hans fór ut til Island um sumaren. Håvard hadde med seg ut mykje kyrkjetimber. Han sette bu nedst i Torhallsdal, og bur ikkje lenge der fyrr han vert sjuk. Då kalla han åt seg Torhall frenden sin og mælte: «No er det kome til det med meg, at eg hev fenge sott som vil verta helsotti mi. Det er min vilje, at du skal taka arven etter meg; det unner eg deg godt; du hev tent meg trutt og vore meg til stor hjelp. Du skal flytja upp i øvre Torhallsdalen og byggja ei kyrkje der; og attved henne vil eg verta gravlagd.» Og då han hadde sagt alt fyre soleis som han vilde, døydde han lite seinare.

Torhall drygde ikkje, men gjorde seg ferdig og flutte upp i dalen og bygde der ein drusteleg gard, som han kalla Torhallsstad. Han fekk ei god gifte, og det er mange ætta ned frå honom. Her budde han til sin alderdom. So er sagt, at då kristendomen kom til Island, lét Torhall byggja ei kyrkje på garden sin, av det timberet som Håvard førde med seg; det var eit prydeleg hus, og Håvard vart gravlagd der ved kyrkja. Det tykte folk, at han hadde vore ein framifrå hæv mann.

Og med det endar me denne soga.

u

nunununununununununununununununununu

Soga um laksdølerne

tutututututututututututututututututu

1. Ætti hans Kjetil flatnev[1].

KJETIL flatnev, son av Bjørn buna, var ein megtug og ættstor herse i Noreg; han budde i Raumsdal i Raumsdølafylke, millom Sunnmøre og Nordmøre. Kjetil flatnev var gift med Yngvild, dotter åt ein framifrå mann som heitte Kjetil vêr. Dei hadde 5 born, 2 søner og 3 døtrar. Sønerne var Bjørn den austrøne[2] og Helge bjolan; døtrarne var Torunn hyrna, Unn den djuprike og Jorunn mannvitsbrekka. Torunn hyrna vart gift med Helge den magre, son åt Øyvind austmann[3] og Rafarta, dotter åt Kjarfal irarkonge. Unn den djuprike vart gift med Olav den kvite, son åt Ingjald, son åt Frode den frøkne, som Svertingssønerne drap. Jorunn mannvitsbrekka vart mor åt Kjetil fivlske, som tok land i Kirkjubø; son hans var Åsbjørn, far åt Torstein, far åt Surt, far åt Sighvat logsogumann.

2. Kjetil flatnev og Harald hårfagre.

Den tid Kjetil vart gamall, voks rike åt kong Harald hårfagre upp, so ingen fylkeskonge elder annan stormann kunde halda seg i lande, minder han rådde for rangen deira. Då no Kjetil fekk spurt at kong Harald hadde etla honom same kår som andre stormenner: å hava frendarne sine ubøtte og endåtil sjølv verta gjort til leiglending, då stemnde han frendarne sine til ting og sagde: „De kjenner til kva eg hev havt med kong Harald å gjera, so eg tarv ikkje gjeta meir på det; men det gjeld meir um å finna råd for den vanden me no er komne i. Eg hev spurt for visst, at kong Harald er vår fiende; frå honom hev me inkjenoko godt å venta. So vidt eg ser, hev me berre tvo kår: å røma lande elder verta drepne, kvar i sitt rom. Eg er mest huga på same dauden som frendarne mine; men ikkje vil eg leida dykk i so stor ein fåre utan å spyrja dykk fyrst, for eg kjenner huglynde åt frendom og venom mine, at de vil ikkje skilja dykk frå oss, um det og skal røyna noko på å fylgja meg.“ Bjørn Kjetilson svara: „Eg skal snøgt segja ifrå, kva eg vil. Eg vil gjera som gjæve menner hev gjort fyrr, og røma dette lande. Eg tykkjer ikkje eg veks av di, um eg bider her heime på trælarne hans kong Harald og læt dei jaga oss frå eignom våre elder reint drepa oss.“ Desse ordi vart mottekne med fagnadrop, og dei tykte det var karsleg tala. Dei vart samstelte um det, at dei skulde fara utor lande; for sønerne hans Kjetil talde mykje til, og ingen mælte imot. Bjørn og Helge vilde fara til Island, for dei hadde spurt mykje gildt derifrå; dei sagde der var godt for jord, som dei kunde få for inkjenoko, der rak mykje kval inn til lande, der var laksefiskje, og anna fiskje var der heile åre um. Men Kjetil sagde: „Til den fiskjestaden kjem eg aldri på mine gamle dagar,“ og kom då fram med si meining, at han vilde helder fara i Vesthave, der han likte seg godt og var vel kjend lange leider, av di han hadde herja der vidt umkring.

3. Kjetilssønerne og Helge magre fer til Island.

Etter dette heldt Kjetil eit stort gjestebod; då gifte han Torunn hyrna, dotter si, med Helge den magre, som fyrr sagt. So budde han seg til ferdi si vestyver have. Unn, dotter hans, fór med honom, og mange andre av frendom hans. Kjetilssønerne og Helge magre, mågen deira, fór same sumaren til Island. Bjørn Kjetilson kom med skipe sitt vest i Breidafjorden; han siglde innetter fjorden nær det søre lande, til dei kom einstad der ein fjord skar seg inn i lande; på nese innan-for fjorden var eit høgt fjell, og lite frå land låg der ei øy. Bjørn sagde dei skulde dvelja der ei tid. Han gjekk på land med nokre menner og reika frammed sjøen; der var ikkje langt millom fjell og fjøra; han tykte der var byggjande. Der fann Bjørn høgsætestolparne sine i ei vik, der dei hadde reke inn; dei tykte då dei hadde fenge synt seg bustaden. Sidan tok Bjørn åt seg alt lande millom Stavå og Raunfjorden og bygde den garden som sidan heiter Bjarnarhavn. Han var kalla Bjørn den austrøne. Kona hans var Gjavlaug, dotter åt Kjallak den gamle; sønerne deira var Ottar og Kjallak; son hans Kjallak var Torgrim, far åt Viga-Styr og Vermund, og dotter hans Kjallak heitte Helga, som vart gift med Vestar på Øyre, son åt Torolv bladraskalle, som tok Øyre; son deira var Torlåk, far åt Steintor på Øyre. Helge bjolan kom med skipe sitt sør i lande; han tok heile Kjalarnes millom Kollafjorden og Kvalfjorden og budde på Esjuberg til sin alderdom. Helge magre kom med sitt skip nord i lande; han tok heile Øyjafjorden millom Siglunes og Røynesnes og budde på Kristnes. Frå Helge og Torunn er Øyfjordinga-ætti komi.

4. Kjetil flatnev og ætti hans i Skotland.

Kjetil flatnev kom med skipe sitt til Skotland og vart godt motteken av hovdingom, av di han var ein namngjeten og storætta mann, og dei baud honom der dei kår som han vilde. Kjetil slo seg ned der med alt frendefolke sitt, so nær som Torstein, dottersonen hans; for han gav seg straks på herferd og herja vidt umkring i Skotland og fekk jamnan siger. Sidan gjorde han forlik med skottarkongen og fekk halve Skotland og vart konge yver. Han vart gift med Turid Øyvindsdotter, syster åt Helge magre. Skottarne heldt ikkje lenge forlike, for dei sveik honom mot all folkerett. Are Torgilson den frode segjer um Torstein at han fall på Katanes. Unn djuprike var på Katanes, då Torstein, son hennar, fall, og då ho spurde det, at Torstein var fallen og far hennar dåen, då trudde ho ikkje ho kunde få nokor uppreising der. Då fekk ho løynleg bygt ein knarr i skogen og hadde all rikdomen sin um bord. Ho fekk med seg alle dei frendarne sine der som enno var i live. So segjer folk, at dei knapt veit døme på at eit kvinnfolk hev kome seg burt frå ein slik ufred med so mykje gods og so stort eit fylgje. Av di kann ein sjå at ho hev vore framifrå til kvinna. Ho hadde og med seg mange store og høgætta menner; den gjævaste av dei var Koll, som var herse. Ein annan høgætta og stor mann, som var med Unn på ferdi, var Hord. Unn siglde åt Orknøyom og dvalde der ei liti rid. Der gifte ho burt Groa, den eine dotteri hans Torstein raude; ho vart mor åt Greilod, som vart gift med Torfinn jarl, son hans Torv-Einar jarl, son hans Ragnvald Mørejarl; son deira var Lodve, far åt Sigurd jarl, som var far åt Torfinn jarl, og frå honom kjem heile Orknøyjarla-ætti. Deretter heldt Unn med skipe sitt til Færøyom og dvalde noko der; der gifte ho hurt Olov, den andre dotteri hans Torstein; frå dei kjem den gjævaste ætti der i lande, som dei kallar Gotuskjeggerne.

5. Unn djuprike fer til Island. Dala-Koll i Laksådalen.

No budde Unn seg til å fara frå Færøyom, og gjorde kunnigt for skipsfolke sitt, at ho etla seg til Island; ho hadde med seg Olav feilan, son hans Torstein raude, og dei ugifte systrarne hans. Deretter sette ho til havs, og det gjekk vel med yverferdi, til dei kom sunnanfor lande ved Vikråskeid; der vart skipe sundbrote; men alt folke og godse vart berga. Då fór ho til Helge, bror sin, med 20 mann; han gjekk imot henne og baud henne til seg med 10 mann. Ho vart vreid og svara at ho ikkje hadde visst han var so lite til mann, og fór derifrå. No etla ho seg til Bjørn, bror sinn, i Breidafjorden; men då han fekk spurt at ho kom, fór han imot henne med mange menner og helsa henne velkomi og baud henne til seg med alt mannskape hennar; for han kjende syster si og visste at ho var storfelt. Det likte ho godt og takka honom for det stormannslege bode. Ho var der um vinteren og livde stort; for Bjørn hadde nok å taka av og spara ikkje på det. Um våren fór ho yver Breidafjorden og kom til eit nes, der dei åt dagverd; det vart sidan kalla Dogurdarnes og gjeng ut frå Medalfellsstrandi. Sidan heldt ho med skipe sitt innetter Kvamsfjorden og kom der til eit nes, der dei vart liggjande ei rid; der tapte Unn kamben sin, og soleis vart det heitande Kambsnes. Deretter fór ho um alle Breidafjordsdalarne og tok seg land so vidt ho vilde. Sidan heldt ho med skipe sitt inn i fjordbotnen, og der var høgsætestolparne hennar rekne i land; ho tykte då det var greidt å vita, kvar ho skulde taka bustad. Ho bygde då den garden som sidan heiter Kvam, og busette seg der. Same våren som Unn sette bu i Kvam, fekk Koll Torgjerd, dotter hans Torstein raude; det gjestebode kosta Unn og gav Torgjerd heile Laksådalen i heimanfylgja. Koll busestte seg der sunnanfor Laksåi; han var ein mann som hadde godt vit på å koma seg fram. Son deira var Hoskuld.

6. Landnåme hennar Unn. Døtrarne hans Torstein raude.

Deretter gav Unn fleire menner av landnåme sitt[4]. Hord gav ho heile Hordadal ut til Skråmulaupså; han budde på Hordabolstad og vart ein merkeleg mann og fekk ei stor ætt etter seg. Son hans var Åsbjørn den rike, som budde på Åsbjørnstad i Ørnolvsdal; han fekk Torbjørg, dotter åt Midfjord-Skjegge; dotter deira var Ingebjørg, som fekk Illuge den svarte, og sønerne deira var Hermund og Gunnlaug ormstunga. Den ætti vert kalla Gilsbakkingarne. Unn sagde til mennerne sine: „No skal de få løn for arbeide dykkar; det skortar oss no ikkje på råd til å betala dykk dykkar stræv og godvilje. De veit at eg hev gjeve fri den mannen som heiter Erp, son åt Meldun jarl; det var langt ifrå at eg vilde ein so storætta mann skulde bera trælenamn.“ Deretter gav Unn honom Saudafellsland millom Tunguå og Midå; borni hans var Orm og Åsgeir og Gunnbjørn og Halldis, som vart gift med Dala-Alv. Sokkolv gav ho Sokkolvlsdal, der han budde so lenge han livde. Hunde heitte ein mann som ho hadde gjeve fri; han var skotsk av ætt; honom gav ho Hundadal.

Osk heitte den fjorde dotteri åt Torstein raude; ho vart mor åt Torstein surt den spake, som fann upp sumar-auken[5]. Torhild heitte den femte dotteri åt Torstein; ho vart mor åt Alv i Dalom, og mange er dei som reknar ætti si frå honom. Dotter hans var Torgjerd, som vart gift med Are Mårsson på Røykjanes, son åt Mår Atleson, son åt Atle den skjalge[6] og Bjørg Øyvindsdotter, syster åt Helge den magre; frå dei er Røyknesingarne komne. Vigdis heitte den sétte dotteri åt Torstein raude; frå henne kjem Hovdamennerne i Øyafjorden.

7. Dauden hennar Unn, Hoskuld Kollsson. Torgjerd fer til Noreg.

Olav feilan var den yngste av bornom hans Torstein. Han var stor og sterk, væn og ein framifrå dugande kar. Honom vyrde Unn framfyre alle andre menner, og difor lyste ho til, at ho etla honom alle eigner etter seg i Kvam. Unn var no so gamall at alderen hadde teke mykje på henne. Ho kalla Olav feilan åt seg og sagde: „Eg tykkjer du skulde setja bu sjølv og gifta deg, frende!“ Olav tok det vel upp og sagde han vilde lita på hennar umtanke med den saki. Unn sagde: „Eg hev tenkt det var best, at brudlaupe ditt vart no i sumar, men sist på sumaren; for då er det lettast å få i alt det som skal til, og då er det meir von at venerne våre kann koma mykje mannsterkare. For eg trur dette vert det siste lage eg kjem til å halda.“ Olav sagde: „Detta er vel tala; men den som eg vil hava til kona, skal ikkje rana frå deg korkje godse ditt elder styringi.“ Same hausten fekk han Olav feilan Alvdis til kona; brudlaupe deira stod i Kvam. Unn kosta mykje på lage; for ho let bjoda stormenner vidt umkring frå andre sveiter[7]. Ho bad brørarne sine, Bjørn og Helge bjolan, og dei kom og hadde mange med seg. Dala-Koll, mågen hennar, kom ôg, og Hord frå Hordadal og mange andre stormenner. Det vart eit framifrå stort lag, og endå kom det ikkje på langt nær so mange som Unn hadde bede; for Øyfjordingarne hadde lang veg å fara. Alderen hadde då teke so hardt på Unn, at ho ikkje var uppe fyrr ved middagstid, og ho lagde seg tidleg. Ingen fekk lov å spyrja til henne frå ho hadde gjenge i seng um kvelden og til ho var klædd um dagen, og um nokon spurde korleis det var med henne, svara ho vreidt. Denne dagen sov Unn i lengste lage; men ho var då på fotom likevel, då gjesterne kom, og gjekk imot dei og tok sømelegt imot frendarne og venerne sine, og sagde det var snildt gjort av dei, at dei hadde kome den lange vegen. Ho nemnde serleg Bjørn og Helge, men sagde og at ho vilde takka alle dei andre som var komne. So gjekk ho inn i skålen[8], og ein stor flokk fylgde henne. Og då alle hadde fenge seg sess, vanta der ikkje ord um dette lage, kor stort og gildt det var. Då sagde Unn: „Bjørn, bror min, og Helge og dei andre frendarne og venerne våre tek eg til vitne på dette: denne garden, med all den bunaden som de no kann sjå, gjev eg Olav, frenden min, til odel og eige.“ Deretter stod ho upp og sagde ho vilde gå til soverome sitt, og bad dei alle moroa seg som dei best vilde, og baud at ålmugen skulde få munngåt[9] å moroa seg med. Det er sagt, at Unn hev vore både høg og trek; ho gjekk med faste stig inn gjenom skålen, og alle sagde ho var ei vyrdeleg kona enno. Dei drakk utyver kvelden, til dei tykte det var tid til å sova. Men dagen etter gjekk Olav feilan til soverome hennar Unn, og då han kom inn der, sat Unn uppe ved hovudgjerdi og var dåi. Olav gjekk då åt skålen og fortalde det som var hendt, og folk tykte det var merkelegt som Unn hadde halde vyrdnaden sin til det siste. No vart brudlaupe hans Olav og arveøle hennar Unn drukke samstundes, og den siste dagen i lage vart Unn flutt til den haugen som var tillaga til henne. Ho vart lagd i eit skip i haugen, og mykje gods med henne, og so vart haugen attkasta. Olav tok då ved garden i Kvam og alt godse, med samtykkje av dei frendom sine som då var hjå honom. Då lage var slutt, gav han dei gjævaste menner store gåvor fyrr dei fór.

Olav vart ein megtug mann og ein stor hovding; han budde i Kvam so lenge han livde. Borni hans med Alvdis var Tord gjelle, Tora, Helga og Tordis. Tord gjelle vart gift med Rodny, dotter åt Midfjord-Skjegge; sønerne deira var Øyolv den grå, Torarin fylsenne[10] og Torkjel kugge. Tora vart gift med Torstein torskabit, son åt Torolv mortrarskjegg; sønerne deira var Bork den digre og Torgrim, far åt Snorre gode. Helga vart gift med Gunnar Livson; døtrarne deira var Jofrid, som fyrst vart gift med Torodd, son hans Tungu-Odd, og sidan med Torstein Egilson, og Torunn, som vart gift med Herstein, son hans Torkjel Blundkjetilson. Tordis, den tridje dotteri hans Olav feilan, vart gift med Torarin Ragebror logsogumann.

Medan Olav budde i Kvam, fekk Dala-Koll, mågen hans, sott og døydde. Hoskuld, sonen hans Koll, var ung då faren døydde, men var mykje meir framkomen i vit enn ventande var etter alderen. Han var både ein væn og dugande mann. Han tok farsarven og garden som Koll hadde butt på, og som no fekk namn etter Hoskuld og vart kalla Hoskuldstad. Han vart straks vensæl, for han fekk god studnad både av frendar og dei venom som Koll, far hans, hadde vunne seg. Torgjerd Torsteinsdotter, mor hans Hoskuld, var enno ung og framifrå væn. Ho leiddest ved Island, etter Koll var dåen. Ho segjer difor åt Hoskuld, son sin, at ho vil fara or lande med den parten av godse som hennar var. Hoskuld tykte det Var ille dei skulde skiljast, men sagde likevel han vilde ikkje gjera henne meir imot i detta enn i anna. Deretter kjøpte han åt mor si halvt i eit skip som stod på Dogurdarnes. Torgjerd drog då dit og hadde mykje gods med seg; deretter siglde ho til havs, hadde lukka på ferdi og kom til Noreg. Ho hadde i Noreg mykje av ætti si og mange gjæve frendar; dei tok vel imot henne og baud henne alt ho vilde taka av dei, og ho tok vel imot bode og sagde at ho etla å busetja seg der i lande. Torgjerd vart ikkje lenge enkja; ein mann som heite Herjolv fridde til henne; han var lendermann, rik og velvyrd: han var ikkje væn, men stor og sterk, og karsleg såg han ut, og framifrå stridfør var han. Av di Torgjerd var enkja, skulde ho sjølv svara på detta; ho gjorde som frendarne hennar vilde, og drog seg ikkje undan, men gifte seg med Herjolv og flutte heim åt honom. Det gjekk godt millom dei. Torgjerd synte snart at ho var ei dugande kvinna, og Herjolv kom seg no so mykje betre upp enn fyrr og vart mykje gjævare mann, då han hadde fenge ei slik kona som Torgjerd.

8. Rut Herjolvson. Torgjerd kjem att til Island.

Herjolv og Torgjerd hadde ikkje vore lenge saman fyrr dei fekk ein son; han vart aust med vatn og fekk namne Rut. Han voks upp og vart tidleg stor og sterk; han var betre vaksen enn alle andre menner, høg og herdebreid, smal um live og godt lema på hender og føter. Rut var den vænaste mannen ein kunde sjå, liksom Torstein, morfar hans, og Kjetil flatnev hadde vore, og han var ein dugande mann i alle måtar. Herjolv fekk sott og døydde, og folk tykte det var stor skade. Då fekk Torgjerd hug til Island; ho vilde vitja Hoskuld, son sin, for ho elska honom framfor alle andre. Rut vart att hjå frendom sine og hadde det godt der; men Torgjerd drog til Island og kom til Laksådal til Hoskuld. Han tok imot mor si som han best kunde; ho hadde stor rikdom på gods og var hjå Hoskuld so lenge ho livde. Nokre vintrar etter vart ho sjuk og døydde og vart lagd i haug. Hoskuld tok alt godse, men det halve høyrde Rut, bror hans, til.

9. Hoskuld og Jorunn.

Den tidi rådde Håkon Adalsteinsfostre for Noreg. Hoskuld var hirdmannen hans og ein namngjeten mann både i Noreg og på Island.

Bjørn heitte ein mann; han budde i Bjarnarfjorden, der han hadde teke seg land; etter honom hev den fjorden fenge namn som skjer seg inn i nordaust frå Steingrimsfjorden, berre med ein hals imillom. Bjørn var både storætta og rik. Ljuva heitte kona hans. Dotter deira var Jorunn, ei væn og storfelt kvinna, og som hadde framifrå godt vit. Ho vart haldi for det beste gifte i alle vestfjordom. Denne kvinna, fekk Hoskuld høyrt gjete, og det med, at Bjørn var den beste bonden i alle Strendom[11]. Hoskuld reid heimanfrå med 10 mann og kom til Bjørn bonde i Bjarnarfjorden. Han vart godt motteken, for Bjørn visste god greida på kven mann han var. Hoskuld bar fram bøni si, og Bjørn gav honom eit godt svar; han tykte dotter hans kunde ikkje verta betre gift, sagde han; men han vilde lata henne sjølv råda. Då Jorunn vart spurd, svara ho soleis: „Alt det eg hev spurt um deg, Hoskuld, er slikt at eg vil svara godt på dette, for eg trur ikkje den kvinna vil lida naud som fær deg til mann; men far min skal avgjera det likevel, for eg vil samtykja i det som han vil.“ Anten no detta varde lenge elder stutt, so vart då enden den, at Jorunn vart fest til Hoskuld med mykje gods; brudlaupe skulde stå på Hoskuldstad. Hoskuld reid heim, og vart heime til dess gjestebode skulde vera. Då tidi kom, drog Bjørn nordantil med gildt fylgje; Hoskuld hadde og mange som han hadde bode, både vener og frendar, og der vart eit gildt lag. Då lage vart slutt, drog alle heim til sitt med god venskap og sømelege gåvor. Jorunn Bjørnsdotter vart att på Hoskuldstad og tok ved hushalde der med Hoskuld, og det synte seg snart på stelle hennar, at ho var klok og hadde godt fyre seg og kunde mykje; men so var ho nokolite stor på det og. Samlive millom henne og Hoskuld var godt; men dei var ikkje mykje saman til kvardags. Hoskuld vart no ein stor hovding; han hadde mykje å segja og lagde seg mykje frami, og det skorta honom ikkje på gods; han vart ikkje i nokon måte mindre mann enn Koll, far hans, hadde vore. Hoskuld og Jorunn hadde ikkje livt lenge saman fyrr dei fekk born. Den eldste var ein son som fekk namne Torleik; den andre heitte Bård; døtrarne deira var Hallgjerd langbrok og Turid. Dei var alle emnelege born. Torleik var stor og sterk og mykje ruvande, men fåmælt og tver, og folk tykte ikkje han var god å koma utav det med; Hoskuld sagde jamnan at han liktest mykje på Strandefolke. Bård var ein staut og sterk mann, og han såg ut til å likjast meir på farfrendom sine; han var god og mild i uppvokstren og vensæl, og Hoskuld elska honom mest av alle bornom sine. Hoskuld stod no på sitt høgste i magt og æra. På denne tidi gifte han Groa, systeri si, med Veleiv gamle; son deira var Holmgangs-Berse.

10. Viga-Rapp, Torstein surt og Torkjel trevil.

Rapp heitte ein mann som budde i Laksådal nordanfor åi; garden hans fekk sidan namne Rappstad; no ligg han i øyde. Rapp var son åt Sumarlide, dei kalla honom Viga-Rapp[12]; farsætti hans var skotsk, men all mor-ætti hans var på Suderøyom, og der var han fødd. Han var ein stor og sterk mann, og vilde aldri gjeva seg, um han so hadde yvermagti mot seg; difor vart han ein illgjerningsmann, som fyrr er sagt; men likevel vilde han ikkje bøta sine misgjerningar. Han flydde då vestyver have og kjøpte seg den jordi han budde på. Kona hans heitte Vigdis Hallsteinsdotter, og dei hadde ein son som heitte Sumarlide; bror hennar heitte Torstein surt, som då budde på Torsnes, og hjå honom vart Sumarlide fostra; han var ein emneleg gut. Torstein hadde vore gift, men kona var dåi. Han hadde tvo døtrar, Gudrid og Osk. Gudrid var gift med Torkjell trevil[13], som budde i Svignaskard[14]. Han var ein stor hovding og ein klok mann; han var son åt Rauda-Bjarne. Osk, den andre doteri hans Torstein, var gift med ein mann frå Breidafjorden som heitte Torarin; han var djerv og vensæl, og var hjå Torstein, værfar sin, for Torstein var gamall og laut hava hjelp. Rapp var ille likt av dei fleste og fæl til å egla seg innpå grannarne sine; han ymta og stundom på det, at det skulde verta dei tungt å halda hus nær honom, um dei heldt nokon annan for betre mann enn honom. Då tok alle bønderne ei råd; dei fór til Hoskuld og sagde honom kor ille dei var stelt. Hoskuld bad dei segja honom, når Rapp gjorde dei noko mein, „for ikkje skal han rana korkje menner elder gods frå meg,“ sagde han.

11. Hoskuld fer til Noreg.

Tord godde heitte ein mann som budde i Laksådalen; han var mykje rik, men barnlaus. Han hadde kjøpt jordi han budde på. Han var grannen hans Rapp og vart ofte nauva av honom; men Hoskuld[15] hjelpte honom, so han fekk sitja på bustaden sin likevel. Kona hans heitte Vigdis og var dotter åt Ingjald, son hans Olav feilan; ho var brordotter åt Tord gjelle og systerdotter åt Torolv raudnev[16] frå Saudafell. Torolv var ei stor kjempa og stod seg godt, og frendarne hans gjekk ofte til honom, når dei trong hjelp. Vigdis vart gjevi Tord meir for rikdomen hans enn for di han elles var noko til mann. Tord hadde ein træl som heitte Åsgaut, som hadde fylgt honom til Island; det var ein stor og dugande mann, og endå han berre var træl, kunde fåe frie menner stå på mål med honom; han tente husbonden sin vel. Tord hadde nok fleire trælar og; men berre denne eine er nemnd. Straks ovanfor garden hans Tord budde ein mann som heitte Torbjørn skrjup; han var stor og sterk og mykje rik, mest på gull og sylv; men han gav ikkje mykje burt til ålmugefolk.

Hoskuld Dalakollsson slo stort på; men han tykte garden hadde låkare hus enn han vilde. Han kjøpte då eit skip av ein hjaltnesing[17]; det stod uppe i Blandaosen. Det skipe gjorde han reidugt, og gjorde kunnugt at han etla seg utanlands; men Jorunn skulde stella med garden og bornom. Dei sette til havs; det gjekk godt med ferdi deira, dei tok Noreg noko sudpå, og kom til lands på Hordaland, der no kjøpstaden Bjørgvin er; der sette han upp skipe sitt. Han hadde der mange frendar; men dei er ikkje her nemnde. Kong Håkon sat då i Viki, og Hoskuld drog ikkje dit, av di frendarne hans tok imot honom med båe hender. Um den vinteren er ikkje noko å fortelja.

12. Møte i Brennøyom. Hoskuld kjøper ei trælkvinna.

Fyrstnads på sumaren bar det so til, at kongen fór i stemneleiding aust åt Brennøyom[18] og skulde halda ved lag freden for lande sitt, etter dei logom som då var. Tridje kvar sumar skulde hovdingarne hava detta møte millom seg og gjera av dei sakerne som kongarne hadde å døma i. Det tyktest ei moroferd å fara til detta møte, for dit kom folk mest frå alle land som den tid var kjende. Hoskuld sette skipe sitt ut; han vilde og fara til dette møte; han hadde ikkje råka kongen um vinteren, og der skulde vera kjøpstemna og. Der samla seg ovende mykje folk; der var mykje moro, drykk og leikar og gleda av alle slag. Elles er det ikkje stort å fortelja derifrå. Hoskuld råka der mange av dei frendom sine som åtte heime i Danmark. Ein dag, som Hoskuld og nokre andre menner var ute og gjekk for moro skuld, fekk han sjå eit staselegt telt noko av leid frå dei andre budom. Hoskuld gjekk dit og inn i telte, og der sat ein mann, fint klædd og med ein gjerdsk[19] hatt på hovude. Hoskuld spurde honom etter namne hans. Han sagde han heitte Gille den gjerdske. „Då hev eg ofte høyrt gjete deg,“ sagde Hoskuld, „og eg hev spurt du skal vera den rikaste av alle kjøpmenner: du hev fulla noko å selja oss, som me vil kjøpa?“ Gille spurde kva dei vilde hava. Fylgjesmennerne hans Hoskuld sagde då at han vilde kjøpa ei trælkvinna, um han hadde nokor slik å selja. „Eg skynar de vil setja meg i beit no,“ segjer Gille, „med å spyrja etter noko som de trur eg ikkje hev; men det er ikkje so visst.“ Tvert yver budi var der hengt eit tjeld; Gille lyfte på tjelde, og Hoskuld såg at 12 kvinnor sat innanfor. Då sagde Gille at Hoskuld fekk gå inn og sjå på dei, um han vilde kjøpa nokor av dei. Hoskuld gjorde so. Han såg vel på dei; han såg at burtmed enden av tjelde sat det ei som var låkt klædd, men væn, so vidt han kunde sjå. Då sagde han: „Kor dyr er denne kvinna?“ „Du skal få henne for 3 merker sylv,“ svarar Gille. „Du held henne for dyr,“ sagde Hoskuld; „det er tri gonger so mykje som ho er verd.“ „Det er sant,“ segjer Gille, „eg held henne dyrare enn andre, og du skal få kven du vil av dei andre elleve for ei mork.“ Hoskuld segjer: „Eg lyt fyrst få visst kor mykje sylv det er i pungen som eg hev i belte mitt,“ og bad Gille taka fram vegti. „Eg vil ikkje fara med svik,“ segjer Gille; „denne kvinna hev eit stort lyte, og det vil eg du Hoskuld skal vita, fyrr me gjer av handelen.“ Hoskuld spør kva det var. „Ho er mållaus,“ svarar Gille, „eg hev freista på mangeslags vis å få henne til å tala, men aldri fenge eit ord av henne; difor trur eg visst ho er mållaus.“ „Tak fram vegti,“ segjer Hoskuld, „og lat oss sjå kor mykje pungen min veg!“ Gille gjorde so, og sylve vog 3 merker. Då segjer Hoskuld: „Det hev no laga seg so, at det kann verta handel av; tak du ditt av sylve, og eg tek denne kvinna! Du hev æra av denne handelen, for du hev synt at du ikkje vilde snyta meg.“ Dermed gjekk Hoskuld heim til budi si. Same kvelden gjekk han i seng med trælkvinna, og morgonen etter, då folk klædde på seg, sagde Hoskuld: „Det er ikkje for fine klæde Gille den rike hev gjeve deg; men so er det då so og, at det skal meir til å klæda tolv enn ei.“ Deretter let han upp ei kista og tok upp gode kvinneklæde og gav henne, og det sagde alle, at gode klæde høvde henne godt.

Då hovdingarne hadde gjort av dei sakerne som var framme, vart det slutt på møte. Då gjekk Hoskuld til kong Håkon og helsa honom med vyrdnad, som skaplegt var. Kongen såg på honom og sagde: „Me skulde hava teke vel imot deg, Hoskuld, um du hadde helsa på oss lite fyrr og; men endå skal du vera velkomen.“

13. Hoskuld kjem heimatt. Melkorka.

Kongen vilde hava Hoskuld med seg til Noreg på sitt eige skip, og baud honom vera hjå seg so lenge han vilde vera i Noreg. Hoskuld takka, men sagde han hadde mykje å gjera; at han hadde drygt so lenge, fyrr han hadde kome til kongen, kom seg ogso mykje av di at han skulde kjøpa seg hustimber. Kongen bad honom halda til Viki med skipe sitt. Hoskuld vart verande hjå kongen ei tid, og kongen let honom få hustimber og ladde skipe hans. Då sagde kongen til Hoskuld: „Ikkje skal eg hefta deg lenger her hjå oss enn du sjølv vil; men det vert vondt um å få ein mann i staden din.“ Deretter fylgde kongen honom til skipe og sagde: „Eg hev freista deg so mykje, at eg hev set du er ein heidersmann; men det kjem fyre meg, at det er siste gongen du sigler frå Noreg, med eg er herre her i lande.“ Dermed drog kongen ein gullring av handi si og gav honom; han vog ei mork; han gav honom og eit sverd som kom på ei halv mork gull. Hoskuld takka kongen for gåvorne og all den æra han hadde vist honom, gjekk so um bord og siglde til havs. Dei fekk god bør og kom til Island på søre sida; dei siglde vest um Røykjanes og Snæfellsnes, og inn i Breidafjorden. Hoskuld lagde til lands i Laksåosen. Han let bera ladningi av skipe og sette skipe upp innanfor Lakså og bygde eit skur yver det. Det syner enno tufti, der han let byggja skure. Han sette upp buder der; difor vart det kalla Budardal. So let han flytja heim timbre, og det gjekk lett, for det var ikkje lang vegen. Deretter reid han heim med nokre menner og vart godt motteken, som von var. Der hadde det gjenge vel med alt, medan han var burte. Jorunn spurde kven den kvinna var som var med honom. „Du trur fulla eg berre vil halda deg for narr,“ svara Hoskuld; „men eg veit ikkje namne hennar.“ Jorunn sagde: „Då lyt anten det folkesnakke vera lygn, som hev kome for meg, elder du hev tala ved henne so mykje at du lyt hava spurt henne um namne.“ Hoskuld sagde han vilde ikkje trætta med henne um detta, men segjer henne sanningi og bed dei vera god med denna kvinna; han hadde hug til at ho skulde vera heime der hjå dei. Då sagde Jorunn: „Ikkje vil eg hava noko med frilla di, som du hev ført med deg frå Noreg, um ho var aldri so tekkjeleg å vera i lag med; men no tykkjer eg det vert verre enn verst, når ho er både dauv og mållaus.“ Hoskuld sov hjå kona si kvar natt, sidan han var heimkomen, og var lite i lag med frilla; men det var lett å sjå for alle, at ho kunde te seg fint og stormannslegt og ikkje var frå eit avhol. Sist på vinteren fødde frilla Hoskuld ein gut; det vart sendt bod på honom, at han skulde sjå barne, og han tykte då som andre, at han aldri hadde set vænare og finare barn. Han vart spurd, kva guten skulde heita, og han bad dei kalla honom Olav, for då var Olav feilan, morbror hans, nyst dåen. Olav vart ein framifrå gut, og Hoskuld lagde stor elsk på honom. Sumaren etter sagde Jorunn, at anten skulde frilla taka på seg eitkvart arbeide elder so flytja derifrå. Hoskuld baud henne tena honom og Jorunn og passa guten sin attåt. Då guten var 2 år gamall, kunde han segja kva han vilde, og sprang einsleg som 4 års gamle born. — Det hende seg ein morgon, at Hoskuld hadde gjenge ut og vilde sjå på bøen sin; vêre var godt, og soli skein, men var berre sovidt på himlen komi. Han høyrde mannamål i bekkjedalen nedanfor tunbakken; han gjekk dit og såg tvo menneskje nedi der, og då var det Olav, son hans, og mor hans. Fekk han då visst at ho ikkje var mållaus; for ho svalla mykje med guten. Hoskuld gjekk burtåt dei og bad henne segja kva ho heitte; no kunde det ikkje nytta å dylja det lenger. Ho sagde ho skulde so gjera, og dei sette seg ned på bakken. Då sagde ho: „Vil du vita namne mitt, då heiter eg Melkorka.“ Hoskuld bad henne fortelja meir um ætti si. Ho sagde: „Myrkjartan heiter far min; han er konge i Irland; eg vart herteki derifrå då eg var 15 år gamall.“ Hoskuld sagde ho hadde tagt for lenge med so god ei ætt. Han gjekk inn og sagde Jorunn kva nytt han hadde spurt. Jorunn sagde ho visste ikkje um gjenta sagde sant, „og eg kann ikkje hava greida på alle merkelege folk,“ sagde ho. Dermed vart det slutt på samtalen, og Jorunn var ikkje snillare med henne enn fyrr; men Hoskuld mætte henne noko meir. Ein kveld ikkje lenge etter, som Jorunn skulde leggja seg og Melkorka drog skorne og hosorne av henne og lagde dei på golve, då tok Jorunn sokkarne og køyrde dei i hovude på henne. Då vart Melkorka vreid og sette neven i nasa på henne, so blode rann. Hoskuld kom burtåt og skilde dei. Etter detta let Hoskuld Melkorka flytja derifrå og gav henne bustad lenger upp i Laksådalen. Den garden fekk sidan namne Melkorkastad, men ligg no i øyde; han låg på søre sida av Laksåi. Der sette Melkorka bu, og Hoskuld gav henne alt det ho turvte til hushalde. Olav, sonen, var med henne; det synte snøgt på honom i uppvokstren, at han kom til å verta mykje vænare og finare i alt sitt lag enn andre folk.

14. Torolv Hallsbane kjem til Goddastad.

Ingjald heitte ein mann; han budde på Saudøyom i Breidafjorden og vart kalla Saudøyargode; han var ein rik mann og mykje fyre seg. Han hadde ein bror heitte Hall, ein stor og emneleg mann, men berre fatig; likevel vart han ikkje halden for ein stakar av dei fleste. Han og Ingjald var for det meste ikkje godt forlikte; Ingjald tykte at Hall tedde seg for lite som ein stormann, og Hall tykte at Ingjald var for lite kar til å bruka magti si. I Breidafjorden er det ein veidestad som heiter Bjørnøyarne; der er mange øyar i ein krull, og dei var stor-rike på fisk. Den tidi drog folk mykje dit på fiskje, og det var folksamt der stødt. Vituge menner tykte det var mykje um å gjera, at folk var godt forlikte på slike utvær; for dei sagde at det gjekk ikkje so godt med fiskje, når nokon vart usamde, og dei fleste gav god gaum etter det. Ein sumar kom Hall, bror hans Ingjald Saudøyargode, åt Bjørnøyom og etla seg til fiskje; han hadde båtlag med ein mann som heitte Torolv og var Breidafjording; han var lauskar og åtte mest inkjenoko, men var likevel ein glup kar. Hall var der ei tid, og tykte um seg sjølv at han var mykje likare enn dei andre. Ein kveld, som Hall og Torolv kom til lands og skulde skifta fengdi si, vilde Hall både velja og skifta, av di han tykte seg sjølv størst. Men Torolv vilde ikkje gjeva seg han helder, og brukte store ord; skifte dei då nokre ord og heldt kvar på sitt. Då treiv Hall eit hoggvåpn, som låg frammed honom, og vilde setja det i hovude på Torolv. Folk lagde seg no imillom og heldt atti Hall; han var rasande, men kunde ikkje få gjort noko don gongen, og fengdi deira vart ikkje skift. Torolv gjekk då burt um kvelden; men då tok Hall åleine all den fengdi som dei åtte båe, og let det kjennast, kven som hadde magti; deretter fekk han seg ein mann på båten i staden for Torolv og heldt ved med fiskje som fyrr. Torolv likte seg ille og tykte seg fælt svivyrd ved detta; men han vart verande der på øyom, og hadde sett seg visst fyre, at han skulde bøta den skaden som med vald var honom gjord. Hall var like trygg og meinte at ingen mann torde våga seg mot honom der i ættargrendi hans. Ein godversdag rodde Hall ut, og dei var tri på båten; det beit godt um dagen, og då dei rodde heim um kvelden, var dei svært glade. Torolv hadde fenge visst kva Hall fór med um dagen, og stod nede med båtstødi um kvelden, då Hall og mannskape hans kom til lands. Hall, som rodde i fremste tofta, sprang i sjøen og vilde taka mot båten; men med det same han kom på land, stod Torolv der og hogg straks til honom; han råka honom i halsen ved herdom, og hovude fauk av. Torolv hadde seg undan; men fylgjesveinarne hans Hall fór umkring like og var reint forfjamsa. Dråpe hans Hall vart no spurt utyver øyarne, og det tyktest ei stor tidend; for mannen var av stor ætt, um han ikkje hadde vore nokon riking. Torolv freista no å koma burt frå øyom, for han visste seg ingi von til å finna livd hjå nokon der etter eit slikt storverk; han hadde ingen frendar der helder, som han kunde venta seg hjelp av, og dei mennerne var ikkje langt undan som han kunde vita vilde honom til livs, og som hadde stor magt, fyrst og fremst Ingjald Saudøyargode, bror hans Hall. Han fekk seg skyss yver til fastlande[20] og dulde seg vel, der han fór. Um ferdi hans er inkjenoko spurt, fyrr han ein dag ved kveldstider kjem til Goddastad. Vigdis, kona hans Tord godde, var noko skyld Torolv; difor kom han dit til gards. Han hadde spurt fyrr, korleis det var der, at Vigdis var mykje meir til menneskja enn Tord, husbonden hennar; difor gjekk han åt henne, straks han var komen um kvelden, og sagde henne vanden sin og bad henne um hjelp. Vigdis svara soleis: „Ikkje vil eg negta skyldskapen vår, og ikkje tykkjer eg helder at dette verke som du hev gjort er slikt at eg difor held deg for låkare kar; men det ser ut til det, at dei mennerne som gjev deg hjelp lyt våga både liv og gods, so store menner som her hev ettermål, og Tord, bonden min,“ sagde ho, „er ikkje noko storkjempa, og dei råderne me kvinnor kann hitta på vert jamnan ikkje gode nok når det gjeld. Men eg nenner ikkje reint å slå handi av deg helder, når du hev venta deg nokor hjelp her.“ Deretter førde Vigdis honom åt eit utbur[21] og bad honom bida på henne der; ho sette lås for døri og gjekk so til Tord og sagde: „Her er komen ein mann som heiter Torolv, som vil gjesta seg her. Han er skyld meg noko. Han vilde gjerne få vera her ei tid, um du vilde at so skulde vera.“ Tord sagde han var ikkje um å hava framande i huse lenge, men han kunde få kvila seg der ein dag elder tvo, um det ikkje var noko gale med honom; var det det, skulde han skunda seg derifrå so snøgt han kunde. Vigdis segjer: „Eg hev alt teke imot honom som gjest, og eg vil ikkje taka ordi mine att, um han ikkje hev alle til vener.“ Deretter sagde ho Tord at Hall var drepen vorten, og at det var denne Torolv som no var komen der som hadde drepe honom. Tord vart sint og sagde det var greidt å vita, at Ingjald vilde taka mykje gods frå honom for den hjelpi som denne mannen no hadde fenge, so framt han hadde vorte gøymd der innanfor læst dør. Då sagde Vigdis: „Ikkje skal Ingjald taka betaling av deg for ei natt; for Torolv skal vera her i all vinter.“ „Slikt kann du snyta meg reint snaud,“ sagde Tord, „og det er meg reint imot, at ein slik ulukkefugl skal vera her.“ Men Torolv vart likevel verande der um vinteren. Dette spurde Ingjald, som hadde ettermåle etter bror sin. Då det leid mot slutten av vinteren, gjorde han seg reiden til å fara inn i Dalarne; han sette ut ei ferja som han åtte, og drog i vegen 12 mann sterk. Dei siglde vestantil med ein kvass nordvest og landa i Laksåosen um kvelden, sette upp ferja og fór til Goddastad same kvelden. Dei kom ikkje uventande og vart godt mottekne. Ingjald fekk Tord i tale og sagde honom erendi si, at han hadde spurt at Torolv, banemannen åt bror hans, var der. Tord sagde det var berre noko snakk. Ingjald bad honom ikkje trætta; „lat oss gjera ein handel“, sagde han; „du gjev meg mannen med det gode, og her hev eg tri merker sylv som du skal få, og eg skal ettergjeva deg den saki som eg hev på deg med di at du hev hyst Torolv.“ Tord tykte sylve var fagert, og at det var gildt sleppa undan den saki som han hadde gruvt so mykje for skulde verta honom til kostnad, og so sagde han: „Eg vil få skamord av folk for denne samtalen vår: men eg gjeng med på denne handelen likevel.“ Deretter lagde dei seg til å sova.

15. Vigdis bergar Torolv og hæder Ingjald.

Då det leid til dag, stod Ingjald og mennerne hans upp og klædde seg. Vigdis spurde Tord kva han og Ingjald hadde rødt um kvelden. Han sagde dei hadde rødt mangt, og hadde vorte samde um det, at dei skulde få ransaka som dei vilde; men fann dei ikkje Torolv der, skulde han og Vigdis vera saklause, „og no lét eg Åsgaut, trælen min, fylgja mannen burt,“ sagde han. Vigdis sagde at ho heldt ikkje av lygn, og at ho tykte det var leidt, at Ingjald skulde fara og snaka umkring i huse hennar; men han fekk då råda for dette som han vilde likevel. Sidan ransaka Ingjald og fann ikkje mannen der. I det bile kom Åsgaut att, og Vigdis spurde kvar han skildest frå Torolv. „Eg fylgde honom til saudhusi våre, som Tord sagde meg fyre,“ sagde Åsgaut. Vigdis sagde: „Kann du segja meg noko som ligg meir i vegen hans Ingjald, når han fer til skipe sitt, enn dei? Eg ottast for at dette er noko dei hev lagt yver millom seg i gårkveld. No skal du straks fara stad og fylgja honom burt det snøggaste du kann; du skal fylgja honom til Torolv på Saudafell. Og gjer du so som eg byd deg, skal du få god løn for det: eg skal gjeva deg fridomen og so mykje gods at du kann fara kvar du vil.“ Åsgaut lova det, og fór til saudhuse og fann Torolv der, og sagde honom at dei laut fara derifrå so snøgt dei kunde. I det bile reid Ingjald frå Goddastad, for han etla seg då til å henta vara han hadde kjøpt. Men då dei var nedum garden komne, såg dei tvo menner fara imot seg, og det var Åsgaut og Torolv; det var tidleg på morgonen, so det hadde ikkje ljosna mykje av dag endå. Åsgaut og Torolv var no i ei stygg klemma komne; dei hadde Ingjald på den eine sida og Laksåi på den andre. Åi var ovleg stor; det låg fast is på båe sidor, men var ope etter midten, og det var stygt å setja åt. Då sagde Torolv til Åsgaut: „No tykkjer eg me hev berre tvo ting å velja millom: anten å bida på dei her ved åi og verja oss so djervt og karslegt som me kann, endå det då er størst von at Ingjald og mennerne hans gjer det snøgt av med oss, — elder ogso lyt me freista åi, og det er fulla noko lite fårlegt det og.“ Åsgaut bad honom råda, og sagde at no vilde han ikkje skiljast frå honom, kva råd han vilde taka. Torolv sagde: „Lat oss setja åt åi!“ og so gjorde dei. Dei tok av seg, so dei vart berre lett klædde, og gjekk ned på isen og lagde til sums, og då dei var friske karar og det var so laga at dei skulde få liva lenger, kom dei seg yver åi og upp på den faste isen på andre sida. Nett som dei var yver åi komne, kom Ingjald og fylgjesveinarne hans nedåt åi. Då tok Ingjald til orde og sagde til fylgje sitt: „Kva skal me no gjera? Skal me setja åt åi elder ikkje?“ Dei sagde at han fekk råda; dei vilde lita på honom og hans umtanke; men dei tykte det såg rådlaust ut å koma yver åi. Ingjald sagde at det fekk so vera då, og at dei fekk snu seg frå åi. Men då Torolv og Åsgaut såg at Ingjald og flokken hans ikkje våga seg på åi, då vreid dei fyrst klædi sine, og gav seg so på gonga og gjekk heile den dagen og kom um kvelden til Saudafell. Der vart dei godt mottekne, for der var alle gjester velkomne, og straks um kvelden gjekk Åsgaut åt Torolv raudnev og sagde honom korleis det hadde seg frå fyrst til sist med erendi deira, at Vigdis, frenka hans, hadde sendt denne mannen, som var komen der, åt honom, so han kunde få trygt tilhald. Han fortalde og, korleis Tord godde hadde fare åt, og bar fram dei jarteigner[22] som Vigdis hadde sendt til Torolv. Torolv svarar soleis: „lkkje vil eg negta å kjennast ved desse jarteigner, og eg skal visseleg taka imot denne mannen på hennar ord. Eg tykkjer Vigdis hev fare karsleg åt i denne saki, og det er stor harm, at ei slik kona skal vera so skrøpeleg gift. Du Åsgaut skal og få vera her, so lenge du vil.“ Åsgaut sagde han vilde ikkje heftast der lenge. Torolv tok no imot namnen sin og gjorde honom til sin fylgjesmann[23]; han skildest med Åsgaut som gode vener, og Åsgaut gav seg på heimvegen.

No er å fortelja um Ingjald, at han snur heim til Goddastad, då han hadde skilst frå Torolv. Der hadde det då kome menner frå granngardom etter bodsending frå Vigdis, so det var ikkje færre enn 20 karar der. Då Ingjald kom på garden med fylgje sitt, kalla han Tord til seg og sagde til honom: „Du hev ikkje fare åt som ein mann imot oss, Tord; for det held me for visst, at du hev hjelpt mannen undan.“ Tord sagde seg skuldlaus i detta. No kom det upp alt det Ingjald og Tord hadde lagt yver millom seg; Ingjald vilde no hava att det sylve sitt som han hadde gjeve Tord. Vigdis var nær dei, då dei talast ved, og sagde at det hadde gjenge dei som det høvde dei. Ho bad Tord at han skulde gjeva frå seg detta sylve; „for det hev du ikkje tent på karsleg vis,“ sagde ho. Tord sagde han vilde at ho skulde råda i detta. Deretter gjekk Vigdis inn og burtåt kista hans Tord og fann nedi der ein diger pung; den tok ho upp og gjekk ut til Ingjald med honom og bad honom taka mot sylve. Andlite hans Ingjald klårna, og han rette handi ut mot pungen. Vigdis lyfte pungen og dreiv til honom i nasa, so blode rann på jordi, og gav honom mange hædeord med på kjøpe, og det med, at han aldri skulde få detta sylve; bad ho honom so hava seg derifrå. Ingjald skyna det var det likaste å koma seg burt so snøgt han kunde; difor gjorde han då det, og stana ikkje fyrr han kom heim, og var ille nøgd med ferdi si.

16. Olav Hoskuldson kjem til Tord godde.

No kom Åsgaut heim. Vigdis helsa honom velkomen og spurde um dei hadde vorte godt mottekne på Saudafell. Han let vel um det og sagde henne dei ordi som Torolv hadde sagt til slutt, og dei var henne til stor hugnad. „No, Åsgaut,“ sagde ho, „hev du gjort det du kunde, både trutt og vel, og no skal du straks få visst løni di og. Eg gjev deg fridom, so du frå denne dag skal heita fri mann, og so skal du attpå få det sylve som Tord tok for hovude hans Torolv, frenden min; det kjem då i betre hender.“ Åsgaut takka henne med fagre ord for denne gåva. Sumaren etter tok Åsgaut seg far på Dogurdarnes. Dei drog til havs, fekk sterk vind og var ikkje lenge um yverferdi; dei tok land i Noreg. Sidan fór Åsgaut til Danmark og busette seg der og vart halden for ein god kar. Dermed endar soga um honom.

Men etter dei råderne Tord godde og Ingjald Saudøyargode hadde lagt millom seg, då dei vilde råda Torolv, frenden henner Vigdis, bane, let ho det koma til fiendskap og sagde seg skild frå Tord godde og fór til frendarne sine og sagde dei detta. Tord gjelle likte ikkje detta, men gjorde ikkje noko med det likevel. Vigdis hadde ikkje med seg meir frå Goddastad enn dei kostelegaste eignerne sine. Kvamværingarne let falla ord um at dei etla henta det godse som Tord godde sat med. Det klokk i honom, då han høyrde det, og han reid straks til Hoskuld og sagde honom vanden sin. Hoskuld sagde: „Du hev fenge rædsla i bringa, ser eg, av di du hev inkjenoko å setja imot ei slik yvermagt.“ Då baud Tord Hoskuld gods for hjelp, og sagde han skulde ikkje vera små av seg. Hoskuld sagde: „Det hev synt seg, at du ikkje forliker deg slikt med nokon mann so han fær godt av godse ditt.“ Tord sagde: „Ikkje skal det ganga so til no, for eg vil gjerne yverlata deg alt godse. Og so vil eg bjoda meg til å taka Olav, son din, til fostring, og gjeva honom alt det som vert etter meg; for eg hev ingen arving her i lande, og eg tenkjer det kjem i betre hender då, enn um frendarne hennar Vigdis skulde få klørne sine i det.“ Dette segjer Hoskuld ja til og let det verta fast avgjort; men Melkorka mislikte det og tykte fostringi vart for ring. Hoskuld spurde henne kvar ho hadde augo sine; „Tord er ein gamall mann,“ sagde han, „og barnlaus, og eg etlar Olav alt godse, når han er dåen; og du kann få sjå honom so tidt du vil.“ Tord tok då den sjuårsgamle guten åt seg og lagde stor elsk på honom. Dette fekk dei spurt som hadde krav på Tord godde, og tykte no det var verre å få tak i godse enn fyrr. Hoskuld sende Tord gjelle gode gåvor og bad honom ikkje verta vond for detta, for dei hadde ikkje rett etter logi til å taka godse frå Tord, sagde han; Vigdis hadde ikkje slik sak på Tord, at ho kunde hava fullgod grunn til å ganga frå honom, og Tord var ikkje låkare mann for di han freista verta av med ein mann som var på eigni hans, og som hadde so mange saker på seg som ein tistel hev piggar. Då desse ordi frå Hoskuld kom til Tord gjelle, og store gåvor fylgde med, spakna han og sagde han tykte det godse var i gode hender som Hoskuld varda, og tok imot gåvorne. Sidan vart det stilt med detta; men det vart noko kaldare med venskapen millom dei. Olav voks upp hjå Tord godde og vart stor og sterk, og so væn var han, at ikkje maken fanst. Då han var 12 vintrar gamall, reid han til tings, og folk frå andre sveiter tykte det var eit under å sjå, kor væn han var på skapnad. Han hadde no og so gilde våpn og klæde, at han var lett å kjenna frå alle andre. Tord godde kom seg mykje betre upp sidan Olav var komen til honom. Hoskuld gav guten kjenningsnamn og kalla honom „På“[24], og det namne vart hangande ved honom.

17. Rapp døyr og gjeng att.

Det er sagt um Rapp, at han vart fæl å hava med å gjera, og gjekk på grannarne sine so at dei snaudt kunde berga seg for honom. Men på Tord fekk ikkje Rapp tak, etter Olav hadde vorte vaksen. Rapp hadde same viljen som fyrr; men det skorta på magti, for alderen tok honom, so han laut leggja seg til sengs. Då kalla han Vigdis, kona si, til seg og sagde: „Eg hev ikkje vore brælesjuk,“ sagde han; „og det er von til det, at denne sotti vil gjera ende på samlive vårt. Men når eg er dåen, då vil eg de skal grava gravi mi i eldhusdøri og setja meg ned standande der i døri; då kann eg endå sjå yver huse mitt vel.“ Deretter døyr Rapp, og det vart gjort med honom som han hadde fyresagt. Men so ill som han hadde vore å hava med å gjera, med han livde, so var han mykje verre no, då han var daud; for han gjekk mykje att, og det er sagt, at han drap dei fleste husfolki sine med attergonga si, og at han gjorde dei fleste som budde derikring mykje bry. Soleis vart Rappstadgarden lagt i øyde. Vigdis, kona hans Rapp, drog vestpå til Torstein surt, bror sin; han tok imot både henne og godse hennar. No gjorde folk som dei fyrr hadde gjort; dei fór til Hoskuld og sagde honom kor mykje ilt Rapp gjorde dei, og bad honom finna på råd. Hoskuld sagde han skulde so gjera, fór med nokre mann til Rappstad og let grava upp Rapp og føra honom burt ein stad, der korkje fe elder folk plaga ferdast. Etter dette tok det mykje av med attergongom hans Rapp. Sumarlide, son hans Rapp, tok godse etter honom, og det var både stort og fagert. Han busette seg på Rappstad våren etter; men han hadde ikkje butt der lenge, fyrr han gjekk frå vite, og lite etter døydde han. No var Vigdis, mor hans, åleine um alt dette godse; ho vilde ikkje fara til Rappstad og driva jordi der. Torstein surt tok då detta godse i forvaring. Han var då noko til års, men før og sterk likevel.

18. Torstein surt døyr og Torkjel trevil fuskar seg til arven etter honom.

På denne tidi kom frendarne hans Torstein, Bork den digre og Torgrim, bror hans, seg upp til heider og æra på Torsnes, og det synte seg snart, at dei vilde vera dei største og mest vyrde der. Då Torstein skyna det, vilde han ikkje bægjast med dei; difor gjer han kunnigt for folk, at han etlar skifta bustad og flytja til Rappstad i Laksådal. Han gjorde seg reiden til å fara etter vårtinge. Sauerne vart jaga innetter strandi; men sjølv tok han ei ferja og gjekk um bord, 12 mann sterk. Torarin, mågen hans, var med honom, og Osk Torsteinsdotter og Hild Helgesdotter, som var berre 3 vintrar gamall. Dei fekk ein kvass sudvest og siglde etter straumom inn i Kolkistestraumen, ein av dei sterkaste straumom i Breidafjorden. Der vart det ugreidt med siglingi deira, av di at sjøen fall og vinden ikkje var god; for det var skurvêr, kvast når det reiv i, men mest stilt dessimillom. Torarin styrde og hadde brasen um akslerne sine, av di det var trongt på skipe; det var mesto ladt med kistor og slikt, som stod høgt i vêre, og lande var nær på båe sidor. Det gjekk smått, for straumen var strid imot; dei siglde upp på eit skjer, men skipe vart ikkje sundbrote. Torstein bad dei få sigle ned, so snøgt dei kunde, taka båtshakar og få skipe laust. Dette vart freista, men gjekk ikkje, for det var so djupt på båe sidor, at hakarne ikkje tok botn, og dei laut då bida på floi. Skipe vart no meir og meir uppfjøra. Dei såg ein sel i straumen um dagen, mykje større enn andre; han fór i ring og ring um skipe, og det såg ut for dei alle som hadde han mannsaugo. Torstein bad dei skjota selen; dei freista, men fekk ikkje råm på honom. Sidan flødde sjøen; men då skipe var nær på å flota, kjem det eit ovende kvast vêr og kvelver skipe, og dei drukna alle som på skipe var, nær som ein mann som heitte Gudmund; han dreiv i land med rake, på den staden som sidan heiter Gudmundsøyarne. Gudrid, kona hans Torkjel trevil, hadde no erveretten etter Torstein surt, som hadde drukna, og alle dei andre som hadde sett live til der. Torkjel sender straks bod åt denne Gudmund, som hadde kome seg på land, og då han kjem, gjer Torkjel løynleg ein handel med honom, at han, når han vart spurd korleis det hadde bore til med denne ulukka og mannaspilla, skulde fortelja det soleis som Torkjel sagde fyre. Dette lova Gudmund. Torkjel spør honom no ut um detta, so mange folk høyrde det. Då segjer Gudmund at Torstein hadde drukna fyrst, og so Torarin, mågen hans, og soleis hadde Hild då erveretten, for ho var dotter hans Torarin; so, sagde han, drukna gjenta, for etter henne var Osk næraste ervingen, og ho døydde sist av dei. Soleis fall alt godse til Torkjel trevil, for Gudrid, kona hans, hadde erveretten etter syster si. No vart detta utyver havt av Torkjel og folke hans; men Gudmund hadde fyrr fortalt det noko onnorleis. Frendarne hans Torarin tykte no denna soga ikkje var so reint viss, og sagde dei vilde ikkje tru henne, minder ho vart sanna. Dei kravde helvti av arven med Torkjel; men Torkjel meinte han åtte honom åleine, og baud seg til å gjera skirsel[25], som sed var. Detta brukte dei den tidi å gjera soleis, at dei gjekk under ei torvremsa; ei torva vart lausskori or grasvollen, men soleis at båe endarne var faste, og so skulde den mannen som vilde gjera skirsli gå under henne. Torkjel trevil tvila nok på at det hadde ikkje gjenge slikt til med dauden åt desse folkom som Gudmund og han hadde sagt siste gongen. Ikkje trudde heidningarne at dei sette mindre i vågan, når dei skulde gjera slikt, enn dei kristne no gjer, når skirsler vert gjorde. Den som gjekk under torvremsa, vart rein[26], når torva ikkje datt ned på honom. Torkjel lagde yver med tvo menner, at dei skulde verta usamde um eitkvart og halda seg nær, når skirsli vart gjord, og koma nær torva, so mykje at alle kunde sjå at det var dei som gjorde ho datt. Den som skulde gjera skirsli, tok då til med det; men nett som han var komen under jordremsa, sprang desse mennerne mot kvarandre med våpn, og møttest ved torvbogen og vart liggjande der, medan torvremsa datt ned, som ventande var. Folk gjekk straks millom dei og skilde dei, og det var ikkje vondt um å få gjort, for det var ikkje for ålvor dei slost. Torkjel trevil spurde då dei som såg på, kva dei tykte um skirsli, og då sagde alle mennerne hans at det hadde gjenge vel, um ingen hadde spillt det. So tok Torkjel all lausøyren, og jordi vart lagd attåt Rappstad.

19. Rut Herjolvson kjem til Island. Strid millom Hoskuld og Rut.

Hoskuld var ein stor hovding og rådde yver mykje; men mykje av det han hadde under hender høyrde Rut Herjolvsson, bror hans, til, og mange sagde at det vilde gjera noko-mykje mink i rikdomen hans, um han skulde betala honom mor-arven hans fullt ut. Rut var hirdmann hjå kong Harald Gunhildson, og vart mykje vyrd av honom, og det kom seg mest av di han var slik ein utifrå kar; men dronning Gunhild sette honom so høgt, so ho korkje i ord elder på andre måtar heldt nokon i hirdi jamgod med honom, og når det vart halde mannjamning, og nokon fekk ros, då var det lett for alle å skyna, at Gunhild tok det anten for vitløysa elder ovund, når nokon mann vart likna med Rut. Rut vart huga på å fara til Island, av di han hadde so mykje eigedom og gjæve frendar der. Han bur seg no til denne ferdi, og då dei skildest, gav kongen honom eit skip og sagde han hadde kjent honom som ein god kar. Gunhild fylgde honom til skipe og sagde: „Ikkje skal dette segjast lågt, at eg hev kjent deg som ein ovkar, for i dug er du jamgod med dei beste menner her i lande, og i vit stend du langt framum dei.“ Dermed gav ho honom ein gullring og bad honom vel fara, drog so kappa yver hovude og gjekk snøgt heim til garden; men Rut steig um bord på skipe og siglde til havs. Han fekk god bør og kom til Breidafjorden, siglde inn Breidasund og lagde til lands ved Kambsnes. So reid han til Hoskuld og kravde morarven sin. Hoskuld sagde han skyldte honom inkjenoko; mor hans hadde ikkje fare snaud frå Island, den tid ho råka på Herjolv. Rut vart harm og reid derifrå. Alle frendarne hans fór sømeleg åt mot honom, so nær som Hoskuld. Rut budde 3 vintrar på Kambsnes og kravde jamnan arven sin av Hoskuld på ting og andre logmøte. Han tala si sak godt, og dei fleste meinte Rut hadde rett. Hoskuld heldt fram det, at det var ikkje med hans vilje at Torgjerd hadde gift seg med Herjolv; men Rut meinte at mor hans rådde seg sjølv etter logi. Same hausten vart Hoskuld beden til Tord godde til eit lag; detta fekk Rut spurt og reid til Hoskuldstad sjølv tolvte og dreiv med seg 20 naut derifrå; likso mange let han vera att. Sidan sende han ein mann til Hoskuld med bod um kvar krøteri var å finna. Huskararne hans Hoskuld tok straks våpni sine og sende bod åt dei næraste graonom; dei vart då 15 mann ihop, og reid etter, so kvast dei kunde. Rut og mennerne hans såg ikkje, at dei var ettersette, fyrr dei var mest framkomne til Kambsnes. Dei steig då straks av hestom sine og batt dei og gjekk fram på ein mel; der sagde Rut dei skulde taka imot dei; det gjekk seint for honom å få det han skulde hjå Hoskuld, sagde han, men ikkje skulde det spyrjast, han flaug undan for trælom hans. Mennerne hans Rut sagde dei fekk fleire mot seg; men Rut meinte det gjorde inkjenoko; dei skulde fara dess verre ferd, dess fleire dei var. Laksdølerne sprang av hestom sine og gjorde seg reidne; men Rut bad mennerne sine ikkje sæta yermagti, og fór fram imot dei, med hjelm på hovude og drege sverd i den eine handi og skjold i den andre. Han var ein svær krigsmann, og no gjekk han so rasande på, at få kunde fylgja honom. Dei slost godt ei stund på båe sidor; men Laksdølerne såg snart dei hadde med yvermannen sin å gjera, der Rut var; for han drap tvo mann i eitt skov[27]. Dei bad då um grid. Rut sagde at det skulde dei få. Då var alle huskararne hans Hoskuld såra, og 4 var drepne. Rut fór heim; han var noko såra, men fylgjesveinarne hans lite elder inkje, for han hadde sjølv halde seg fremst. Staden der dei slost vart sidan kalla Orrostudal[28]. Sidan let Rut slagta fee. Då Hoskuld spurde rane, samla han folk åt seg og reid heim. Straks etter kom huskararne heim og; dei fortalde kor ille det hadde gjenge dei. Hoskuld vart galen og sagde han var ikkje meint på å lata Rut få rana fe og drepa folk for seg tidare. Heile den dagen samla han menner åt seg. Då gjekk Jorunn åt honom og spurde kva han no hadde fyre seg. „Det er ikkje noko vidare,“ segjer han; „men eg vilde gjerne folk skulde få anna å tala um enn dråpe på huskararne mine.“ Då segjer Jorunn: „Stygt er det, um du vil drepa ein slik mann som bror din, og der er dei som segjer at Rut med god rett kunde hava henta detta fee fyrr. No hev han synt at han ikkje lenger vil reknast som ein lausunge, men hava det som hans er, og som han er ættboren til. Og ikkje hev han no våga seg til detta, å kappast med deg, fyrr han visste seg von um hjelp av dei mennom som større er; for det er meg sagt, at det hev gjenge løynlege bod millom Tord gjelle og Rut. Slikt tykkjer eg lyt agtast på; Tord tykkjer fulla det er godt å hjelpa i ei sak som er so klår og greid, og det veit du og, Hoskuld, at Tord er ikkje so blid på deg som fyrr, sidan saki millom Tord godde og Vigdis kom på, um du og i fyrstningi greidde deg frå fiendskapen med honom og frendom hans med gåvor. Og sant å segja trur eg og det, Hoskuld, at dei i grunnen tykkjer at du og Olav, sonen din, sit inne med den luten som høyrer dei til. Difor trur eg det er rådlegast, at du gjer Rut, bror din, sømelege bod; for grådig ulv er hard å takast med. Det ventar eg og, at Rut vil taka vel imot det, for han hev ord for å vera ein klok mann, og han skynar nok at dette er til æra for dykk båe.“ Hoskuld slakna mykje ved det Jorunn sagde, og tykte ho hadde rett. Gjekk då menner som var vener med dei båe millom dei og bar fram forliksbod frå Hoskuld, og Rut tok vel imot det og sagde at han gjerne vilde verta forlikt med Hoskuld; han hadde lenge ynskt dei skulde halda frendskapen, som høvelegt var, når berre Hoskuld vilde unna honom retten hans; han vilde og bøta Hoskuld den skaden han hadde gjort honom. Saki vart då uppgjord millom dei, og dei livde sidan som gode frendar. Rut agta no bruke sitt og kom seg mykje upp; han lagde seg ikkje frami mykje som ikkje kom honom sjølv ved; men der han lagde seg frami, vilde han råda. Han flutte bustaden og budde sidan på Rutsstad til han døydde. Han hadde eit hov i tune, som ein endå ser merke etter; no kallar dei det Trollaskeid, og ålmannvegen gjeng der. Rut var gift med Unn, dotter hans Mord gigja; ho gjekk frå honom, og av di kom det upp trættor millom Laksdølom og Fljotslidingom. Andre kona hans Rut var Torbjørg Årmodsdotter. Endå ein gong vart Rut gift; men me veit ikkje namne på denna kona. 16 søner og 10 døtter hadde Rut med desse tvo konom sine. Det er sagt, at han var på tinge ein sumar og hadde med seg 14 søner; dei var alle dugande karar, og det gjekk stort ord av dette.

20. Hoskuldsønerne. Olav På bur seg til Irlands-ferd.

Hoskuld sat no heime; han tok til å eldast, og sønerne hans var no vaksne. Torleik busette seg på Kambsnes, og Hoskuld reidde ut arven hans; han vart gift med Gjavlaug, dotter åt Arnbjørn Sleitu-Bjørnsson og Torlaug Tordsdotter frå Hovde; det var eit gjævt gifte, og Gjavlaug var ei væn og storlåti kvinna. Torleik var ein strid kar og ikkje god å koma til rettes med. Han og Rut vart ikkje gode vener. Bård Hoskuldson var heime og dreiv garden i lag med far sin. Døtterne hans Hoskuld er her ikkje mykje gjetne, endå gjæve menner er komne frå dei. Olav Hoskuldson var no og i framvokstren og var den vænaste guten nokon hev set; han budde, som fyrr sagt, på Goddastad. Hoskuld syrgde no ikkje so godt for Melkorka som fyrr; han sagde han tykte at Olav, sonen hennar, var likso nær til det, og Olav sagde han skulde hjelpa henne alt det han kunde. Melkorka tykte at Hoskuld svivyrde henne; kom henne då i hugen å gjera noko som han ikkje vilde lika betre. Torbjørn skrjup hadde havt mykje umsut for Melkorka og hjelpt henne mykje med bruke. Då han hadde vore hjå henne ei tid, fridde han til henne; men ho var uhuga på det. Det stod eit skip uppe ved Bordøyre i Rutafjorden; Ørn heitte styremannen, han var hirdmann hjå kong Harald Gunhildson. Melkorka talar til Olav, son sin, då dei råkast, og segjer at ho vil han skal fara utanlands og vitja dei gjæve frendarne sine; „for det er sant, som eg hev sagt, at Myrkjartan irarkonge er far min, og no hev du greidt for å koma med skip frå Bordøyre.“ Olav svarar: „Eg hev tala med far min um detta; men han likar det ikkje, og det som eg og fosterfar min eig er mest i jord og krøter, so han hev ikkje mykje islandske varor liggjande.“ Då sagde Melkorka: „lkkje nenner eg at du skal kallast trælkvinneson lenger. Er det det um å gjera, at du tykkjer du ikkje hev varor nok, då vil eg helder gå med på å gifta meg med Torbjørn, dersom du då helder vil fara; for eg trur at han vil gjeva deg dei varorne du treng, dersom han fær meg. Og so kjem det attåt, at Hoskuld vil mislika alt dette, når han fær spurt det, både at du hev fare utor lande, og at eg hev gift meg.“ Olav bad mor si råda som ho vilde. Sidan rødde Olav med Torbjørn og bad um å få varor til låns av honom; han vilde gjera seg mykje fyre med dei. Men Torbjørn svara: „Det vil eg ikkje gjera, minder eg fær Melkorka; men då skal du få det, for då er det von til at det eg eig kjem deg likso mykje ved som det du fyrr hev under hender.“ Olav sagde det fekk då vera so, og dei vart då forlikte um detta; men det skulde gjerast stilt av alt saman. Hoskuld sagde til Olav at han vilde hava honom med seg på tinge; men Olav letst som han ikkje kunde for gardsbruke; han vilde gjera ein sauhage nedmed Laksåi, sagde han. Detta likte Hoskuld godt, at han hadde slik umsut for gardsstelle, og so reid han til tings; men på Lambastad vart det laga til brudlaups, og Olav rådde åleine for vilkåri. Han fekk 30 hundrad i varor uskift, og han skulde ikkje gjeva noko for dei. Bård Hoskuldson var med i brudlaupet og fekk vita um alt ihop; men då lage var slutt, reid Olav ned åt skipe og råka Ørn, styremannen, og tinga seg far med honom. Men fyrr Melkorka og Olav skildest, gav ho honom eit stort fingergull[29] og sagde: „Detta gav far min meg i tanngåva[30], og eg vonar han vil draga kjendsel på det, når han fær sjå det.“ Endå gav ho honom ein kniv med belte og bad honom gjeva dei åt fostermor hennar; „eg trur ho vil kjennast ved desse,“ sagde ho. Og til slutt sagde ho: “Eg hev butt deg heimanfrå so godt eg kunde, og lært deg å tala irsk, so du kann greida deg, kvar du kjem på Irland.“ Dermed skildest dei. Dei fekk bør straks Olav kom um bord, og siglde straks til havs.

21. Olav På i Noreg. Irlands-ferdi.

No kom Hoskuld heim ifrå tinge og fekk spurt dette. Det harma honom mykje; men då hans eigne skyldfolk hadde vore med i det, spakna han og let det vera stilt. Olav og Ørn fekk god bør og kom til Noreg. Ørn talde Olav til å fara til hirdi hans kong Harald; han hadde gjort stor æra på dei som ikkje var betre mannsemne enn Olav, sagde han. Olav sagde at det vilde han gjera. Dei fór då til hirdi og vart godt mottekne der; kongen gav straks ans på Olav, då han kjende til frendom hans, og baud honom straks vera hjå seg. Gunhild vyrde honom mykje, då ho fekk visst at han var brorson åt Rut; men sume meinte ho tykte det var moro å tala ved Olav likevel um det ikkje var for andre si skuld. Då det leid på vinteren, vart Olav uglad. Ørn spurde kva det var som gjorde honom hugsjuk. Olav svara: „Eg lyt fara vest yver have, og du gjorde meg ei stor tenesta, um du kunde hjelpa meg til med di no i sumar.“ Ørn bad honom ikkje stunda på detta; han visste ikkje von til noko skip som skulde på vesthavsferd, sagde han. Gunhild gjekk burtåt dei og lagde seg i tale deira. „No høyrer eg noko som eg ikkje hev høyrt fyrr,“ sagde ho, „at de ikkje er samde i talen, men vil kvar sin veg.“ Olav tok vel imot Gunhild og heldt tale uppe like fullt. Då gjekk Ørn; men Gunhild og Olav tok då til å talast ved, og Olav sagde då kvar han etla seg, og kor mykje det var honom um å gjera, av di kong Myrkjartan var morfar hans. Då sagde Gunhild: „Eg skal hjelpa deg til denne ferdi, so du kann fara dit so stormannslegt som du sjølv vil.“ Olav takka henne for detta. Sidan let Gunhild reida til eit skip og bad Olav segja ifrå, kor mange menner han vilde hava med seg. Han gat på 60 mann, og sagde endå at det var honom mykje um å gjera, at dei liktest meir hermenner enn kjøpmenner. Ho sagde at det skulde han få, og Ørn vart uppnemnd til å vera med på ferdi. Det var velbudde folk han fekk. Kong Harald og Gunhild fylgde honom ned åt skipe, og sagde at dei hadde fyrr gjeve honom venskapen sin, no vilde dei leggja lukka si attåt; for ingen mann var komen frå Island i deira dagar som gav betre voner. Kong Harald spurde då kor gamall han var. „No er eg attan vintrar,“ segjer Olav. Då sagde kongen: „Mykje kann ein venta seg av slike menner som deg; for enno er du ikkje langt yver barnalderen komen. Kom åt oss straks, når du kjem att!“ Dermed bad kongen og Gunhild farvel med honom; men dei steig um bord og siglde straks til havs. Dei fekk ikkje god bør um sumaren; det vart tjukk skodda og liten vind, og den som var bar imot; dreiv dei då vidt um på have, og dei fleste visste ikkje kvar dei fór. Sistpå letna skodda, og det vart vind; tok dei då til segli, og umrådde seg, kvar Irland kunde vera; men dei kunde ikkje verta samde um det. Ørn var av ei onnor meining enn dei fleste; men dei sagde at han tok reint i mist, og at dei laut råda som flest var. Men då dei spurde Olav, sagde han at dei laut råda som hadde meste vite; det toskar fann på dugde dess mindre, dess fleire dei var. Dermed var saki avgjord, og sidan rådde Ørn for leidi. Dei siglde både natt og dag, og hadde jamnan liten vind. Ei natt sprang vaktmennerne upp og bad folk vakna snøgt; dei såg land so nær seg at dei mest nådde burti det med stamnen, sagde dei; men segle var uppe og vinden reint liten. Mannskape sprang straks upp og bad Ørn styra undan lande, um det var råd. Olav segjer: „Det er ugjerande, for eg ser bodar på båe sidor, og framanfyre skoten med. Ned med segle, det foraste de vinn! Når det vert ljos dag, kann me halda råd.“ Dei visste ikkje kva land detta var. Dei kastar då ankeri, og dei fester seg straks i botnen. Um natti vert det rødt mykje um kvar dei vel kunde vera; men då det vart ljos dag, kjende dei det var Irland. Då sagde Ørn: „Eg tenkjer me er ille farne, der me no er komne, for detta er langt frå hamnar og dei kjøpstadom der utanlandsfolk skal hava fred, og no er me fjøra upp[31] som hornsild, og etter dei loger som irarne hev, vil dei visst taka frå oss alt det me hev å fara med; for dei plar rekna det for vrak som stend mindre uppe i fjøra med bakskoten.“ Olav sagde det var ikkje so fårlegt; „men eg hev set det hev samla seg folk uppi lande her i dag, so irarne tykkjer visst det er noko verdt, at dette skipe er kome. Eg vart og var i dag, med det var fjøra, at her var ein ós ved detta nese, og at straumen stod strid utigjenom; er ikkje skipe vårt skadt, so vil me skuva båten vår ut og flytja skipe dit.“ Det var leira under, der dei hadde lege for anker, og ikkje eit bord var skadt i skipe. Flutte dei då skipe dit og kasta ankeri. Men då det leid ut på dagen, då kom ei stor mannafjøld drivande ned til strandi. Tvo menner for i båt ut til skipe og spurde på irsk, kven som rådde for detta skipe. Olav svara dei på irsk, han og. Men då irarne fekk visst at dei var nordmenner, då kravde dei etter logi at dei skulde gå ifrå skipe og ladningi, då skulde dei ikkje gjera dei noko ilt, fyrr kongen fekk dømt i saki. Olav sagde at denna logi galdt berre kjøpmenner som ingen tolk hadde med seg; men eg kann segja dykk for visst, at dette er fredelege folk; men gjeva oss vil me ikkje ufreista. Då sette irarne i her-rop og vod ut i sjøen og vilde draga skipe til lands under dei. Det var ikkje djupare enn at vatne tok uppunder henderne deira elder til belte på dei som størst var; men der skipe flaut var ein djup poll, der dei ikkje kjende botn. Olav baud då mennerne sine å taka våpni og fylkja på heile skipe frå stamn til stamn, og so tett at det var dekt med skjoldar heilt rundt, men under kvar skjold stakk ein spjotsodd fram. Olav gjekk då fram i stamnen. Han hadde brynja, og på hovude ein gullslegjen hjelm; i belte hadde han sverd med gullnagla hjalt, og i handi eit velprydt haugteke krokspjot; framfyre seg heldt han ein raud skjold med ei gylt løva i. Då irarne såg denna tilbunaden, vart dei fælne, og tykte ikkje veidni vart so lettfengd som dei hadde trutt. Dei drog seg attende og samla seg i eit torp[32], og der vart ståk millom dei, for dei tykte det var greidt å vita, at detta var herskip, og det kunde vera von det kom mange fleire. Dei sende snøgt bod til kongen; det var ikkje vandt um, for han var på veitsla ikkje langt derifrå. Han kom straks med ein flokk ridande dit som skipe var. Det var ikkje lenger millom lande og der skipe flaut, enn ein vel kunde høyra mannamål imillom. Irarne hadde ofte sett på nordmennerne med skotvåpn; men dei hadde ikkje havt mein av det. Olav stod i slik bunad som fyrr er sagt, og folk gav mykje ans på, for ein drusteleg mann detta var, som var hovding for detta skipe. Men då skipsfolke hans Olav såg ein stor ageleg riddar-her kom ridande mot dei, då tagna dei; for dei tykte det vart mykje til yvermagt å takast ved. Då Olav høyrde dei murra noko millom seg, bad han dei vera hugheile; „for no greider det seg nok,“ sagde han. Irarne helsa no på Myrkjartan, kongen sin; men dei reid nedåt skipe, og so nær at dei kunde skilja ordi til einannan. Kongen spør kven som styrde skipe. Olav nemnde seg og spurde kven den staute riddaren var som tala med honom. „Eg heiter Myrkjartan,“ segjer den andre. „Er du irarkongen?“ segjer Olav. Han svara då han var det, og spurde so etter slike tidender som det er brukelegt å spyrja etter. Olav greidde seg vel frå alle spursmåli. Då spør kongen kvar dei var ifrå, og kva slag menner dei var, og serleg vilde han hava greida på ætti hans Olav; men då han skyna han var storlåten og ikkje vilde svara meir enn han var spurd, då slutta han med spyrjingi for denne gongen. Då sagde Olav: „Det skal eg gjera dykk kunnigt, at me kjem frå Noreg, og at det er hirdmennerne åt kong Harald Gunhildson, desse som er her um bord. Men um mi ætt hev eg det å segja dykk, herre, at far min bur på Island, han heiter Hoskuld og er ein storætta mann; men mor-ætti mi tenkjer eg de hev set meir til enn eg, for Melkorka heiter mor mi, og det er meg sagt for visst, at ho er dotter di, konge, og det er det som hev drive meg til so lang ei ferd. Og mykje er det no um å gjera for meg, kva svar du gjev meg på dette.“ Kongen tagnar og talar med sine menner. Vituge menner spør honom um det kunde vera noko sant i det som denne mannen segjer. Kongen segjer: „Det er lett å sjå på denna Olav at han er ein storætta mann, anten han no er frenden vår elder ikkje, og so er det det, at han talar framifrå godt irsk.“ Deretter stod kongen upp og sagde: „No skal du få svar, og det er det, at eg vil gjeva dykk alle grid; men um den skyldspapen du reknar med oss lyt me talast ved meir, fyrr eg kann svara deg på det.“ Dei sette då bryggjor på land, og Olav og fylgje hans gjekk av skipe. Irarne undrast mykje på denna mannen, som ruvde so vyrdsleg og våpendjerv. Olav helsar på kongen, tek av seg hjelmen og bukkar for honom. Kongen tek blidt imot honom, og dei talast ved; då kjem Olav fram med erindi si att og talar både langt og godt; til slutt sagde han han hadde ein gullring på handi, som Melkorka hadde gjeve honom, då dei skildest på Island, „og ho sagde so, at du konge hadde gjeve henne den i tanngåva.“ Kongen tok ringen og såg på honom og vart fælt raud i andlite. Då sagde han: „Sanne er desse jarteignerne; men like so pålitande er den, at du er so lik mor di, at ein kann kjenna deg på det, og difor vil eg for visst vedgå at du er min frende, Olav, og det kallar eg dei til vitne på, som her er og høyrer kva eg segjer. So vil eg beda deg til mi hird med heile ditt fylgje; men kor stor æra de med di vil vinna, det vil syna seg, når eg fær røynt deg meir og set kor mykje til mann du er.“ Kongen let dei då få ridehestar og sette folk til å setja upp skipe deira og taka vare på skipsreidsla og varorne deira. Kongen reid då til Dyvlin[33], og folk tykte det var ei stor tidend, då dei spurde at han hadde med seg dottersonen sin, sonen åt den dotteri som hadde vorte herteki derifrå for lang tid sidan, då ho var 15 vintrar gamall. Men gladast ved denne tidendi vart fostermor hennar Melkorka; ho låg til sengs og var sjuk, både av sorg og alderdom; men likevel gjekk ho no stavlaus og vilde finna Olav. Då sagde kongen til Olav: „Her er no fostermor hennar Melkorka; ho vil høyra tidender av deg um korleis ho liver.“ Olav tok imot henne med båe hender og sette kjeringi på fange sitt og sagde at fosterdotter hennar var på Island og hadde det godt der, og so gav han henne kniven og belte, og kjeringi kjende att dei, og gret av glede og sagde at sonen hennar Melkorka var ein drusteleg kar, og det var ikkje meir enn ventande. Kjeringi var frisk og før heile den vinteren. Kongen fekk ikkje sitja mykje i ro den vinteren, for det vart jamnan herja der i vestlandom, og kongen jaga vikingar og røvarar frå lande. Olav var på kongsskipe med sin flokk, og dei kararne tyktest ikkje gode å takast med for dei som imot dei var. Kongen tala då ved Olav og fylgjesveinom hans og tok dei med på råd, for han fekk sjå at Olav både var klok og heldt seg fram der det galdt. Då det leid mot enden av vinteren, stemnde kongen til tings, og der kom ovende mykje folk. Kongen stod upp og heldt ein tale; han tok til soleis: „Det er dykk kunnigt, at her kom ein mann i haust som er dotterson min, og av stor ætt på farsida og. Eg mæter Olav for so mykje til mann, at maken hans ikkje finst her. No vil eg bjoda honom kongedøme etter meg, når eg døyr; for han høver betre til yvermann enn sønerne mine.“ Olav takka honom for detta tilbode; han tala snelt og med fagre ord; men han vilde ikkje lata det stå si prøva, han, korleis sønerne hans Myrkjartan vilde tola det, når han sjølv fall ifrå. Det var betre å hava stutt æra, sa han, enn lang skam, og han vilde fara til Noreg, so snart skip trygt kunde fara landemillom, og so vilde mor hans verta ulukkeleg, sa han, um han ikkje kom att. Kongen sagde då han fekk råda som han vilde. Dermed vart tinge slutta. Men då Olav var buen til å fara, fylgde kongen honom til skipe og gav honom eit gullnagla spjot og eit godt sverd og mykje anna gods. Olav bad um å få taka fostermor hennar Melkorka med seg; men kongen sagde det turvtest ikkje, og ho vart ikkje med. Olav og fylgjesmennerne hans gjekk då um bord og skildest frå kongen med stor venskap. Dei siglde til havs, fekk god bør, og kom til Noreg. Denne ferdi hans Olav gjekk det stort ord av. Dei sette upp skipe, fekk seg hestar og drog til kong Harald.

22. Olav På og Harald gråfeld. Olav kjem heim att.

Olav Hoskuldson kom no til hirdi åt kong Harald, og kongen tok vel imot honom, men Gunhild mykje betre; dei bad honom mykje um å vera der. Olav tok imot det, og både Ørn og han vart verande ved hirdi. Kongen og Gunhild viste Olav større vyrdnad enn dei hadde vist nokon utanlands mann. Olav gav kongen og Gunhild mange sjeldsynte eigneluter, som han hadde fenge vest i Irland. Til jol gav Harald Olav ein heil skarlaksklædnad. Olav sat no i ro um vinteren; men då det leid mot våren, bad han kongen um orlov til å fara ut til Island um sumaren. „Eg hev gjæve frendar eg skulde sjå til der,“ sagde han. Kongen segjer: „Eg skulde ynskja du vilde slå deg til ro her hjå meg; du skulde få det slikt som du sjølv vil.“ Olav takka kongen for detta gode tilbode; men han vilde gjerne fara til Island likevel, sagde han, um det ikkje var kongen imot. Då sagde kongen: „Ikkje skal detta gjera oss til uvener, Olav! Fara skal du ut til Island i sumar, for eg ser at hugen din stend mykje til det; men ikkje skal du hava noko stræv elder sut for utreidsla di; det skal eg hava ei grein med.“ Kong Harald let setja fram eit skip um våren; det var ein knarr, og var både eit stort og godt skip. Det skipe let kongen lada med timber og let til full reide, og då det var bue, sende han bod på Olav og sagde: „Dette skipe skal du sjølv eiga, Olav! Eg vil ikkje du skal sigla frå Noreg i sumar med leigd skyss.“ Olav takka kongen med fagre ord for den storfelte gåva. Han budde seg no til ferdi, og då han var buen og fekk bør, siglde han til havs, og skildest med kong Harald med stor kjærleik. Han fekk god bør um sumaren, og kom til Bordøyre i Rutafjord. Det spurdest snøgt, at det hadde kome eit skip, og kven som var styremannen. Hoskuld vart svært glad, då han spurde at Olav, son hans, var utkomen. Han reid straks nord til Rutafjorden, og det vart eit gledelegt møte millom far og son. Hoskuld baud Olav til seg, og han tok imot bodi. Då han hadde sett upp skipe og flutt varorne sine nordantil, reid han heim til Hoskuldstad, 12 mann sterk. Hoskuld tok blidt imot honom, og det gjorde brørne hans og alle frendarne hans og; men størst var venskapen millom honom og Bård. Olav vart namnspurd av denne ferdi; det vart no og kunnigt, at han var dotterson åt Myrkjartan irarkonge; dette vart spurt yver heile lande, og like eins kor mykje dei hadde vyrdt honom, dei hovdingarne han hadde gjesta. Han hadde og havt mykje gods med seg ut til Island. Melkorka kom straks for å sjå sonen sin, og Olav tok kjærleg mot henne. Ho spør etter mangt og mykje frå Irland, fyrst og fremst um far sin og dei andre frendarne sine, og Olav svarar henne på alt. Då spurde ho brått, um fostermor hennar var i live. Olav segjer ho var det. Melkorka spør då kvifor han ikkje vilde gjera henne til vilje og taka henne med seg til Island. Då sagde Olav: „Dei vilde ikkje det, mor, at eg skulde flytja fostermor di frå Irland.“ „Kanskje det,“ sagde ho; men ein kunde sjå at dette var henne mykje imot. Melkorka og Torbjørn hadde fenge ein son, som vart kalla Lambe; han var stor og sterk og lik far sin både i ålit og i huglynde.

Olav var no hjå far sin den vinteren; men då våren kom, tok far og son til å røda um kva dei no skulde gjera. „Eg vilde det, Olav,“ segjer Hoskuld, „at du skulde finna deg ei kona, og so taka ved bruke åt fosterfar din på Goddastad; der er mykje å taka vare på, og du kunde då driva bruke under mi umsyn.“ „Lite hev eg fest hugen min til dette enno,“ segjer Olav; „eg veit ikkje kvar den kvinna sit, som det var stor lukka for meg å få. Men det er fulla di meining, at eg skulde leggja mykje vinn på giftarmåle, og det veit eg vel, at du hev ikkje gjete dette fyrr du hadde hugs på kven det skulde vera.“ „Du gissar rett,“ segjer Hoskuld. „Det er ein mann heiter Egil Skallagrimsson, han bur på Borg i Borgarfjorden; han hev seg ei dotter heiter Torgjerd; denne kvinna etlar eg deg å bedla til, for ho er det beste gifte i heile Borgarfjorden, og um det var vidare og. Og det er von du vilde veksa av di at du vart måg åt Myramennom[34].“ „Eg liter meg med di umsorg for meg i denne saki,“ segjer Olav, „og dette giftarmåle er etter min hug, um det kunde gå; men du kann tenkja deg at eg vilde lika det ille, um det vart frambore og det ikkje gjekk.“ „Me vil då taka den rådi å bera denne saki fram,“ segjer Hoskuld. Olav bad honom då råda. Det leid no til tingtidi, og Hoskuld drog heimantil med mange menner; Olav, son hans, var med honom på ferdi. Dei tjelda budi si, og det vart folksamt der. Egil Skallagrimsson var på tinge. Alle som såg Olav tala um for ein væn og hovdingsleg mann han var. Han hadde gilde våpn og fine klæde.

23. Olav På og Torgjerd Egilsdotter.

Ein dag gjekk Hoskuld og Olav frå budi si og burtåt Egil. Egil tok vel imot dei, for han og Hoskuld hadde ofte talast ved fyrr. Hoskuld kjem fram med erendi si og bed um Torgjerd for Olav; ho var og der på tinge. Egil tok det vel upp og sagde at han hadde spurt berre godt både um honom og sonen hans, „og det veit eg og, Hoskuld,“ segjer Egil, „at du er ein ættstor og velvyrd mann, og Olav er namnspurd av ferdi si, og det er ikkje å undrast på, at slike menner vil koma seg fram, for det skortar honom ikkje korkje på ætt elder vænleike; men likevel skal me no tala ved Torgjerd um dette, for det gjeng ikkje for nokon mann å få Torgjerd mot hennar vilje.“ Hoskuld sagde då at han vilde Egil skulde tala ved henne. Egil gjekk no åt dotter si og sagde: „Det er ein mann som heiter Olav Hoskuldson; han er ar av dei gjævaste mennom no um dagen; Hoskuld, far hans, hev bedla til deg for honom. Eg hev sagt du skulde råda sjølv; vil eg no vita kva svar du gjev; men eg tykkjer det skulde vera greidt å svara på, for dette er eit gjævt giftarmål.“ Torgjerd svara: „Eg hev høyrt deg segja at du elskar meg mest av bornom dine; men no tykkjer eg du gjer desse ordi til lygn, når du vil gifta meg med sonen åt ei trælkvinna, um han og er væn og mykje ruvande.“ „Ikkje er du so vitug no som du plar vera,“ segjer Egil; „hev du ikkje spurt at han er dotterson åt Myrkjartan irarkonge? Han er mykje betre ætta på morsida enn på farsida, og endå hadde det vore oss eit fullgodt bod, um ikkje so hadde vore.“ Torgjerd kunde ikkje skyna det, og det slutta med di, at dei heldt kvar på sitt. Andre dagen gjeng Egil til budi hans Hoskuld, og Hoskuld tek vel imot honom. Dei tek til å talast ved, og Hoskuld spør korleis det hadde gjenge med giftarmålssaki, Egil lét ille og sagde korleis det hadde gjenge. Hoskuld sagde det såg leidt ut, men tykte Egil hadde fare vel åt. Olav var ikkje med i denne samrøda. Sidan gjekk Egil, og Olav spurde no korleis det gjekk med bedlingi. Hoskuld sagde at det gjekk tungt frå hennar sida. Då sagde Olav: „Eg sagde deg fyreåt at eg vilde lika det ille, um eg fekk eit skjemmelegt svar. Du rådde mest, då denne saki vart bori fram; no vil eg råda so ho ikkje skal verta spilt; det er og sant, som det er sagt, at den eine ulven êt upp for den andre. Lat oss no straks gå til budi hans Egil.“ Hoskuld sagde han fekk råda. Olav hadde då på seg skarlaksklædi som kong Harald hadde gjeve honom; han hadde gullslegen hjelm, og i handi bar han det sverde som kong Myrkjartan hadde gjeve honom. Hoskuld og Olav gjekk då til budi hans Egil, Hoskuld fyre og Olav straks etter. Egil tok vel imot dei, og Hoskuld sette seg ned hjå honom; men Olav stod og såg seg um. Han såg ei kvinna sat på pallen i budi; ho var væn og stormannsleg og fint klædd, og han tyktest vita det laut vera Torgjerd Egilsdotter. Han gjekk burt åt pallen og sette seg ned hjå henne. Torgjerd helsar på denne mannen og spør kven han er. Olav segjer namne sitt og farsnamne; „du tykkjer visst det er djervt gjort av trælkvinnesonen, at han torer sitja hjå deg og etlar tala ved deg,“ sagde han. Torgjerd svara: „Du tenkjer fulla at du hev gjort større vågestykke enn å tala ved kvinnor.“ Sidan kom dei i tale seg imillom og talast ved heile den dagen. Inkje høyrde andre på samtalen deira; men fyrr dei slutta vart Egil og Hoskuld henta burtåt dei. Røda um giftarmåle hans Olav vart då uppatt-teki, og då gav Torgjerd seg og let far sin råda; vart dei då lett forlikte, og festarmåle vart straks gjort. Fekk då laksdølerne æra av dette, for dei skulde føra gjenta heim, og det vart avtala, at brudlaupe skulde stå på Hoskuldstad sju vikor etter sumarmål. Dermed skildest dei, og Hoskuld og Olav reid heim til Hoskuldstad og var heime i ro um sumaren. Det vart laga til gjestebods på Hoskuldstad, og ikkje spara, for der var nok å taka av. Brudlaupsfolke kom til den tid som avtala var. Borgfjordingarne var mykje mannsterke; Egil var med, og Torstein, son hans; bruri var og med, og utvalde folk frå herade. Hoskuld hadde og bedt mange, so der var mange til å taka imot dei, då dei kom. Det var eit gasta lag, og mennerne vart utleidde med gåvor. Då gav Olav Egil sverde Myrkjartansgåva, og Egil vart svært blid ved den gåva. Elles er ikkje meir å fortelja, og gjesterne fór heim.

24. Frå Goddastad til Hjardarholt. Olav og Viga-Rapp.

Olav og Torgjerd var på Hoskuldstad og lagde god hug til einannan. Det var lett å sjå for alle, at det var ei grepa kvinna. Til kvardags lagde ho seg lite upp i sakerne åt andre; men var det noko ho lagde seg uppi, då laut det fram som ho vilde. Den vinteren var Olav og Torgjerd sumtid på Hoskuldstad og sumtid hjå fosterfar hans; men um våren tok Olav ved garden på Goddastad. Den sumaren fekk Tord godde sott og døydde; Olav let kasta upp haug etter honom på det nese som gjeng ut i Laksåi og heiter Dravnarnes. Sidan søkte folk mykje til Olav, og han vart ein stor hovding. Hoskuld misunnte honom ikkje dette, for han vilde jamnan at dei skulde spyrja Olav i alle storsaker. Det var ein av dei største gardom i Laksådalen som Olav åtte. Det var tvo brør hjå Olav, som heitte Ån båe; den eine vart kalla Ån den kvite, den andre Ån svarte. Beine den sterke heitte ein tridje mann. Dei var sveinarne hans Olav og stridføre menner alle. Torgjerd og Olav fekk ei dotter, som vart kalla Turid. Dei jorderne som Rapp hadde ått låg i øyde, som fyrr er sagt. Olav tykte dei låg godt til, og ein gong tala han ved far sin, at dei skulde senda bod til Trevil, at Olav vilde kjøpa av honom jorderne på Rappstad og alle dei eignerne som høyrde attåt. Det var ingen vande med di, og dette kjøpe vart gjort, for Trevil tykte at ei kråka i handi var betre enn tvo i skogen. Olav skulde gjeva 3 merker sylv for jorderne, og det var ikkje brått so mykje som dei var verd; for det var vide og fagre jorder, og det fylgde mangt med som gav mykje av seg: stort laksefiskje og veidefang av sel, og store skogar. Eit stykke ovanfor Hoskuldstad nordan Laksåi var det hogge ein rudning i skogen, og der var godt for beite, so der flokka fee hans Olav seg saman um vinteren, anten vêre var godt elder vondt. Ein haust let Olav reisa ein gard i dette same holte, mesteparten av timber som vart hogge der i skogen, men sumt av reka-timber. Det var ein røseleg gard. Husi stod aude um vinteren; men um våren etter flutte Olav dit. Fyrst samla han fee sitt, og det var mykje, for han hadde då vorte den rikaste mannen på krøter i Breidafjorden. Olav sende no bod åt far sin, at han skulde stå ute og sjå ferdi hans, når han flutte åt den nye garden, og lata gode ord fylgja honom. Hoskuld sagde han vilde gjera det. Olav skipar no ferdi. Dei skjerraste sauerne let han dei jaga fyrst, næstetter dei fór bufee, so gjeldnauti, men sist klyvhestarne. Det vart sett menner til å passa på, at dei ikkje skulde slå krok utum vegen. Då Olav reid utor garden på Goddastad, då var dei fremste i ferdi komne til den nye garden, og det var ikkje op imillom nokon stad[35]. Hoskuld stod ute med heimemennom sine; han sagde at Olav, son hans, skulde vera velkomen der, og at lukka måtte fylgja honom på denne nye bustaden; „det sviv meg,“ sagde han, „at det vil gå so, at lenge vil namne hans haldast uppe.“ Jorunn husfrøya segjer: „Denne trælkvinnesonen hev rikdom nok til det, at namne hans skal haldast uppe.“ Med det same huskararne hadde teke klyvjarne av hestom, reid Olav inn på garden. Då segjer han: „No skal folk få visst det som jamnan hev vore spurt etter i vinter, kva denne garden skal heita. Han skal heita Hjardarholt[36]. Dette tykte folk høvde godt, etter det dei no hadde set. Olav sette no bu i Hjardarholt, og det som stort var; der skorta ikkje på noko. Gjetorde hans voks mykje i denne tidi, av mange grunnar: han var framifrå vensæl, for når han tok på seg ei sak for nokon, so greidde han henne so, at alle var nøgde; far hans hjelpte honom og mykje til vyrdnad, og mågskapen med Myramennom var honom til stor hjelp. Olav gjekk for å vera den gjævaste av sønom hans Hoskuld.

Den fyrste vinteren Olav budde i Hjardarholt hadde han mange tenestefolk og arbeidsfolk. Arbeide vart skift millom huskarom; ein gjætte gjeldnauti, ein annan kyrne. Fjose var burti skogen, eit stykke frå garden. Ein kveld kom den mannen som gjætte gjeldnauti heim åt Olav og bad honom få ein annan til å gjæta dei og gjeva honom anna arbeid. „Eg vil du skal halda deg til det same arbeide som du hev havt,“ segjer Olav. Han sagde at han vilde helder strjuka sin kos. „Då tykkjer du sagte det er vandt arbeid,“ sagde Olav; „no skal eg gjeva meg med deg i kveld, når du skal binda inn nauti, og ser eg noko som orsakar deg, då skal eg ikkje segja noko um det; men elles skal du ikkje sleppa skadelaus frå dette.“ Olav tek det gullslegne spjote Kongsgåva i handi og gjeng heimantil, og huskaren med honom. Det var noko snø på marki. Dei kjem til fjose, og det stod ope. Olav sagde til huskaren at han skulde gå inn; „eg skal driva nauti inn åt deg,“ sagde han, „og so skal du binda dei.“ Huskaren gjeng åt fjosdøri; men Olav veit ikkje orde av, fyrr han kjem farande like i fange på honom. Olav spør kvifor han fór soleis. Han segjer: „Rapp stend i fjosdøri og trivla etter meg; men eg hev fenge nok av å fangtakast med honom.“ Olav gjekk då åt døri og stakk til honom med spjote, Rapp tek med båe hendom um spjotfalen og snarar spjote utor, so skafte brotnar med det same. Olav vil då gyva på Rapp; men då fór han ned der han var uppkomen, og soleis skildest dei, Olav med skafte og Rapp med spjote. Olav og huskaren batt då nauti og gjekk so heim. Olav sagde no til huskaren at han skulde ikkje gjera honom noko for det han hadde sagt denne gongen. Um morgonen etter fór Olav heimanfrå til den staden der like hans Rapp hadde vorte kasta i røys, og let dei grava der. Rapp hadde enno ikkje rotna det slag. Der finn Olav spjote sitt. Sidan læt han gjera upp eit bål, og Rapp vert brend på båle og oska hans kasta i sjøen. Heretter hadde ingen mann mein av attergonga hans Rapp.

25. Hoskuldsønerne. Rut og Torleik.

No er å fortelja um sønerne hans Hoskuld. Torleik Hoskuldson var hjå store hovdingar[37], med han fór på kjøpferder, fyrr han sette bu, og tyktest ein merkeleg mann; han hadde og vore i viking, og røynde seg der som ein framifrå kar. Bård Hoskuldson hadde og vore farmann[38] og var velvyrd, kvar han kom, for han var ein god kar og hovsam i alt. Bård vart gift med ei kvinna frå Breidafjorden; ho heitte Åstrid og var av god ætt. Bård hadde ein son heitte Torarin, og ei dotter heitte Gudny; ho vart gift med Hall, son hans Viga-Styr, og frå dei er ei stor ættargrein komi.

Rut Herjolvson gav fri ein av trælom sine som heitte Rolv, og gav honom attåt noko gods og bustad ved landmerke millom honom og Hoskuld. Merki deira låg so nære einannan, at Rytlingarne[39] hadde misteke seg og sett lausingen[40] på eigni hans Hoskuld, der han snart lagde seg mykje til beste. Hoskuld tykte ille um dette, at han hadde sett lausingen på hans grunn, og baud lausingen betala honom avgift for jordi som han budde på; „for det er mi eign,“ sagde han. Lausingen fer til Rut og segjer honom det Hoskuld hadde sagt. Rut sagde han skulde ikkje bry seg um det og ikkje betala noko; „Hoskuld veit ikkje kven som eig denne grunnen,“ sagde han. Lausingen fer no heim og vert sitjande på bustaden sin nett som fyrr. Lite etter fer Torleik Hoskuldson, etter samråd med far sin, med nokre mann til garden åt lausingen; honom tek dei og drep, og Torleik lagde åt seg og far sin alt det godse som lausingen hadde tent upp. Dette fekk Rut spurt, og dei likte det ille både han og sønerne hans; mange av dei var vaksne, og den frendebolken tyktest ikkje god å taka på. Rut vilde freista korleis det var å bruka logi i denne saki; men då saki vart granska av logkunnig mann, då gjekk det Rytlingom imot; dei som hadde med det såg mykje på det, at Rut hadde sett ned lausingen på jordi hans Hoskuld utan lov, og der hadde han tent seg upp godse, og Torleik hadde drepe honom på eigni deira eigi. Rut var ille nøgd med den retten han fekk. Deretter let Torleik byggja ein gard ved landmerke millom Hoskuld og Rut; han heiter Kambsnes, og der budde Torleik ei tid, som fyrr er sagt. Torleik fekk ein son med kona si; han vart aust med vatn og fekk namne Bolle; han vart tidleg overlag væn.

26. Farsarven hans Olav På. Hoskuld døyr.

Hoskuld Dalakollsson fekk sott i sin alderdom; han sende bod på sønerne sine og andre frendar og vener, og då dei kom, sagde han til Bård og Torleik: „Eg hev vorte noko tuskjen, og eg hev aldri vore sjuk fyrr. Den tridje sonen min er ikkje arvboren; no vil eg beda dykk brør, at Olav skal få vera med på arven og få tridjedeildi med dykk.“ Bård svara fyrst og sagde at han vilde gjera med dette som far hans vilde; „for eg ventar meg æra av Olav i alle måtar, og det dess meir, dess rikare han er.“ Då sagde Torleik: „Det er langt frå min vilje, at Olav skal få arv med oss; han hev gods nok fyrr, og du far hev gjeve honom mykje fyremun for oss andre og lenge bytt ulikt millom oss. Eg vil ikkje godviljug gjeva upp det som eg er fødd og boren til. Hoskuld segjer: „De vil ikkje rana meg retten til å gjeva sonen min 12 øyrar, so storætta på morsida som Olav er.“ Torleik segjer ja til det. Då let Hoskuld taka gullringen Håkonsgåva — han vog ei mork — og sverde Kongsgåva, som kom på ½ mork gull[41]; dei gav han Olav, son sin, og let lukka åt seg og ætti si fylgja med; men ikkje for det, sagde han, at han ikkje visste ho hadde fylgt honom fyrr. Olav tok imot gåvorne og sagde han fekk lata det stå si prøva, korleis Torleik likte det. Torleik let ille um det og tykte Hoskuld hadde havt noko anna under med det han hadde sagt. Olav segjer: „Eg vil ikkje sleppa desse eigneluterne frå meg, Torleik, for eg hev vitne på at du hev samtykt i ei slik gåva. Eg vil lata det stå til um eg skal få hava det.“ Bård samtykte i det far hans hadde gjort. Etter dette døydde Hoskuld. Det tyktest stor skade, fyrst og fremst for sønom hans og for alle frendom hans og dei som var i mågskap med dei, og venom hans. Sønerne hans let kasta ein røsleg haug yver honom; men det vart berre bore lite gods inn i haugen med honom. Då dette var frå seg gjort, tok brørne til å tala på arveøl etter far sin, som sed var i den tid. Då sagde Olav: „Skal dette lage vorta so vyrdelegt so me kann hava æra av det, so trur eg ikkje me kann taka til med det so snøgt. Det lid no langt ut på hausten, og det er ikkje lett å få det som skal til. Og for dei fleste som hev langt å fara vil det vera vondt å koma fram so seint på hausten, so det er viss von, at mange ikkje vilde koma av dei me helst vilde. No vil eg bjoda meg til å beda folk til dette lage på tinge til sumars, og eg vil vera med og kosta tridjedeildi.“ Dette gjeng dei andre med på, og Olav fer no heim. Torleik og Bård skifter godse millom seg, fekk Bård farsgarden, for det rådde dei fleste til, av di han var meir vensæl, og Torleik fekk meir lausøyre. Millom Olav og Bård var god brorskap, men millom Olav og Torleik var det ikkje vidare godt. So lid vinteren, og sumaren kjem, og det lid til tings. Hoskuldsønerne bur seg no til å fara til tings; det var lett å sjå, at Olav var den fyrste av dei brørom. Då dei kjem til tinge, tjeldar dei budi si og pryder henne både fint og vel.

27. Arveøle etter Hoskuld.

Ein dag, då folk gjekk til Logberge, stod Olav upp og bad seg ljod. Han tala fyrst um at far hans var fallen frå, „og,“ segjer han, „her er no mange menner, frendarne og venerne hans; no er det viljen åt brørom mine, at eg skal beda til arveøl etter Hoskuld, far vår, alle dykk godordsmenner[42]; for dei fleste av skyldfolkom hans var av dei gildaste mennom. Det skal eg og lysa til, at ingen av stormennom skal fara gåvelaus frå lage. So vil me og beda bønder og kven som koma vil, både rike og ringe, at dei må koma til Hoskuldstad til eit fjortandags lag, 10 vikor fyre vinternæterne.“ Då Olav slutta talen sin, fekk han sterke fagnadrop, og folk tykte det var ei storkarsleg bod; men då han kom heim til budi og sagde åt brørom sine kva han hadde etla, då let dei ikkje vel og tykte han hadde teke for stort i. Etter tinge reid brørne heim. Sumaren leid, og det vart gjort tilstellingar til lage med det beste av alle slag; Olav gav sin tridjung, og den var velmælt, og det var kosta mykje på til dette lage; for det var etla på mange. Og då tidi kom, møtte dei fram dei fleste gjæve menner som hadde lova å koma; det var so fjølment, at dei fleste segjer det var fulle 9 hundrad[43]. Dette var det næst største lage som hev vore på Island; det største var det arveøle som Hjaltesønerne gjorde etter far sin; der var 12 hundrad[44]. Det vart eit overlag gildt lag; og alle brørne fekk stor æra av det; men Olav var den som stod mest fyre. Han hjelpte og brørne sine med gåvom; alle stormennerne fekk gåvor. Då dei fleste var farne, gjekk Olav åt Torleik, bror sin, og sagde: „Du veit, frende, at det ikkje alt hev vore so godt millom oss; no vilde eg telja til at me skulde halda frendskapen vår betre. Eg veit du mislikar at eg tok dei eigneluterne som far min gav meg på sin døyande dag; tykkjer du no du hev lide urett ved dette, då vil eg freista å gjera deg nøgd att og bjoda deg å fostra sonen din; for den vert stødt rekna for mindre mann, som fostrar barn åt ein annan.“ Torleik tok honom detta vel upp, og sagde, som sant var, at dette var ærefullt bode. Olav tok då Bolle, son hans Torleik, åt seg; han var då 3 vintrar gamall. Dei skildest no med største kjærleike, og Bolle fór med Olav heim til Hjardarholt. Torgjerd tok vel imot honom; vart Bolle uppfødd der, og Olav og Torgjerd heldt ikkje mindre av honom enn av bornom sine eigne.

28. Borni hans Olav På.

Olav og Torgjerd fekk ein son; han vart aust med vatn og vart kalla Kjartan, etter Myrkjartan, morfar sin. Bolle og Kjartan var mest jamgamle. Dei hadde og fleire born; sønerne deira heitte Steintor, Haldor, Helge og Hoskuld; han var den yngste. Døtterne deira var Turid, som fyrr er nemnd, og Bergtora og Torbjørg. Alle borni deira gav gode voner i uppvokstren. I den tidi budde Holmganga-Berse i Saurbø på garden Tunga; han kom åt Olav og baud honom at han vilde taka Haldor, son hans, til fostrings. Det tok Olav ved, og Haldor fór heim med honom; han var då årsgamall. Den sumaren fekk Berse sott og låg lenge um sumaren. Det er fortalt, at ein dag, då folk i Tunga var ute på høyonni, var dei tvo, Haldor og Berse, inne, og Haldor låg i vogga; då valt vogga, og guten fall på golve, og Berse kunde ikkje koma og hjelpa honom. Då kvad Berse dette:

Ligg me båe

hjelpelause,

Haldor og eg,

kjem ingen veg.

Eg er for gamall

og du for ung;

det batnar med deg,

men ikkje med meg.

So kom det folk og tok Haldor upp ifrå golve; men Berse batna. Haldor vart uppfødd der og vart ein stor og staut kar.

Kjartan Olavson voks upp heime i Hjardarholt; han vart den vænaste mannen som er vorten fødd på Island. Han hadde stort, fagert andlit og framifrå væne augo og ljos hamlit; stort hår hadde han, det var fagert som silke og fall i lokkar. Han var stor og sterk som Egil, morfar sin, elder Torolv. Han var betre vaksen enn nokon annan, so alle som såg honom laut undra seg. Han var og meir våpenfør enn dei fleste andre, godt hendt og den beste til å symja. I alle itrottar var han langt framum alle andre. Men endå var han meir smålåten og vensæl enn nokon annan, so kvart barn heldt av honom; han var godlynd og gjevmild. Olav heldt mest av Kjartan av alle bornom sine. Bolle, fostbror hans, var stor på vokster; han kom Kjartan næst i alle itrottar og tiltak; sterk var han og væn, høvisk og ein god hermann, og vilde gjerne halda seg staseleg. Fostbrørne heldt mykje av einannan.

Olav sat no i nokre år heime på garden sin.

29. Olav På fer til Noreg. Geirmund gny.

Ein vår sagde Olav åt Torgjerd at han etla seg utanlands; „so lyt du passa garden og borni,“ sagde han. Torgjerd likte ikkje dette; men Olav sagde han vilde råda. Han kjøpte eit skip som stod vest i Vadil. Han fór heimantil um sumaren og kom til Hordaland. Straks upp i landet der budde det ein mann som heitte Geirmund gny, ein megtug og rik mann og ein stor viking. Han var ikkje god koma til rettes med; men no hadde han sett seg i ro og var hirdmann hjå Håkon den megtuge. Geirmund kom ned til skipe og kjendest straks ved Olav, for han hadde høyrt gjete honom. Han baud Olav til seg med so mange menner som han vilde. Det tok Olav imot og tok upphald hjå honom med 5 menner; men skipsfolke hans fekk upphald på ymse stader umkring der på Hordaland. Geirmund stelte vel med Olav; det var ein røseleg gard og mykje folk og stor moro um vinteren. Men då vinteren leid til ende, gav Olav Geirmund greida på erendi si, at han vilde få seg hustimber, og sagde at det var honom mykje um å gjera, at timbere var godt. Geirmund segjer: „Håkon jarl hev den beste skogen, og det veit eg visst, at kjem du til honom, då vil det stå deg fritt for å taka timber der; for jarlen tek vel imot dei som ikkje er so mykje til menner som du, Olav, når dei gjestar honom.“ Um våren drog Olav til Håkon jarl, og jarlen tok overlag vel imot honom og baud Olav vera hjå seg so lenge han vilde. Olav sagde då åt jarlen kva ferdi hans galdt: „vil eg beda dykk um det, herre, at de læt oss få hogga hustimber i skogen dykkar.“ Jarlen segjer: „Det skal det ikkje verta spara på. Du kann fritt få lada skipe ditt med det timbere som me vil gjeva deg; for me hev den trui, at me ikkje vert gjesta kvar dag av slike menner frå Island.“ Ved skilnaden gav jarlen honom ei gullslegi øks som var ein kosteleg eignelut, og dei skildest med stor venskap. Geirmund skipar løynleg jorderne sine; han etlar seg til å fara ut til Island um sumaren med skipe hans Olav; men dette held han løynt for alle, og Olav visste ikkje um det, fyrr Geirmund flutte godse sitt ut på skipe hans. Det var store rikdomar. Olav sagde: „Ikkje skulde du fara på skipe mitt, um eg hadde fenge visst det fyrr, for eg trur det finst dei på Island som det var til større gagn at dei aldri fekk sjå deg; men no, då du er komen her med so mykje gods, nenner eg ikkje jaga deg att som ein buhund.“ Geirmund segjer: „Ikkje skal eg verta attsett, um du og er noko stor i ordom; for eg etlar å få far med deg.“ Dei gjekk då um bord og siglde til havs, fekk god bør og kom inn Breidafjorden. Dei sette bryggjor til lands i Laksåosen, og Olav lét bera timbere på land og sette skipe upp i det skure som far hans hadde bygt. Han baud Geirmund til seg. Den sumaren lét Olav byggja eit eldhus i Hjardarholt, større og betre enn noko folk hadde set; der var rita bilæte av namngjetne sogor på bordveggen og i røyste, og det var so godt gjort, at det tyktest mykje staslegare når ikkje tjeldi[45] var uppe. Geirmund heldt seg til kvardags mesta for seg sjølv, og var leid og tver mot dei fleste. Han gjekk jamnan i raud skarlakskjole. med ei grå kappa utanpå, og bjørnskinnshuva på hovude og i handi eit sverd, eit stort våpn som det ikkje fanst sylv på; men blade var kvast og breidt, og det beid ikkje rust på det. Dette sverde kalla han Fotbit, og lét det aldri gå seg utor handi. Geirmund hadde ikkje vore der lenge fyrr han lagde hug til Turid, dotter hans Olav, og han bad Olav um å få henne; men han gav honom nei. Då gav Geirmund Torgjerd gåvor for å nå giftarmåle, og ho tok imot dei; for det var ikkje smått. Torgjerd tok då til å tala med Olav um dette, og sagde honom si meining, at dotter deira kunde ikkje verta betre gift, for han var både ei stor kjempa og rik og storlåten. Då segjer Olav: „Ikkje skal eg gjera deg meir imot i dette enn i anna, um eg og kunde vera meir huga på å gjeva Turid ein annan mann.“ Torgjerd tykte no ho hadde gjort det godt, og gjekk til Geirmund og sagde honom korleis det hadde gjenge. Han takka henne for dei gode ordi ho hadde lagt for honom, og for di ho hadde fare so karsleg åt. Geirmund tek no uppatt bedlingi si hjå Olav, og no gjekk det lett. Han fester no Turid; brudlaupe skulde stå i Hjardarholt sist på vinteren. Det vart eit framifrå stort lag; for då var eldhuse ferdigt. Der var og Ulv Uggeson; han hadde gjort eit kvæde um Olav Hoskuldson og um dei sogorne som var skildra i eldhuse, og sagde det fram i lage. Dette kvæde er kalla Husdråpa og er godt gjort[46]. Olav lønte honom vel for det; han gav og store gåvor åt alle dei stormennom som var med i lage. Olav tyktest hava vokse av dette lage.

30. Geirmund gny og Turid. Fotbit.

Det gjekk ikkje godt med samlive millom Geirmund og Turid; det var gale på båe sidor. Tri vintrar var Geirmund hjå Olav; då fekk han hug til å fara burt, og sagde at Turid skulde vera att, og Groa, dotter deira, som då var årsgamall; men det han åtte vilde han hava med seg. Dette tykte Torgjerd og Turid ille um og sagde det til Olav; men han sagde: „Kva er no på ferd, Torgjerd? Er ikkje austmannen so gild no som den hausten han bad um å verta mågen din?“ Dei kom ingen veg med Olav, for han var i alle måtar ein fredeleg mann, og han sagde og at veslegjenta skulde vera att, til ho hadde lært noko, og ved skilnaden gav Olav Geirmund knarren sin. Han takka og sagde at det var stormannsleg gjort. Då han var buen, siglde han ut frå Laksåosen med ein lett nordaust; men då dei kom ut åt øyom, lagde vêre seg, og han vart liggjande ute ved Øksnøy ein halv månad og kunde ikkje koma av stad. I denne tidi fór Olav heimantil; han skulde sjå etter rake sitt[47]. Då kalla Turid, dotter hans, nokre huskarar til seg og baud dei fara med seg. Ho tok og med seg veslegjenta; dei var 10 ihop. Dei sette ut ei ferja som høyrde Olav til, og Turid baud dei ro elder sigla utetter Kvamsfjorden, og då dei kom ut åt øyom, baud ho dei skuva båten som låg i ferja ut på vatne. Turid steig i båten, og tvo menner; men dei andre baud ho passa ferja, til ho kom att. Ho tok gjenta på fange sitt og baud dei ro yver straumen, til dei nådde skipe. Ho tok ein navar frå ferja og gav honom åt ein av dei som fylgde henne, og baud honom at han skulde gå um bord i knarrbåten og bora hol i honom, so han vart ubrukande, um dei vilde taka til honom i snøggvendingi. So lét ho seg setja i land. Det var i solrenningi; ho hadde gjenta i armom sine og gjekk ut etter bryggja; alle mann sov. Ho gjekk åt skinnsengi der Geirmund sov; sverde Fotbit hekk tett frammed[48]. Turid sette no gjenta i sengi, greip Fotbit og tok med seg og gjekk frå skipe og burt åt fylgjesveinom sine. No tek gjenta til å gråta; av di vaknar Geirmund og[49] set seg upp; han kjenner barne og tykkjest vita kvar dette var kome frå. Han sprett upp og vil taka sverde, men finn det ikkje; han gjeng då burt åt skipsborde og ser at dei ror ifrå skipe. Geirmund ropar på mennerne sine og byd dei springa i båten og ro etter dei. Dei gjerer so, men er ikkje langt komne, fyrr dei ser svarte sjoen stend inn i båten; snur dei då til skipe att. Då ropar Geirmund på Turid og bed henne koma att og gjeva honom sverde Fotbit; „men tak gjenta di,“ segjer han, „og før med deg herifrå med henne so mykje gods som du vil.“ Turid segjer: „Tykkjest det deg betre enn å missa sverde?“ Geirmund svara: „Mykje gods skal det til, fyrr eg held det for betre å missa sverde.“ Ho sagde: „Då skal du aldri få det; du hev fare åt som ein låk kar mot oss; no skal me skiljast.“ Då sagde Geirmund: „Ikkje vert det til di lukka, at du tek med deg sverde.“ Ho sagde det fekk våga seg. „Då skal desse ordi fylgja det,“ segjer Geirmund, „at dette sverde skal verta til bane for den mannen i dykkar ætt som det tykkjest dykk størst skade å missa, og som det vil gå dykk mest nær at slikt skulde råka.“ Etter dette fer Turid heim til Hjardarholt. Olav var då og heimkomen, og var ille nøgd med det ho hadde gjort, men gjorde ikkje meir med det. Turid gav Bolle, frenden sin, sverde Fotbit, for ho heldt likso mykje av honom som av brørom sine; bar Bolle dette sverde lenge. Geirmund fekk god bør og siglde til havs, og kom til Noreg um hausten. Men ei natt siglde dei på ein båe utanfyre Stad[50], og Geirmund sette live til, og alt mannskape hans, og dermed er ikkje meir um Geirmund å fortelja.

31. Døtterne hans Olav På. Harre.

Olav Hoskuldson sat på garden sin i stor vyrdnad, som fyrr er sagt. Gudmund Solmundson heitte ein mann; han budde på Åsbjarnarnes i Videdal; han var ein rik mann. Han bad um Turid, og fekk henne, og mykje gods attåt. Turid var ei klok, storfelt kvinna og ei grepa menneskja. Dei fekk sønerne Hall, Barde, Stein og Steingrim; døtterne deira heitte Gudrun og Olov. Torbjørg, dotter hans Olav, var ei væn kvinna og sterkvaksi; ho vart kalla Torbjørg digre. Ho vart gift vest i Vatnsfjorden med Åsgeir Svartson, ein gjæv mann; son deira var Kjartan, far åt Tord, far åt Snorre, far åt Torvald; frå dei er Vatnsfjordingsætti komi. Sidan vart Torbjørg gift med Vermund Torgrimson; dotter deira var Torfinna, som vart gift med Torstein Kuggeson. Bergtora Olavsdotter vart gift vest i Djupafjorden med Torhall gode; son deira var Kjartan, far åt Smed-Sturla; han var fosterson åt Tord Gilsson.

Olav På hadde mange gilde krøter. Han hadde ein god ukse, heitte Harre, apalgrå av lit og større enn andre naut. Han hadde 4 horn; tri[51] var store og stod fagert, og dei tri stod ende upp i vêre; men det fjorde stod fram or skallen og nedfor augom hans; det var is-vekkjaren hans[52]. Han krafsa som ein hest. Ein hard vinter, då mykje krøter rauk med, gjekk han frå Hjardarholt og dit som no heiter Harrastad i Breidafjorddalen; der gjekk han um vinteren med 16 naut og heldt dei alle med gras; um våren gjekk han heim i den hagen som heiter Harrabol på Hjardarholtseiga. Då Harre var 18 vintrar gamall, datt isvekkjaren av hovude hans, og same hausten lét Olav slagta honom. Notti etter drøymde Olav at ei kjering kom åt honom, stor og sint. „Er du svevntung?"“ sagde ho. Han sagde han var vaken. „Nei, du søv,“ sagde kjeringi; „men det som eg segjer skal gå for seg likevel. Sonen min hev du late drepa og koma hjelpelaus åt meg, og difor skal eg laga det so, at du skal få sjå din son blodut all igjenom, og til det skal eg velja den av dei som eg veit du held minst fal.“ Dermed kvarv ho burt. Olav vakna og tyktest sjå ein svip av kjeringi. Han tykte draumen var merkeleg, og fortalde honom åt venom sine; men dei gav ingi tyding på honom som han likte. Han tykte dei tala best som sagde at det var berre noko draume-vas som hadde kome honom fyre.

32. Usviv Helgeson og borni hans. Hols-folke.

Usviv Helgeson heitte ein mann. Far hans var son åt Ottar, son åt Bjørn den austrøne, son åt Kjetil flatnev, son åt Bjørn buna. Mor hans Usviv heitte Nidbjørg; hennar mor var Kadlin, dotter åt Ganga-Rolv, son hans Ukse-Tore; han var ein namngjeten herse aust i Viki, og vart kalla so av di han åtte 3 øyar og 80 uksar på kvar. Han gav den eine øyi og uksarne åt kong Harald, og denne gåva gjekk det stort ord av. Usviv var ein overlag klok mann; han budde på Laugar i Sælingsdalen; den garden stend sunnanfor Sælingsdalsåi tvert for Tunga. Kona hans heitte Tordis, dotter åt Tjodolv låge. Dei hadde 5 søner: Uspak, Helge, Vandråd, Torråd og Torolv; dei var alle stridføre menner. Gudrun heitte dotter deira; ho var den fyrste av alle kvinnor som voks upp på Island både i vænleike og vit. Gudrun var so fin og høvisk, so det såg ut som barneverk alt det andre kvinnor hadde av stas, mot det ho hadde. Ho var klokare enn alle andre kvinnor og tala godt for seg; gjevmild var ho og. Usviv hadde i kost hjå seg ei kona som heitte Torhalla; dei kalla henne den svalluge, ho var noko skyld Usviv. Ho hadde tvo søner, Odd og Stein; dei var dugande menner og var til stor hjelp for Usviv med gardsbruke. I Tunga budde ein mann heitte Torarin, son åt Tore sæling. Han var ein god bonde, stor og sterk; han hadde gode jorder, men mindre lausøyre. Usviv vilde kjøpa av honom jorderne; for han hadde lite land, men mykje krøter. Det vart til det at Usviv kjøpte av Torarin alt lande frå Gnupaskard og etter dalen på båe sidor til Stakkagil. Det er godt land, som gjev mykje av seg; han fór jamnan til sæters der. Han hadde mange tenestefolk og stort hushald.

Vest i Saurbø er ein gard heiter Hol; der budde tri mågar. Torkjel kvelp og Knut var brør og ættstore menner; mågen deira, Tord, budde i lag med dei; han vart nemnd etter mor si; dei kalla honom Ingunnson; far hans var Glum Geirason. Tord var ein væn og spræk kar, mykje for seg og ein svær sakførar. Tord var gift med Aud, syster åt Torkjel og Knut. Ho var korkje væn elder ferm; Tord brydde seg lite um henne; han hadde trått etter godse, for der var stor rikdom samla. Det gjekk godt med hushalde deira sidan Tord kom med dei.

33. Gjest Odleivson tyder draumarne hennar Gudrun Usvivsdotter.

Gjest Odleivson budde på Hage vest på Bardastrandi; han var ein stor hovding, vis og framsynt på mange ting; han var til vens med alle dei større menner, og mange søkte råd hjå honom. Han reid kvar sumar til tings og tok då jamnan inn på Hol. Ein gong bar det so til, at Gjest reid til tings og var på Hol um natti. Um morgonen gjorde han seg tidleg buen, for han hadde lang veg; han etla seg til Tykkvaskog til Årmod, mågen sin, til kvelds. Han var gift med Torunn, syster hans Gjest, og dei hadde tvo søner, Ørnolv og Halldor. Gjest rid no vestantil Saurbø um dagen, og kjem til Laugar i Sælingsdalen og kviler på der ei stund. Gudrun kom til Laugar og tek vel imot Gjest, frenden sin. Han var vensleg mot henne, og dei tok til å talast ved; dei var båe kloke og hadde godt for å tala. Men då det leid på dagen, sagde Gudrun: „Det vilde eg, frende, at du skulde rida til oss i kveld med heile ditt fylgje; det vil far min og, endå han unner meg den æra å bera dette bode fram, og det med, at du skal taka inn her kvar gong du rid vest elder vestan.“ Gjest takka og sagde det var eit grepa bod, men han laut rida lenger likevel no, som han hadde etla seg til. Då sagde Gudrun: „Eg hev drøymt mykje i vinter, og det er 4 draumar som hev gjeve meg mykje å tenkja på; men ingen mann hev gjeve dei slik tyding som eg likar; men likevel bed eg ikkje um at dei skal verta tydde som eg vil.“ Då sagde Gjest: „Seg du meg draumarne dine! Kanskje me kann gjera noko utav dei.“ Gudrun sagde: „Eg tyktest eg stod ute ved ein løk[53] og hadde krokfald[54] på hovude, og eg tykte han høvde meg ille, og eg fekk hug til å brøyta på honom; men mange talde meg frå å gjera det. Men eg lydde ikkje etter det; eg reiv falden av hovude mitt og kasta honom ut i løken, og lenger var ikkje denne draumen. Men den andre draumen tok til so, at eg tykte eg stod ved eit vatn, og det var kome ein sylvring på handi mi, og eg tykte at han var min, og at han høvde meg framifrå godt. Eg tykte det var ein stor skatt, og etla å hava honom lenge; men då eg minst venta det, rann ringen av handi mi og ut i vatne, og eg såg honom aldri meir. Eg tykte dette var mykje større skade enn eg vilde rekna det for, um eg hadde mist den dyraste eigneluten. Og so vakna eg.“ Gjest sagde berre: „Denne draumen er ikkje mindre.“ „So var det den tridje draumen,“ sagde Gudrun. „Eg tykte at eg åtte ein gullring, og at eg hadde fenge skaden min bøtt. Det kom meg i hugen, at eg skulde få njota denne ringen lenger enn den fyrre; men eg tykte ikkje han høvde meg so mykje betre som gull er dyrare enn sylv. Men so tykte eg eg datt og vilde taka for meg med handi; då råka gullringen ein stein og spratt sund i tvo stykke, og eg tykte det kom blod utor stykki. Det tyktest meg meir harm enn skade; for det kom meg for, at det hadde vore ein brest på ringen, og då eg såg etter på stykki, då tyktest eg sjå fleire brester på dei; men eg tykte likevel han kunde hava vore heil, um eg hadde passa betre på honom. Lenger var ikkje denne draumen.“ „Dei gjeng ikkje vel, dei tri draumarne dine,“ sagde Gjest. Gudrun tok til att: „Den fjorde draumen min var slik, at eg tyktest hava ein gullhjelm på hovude med mange glimesteinar i, og den skatten tykte eg eg åtte. Men det var det i vegen med honom, at han tyktest meg vel tung, so eg snaudt orka å bera honom, og laut halda hovude på skakke; men eg lasta ikkje hjelmen for det, og eg vilde ikkje skilja meg ved honom. Men likevel datt han av hovude mitt og ut i Kvamsfjorden. Dermed vakna eg. Og no hev eg sagt deg alle draumarne.“ Då sagde Gjest: „Greidt hev eg set kva desse draumarne er; men du skal sjå dei samstavar mykje, for eg kjem til å tyda dei alle mest eins. Du kjem til å få 4 menner. Når du vert gift med den fyrste, då ventar eg at det er ikkje etter din hug, og når du tykte du hadde ein stor fald på hovude som høvde deg ille, då kjem du ikkje til å halda mykje av honom. Og når du tok falden av hovude ditt og kasta honom i vatne, då tykte eg det so, at du skal gå frå denne mannen; det kallar folk på sjoen kasta, når ein mann slepper ifrå seg det han eig og ikkje fær noko att for det. Det var den andre draumen, at du tyktest hava ein sylvring på handi. Det tyder at den andre mannen din skal vera ein namngjeten kar, som du skal elska mykje, men ikkje få hava lenge. Det kjem meg ikkje uventande, um du misser honom med di at han druknar. Og lenger gjer eg ikkje denne draumen. I den tridje draumen din tyktest du hava ein gullring på handi; det er den tridje mannen din. Ikkje vil han vera so mykje meir verd som malmen er dyrare og vandare å få; men det kjem fyre meg det, at i den tidi skal det hava vorte truskifte, og då skal denne mannen din hava teke den trui som me held mykje betre og høgre. Men når du tykte ringen spratt i sund, av di du ikkje passa vel på honom, og du såg blod koma utor stykki, då skal denne mannen din verta drepen, og då skal du sjå vel dei bresterne som hev vore ved dette giftarmåle. Den fjorde draumen din var den, at du tyktest hava på hovude ein hjelm av gull, sett med glimesteinar, og han vart deg tung å bera. Det er den fjorde mannen din; han skal vera ein stor hovding og bera øgishjelm yver deg[55], og når du tykte han datt ut i Kvamsfjorden, då skal han råka ut for denne fjorden i si siste stund. Lenger gjer eg ikkje denne draumen.“ Gudrun sat raud som blod, medan draumarne vart tydde; ikkje eit ord sagde ho, fyrr Gjest hadde slutta; men då sagde ho: „Fagrare spådomar hadde du funne i dette, um du hadde fenge det soleis frå meg; men du lyt hava takk likevel for du tydde draumarne. Men mykje fær eg å tenkja på, um alt dette skal gå for seg.“ Ho bad Gjest endå ein gong verta verande der um dagen, og sagde at Usviv og han kunde hava mangt vitugt ord å tala seg[56] imillom. Men han sagde: „Eg vil rida som eg hev sagt; men du skal helsa far din frå meg og segja honom desse ordi mine, at det vil koma ei tid då det vert stuttare veg millom bustadom våre, og då vil me hava lett for å talast ved, um det vert oss unt.“ Gudrun drog heim, og Gjest reid burt. Ved tun-gjerde møtte han ein av heimemennom hans Olav; han kom med bod frå Olav og skulde beda Gjest til Hjardarholt. Gjest sagde han vilde koma til Olav um dagen, men taka herberge i Tykkvaskog. Hus-karen snur då straks heimatt og segjer Olav dette. Olav tok då hestar og reid Gjest til møtes med nokre menner; dei møttest inne ved sjoen. Olav tok vel imot honom og baud honom til seg med heile fylgje sitt. Gjest takkar honom for bode og svara at han vilde rida inn på garden og sjå korleis han budde, men han vilde gjesta seg hjå Årmod. Han dvalde der ei liti rid, so han fekk sjå seg vel um på garden. Han lét vel og sagde der var ikkje spara på kostnad til den garden. Då han fór, reid Olav med honom ned til Laksåi. Fostbrørne var ute på symjing um dagen, og mange unggutar frå andre gardar var med; Olavsønerne stod for den moroi. Då flokken kom ridande, sprang Kjartan og Bolle upp, og hadde mest fenge på seg alle klædi då Gjest og Olav kom. Gjest såg på dei unge gutarne ei stund, og spurde Olav, kvar Kjartan sat, og kvar Bolle, og Olav rette spjotsenden mot kvar av dei og nemnde alle dei som var der. Då var der mange andre fullvaksne gutar, som var komne upp or vatne og sat på åbakken hjå Kjartan og brørom hans. Gjest sagde han kjende ikkje ættarmerki hans Olav på desse mennom. Då sagde Olav: „Ikkje er der sagt for mykje um visdomen din, Gjest, når du kann kjenna menner du ikkje hev set fyrr, og det vil eg, at du skal segja meg kven av desse unggutom skal verta beste karen.“ Gjest segjer: „Det vil gå etter kjærleiken din: Kjartan vil verta halden gjævast, med han er i live.“ Dermed sette Gjest sporarne i hesten og reid burt. Men lite etter reid Tord den låge, sonen hans, burt åt honom og sagde: „Kva er det som veld det, far min, at tårorne dine renn?“ Gjest segjer: „Gagnlaust er det å segja det; men ikkje nenner eg tegja med det som vil koma fram i dine dagar: det vil ikkje koma uventande på meg, um Bolle stend yver hovudhåre hans Kjartan[57] og so sjølv vinn seg bane. Men ilt er det å vita dette um slike gjæve menner.“ So reid dei til tings.

34. Gudrun og Torvald i Garpsdal.

Torvald heitte ein mann, son åt Halldor Garpsdalsgode; han budde i Garpsdal i Gilsfjorden og var ein rik mann, men lite til kar. Han bad um Gudrun Usvivsdotter på altinge, då ho var 15 vintrar gamall. Usviv svara vel på dette, men sagde dei var ikkje jamnrike; men Torvald gav seg ikkje, og sagde at han fria etter gjenta, ikkje etter rikdomen. Då vart Gudrun fest åt Torvald, og Usviv rådde åleine for vilkåri, og fekk det avgjort so, at Gudrun skulde råda åleine for godse deira frå dei kom i seng saman, og eiga helvti av alt ihop, anten samlive deira vart langt elder stutt. Han skulde og kjøpa stas til henne, so ingi kona i same kår hadde honom betre, og endå skulde han halda hushalde sitt like godt. Folk reid no heim frå tinge. Gudrun vart ikkje spurd i dette, og tykte ille um det, men gjorde ikkje uppstyr likevel. Brudlaupe deira stod i Garpsdal i tvimånaden[58]. Gudrun likte ikkje Torvald, og det vart ikkje lett å halda henne med stas; der var ikkje den stasen so stor i Vestfjordom, at Gudrun ikkje tykte det høvelegt at ho åtte honom, og kjøpte han honom ikkje, kor dyr han var, so gav ho honom vondt for det. Tord Ingunnson gjorde seg til vens med Torvald og Gudrun, og var der lange leite, og det vart mykje umrøda millom folk um kjærleiken millom Tord og Gudrun. Det var ein gong at Gudrun bad Torvald um noko dyr stas. Torvald sagde det var ikkje måte på, og gav henne ein kinnhest. Då sagde Gudrun: „No gav du meg det som me kvinnor fælt gjerne vil eiga til fullnad: raud lit i kjakom, og du hev lært meg av med å beda deg.“ Same kvelden kom Tord der. Gudrun sagde honom korleis mannen hennar hadde fare med henne, og spurde korleis ho skulde løna honom dette. Tord log og sagde: „Det veit eg god råd for. Gjer honom ei skjorta med halls-smog som er stort nok[59], og seg deg so skild frå honom for den sak skuld.“ Ikkje sagde Gudrun honom imot i dette, og same våren segjer ho seg skild frå Torvald og fer heim til Laugar. Sidan vart det gjort skifte millom Torvald og Gudrun, og ho fekk helvti av alt godse, og det var no meir enn det fyrr hadde vore. Tvo vintrar hadde dei vore saman. — Same våren selde Ingunn garden sin i Kroksfjorden, den som sidan heiter Ingunnarstad, og flutte vest til Skålmarnes. Ho hadde vore gift med Glum Geirason, som fyrr er sagt. Den tid budde Hallstein gode på Hallsteinsnes vestanfor Torskefjord; han var ein megtug og vensæl mann.

35. Tord Ingunnson.

Kotkjel heitte ein mann som då nyst var komen ut til Island. Kona hans heitte Grima; sønerne deira var Hallbjørn slipesteinsauga og Stigande. Desse folki var frå Sudrøyom; dei var alle fælt trollkunnige og store seidmenner. Hallstein gode tok imot dei og sette dei ned på Urdar på Skålmarnes. Denne busetjingi vart ille likt. Denne sumaren siglde Gjest til Saurbø, som han plaga; han tok inn på Hol, der dei lånte honom hestar som vanleg. Tord Ingunnson gav seg med Gjest på ferdi, og dei kom til Laugar i Sælingsdal. Gudrun Usvivsdotter reid til tings, og Tord Ingunnson fylgde henne. Ein dag, som dei reid yver Blåskogsheid og vêre var godt, sagde Gudrun: „Er det sant, Tord, at Aud, kona di, jamnan gjeng i brok, med skinnstykke bak og virra med klutar heilt ned i skorne?“ Han hadde ikkje set det, sagde han. „Det er fulla ikkje mykje i det då,“ segjer Gudrun, „når ikkje du hev set det; men kvifor skal ho då heita Brok-Aud?“ Tord sagde: „Eg kann ikkje tru det er lenge dei hev kalla henne so.“ Gudrun segjer: „Dess verre vert det for henne, at ho hev havt dette namne lenge.“ Folk kom til tings, og der hende ikkje noko merkelegt. Tord var lenge i budi hans Gjest og tala jamnan med Gudrun. Ein dag spurde han henne, kva ei kona kunde få til straff, um ho jamnan gjekk i brok som karar. Gudrun svarar: „Same straffi er sett for det på konor, etter sitt høve, som på ein kar som hev so stort halssmog i skjorta si at ein ser vortorne berre på bringa hans[60]. Det eine som det andre er skilsmålssak.“ Då sagde Tord: „Kva vil du råda meg til? Skal eg segja meg skild frå Aud her på tinge elder heime i herade, der eg kann få studnad av fleire? For det er ærekjære menner som vil tykkja seg mishaldne ved dette[61].“ Um ei stund svarar Gudrun: „Stakaren si sak bider på kvelden.“ Då spratt Tord straks upp og gjekk til Logberge og tok vitne; han segjer seg skild frå Aud, og nemnde som grunn det, at ho klædde seg i bakstykkebrok som karfolk. Brørne hennar Aud vart harme, men gjorde ikkje noko med det likevel. Tord reid frå tinge med sønom hans Usviv; men då Aud spurde denne tidendi, då sagde ho: „Vel er det eg veit det, at eg var lati eine.“ Sidan reid Tord vest til Saurbø 12 mann sterk, og vilde gjera skifte, og det gjekk greidt, for Tord var ikkje nøgjen på det, korleis det vart skift. Han dreiv mange naut med seg til Laugar. So bad han um Gudrun; Usviv var lett å beda, og Gudrun tala ikkje imot. Brudlaupe skulde stå på Laugar den tiande vika på sumaren, og det vart eit grust lag. Samlive deira Tord og Gudrun vart godt. At Torkjel kvelp og Knut ikkje saksøkte Tord Ingunnson, kom seg berre av di at dei ikkje fekk hjelp nok til det.

Sumaren etter sætra Holsfolke i Kvamsdal, og Aud var på sætri. Laugarfolke sætra i Lambadal; den dalen ber vest i fjelli attanfor Kvamsdal. Aud spurde den karen som gjætte sauderne, kor ofte han råka saudgjætaren hans Tord. Han sagde det var jamnan det, som rimelegt kunde vera, for det var berre ein hals millom dalom. Då sagde Aud: „Du skal sjå til å råka saudgjætaren deira Laugar i dag, og segja meg kva folk der er i vinterhusom[62] elder på sætri. Og tal berre vel um Tord, når du spør etter dette.“ Guten lovar å gjera som ho sagde. Um kvelden, då saudgjætaren kom heim, spurde Aud etter kva tidend han hadde. Saudgjætaren svarar: „Eg hev spurt den tidendi, som fulla tykkjest deg god, at det er eit breidt kvilegolv millom rome hans Tord og hennar Gudrun no; for ho er på sætri; men han er heime og held på med å byggja skåle[63], og han og Usviv er tvoeine i vinterhusom.“ „Vel hev du njosna,“ segjer ho, „legg salar på tvo hestar, og hald dei reide, når folk gjeng til sengs i kveld.“ Saudgjætaren gjorde som ho bad, og lite fyre solaglad steig Aud til hest, og då var ho for visst i brok. Saudgjætaren reid på den andre hesten, og hadde vondt for å halda fylgja; so hardt reid ho på. Ho reid sud yver Sælingsdalsheidi, og stadna ikkje fyrr under tun-gjerde på Laugar. Då steig ho av og bad saudmannen passa hestarne, med ho gjekk til hus. Ho gjekk inn og burt åt sengjekoven der Tord låg og sov. Døri var atthavd, men loka var ikkje for; Tord sov med andlite i vêre. Aud vekte honom, og han snudde seg på sida, då han såg der var komen ein mann inn. Då drog ho eit sakssverd og stakk til honom, og det hardt; ho råka honom i høgre handi, og han vart såra i båe bringevortom. Ho stakk so hardt til, at sverde vart sitjande fast i sengi. Dermed gjekk ho ut og snøgga seg upp på hesteryggen og reid burt. Tord vilde spretta upp, då han kjende han vart yverfallen, men var ikkje god for; for blødingi gjorde honom magtlaus. Ved dette vakna Usviv og spurde kva som var tids. Tord sagde han hadde vorte ute for yverfall. Usviv spør um han visste kven som hadde sett på honom, og stod upp og batt såri hans. Tord sagde han trudde det var Aud som hadde gjort det. Usviv baud seg til å rida etter henne; han meinte ho hadde ikkje havt mange menner med seg, og at ho skulde få si straff. Tord vilde ikkje han skulde gjera det; ho hadde gjort som ho skulde, sagde han. Aud kom heim i solrenningi, og brørne hennar spurde kvar ho hadde vore. Ho sagde ho hadde fare til Laugar, og korleis det hadde gjenge med ferdi hennar. Dei lét vel um det, men sagde det hadde vorte for lite av det. Tord låg lenge i sårom sine. Bringesåri grodde att; men handi hans vart aldri meir før att.

Det var no stilt um vinteren; men um våren etter kom Ingunn, mor hans Tord, vestanfrå Skålmarnes. Han tok vel imot henne. Ho sagde ho laut søkja hjelp hjå honom; ho fekk ikkje vera i fred for Kotkjel; han rana ifrå henne og fór med trollskap og hadde stor studning av Hallstein gode. Tord tok straks på seg denne saki, og sagde han skulde få rett på dei tjuvarne, um ogso Hallstein var imot det. Han gjorde seg straks buen til å fara, 10 mann sterk. Ingunn fór og der vest med honom. Han fekk ei ferja frå Tjaldanes, og derifrå heldt dei vest til Skålmarnes. Tord lét flytja til skips all lausøyren som mor hans åtte der; men sauderne skulde dei jaga innanum fjordarne. Dei var i alt 12 på skipe; Ingunn og ei onnor kvinna var med. Tord kom til garden hans Kotkjel med 9 mann. Sønerne hans Kotkjel var ikkje heime. Han stemnde Kotkjel og Grima og sønerne deira for tjuvskap og trollskap, og kravde dei dømde til skoggang; han stemnde saki til altings, og fór so til skips. Då Tord var komen eit lite stykke frå land, kom Hallbjørn og Stigande heim. Kotkjel sagde då åt sønom sine kva som hadde gjenge for seg med dei var burte. Dei vart rasande yver dette og sagde at ingen fyrr hadde våga seg i berrhogg med dei med so mykje fiendskap. Då lét Kotkjel gjera ein stor seidhjell; den steig dei upp på alle, og der kvad dei trollkvædi sine og galdra. Då kom det brått eit hardt uvêr, og Tord Ingunnson og fylgjesveinarne hans skyna at vêre var gjort mot honom. Skipe vart kasta vest um Skålmarnes. Tord synte seg som ein god kar i sjo-naudi. Dei som på land var såg at han kasta yver bord alt det som til mein var, so nær som folki, og dei venta at han skulde taka land; for han var då komen framum dei verste skjeri. Men då reis der eit grunnbrot ikkje langt frå land, so ingen fyrr hadde set make til det, og slo so til skipe at det kvelvde straks. Der drukna Tord og alle dei som var med honom, og skipe vart brote i mol og mask. Kjølen dreiv i land på den øyi som sidan heiter Kjalarøy, og skjolden hans Tord på Skjaldarøy. Liki rak straks til lands, og der vart uppkasta ein haug yver dei, på den staden som sidan heiter Haugsnes.

36. Kotkjelsfolke og Torleik Hoskuldson.

Denne tidendi spurdest vidt umkring, og folk tykte det var ille; dei tyktest ulivsmenner, dei som dreiv slik trollskap som Kotkjel og folke hans då hadde gjort. Gudrun tok seg hardt nær av dauden hans Tord; ho var då med barn og venta seg snart. Den tid budde Snorre gode på Helgafell; han var frende og ven åt Usviv, og Gudrun og far hennar hadde stor studning av honom. Snorre gode vart beden til Laugar, og då han kom, sagde Gudrun honom vanden sin, og han sagde han vilde hjelpa henne i denne saki, når han såg seg kans til det, og baud seg til å fostra barne hennar, um det kunde vera henne til trøyst. Dette tok Gudrun ved, og sagde ho kunde vel lita med hans umsyn. Denne Tord vart kalla katt, og vart far åt Stuv skald. Sidan fór Gjest Oddleivson til Hallstein gode og baud honom tvo kår: anten skulde han jaga burt dette trollpakke, „elder og vil eg drepa dei,“ sagde han, „og det skulde vore gjort fyrr.“ Hallstein var ikkje sein til å velja; han baud dei fara burt og ikkje taka seg bustad vestanfor Dalaheidi, og sagde det hadde vore rettast, at dei vart drepne. Kotkjelsfolke fór då burt, og hadde ikkje med seg meir gods enn 4 hestar; hingsten var svart og var både stor og væn og tamd til å slåst. Det fyrste som er fortalt um ferdi deira er, at dei kom til Kambsnes til Torleik Hoskuldson. Han baud på hestarne, for han såg det var framifrå gilde dyr. Kotkjel sagde: „Eg skal gjera deg eit tilbod. Vil du gjeva meg ein bustad her i nærleiken din, skal du få hestarne.“ Torleik svarar: „Tru ikkje hestarne vart for dyre då? For eg hev spurt du er alt anna enn saklaus her i herade.“ Kotkjel segjer: „Dette kann du spyrja Laugarfolke etter.“ Torleik sagde det var sant. Då sagde Kotkjel: „Det hev seg likevel noko annarleis med saki millom oss og Gudrun og brørom hennar enn du hev høyrt. Me hev kome i utrop for inkjenoko. Tak du berre trygt hestarne for den sak skuld! Det stend og slikt ord av deg, at me vil ikkje vera verjelause mot folk her, når me hev di hjelp.“ Torleik fekk no ei onnor meining um saki; hestarne tyktest honom fagre, og Kotkjel tala snildt for seg. Då tok Torleik hestarne og gav Kotkjelsfolke bustad på Leidolvstad i Laksådalen; han hjelpte dei og med krøter. Dette spurde Laugarfolke, og sønerne hans Usviv vilde straks gjeva seg i kast med Kotkjel og sønom hans; men Usviv sagde: „Lat oss halda råd med Snorre gode og spara dette verke til andre; for det vert ikkje lenge til dei fær nye saker med grannom sine, og Torleik kjem til å få størst mein av dei, som fortént er; um ei stund vil mange vera uvenerne hans av dei som han fyrr hev havt hjelp av. Men hev ikkje andre, fyrr tri vintrar er lidne, anten jaga dei utor herade elder teke live av dei, då skal ikkje eg telja dykk frå å gjera Kotkjelsfolke all den skaden de vil.“ Gudrun og brørne hennar sagde at so skulde det vera. Kotkjelsfolke tok seg ikkje mykje til; men likevel turfte dei ikkje kjøpa korkje høy elder mat um vinteren. Det vart ille likt, at dei var komne der; men folk trøysta seg ikkje til for Torleik å jaga dei.

37. Eldgrim. Torleik og Rut. Kotkjelsfolke vert drepne.

Ein sumar på tinge, som Torleik sat i budi si, kom ein stor mann gangande inn i budi. Han helsa på Torleik, og Torleik helsa att og spurde kven han var og kva han heitte. Han sagde han heitte Eldgrim og budde på Eldgrimstad i Borgarfjorden, i den dalen som skjer seg vest i fjelli millom Mule og Grisartunga, og som no heiter Grimsdalen. „Eg hev høyrt gjete deg,“ segjer Torleik, „at du ikkje er nokon stakar.“ Eldgrim sagde: „Eg hev ei erend til deg; eg vil kjøpa av deg dei dyre hestarne som Kotkjel gav deg i fjor sumar.“ „Dei er ikkje fale,“ segjer Torleik. Eldgrim segjer: „Eg byd deg likso mange hestar i staden, og noko i millomlag; mange vil segja at eg byd tvo gonger so mykje som dei er verd.“ Torleik segjer: „Eg er ingen prakkar; desse hestarne fær du aldri, um du byd tri gonger so mykje som dei er verd.“ Eldgrim segjer: „Ikkje er det lygn, når det er sagt at du er stor på det og einrådig. Eg skulde ynskja du måtte få låkare bod på dei enn eg no hev bode deg, og at du laut lata dei gå likevel.“ Torleik vart raud og sagde: „Du lyt gå meg nærare, Eldgrim, um du skal truga frå meg hestarne.“ Eldgrim segjer: „Du tykkjer det er urimelegt, at du skal tapa mot meg; men eg vil fara og sjå på hestarne denne sumaren, og då vil det syna seg, kven av oss som kjem til å eiga dei ifrå den dagen.“ Torleik segjer: „Gjer som du segjer, og kom ikkje med for mange folk!“ Dermed vart det slutt på den samtalen. Folk som høyrde på sagde at det gjekk rimelegt til millom dei. Sidan fór folk heim frå tinge.

Ein morgon tidleg hende det på Rutsstad hjå Rut Herjolvson, at ein av karom gjekk ut og kom inn att, og då Rut spurde honom um han hadde vorte vâr noko, sagde han at han hadde set ein mann reid på hi sida vade og burtåt der som hestarne hans Torleik var, og at mannen steig av og tok hestarne. Rut spurde kvar hestarne hadde vore då. „Vel hadde dei endå halde seg i hamni,“ sagde huskaren; „dei stod i engi di nedanfor gjerde.“ Rut segjer: „Det er sant, at Torleik frende er jamnan uvyrden med beitingi; men likevel er det mindre von, at hestarne vert drivne burt med hans godvilje.“ Dermed spratt Rut upp i skjorta og linbrok; han kasta yver seg ei grå kappa og tok i handi det gullslegne bryntrolle[64] som kong Harald hadde gjeve honom, og skunda seg ut. Han fekk sjå ein mann reid med nokre hestar nedanfor gjerde. Han gjekk imot honom og såg at det var Eldgrim som jaga hestarne. Rut helsa på honom. Eldgrim helsa att, men i seinste lage. Rut spurde kvar han skulde av med hestom. Eldgrim segjer: „Det skal eg ikkje dylja for deg, endå eg veit um frendskapen millom deg og Torleik. Eg er komen etter hestom med den tanken at han aldri skal få dei att, og eg hev gjort som eg lova honom på tinge, at eg ikkje skulde bruka mange mann til å henta dei.“ Rut segjer: „Det er ikkje noko karsstykke, um du tek hestarne med Torleik ligg i sengi si og søv. Vil du halda det som de vart samde um, so lyt du laga det so, at du råkar honom fyrr du rid utor herade med hestom.“ Eldgrim segjer: „Du kann melda det åt Torleik, um du vil; for du kann sjå at eg hev butt meg til soleis heimantil, at eg trudde det skulde bera ihop millom meg og Torleik.“ Dermed riste han krokspjote han hadde i handi; han hadde og hjelm på hovude og sverd ved belte og skjold ved sida, og brynja hadde han på seg. Rut sagde: „Helder vil eg freista noko anna enn fara til Kambsnes; for eg er tung i fotom; men ikkje vil eg lata deg rana ifrå Torleik, når eg hev råd med å meinka deg det, endå um det stend seg berre so som so med frendskapen vår.“ Eldgrim sagde: „Det er då vel ikkje meiningi å taka frå meg hestarne?“ Rut segjer: „Eg vil gjeva deg andre hestar, når du vil sleppa desse, um dei og ikkje kann vera jamgode med desse.“ Eldgrim segjer: „Du talar godt, Rut; men når eg no hev fenge tak i hestom hans Torleik, so skal du ikkje få nappa dei frå meg korkje med mutor elder trugsmål.“ Då segjer Rut: „Det trur eg, at du vèl det som er verst for oss båe.“ Eldgrim vil no gjera endskap på det, og jagar på hesten; men då Rut ser det, lyfter han upp bryntrolle og set det millom akslom på Eldgrim so hardt at brynja rauk og bryntrolle kom ut um bringa. Eldgrim fall daud av hesten, som ventande var. Deretter breidde Rut yver like hans; det var på den staden som no heiter Eldgrimsholt, sunnanfor Kambsnes. Etter dette rid Rut ned til Kambsnes og segjer Torleik denne tidendi. Han vart vreid yver dette, og tykte at dette vart honom til stor skam; men Rut meinte han hadde synt honom stor venskap med det. Torleik sagde då at både var det ille gjort, og ikkje vilde det koma godt utor det. Rut sagde han fekk gjera med det som han vilde, og dei skildest ikkje blidt. Rut var 80 år gamall då han drap Eldgrim, og han fekk stor æra av dette verke. Ikkje tykte Torleik at Rut var likare for di um han vart mykje vyrd for dette; han meinte det var greidt, at han vilde hava rådt på Eldgrim sjølv, um det hadde fenge røynt seg, når so lite kunde gjera det av med honom. Torleik fór no til Kotkjel og Grima og bad dei gjera noko som kunde vera Rut til skam. Dei sagde det skulde dei vera reide til straks. Torleik fór heim; men lite etter fór Kotkjel og Grima og sønerne deira heimantil. Det var um natti. Dei kom til garden hans Rut og gjorde der ein stor seid. Men då dei tok til med seidsongen, då kunde dei som inne var ikkje skyna kva det var på ferd; men fager å høyra var songen. Rut var den einaste som kjende denne låten; han baud at ingen skulde sjå ut den natti, „og kvar halde seg so vaken han kann,“ sagde han, „då vil det ikkje skada oss.“ Men likevel sovna dei alle. Rut heldt seg vaken lengst, men sovna han og. Rut hadde ein son som heitte Kåre, som då var 12 år gamall og ein av dei emnelegaste av sønom hans; han heldt mykje av honom. Kåre kunde mest ikkje sova; for åt honom vart leiken gjort, og han fekk ikkje ro på seg; han spratt upp og såg ut, han gjekk burtåt seiden og fall straks daud ned. Rut og heimemennerne hans vakna um morgonen; då sakna han sonen sin; han fanst straks utanfor døri, og var daud. Dette tyktest Rut den største skade, og han lét kasta upp ein haug etter Kåre. Sidan reid han til Olav Hoskuldson og segjer honom kva som hadde hendt. Olav vart rasande harm, og sagde at det hadde vore uvitugt, at dei hadde late slike vonde menneskje som Kotkjelsfolke bu so nær seg. Han sagde og at Torleik hadde bore seg stygt åt; men han meinte det hadde vorte gjort meir av det enn han vilde. Olav sagde dei straks skulde drepa Kotkjel og kona hans og sønerne hans; „men det skulde vore gjort fyrr,“ sagde han. Olav og Rut gav seg på ferdi med 15 mann; men då Kotkjelsfolke fekk sjå det kom ridande menner åt garden, då tok dei undan upp i fjelle. Der vart Hallbjørn slipesteinsauga teken og ein belg dregen yver hovude hans, og nokre vart sette til å passa på honom, medan nokre sette etter Kotkjel og Grima upp på fjelle. Kotkjel og Grima vart tekne på halsen millom Haukadal og Laksådal; dei vart ihelkasta med stein, og det vart gjort ei steinrøys yver dei, som det enno syner merke etter, og som heiter Skrattavarden. Stigande kom seg undan sud um halsen til Haukadal, og der vart han burte for dei. Rut og sønerne hans fór då ned til sjoen med Hallbjørn. Dei sette ut ein båt og rodde frå land med honom; so tok dei belgen av hovude hans og batt ein stein um halsen på honom. Hallbjørn skjegla då stygt mot lande, og augnelage hans var ikkje godt. Då sagde han: „Ikkje var det ein god dag, då me kom til Kambsnes til Torleik. Det spår eg, at Torleik skal ikkje få mange glade dagar der heretterdags, og det skal gå tungt for alle dei som set seg i rome hans.“ Denne spådomen hev og slege mykje til. So drukna dei honom og rodde til lands.

Lite etter fer Rut til Olav og segjer honom at han vil ikkje lata det gå, dette med Torleik, og bed honom gjeva seg menner til å heimsøkja Torleik. Olav segjer: „Det er ikkje høvelegt dette, at de frendar skal leggja hand på einannan, og Torleik hev ikkje dette vore til gagn. Me vil helder freista å få dykk forlikte. Du hev ofte både vel og lenge bede um det som kjem deg til.“ Rut segjer: „Ikkje er slikt å tenkja på; aldri vil det såre gro heilt att, og det vilde eg, at me ikkje båe skulde byggja og bu lenge i Laksådalen heretterdags.“ Olav segjer: „Ikkje vil det vera deg tenlegt, at du gjeng Torleik nærare enn eg gjev deg lov til; men gjer du det, då er det ikkje or-vones, at dal møter haug.“ Rut tyktest no skyna at han ikkje kom nokon veg; han fór heim og var storleg ille nøgd; men det vart då stilt likevel dette halvåre.

38. Stigande. Torleik fer frå lande.

No er å fortelja um Stigande. Han vart liggjande ute på ran-stig og var ikkje god å koma ut for. I Hundadal budde ein mann heitte Tord, ein rik mann, men ikkje mykje til kar. Den sumaren fekk dei lite mjølk av fée der i Hundadal; men den kvinna som gjætte det vart rik på stas og var tidt burte, so folk ikkje visste kvar ho var. Tord, husbonden hennar, gjekk hardt på henne for å få henne til å segja korleis det kunde hava seg, og då ho vart rædd, sagde ho at ein mann kom til henne. „Han er stor,“ sagde ho, „og eg tykkjer det er ein væn kar.“ Då spurde Tord kor snart denne mannen vilde koma til henne. Ho sagde det var von han kom snart. Tord fór då til Olav og segjer honom at Stigande var visst ikkje langt undan, og bad honom gjeva seg i vegen med mennom sine og få tak i honom. Olav gjorde seg straks reide og drog til Hundadal. Trælkvinna vart henta, og Olav spurde henne kvar Stigande heldt til. Ho sagde ho visste ikkje det. Olav baud henne sylv, um ho vilde lata dei få tak i Stigande, og dette gjekk ho med på. Ho gjekk åt fée sitt um dagen, og då kom Stigande til henne. Ho tok vel imot honom og baud seg til å lyska håre hans. Han legg hovude i fange hennar og sovnar snøgt. Ho dreg hovude hans vart undan, og fer til Olav og segjer dei kvar han var. Dei fer til Stigande; dei gjer den avtalen millom seg, at han ikkje skal få fara åt som bror sin og sjå mangt som kunde verta dei til mein, og dei tok no ein belg og dreg yver hovude hans. Stigande vakna av dette, men kunde ikkje gjera motstand, for det var no mange um ein. Det var eit hol i belgen, so Stigande fekk sjå burt i lidi på andre sida; der var fagert landskap og grasrikt; men no var det som det kom ein kvervelvind og snudde jordi, so det aldri kom upp gras der meir; den staden heiter no Brenna. Då kasta dei Stigande i hel med stein og lagde honom ned i ei røys. Olav lønte trælkvinna godt og kjøpte henne fri, og ho flutte til Hjardarholt.

Hallbjørn slipesteinsauga dreiv i land med brim-bårom lite etter at han hadde drukna; det heiter Knarrarnes, der han vart nedgraven, og han gjekk att mykje. Det var ein mann heitte Torkjel skalle; han budde i Tykkvaskog på farsgarden sin; han var ein hugdjerv og sterk kar. Ein kveld sakna dei ei ku i Tykkvaskog. Torkjel drog stad og vilde leita, og hadde med seg ein hus-kar; det var etter solarglad, men månen skein. Torkjel stod åleine; då tykte han han såg ei ku framanfor seg i holte; men då han kom burtåt, då var det han Slipesteinsauga, og ingi ku. Dei rende hardt på einannan; Hallbjørn[65] fór undan, og då Torkjel minst venta det, smyg han ned i jordi utor hendom hans. Deretter fór Torkjel heim; huskaren var heimkomen og hadde funne kui. Men sidan hadde ingen mein av Hallbjørn.

Torbjørn skrjup var no dåen, og Melkorka og; dei ligg båe i ein haug i Laksådalen. Lambe, son deira, tok garden etter dei. Han var ei god kjempa og rik på gods. Han vart meir vyrd enn far sin, av di han hadde so gjæve frendar på morsida. Olav og han heldt frendskapen godt.

No leid vinteren etter Kotkjel var drepen. Um våren etter råkast brørne Olav og Torleik. Olav spurde um Torleik etla å verta buande der han var. Torleik svarar at han gjorde so. Olav segjer: „Det vilde eg beda deg um, frende, at du måtte skifta bustad og fara utanlands; der vil du verta ein velvyrd mann, kvar du kjem. Men um Rut, frenden vår, trur eg at han er vorten kald i hugen mot deg av det de hev havt millom dykk, og eg er ikkje huga på å lata det stå sin vågan lenger, at de skal sitja so nær einannan. Rut er ein megtug mann, og sønerne hans er kjempekarar og vågsame, og eg tykkjer eg kjem i vande med frendskapen min, um de, frendarne mine, skulde gjera vonde verk mot einannan.“ Torleik sagde: „Ikkje gruvar eg for di, at eg ikkje skal vera god for halda meg uppe for Rut og sønom hans, og ikkje vil eg fara or lande for det. Men tykkjer du, frende, det er deg so mykje um å gjera, då vil eg gjera det på dine ord; for eg treivst best då eg var utanlands, og eg veit og at du vil vera like god mot Bolle, son min, um ikkje eg er honom nær, og honom elskar eg mest av alle.“ Olav segjer: „Det gjer du vel i, at du gjer som eg bed deg, og mot Bolle vil eg vera den same heretterdags som eg hev vore til denne dag. Eg skal ikkje vera verre mot honom enn mot mine eigne søner.“ Deretter skildest dei brørne i stor venskap. Torleik sel no jorderne sine og bruker godse til utanlandsferdi. Han kjøper eit skip som stod på Dogurdarnes, og då alt var reide, steig han um bord med kona si og dei andre husfolki sine. Dei hadde ei god ferd, og kom til Noreg um hausten. Derifrå fór han sud til Danmark; for han likte seg ikkje i Noreg; frendarne og venerne hans var dåne, sume utor lande drivne. Sidan styrde han til Gautland. Dei fleste segjer at Torleik ikkje vart nokon gamall mann, men var vel vyrd medan han livde. Og hermed endar soga um Torleik.

39. Kjartan og Gudrun.

Det var då jamnan på tale i Breidafjorddalom um uvenskapen millom Rut og Torleik og den store skaden Rut hadde fenge av Kotkjel og sønom hans. Då tala Usviv til Gudrun og brørne hennar og bad dei tenkja på um det hadde vore betre dei hadde sett seg sjølve i vågan mot slike helmenner[66] som Kotkjelfolke. Gudrun sagde: „Ikkje er den rådlaus, far, som kann få råder hjå deg.“

Olav sat no på garden sin i stor vyrdnad, og alle sønerne hans var heime hjå honom, og med dei Bolle, frenden og fostbroren deira. Kjartan var mykje framum dei andre sønerne hans Olav; han og Bolle heldt mest av einannan, og Kjartan fór ingen stad der ikkje Bolle fylgde honom. Kjartan fór ofte til Sælingsdalslaugar, og det bar då jamnan so til, at Gudrun var heime. Kjartan tykte godt um å tala ved Gudrun; for ho var både klok og væn og god til å tala for seg. Det sagde alle folk, at av alle dei som då voks upp var Kjartan og Gudrun dei som høvde best ihop. Det var og stor venskap millom Olav og Usviv, og dei bad jamnan einannan åt seg, og det vart ikkje mindre no då dei yngre fekk einannan kjær. Ein gong sagde Olav til Kjartan: „Eg veit ikkje kvi eg jamnan vert so tung i hugen, når du fer til Laugar og talar ved Gudrun. Det er ikkje for di at eg ikkje tykkjer Gudrun er framum alle andre kvinnor; for ho er den einaste kvinna som eg tykkjer er fullgod til deg. Men det kjem meg fyre — endå eg vil ikkje spå det — at ho ikkje vil vara ved, den lukka me fær av samlive med henne. Kjartan sagde, at so vidt han kunde, vilde han ikkje gjera far sin imot; men han hadde den voni, sagde han, at dette vilde gå betre enn han meinte. Kjartan fór til Laugar like eins som fyrr, og Bolle var jamnan med honom. Soleis leid no den vinteren.

40. Kjartan og Bolle fer til Noreg. Olav Trygvason og islendingarne.

Åsgeir heitte ein mann; han vart kalla ædekoll; han budde på Åsgeirså i Videdal. Han var son åt Audun skokle; han var den fyrste av den ætti som kom til Island; han tok Videdal til land. Audun hadde ein annan son heitte Torgrim hærukoll; han var far åt Åsmund, far hans Grette[67]. Åsgeir ædekoll hadde 5 born. Fyrste sonen hans heitte Audun, far åt Åsgeir, far åt Audun, far åt Egil, som fekk Ulveid, dotter hans Øyolv den halte; son deira var Øyolv som vart drepen på altinge. Andre sonen hans Åsgeir heitte Torvald; dotter hans, Dalla, fekk Isleiv biskop[68]; son deira var Gissur biskop. Tridje sonen hans Åsgeir heitte Kålv. Alle Åsgeirsønerne var emnelege menner. Kålv Åsgeirson var i den tidi på ferder og tyktest vera ein dugande mann. Ei dotter hans Åsgeir heitte Turid; ho vart gift med Torkjel kugge, son åt Tord gjelle; son deira var Torstein. Andre dotteri hans Åsgeir heitte Revna; ho var den vænaste kvinna i sveitom der nord og hadde godt ynde med seg. Åsgeir var ein mann som var mykje um seg.

Kjartan Olavson fór sud til Borgarfjorden til Borg; der budde då Torstein Egilson, morbror hans; Bolle var med honom, for det var då so heitt millom dei fostbrørom, at dei laut vera ihop stødt. Torstein tok blidt imot Kjartan og sagde at det var honom dess kjærare, dess lenger han vilde vera der. Kjartan var då på Borg ei tid. Denne sumaren stod der eit skip uppe i Guvuåosen; det åtte Kålv Åsgeirson; han hadde vore i kost hjå Torstein Egilson um vinteren. Kjartan tala med Torstein på tvo-hand og sagde honom at det var største erendi hans der sud, at han vilde kjøpa halvt i skipe med Kålv; for han hadde hug til å fara utanlands, og han spør Torstein kva han tykte um Kålv. Torstein sagde han trudde han var ein god kar, „og det er ikkje noko å segja på det, frende," sagde han, „at du er huga på å sjå annan manns sed. Ferdi di vil nok verta merkeleg på einkvar måten; men frendarne dine vil vera sterkt ottefulle, korleis ho vil spenna av.“ Kjartan meinte det gjekk nok godt. Sidan kjøper Kjartan halvt i skipe med Kålv, og dei vart forlikte um full sameige; Kjartan skal koma til skipe når 10 vikor av sumaren var lidne. Kjartan vart utleidd frå Borg med gåvor. Reid so han og Bolle heim; men då Olav spurde dette nye påfunde, då tykte han Kjartan hadde gjort det av noko snøgt; men han vilde då ikkje få det uppattgjort likevel. Lite etter reid Kjartan til Laugar og fortel Gudrun um ferdi si. Gudrun sagde: „Snøgt hev du gjort dette av, Kjartan!“ og lagde nokre ord attåt, so Kjartan kunde skyna at ho var misnøgd med dette. Kjartan sagde: „Du lyt ikkje mislika dette. Eg skal gjera deg til lags i noko anna i staden.“ Gudrun sagde: „Stå ved det! for eg skal straks segja deg kva eg vil.“ Kjartan bad henne gjera so. Gudrun sagde: „Då vil eg fara utor lande med deg i sumar, og då hev du gjeve meg bot for dette bråverke ditt; for eg bryr meg ikkje um Island.“ „Det kann du ikkje,“ segjer Kjartan; „brørne dine er uvituge, og far din er gamall, og dei hev ingen til å stå for hushalde, um du fer utor lande. Men bid på meg tri vintrar!“ Gudrun sagde ho vilde ikkje lova det, og soleis vilde dei kvar sitt, og skildels med di, og Kjartan reid heim.

Utpå sumaren, då Olav reid til tings, reid Kjartan med far sin austyver frå Hjardarholt. Dei skildest i Nordrådal; derifrå reid Kjartan til skipe, og Bolle, frenden hans, var med honom. Dei var i alt 10 islendske menner, som heldt so mykje av Kjartan at dei ikkje vilde skiljast frå honom. Med dette fylgje reid Kjartan til skipe. Kålv Åsgeirson tek vel imot dei. Mykje gods hadde Kjartan og Bolle med seg på ferdi. Dei gjorde seg no bune, og straks det vart bør siglde dei ut etter Borgarfjorden, med god og lett bør, og so til havs. Det gjekk dei vel; dei tok Noreg nordpå og heldt inn til Trondheim. Dei råka der på folk, som dei gav seg i tale med og spurde tidender. Det vart sagt dei, at det hadde vore hovdingskifte i lande; Håkon jarl var fallen frå, og kong Olav Trygvason komen i staden, og alt Noreg hadde gjeve seg honom i vald. Kong Olav baud nordmennerne taka ei ny tru; men ikkje alle var viljuge til å gå med på det. Kjartan og dei som var med honom lagde inn til Nidaros med skipe sitt. På denne tid var der mange islendske stormenner i Noreg. Innmed bryggjom låg der 3 skip som alle høyrde islendingar til; det eine åtte Brand den gjevmilde, son åt Vermund Torgrimson, det andre Hallfred vandrædaskald, det tridje tvo brør, Bjarne og Torhall, søner åt Breidå-Skjegge austantil Fljotslid. Alle desse mennerne hadde etla seg ut til Island um sumaren; men kongen hadde lagt farbann[69] på skipi deira, av di dei ikkje vilde taka den trui som han baud. Alle islendingarne tok vel imot Kjartan, men Brand best; for dei var vel kjende frå fyrr. Islendingarne heldt no råd saman, og vart samde um å negta den trui som kongen baud. Dette sambande gjorde alle desse som fyrr er nemnde. Kjartan og Kålv lagde no skipe inn åt bryggjom og rudde det, og hadde det annsamt med godse sitt. Kong Olav var i byen; han spør at dette skipe var kome, og at der var mange framifrå menner um bord.

Ein godvêrsdag um hausten gjekk folk utor byen nedåt Nidåi for å symja. Dette såg Kjartan og lagsmennerne hans. Då spurde Kjartan dei andre um dei ikkje vilde gjeva seg med på symjingi, dei og, for moro skuld. Dei gjorde so. Der var ein mann som rådde reint på alle andre i leiken. Då spør Kjartan Bolle um han vil freista symja i kapp med bymannen. Bolle segjer: „Ikkje trur eg meg god for det.“ „Ikkje veit eg kvar det no hev vorte av kapphugen din,“ sagde Kjartan; „so lyt eg til då.“ Bolle segjer: „Ja, gjer det du, um du er huga på det!“ Kjartan kastar seg no ut i åi og burtåt denne mannen som er so god til å symja, og dreg honom straks under og held honom nedi ei stund. So lét han honom koma upp; men dei hadde ikkje vore lenge uppe, so triv mannen Kjartan og køyrer honom nedi, og dei var under so lenge, so Kjartan tykte det kunde vera nok. Kom dei so upp; ikkje sagde dei eit ord nokon av dei. Tridje gongen dukka dei under, og var då allra lengst under, so Kjartan vart uviss um kva ende den leiken skulde få, og tykte han aldri hadde vore med på maken til vågespel fyrr; men til slutt kom dei då upp og lagde til lands. Då sagde bymannen: „Kva er du for ein mann?“ Kjartan sagde honom namne sitt. Bymannen sagde: „Du er god til å symja; er du likso god til andre itrottar?“ Kjartan svara, men noko trått: „Heime på Island sagde dei at eg kunde eitkvart; men no er det lite verdt.“ Bymannen sagde: „Det er skil på kven du kappast med; men kvi spør du meg ikkje um noko?“ Kjartan sagde: „Eg kjærer meg ikkje um namne ditt.“ Bymannen segjer: „Du er ein dugande kar; men storlåten er du og, til gagns. Men namne mitt skal du få vita likevel, og kven det er du hev freista kappsymja med; eg er kong Olav Trygvason.“ Kjartan svarar ikkje, men snur seg straks frå honom og vil gå; han hadde raud skarlakskjole, men ingi kappa. Kongen var då mest påklædd; han kallar på Kjartan og bad honom ikkje gå so snøgt. Kjartan snur seg då, men seint. Då tek kongen ei god kappa av akslom sine og gav Kjartan; han skulde ikkje gå kappelaus åt mennom sine, sagde han. Kjartan takkar kongen for gåva og gjeng til mennom sine og syner dei kappa. Dei lét ikkje vel um detta; dei tykte Kjartan hadde gjeve seg for mykje kongen i vald. Dermed vart det no stilt.

Det var mykje hardt vêr utyver hausten, med sterk frost og kalde. Heidningarne sagde det var ikkje underlegt det vart so vondt vêr um hausten; gudarne hadde vorte vreide for di kongen fann på so mykje nytt, og for denna nye trui. Islendingarne var alle samla i byen um vinteren, og Kjartan var fyrstemannen millom dei. Det vart betre vêr, og då kom det mykje folk til byen, etter bod frå kongen. Mange folk hadde teke ved kristendomen i Trondheim; men det var då mykje fleire likevel som var imot. Ein dag heldt kongen ting i byen ute på øyri og tala trui for folke. Han tala både langt og godt. Trønderne hadde ein heil her, og baud kongen slag. Kongen sagde dei skulde vita han hadde havt større yvermagt å takast med enn nokre torparar[70] i Trondheim. Då vart bønderne rædde og lagde alt kongen i vald, og mange folk vart no døypte. Dermed var tinge slutt. Same kvelden sender kongen menner til det herberge der islendingarne budde, og baud dei få vita kva dei tala. Dei gjorde so. Der inne var fælt til ståk. Kjartan tok til ords og sagde til Bolle: „Er du, frende, huga på å taka ved den trui som kongen byd?“ „Ikkje er eg huga på det,“ segjer Bolle, „for det ser meg ut til å vera ei veikvori tru.“ Kjartan segjer: „Tykte de ikkje kongen brukte noko trugsmål mot dei som ikkje vilde gjera som han vilde?“ Bolle segjer: „Jau, det er visst; det sagde han beint ut, at dei skulde verta ille medfarne av honom.“ „Ikkje vil eg lata meg nøyda av nokon mann,“ segjer Kjartan, „so lenge eg kann stå uppe og bruka våpni, og eg tykkjer det er stakarslegt å lata seg taka som eit lamb utor kvii, elder som ein melrakke[71] utor gildra. Skal mannen døy likevel, då tykkjer eg det er mykje betre han gjer noko fyrst som det kann stå ord av lenge.“ „Kva vil du gjera?“ segjer Bolle. „Ikkje vil eg dylja det,“ segjer Kjartan; „eg vil brenna kongen inne.“ „Ikkje kallar eg det liten manns verk,“ segjer Bolle; „men ikkje vil det få framgang, etter som eg trur. Kongen er seig til å hava lukka med seg; han hev sterk vakt um seg og, både dag og natt.“ Kjartan sagde at mode glapp for dei fleste, um dei og var gode karar. Bolle meinte det var vandt å sjå kven dei turfte neisa for modløysa, og mange lagde seg frami og sagde at detta var tarvlaus tale. Då kongsmennerne hadde høyrt dette, gjekk dei derifrå og sagde kongen alt detta. Um morgonen etter vilde kongen halda ting, og alle islendingarne vart stemnde til tinge. Då tinge var sett, stod kongen upp og takka alle dei som vilde vera hans vener og hadde teke trui, for di dei var komne dit. Han kalla åt seg islendingarne og spurde dei um dei vilde taka dåp. Dei let ikkje vel til det. Kongen segjer at dei valde det som var verst for dei sjølve; „men kven var det av dykk,“ sagde han, „som tykte det var best å brenna meg inne?“ Då segjer Kjartan: „Du trur visst at den som hev sagt detta ikkje hev truskap til å stå ved det; men her kann du sjå honom.“ „Sjå deg kann eg,“ segjer kongen, „og eg ser du tenkjer ikkje smått; men ikkje skal det verta deg unt å stå yver hovudhåre mitt[72], og no hev eg so stor sak på deg, som du sjølv best veit, so du kunde sleppa koma med trugsmål um å brenna fleire kongar inne. Men av di eg ikkje veit um det er so ille meint som det er sagt, og du so karsleg stend ved det, so vil eg ikkje taka live ditt for denne sak skuld. Det kann og vera, at du vil halda trui so mykje betre som du talar meir imot henne enn andre. Og det kann eg skyna, at den dagen du godviljug læt deg døypa, den dagen vil og skipsfolki dine taka ved trui, og det trur eg og er å venta, at dykkar frendar og vener vil lyda vel på det som de talar for dei, når de kjem ut til Island. Og det kjem meg for hugen, at du, Kjartan, vil hava ei betre tru når du sigler frå Noreg enn då du kom hit. No skal de fara med fred og grid frå dette møte, kvar de vil. Eg skal ikkje pina dykk til å taka kristendomen denne gongen, for Gud segjer at han vil ikkje nokon skal koma uviljug til honom.“ Denne talen av kongen fekk godt lov, og mest av dei kristne; men heidningarne sette Kjartan til å svara som han vilde. Då sagde Kjartan: „Me vil takka dykk, konge, for de gjev oss god fred, og soleis kann de og best få oss til å taka ved trui, når de gjev oss etter dei store sakerne de hev på oss, og talar til oss berre med det gode, på ein dag som denne, då de hadde oss heilt i dykkar vald, um de vilde. Og det etlar eg meg — men ikkje meir helder — å taka so mykje ved trui i Noreg, at eg ikkje vil vyrda Tor mykje næste vinter, når eg kjem til Island.“ Då log kongen og svara: „Det syner på Kjartan, at han lit meir på styrken sin og våpni sine enn på Tor og Odin.“ Dermed vart tinge slutt.

Då det leid um ei stund, eggja mange kongen til at han skulde nøyda Kjartan og dei som var med honom til trui; dei tykte det var ikkje rådlegt å hava so mange heidne nær seg. Men kongen vart harm og sagde det var mange kristne som var meir sedlause enn Kjartan og mennerne hans, „og slike menner skal dei leita lenge etter,“ sagde han. Kongen gjorde mangt eit nyttugt verk den vinteren; han let byggja ei kyrkja og auka byen mykje. Kyrkja vart ferdig til jol. Då sagde Kjartan at dei kunde då ganga so nær burtåt kyrkja at dei fekk sjå korleis kristne folk fór åt når dei tente sin gud. Mange heldt med honom i dette og sagde det skulde vera stor moro. Kjartan gjekk då med mennom sine, og Bolle og Hallfred og mange av dei andre islendingarne gav seg med. Kongen tala trui for folke. Han tala både lenge og godt, og dei kristne gav talen hans godt lov. Men då Kjartan og fylgje hans var heimattkomne til herberge sitt, då vart det rødt mykje um korleis dei hadde likt kongen no denne dagen, som dei kristne mest reknar for den største høgtidi si; „for kongen sagde,“ sa dei, „so me greidt kunde høyra det, at i natt var den hovdingen fødd som me no skal tru på, um me vil gjera etter det som kongen byd oss.“ Kjartan segjer: „So godt tykte eg um kongen fyrste gongen eg såg honom, at eg skyna straks han var ein framifrå mann, og det hev halde seg stødt sidan, når eg hev set honom på mannamøte; men aldri hev eg likt honom so godt som i dag. Og eg trur det gjeld heile vår velferd, at me trur den å vera sann gud som kongen byd, og kongen sjølv kann ikkje no vera meir forhuga på at eg skal taka ved trui enn eg er på å verta døypt. Og var det ikkje so seint på dagen, so gjekk eg til kongen straks; men no lyt kongen vera gjengen til bords, og det vil gå med ei god stund av dagen, når me skal verta døypte alle.“ Bolle heldt med honom i dette og bad Kjartan råda for det åleine. Fyrr bordi var undantekne[73], hadde kongen alt spurt kva Kjartan og dei andre islendingarne hadde sagt; for han hadde ein pålitande mann i kvart herberge der heidningarne budde. Kongen vart ovglad ved detta og sagde: „Sanna hev Kjartan det ordtøke, at høgtider er dei beste lukketider.“ Tidleg um morgonen etter, då kongen gjekk til kyrkja, møtte Kjartan honom i gata med eit stort fylgje etter seg. Han helsa blidt på kongen og sagde han hadde ei erend åt honom som var mykje um å gjera. Kongen tok vel imot helsingi hans og sagde at han kjende vel til erendi hans, og detta skulde dei gjerna få. Kjartan bad dei skunda seg med å få i vatn, og sagde det skulde mykje til. Då log kongen og sagde: „Ja, Kjartan, ikkje skal det skilja oss, at du er strid på detta, um du og kravde noko meir.“ Då vart Kjartan og Bolle døypte, og alt skipsfolke deira og mange andre menner. Dette vart gjort andre dag jol fyre messa. Deretter bad kongen Kjartan og Bolle åt seg i jolelage sitt. So segjer dei fleste, at Kjartan gjekk kong Olav til hand[74] den dagen då han lagde av seg kvitklædi[75], og det same gjorde Bolle og. Hallfred vart ikkje døypt den dagen, for han kravde at kongen sjølv skulde halda honom under dåpen[76]. Kongen gjorde då det dagen etter. Kjartan og Bolle var hjå kong Olav det som att var av vinteren. Kongen vyrde Kjartan framum alle andre, for hans ætt og dug, og det segjer alle, at Kjartan var so vensæl der, at han ikkje hadde ein ovundsmann i hirdi. Det var og alle samde um, at det hadde ikkje kome slik mann frå Island som Kjartan. Bolle var og ein spræk kar, og vel vyrd av gode menner.

41. Tangbrand freistar å kristna Island.

No leid denne vinteren, og då det vart vår, budde folk seg til ferderne sine, kvar etter som han etla seg til. Kålv Åsgeirson gjeng til Kjartan og spør honom kva han etlar seg til um sumaren. Kjartan svarar: „Eg vilde helst me skulde halda med skipe vårt til England, for der er no god kjøpstemna for kristne folk; men eg vil tala med kongen likevel, fyrr eg gjer dette av, for han let ikkje vel um ferdi mi, då me tala på det i vår.“ Deretter gjekk Kålv burt, men Kjartan gjekk til kongen og helsa på honom. Kongen tok blidt imot honom og spurde kva han hadde tala med Kålv um. Kjartan segjer kva dei helst hadde etla seg til; men han hadde då den erendi til kongen, at han vilde beda seg orlov til ferdi si. Kongen segjer: „Eg vil gjeva deg det bode, Kjartan, at du skal fara ut til Island i sumar og få folk der til å taka kristendomen, anten med magt elder med gode ord; men tykkjer du den ferdi vert deg for vandsleg, då vil eg ikkje på nokor vis sleppa deg ifrå meg; for eg held det mykje meir høvelegt for deg å tena hovdingar enn å verta kjøpmann.“ Kjartan vilde då helder vera hjå kongen enn fara til Island og bera fram trui der; han vilde ikkje gjeva seg i strid med frendom sine, sagde han; „men,“ sagde han, „det er større von til dess, at far min, og andre hovdingar som er nærskylde meg, vil verta dess idugare til å gjera din vilje, når eg er i ditt vald og i gode kår.“ Kongen segjer: „No valde du både klokt og stormannslegt.“ Kongen gav Kjartan ein heil nyskoren skarlaksklædnad; den måta honom vel, for det sagde folk, at kong Olav og Kjartan hev vore jamstore, når dei gjekk under mål. Kong Olav sende Tangbrand, hirdprestan sin, til Island; han kom til lands i Ålptafjorden og var um vinteren hjå Sidu-Hall på Tvåttå og bar fram trui for folk, både med blide ord og harde refsingar. Tangbrand drap tvo menner av dei som tala mest imot honom. Hall tok trui um våren og vart døypt laurdagen fyre påske, han og alt husfolke hans, og då let Gissur kvite seg døypa, og Hjalte Skjeggeson og mange andre hovdingar. Men dei var då mykje fleire likevel som tala imot, og det vart då ikkje fårelaust millom heidningom og dei kristne, og hovdingarne lagde upp råd um at dei vilde drepa Tangbrand og dei som vilde stydja honom. For denna ufreden laut Tangbrand fly til Noreg, og kom til kong Olav og sagde honom kva som hadde hendt honom, og han sagde og det, at han trudde ikkje kristendomen kunde få framgang på Island. Kongen vart vreid for detta og sagde at dette vilde han lata mange islendingar få lida for, dersom dei ikkje sjølve kom til honom. Same sumaren vart Hjalte Skjeggeson dømd utlæg på tinge for gudhæding; den som saksøkte honom var Runolv Ulvsson, som budde i Dal under Øyafjellom, ein stor hovding. Same sumaren fór Gissur frå lande, og Hjalte med honom; dei kom til Noreg og drog straks til kong Olav. Kongen tok vel imot dei og sagde dei hadde gjort rett, og baud dei vera hjå seg, og det tok dei imot. Då hadde Sverting, son hans Runolv i Dal, vore i Noreg um vinteren, og etla seg til Island um sumaren. Skipe hans låg og flaut utanfyre bryggjom fullferdigt og bidde på bør. Kongen forbaud honom å fara og sagde at ikkje noko skip skulde gå til Island den sumaren. Sverting gjekk til kongen og tala si sak, bad um lov til å fara, og sagde det var honom mykje um å gjera, at dei ikkje bar farmen[77] av skipe. Kongen sagde, og då var han vreid: „Vel er det, at blotmannssonen er der det tykkjest honom verst,“ og Sverting fekk ingenstad fara. Elles var det tidendlaust den vinteren. Sumaren etter sende kongen Gissur kvite og Hjalte Skjeggeson til Island, at dei skulde bera fram trui på nytt; men han tok 4 menner att som gislar: Kjartan Olavson, Halldor son hans Gudmund den megtuge, Kolbein son åt Tord Frøysgode, og Sverting son hans Runolv i Dal. Då rådde og Bolle seg til å fara med Gissur og Hjalte. Deretter gjekk han til Kjartan og sagde: „No er eg buen til ferdi. Eg vilde bidt på deg endå ein vinter, um du til sumaren kunde vera lausare enn no, so du då kunde fara; men eg tykkjest skyna at kongen ikkje for aldri det vil sleppa deg frå seg. Eg held det og for sant, at du bryr deg lite um den moroi som kann vera på Island, når du sit og talar med Ingebjørg kongssysteri.“ Ho var då ved hirdi hjå kong Olav, og vænaste kvinna av dei som då var i lande. Kjartan segjer: „Kom ikkje med slikt! Men du skal bera fram helsingi mi åt frendom våre og venom våre med.“

42. Island vert kristna. Bolle kjem heim.

Etter dette skildest Kjartan og Bolle. Gissur og Hjalte siglde frå Noreg og hadde ei god ferd. Dei kom åt Vestmannaøyom[78] ved tingtidi, og derifrå til sjølve Island; dei heldt stemnor og tala med frendom sine. So fór dei til altinge og tala trui for folke; dei tala både lenge og godt, og då tok alle folk trui på Island. Bolle reid frå tinge til Hjardarholt med Olav, frenden sin, som tok blidt og venleg imot honom. Då han hadde vore heime ei liti rid, reid han til Laugar for moro skuld, og der vart han vel motteken. Gudrun spurde nøgje etter um ferderne hans, og deretter um Kjartan. Bolle svara berre reint laust på alt det Gudrun spurde, og sagde det var ikkje noko å fortelja frå ferdom hans; „men Kjartan,“ sagde han, „han er komen høgt i æra, for han er i hirdi hjå kong Olav, og meir vyrd der enn nokon annan, og det skal ikkje koma uventande på meg, um me fær sjå lite til honom her i lande næste vinter.“ Gudrun spør då um det var noko anna som heldt honom bunden enn venskapen med kongen. Bolle segjer at alle folk tala um venskapen millom Kjartan og Ingebjørg, syster åt kongen, og at han trudde mest kongen helder vilde gifta honom med Ingebjørg enn lata honom fara frå seg, um det skulde stå på det. Gudrun sagde det var ei god tidend; „men Kjartan fær ikkje godt nok bod, minder han fær ei god kona,“ sagde ho. Dermed tagna ho brått og gjekk burt, eldraud i andlite; men andre folk hadde sine tvil um ho tykte denne tidendi so god som ho lét seg. Bolle var heime i Hjardarholt um sumaren og hadde stor æra av si ferd; alle frendarne og venerne hans tykte han hadde vorte mykje til kar. Han hadde og havt mykje gods med seg frå Noreg. Bolle kom ofte til Laugar og tala med Gudrun. Ein gong spør han Gudrun kva ho vilde svara, um han bad um henne. Då svarar Gudrun snøgt: „Ikkje tarv du gjeta på slikt, Bolle! Ingen mann vil eg gifta meg med, med eg spør Kjartan i live.“ Bolle segjer: „Då tenkjer eg du kjem til å sitja ugift nokre vintrar, um du skal bida på Kjartan; hadde det vore honom mykje um å gjera, vilde han havt råd med å gjeva deg eit bod med meg um det.“ Dei skifte nokre ord um detta, og kvar stod på sitt. Reid so Bolle heim.

43. Bolle og Gudrun. Kjartan fer frå Noreg.

Noko etter talar Bolle ved Olav, frenden sin, og segjer: „Eg er no komen på det, frende, at eg hev hug til å setja fast bu og gifta meg. Eg er no vaksen nok, tykkjer eg. Men eg vilde gjerne du skulde hjelpa meg til dette og leggja eit godt ord for meg; for dei fleste her vyrder mykje dine ord.“ Olav segjer: „Dei fleste kvinnor vil kalla det eit godt bod å få ein mann som deg, og du hev visst ikkje gjete på dette fyrr du var viss um kven du vilde hava.“ Bolle segjer: „Eg vil ikkje utor sveiti for å finna meg ei kona, når gode gifte er so nær. Eg vil beda um Gudrun Usvivsdotter; ho er no den gjævaste kvinna.“ Olav segjer: „Detta vil eg ikkje hava noko med; du veit, Bolle, likso godt som eg, kva ord som hev falle millom Kjartan og Gudrun. Men er de samde um detta, og det er deg so mykje um å gjera, då vil eg ikkje meinka deg. Hev du tala noko på detta med Gudrun?“ Bolle sagde han hadde gjete på det ein gong, og då hadde ho ikkje låte vel um det; men han trudde Usviv hadde mest å segja i den saki. Olav sagde han fekk gjera med det som han sjølv syntest. Ikkje lenge etter rid Bolle heimantil, og med honom Olavsønerne Halldor og Steintor; dei var 12 i alt. Dei rid til Laugar; Usviv og sønerne hans tek vel imot dei. Bolle bad um å få tala med Usviv og bar fram erendi si og bad um Gudrun, dotter hans; men Usviv svarar: „Du veit, Bolle, at Gudrun er enkja, og at ho svarar for seg sjølv; men telja til dette vil eg.“ Usviv gjeng no til Gudrun og segjer henne at Bolle Torleikson er komen der, „og han bed um deg; Bolle skal ikkje verta burtvist, um eg skal råda.“ Gudrun svarar: „Det er fælt so brått du tek detta. Bolle hev tala med meg um dette ein gong fyrr, og då slo eg det helder frå meg, og det same er eg huga på no og.“ Då segjer Usviv: „Detta vil mange segja er stormodigt og uvitugt gjort, når du segjer nei til ein slik mann som Bolle. Men med eg er i live, vil eg hava umsut for dykk, bornom mine, i det som eg skynar betre enn de.“ Og då Usviv tok detta so tvert, då sagde ikkje Gudrun nei, endå ho stod imot lenge. Usvivsønerne talde mykje til dette, for dei venta seg mykje gagn av å få Bolle til måg, og anten no samrådi um detta var lang elder stutt, so vart det då avgjort, at der vart festarmål, og brudlaupe skulde stå ved vinternattstider. Bolle rid heim til Hjardarholt og fortêl Olav avtalen dei hadde gjort. Han sagde ikkje stort um det. Bolle er då heime til gjestebode skal stå. Han bad Olav til brudlaups; men han var ikkje lettbeden. Han gav seg då likevel, då Bolle bad honom so mykje. Lage stod på Laugar og vart stort og gildt. Bolle vart verande der um vinteren. Gudrun gjorde seg ikkje mykje fyre, at samlive deira skulde verta godt.

Då sumaren kom, gjekk skip lande-millom; då spurdest i Noreg den tidendi frå Island, at heile lande der hadde vorte kristna. Då vart kong Olav glad og gav alle dei islendingarne som han hadde havt som gislar lov til å fara kvar dei vilde. Kjartan, som var fyrstemannen av dei alle, svara: „Stor takk segjer me dykk, og den rådi vil me taka, å sjå til Island i sumar.“ Då svarar kong Olav: „Ikkje vil me taka att ordi våre, Kjartan; men me tenkte meir på andre enn på deg, då me sagde dette; for me reknar det for at du hev sete her meir som ven enn som gissel. Eg vilde ynskja du ikkje skulde stunda ut til Island, um du og eig gjæve frendar; for um du vil, skal du få deg so godt eit rom i Noreg, at ikkje maken finst på Island.“ Då svarar Kjartan: „Vårherre løne dykk for den heider og æra de hev vist meg sidan eg kom til dykk! Men det ventar eg, at de vil gjeva meg orlov likso vel som dei andre som de hev halde att her ei tid.“ Kongen sagde at det skulde han få; men millom utigne[79] folk var det ikkje lett å få att ein slik mann som Kjartan var, sagde han. Den vinteren hadde Kålv Åsgeirson vore i Noreg; hausten fyrr hadde han kome vestantil England med skipe som han og Kjartan åtte ihop, og varor, og då Kjartan hadde fenge orlov til Islands-ferdi, gjorde han og Kålv seg reide. Då skipe var butt, gjekk Kjartan til kongssysteri Ingebjørg. Ho tok vel imot honom og baud honom setja seg ned hjå henne, og dei talast då ved, og Kjartan segjer henne at han hev butt seg til å fara til Island. Då svarar ho: „Dette tenkjer eg, Kjartan, du hev gjort meir på eigi hand enn for di andre hev eggja deg til å fara frå Noreg til Island.“ Sidan fall det ikkje mange ord millom dei. Ved detta bile tek Ingebjørg eit mjødkar som stod frammed henne, og utor det tok ho eit kvitt, gullvove hovudlin og gav Kjartan, og sagde det vilde høva Gudrun Usvivsdotter hosta godt å sveipa det um hovude sitt. „Dette hovudline skal du gjeva henne i benkjegåva[80],“ sagde ho; „eg vil at dei islendske kvinnorne skal sjå at den kvinna ikkje er av træleætt som du hev tala med i Noreg.“ Der var ein pose av gullveft utanum line til å gøyma det i; det var ein kosteleg eignalut. „Eg kann ikkje leida deg ut,“ segjer Ingebjørg; „far no vel, og liv vel!“ Då stod Kjartan upp og tok farvel med Ingebjørg, og det trudde folk for visst, at det tyktest dei vondt å skiljast. Kjartan gjekk no til kongen og sagde honom at han var buen til å fara. Kong Olav leidde honom til skipe, og mange menner med honom, og då dei kom der skipe låg og flaut med berre ei bryggja[81] på land, då tok kongen til ords: „Her er eit sverd, Kjartan, som du skal få av meg ved skilnaden vår. Lat detta våpne fylgja deg; for eg hev den voni, at du skal ikkje verta såra av noko våpn, når du ber det.“ Det var eit kostelegt sverd og fint gjort. Kjartan takkar kongen med fagre ord for all den æra og vyrdnaden han hadde vist honom, med han hadde vore i Noreg. Då sagde kongen: „Det vil eg beda deg um, Kjartan, at du held trui vel!“ Deretter skildest kongen og Kjartan med stor kjærleik, og Kjartan gjekk ut på skipe. Kongen såg etter honom og sagde: „Stort er spått Kjartan og ætti hans, og det er ikkje lett å gjera ved lagnaden deira.“

44. Kjartan kjem heim. Revna. Kjartan rid til Laugar.

Kjartan og Kålv sigler no til havs; dei fekk god bør og var ikkje lenge um ferdi. Dei tok land ved Kvitå i Borgarfjorden. Det spurdest vidt, at Kjartan var komen. Detta spør og Olav, far hans, og andre frendarne hans, og dei vart glade. Olav reid straks vestantil Dalom og sud til Borgarfjorden, og det vart eit gamanmøte millom far og son. Olav bad Kjartan til seg med so mange menner som han vilde. Kjartan tok med takk imot det og sagde han vilde vera der. Olav reid no heim til Hjardarholt; men Kjartan var ved skipe um sumaren. Han spør no giftarmåle hennar Gudrun; men det synte ikkje på honom. Mange hadde fyrr gruva seg for detta. Gudmund Solmundson, mågen hans Kjartan, og Turid, syster hans, kom til skipe. Kjartan tok vel imot dei. Åsgeir ædekoll kom og til skipe og vilde finna Kålv, sonen sin; med honom var Revna, dotter hans, ei overlag væn gjenta. Kjartan baud Turid, syster si, å taka av varom kva ho vilde, og det same baud Kålv Revna. Kålv læste upp ei stor kista og bad dei gå dit. Det vart kvast vêr um dagen, og Kjartan og mennerne hans laut skunda seg ut og gjera skipe fast. Då dei var ferdige med det, gjekk dei heim åt buderne. Turid og Revna hadde teke mykje upp or kista. Då tek Revna upp hovudline og breider det ut, og dei talar um kva for ein herleg skatt det er. Då segjer Revna at ho vil pynta seg med line. Turid sagde ho kunde gjerne det, og Revna gjer so. Kålv ser detta og segjer at det skulde ho ikkje hava gjort, for dette var det einaste som han ikkje åtte ihop med Kjartan, sagde han. Med det same kjem Kjartan inn i budi; han hadde høyrt kva dei sagde, og sagde straks at det gjorde ikkje-noko. Revna sat då endå med line på. Kjartan såg vel på henne og sagde: „Godt tykkjer eg line høver deg, Revna! Og eg trur det høvde seg best, at eg åtte alt saman, både lin og møy.“ Då segjer Revna: „Folk ventar seg ikkje av deg at du vil gifta deg i ei bråhast, men at du fyrst vil vinna den kvinna du bed um.“ Kjartan[82] sagde at det var mest det same, kven han fekk, men han vilde ikkje beda lenge fåfengt. Revna tek no av seg line og gjev det åt Kjartan, og han forvarer det. Gudmund og Turid bad Kjartan til seg dit nord, og at han vilde vera hjå dei ei tid um vinteren. Kjartan lova å koma. Kålv Åsgeirson vilde gjeva seg med far sin nordyver. Kjartan og han skifte no godse millom seg, og det gjekk alt i fred og venskap. Kjartan reid no og frå skipe og vest i Dalarne; dei var 12 i fylgje. Kjartan kjem heim til Hjardarholt, og alle folk vart glade då dei såg honom att. Han let flytja varorne sine sunnantil frå skipe um hausten. Desse 12 mennerne var alle i Hjardarholt um vinteren.

Olav og Usviv heldt ved på same visi som fyrr og bad einannan heim til seg; dei skulde halda gjestebod kvar sin haust. Gudrun sagde no til Bolle at ho tykte han hadde ikkje brått sagt henne sanningi um heimferdi hans Kjartan. Bolle sagde han hadde sagt det sannaste han visste um det. Gudrun tala ikkje mykje um detta; men det var lett å sjå, at ho likte seg ille, og dei fleste meinte at ho sakna Kjartan mykje enno, um ho dulde det og. Denne hausten skulde det vera lag på Laugar, og Olav og Hjardholtingarne skulde dit. Det leid no til den tidi, og Olav budde seg til å fara og bad Kjartan gjeva seg med. Kjartan sagde han vilde vera heime og passa garden. Olav bad honom ikkje styggjast ved frendarne sine. „Kom i hug det, Kjartan,“ sagde han, „at du hev ikkje halde so mykje av nokon mann som av Bolle, fostbror din. Det er min vilje, at du skal fara, og det vil snart verta godt att millom dykk, når de råkast sjølve.“ Kjartan gjer som far hans bad honom. Han tok fram skarlaksklædi som kong Olav hadde gjeve honom ved skilnaden, og budde seg på det finaste; han gyrde seg med sverde Kongsgåva, tok ein gyllt hjelm på hovude og ein raud skjold ved sida med ein heilag gullkross i; i handi hadde han eit spjot med gullslegen fal. Alle mennerne hans hadde lita klæde; dei var 30 i alt. Dei reid no heimanfrå Hjardarholt og kom til Laugar; der var mange gjester samla fyrr.

45. Kjartan og Bolle. Jolelag på Åsbjarnarnes.

Bolle og Usvivsønerne gjekk imot dei og helsa dei velkomne, og Bolle gjekk burtåt Kjartan og kysste honom. Kjartan tok imot helsingi hans, og dei vart fylgde inn. Bolle var kåt og lentug mot dei, og Olav tok det sers vel upp, men Kjartan kaldt. Lage gjekk godt. Bolle åtte nokre stodhestar som var framifrå gilde. Hingsten var stor og væn og hadde aldri ròke i strid; han var kvit på lìt, men raud på øyrom og i toppen. Det fylgde tri merrar med, og dei var like eins på lìt som hingsten. Desse hestarne vilde Bolle gjeva Kjartan; men Kjartan sagde han var ikkje hestkar, og vilde ikkje taka dei. Olav bad honom taka hestarne og sagde at detta var ei framifrå gåva; men Kjartan sagde tvert nei. Etter dette skildest dei, ikkje blidt; Hjardholtingarne drog heim, og alt var no stilt. Kjartan var still av seg um vinteren og reint fåmælt. Dette tykte Olav var ille.

Etter jol drog Kjartan heimantil; dei var 12 i fylgje og etla seg nord i bygderne. Dei reid til dei kom nord i Videdal til Åsbjarnarnes, og der vart Kjartan motteken med stor gleda og kjærleike. Der var store gilde hus. Hall, son hans Gudmund, var då i tjugeårs-alderen; han liktest mykje Laksdølerne, og dei segjer det hev ikkje vore sprækare kar i heile Nordlandsfjordungen[83]. Hall tok imot Kjartan, frenden sin, med stor blidskap. Der vart straks stelt til leikar på Åsbjarnarnes, og der samla seg folk frå heradom vidt umkring, frå Videdal og Midfjorden og Vatnsnes og Vatnsdal, og alt utantil Langadal, so det vart ovende mykje folk der. Alle tala dei um kor mykje meir til kar Kjartan var enn alle andre. So vart leiken sett i gang, og Hall stod fyre. Han bad Kjartan vera med; „me vilde, frende, du skulde syna oss kva lag du hev på detta,“ sagde han. Kjartan segjer: „Lite hev eg øvt meg i leikar no på det siste, for anna var det me fór med hjå kong Olav; men eg vil ikkje segja deg nei for ein gong skuld.“ Kjartan budde seg no til å leika. Dei sterkaste kararne som var der vart stelte imot honom, og det vart no leika um dagen; men ingen var korkje so sterk elder so ledug og lett so han kunde stå seg mot Kjartan. Og um kvelden, då leiken var slutt, då stod Hall Gudmundson upp og sagde: „Eg hev det bode frå far min, at han vil at alle dei som hev lengst heimatt skal vera her i natt og taka til med moroi att her i morgon.“ Dessa ordi fekk godt lov, og dei tykte det var stormannslegt bode. Kålv Åsgeirson var komen der, og det var utifrå stor venskap millom honom og Kjartan. Revna, syster hans, var der og, og var overlag fint klædd. Det var meir enn 100 menneskje som låg der um natti. Dagen etter tok dei til å leika att. Kjartan sat då og såg på. Turid, syster hans, gjekk burtåt honom og gav seg i tale med honom og sagde: „Det er sagt meg, frende, at du hev vore so still av deg heile vinteren, og folk segjer at det er av di du syrgjer på Gudrun; det kann dei sjå av di, segjer dei, at det ikkje vert godt att millom deg og Bolle, endå so stor kjærleike det stødt hev vore millom dykk. Gjer no so vel, som det høver seg, og tak deg ikkje detta nær lenger, og unn frenden din det gode gifte! Me tykkjer det skulde vera best for deg, um du gifte deg etter det som du sagde i sumar, endå Revna ikkje brått er jamgod deg; for den som det er kann du ikkje finna her i lande. Åsgeir, far hennar, er ein gjæv og storætta mann, og det skortar honom ikkje på gods til å pryda dette giftarmåle. Den andre dotteri hans er og gift med ein megtug mann, og du hev sjølv sagt meg at Kålv Åsgeirson er ein hæv mann, og dei liver som storfolk. Eg vil at du skal gjeva deg i tale med Revna, og eg vonar at du tykkjer ho er likso vitug som ho er væn.“ Kjartan tok detta vel upp og sagde ho var ein god sakførar. Etter dette kom det til samtale millom honom og Revna, og dei talast ved utyver dagen. Um kvelden spurde Turid Kjartan korleis han hadde tykt um ordlage[84] hennar Revna. Han let vel um det og sagde at ho var ei grepa kvinna, etter alt det han kunde sjå. Morgonen etter vart det sendt bod etter Åsgeir, og han vart beden til Åsbjarnarnes; tok dei då til å tala um saki, og Kjartan bad no Åsgeir um Revna, dotter hans. Han tok det vel upp, for han var ein klok mann, og skyna vel det, at dette var eit ærefullt bod. Kålv talde mykje til; „eg vil ikkje spara på noko,“ sagde han. Revna sagde ikkje nei ho helder, og bad far sin råda. Festarmåle vart då avgjort og gjort vitnefast. Kjartan var strid på at brudlaupe skulde vera i Hjardarholt, og Åsgeir og Kålv sagde honom ikkje imot i dette. Avtalen vart den, at brudlaups-lage skulde stå i Hjardarholt 5 vikor etter sumarmål. Deretter reid Kjartan heim med store gåvor. Olav let vel um dette; for Kjartan var mykje lettare no enn fyrr han fór heimantil. Kjartan fasta på turrmat i langfasta; det hadde ingen der gjort fyrr, og folk tykte det var underlegt, at han kunde liva so lenge forutan mat, so dei fór lang leid for å sjå honom. Ogso andre seder hadde Kjartan umfram andre folk.

So gjekk påsken, og Kjartan og Olav gjorde tilstellingar til eit stort gjestebod. Til avtala tid kom Åsgeir og Kålv nordantil, og med dei Gudmund og Hall; dei hadde 60 mann i alt. Kjartan og Olav hadde ogso samla mange fyre; det vart eit namnspurt lag, for det varde ei vika. Kjartan gav Revna hovudline i brurgåva, og den gåva gjekk det stort ord av; for ingen var so vidkunnig elder stor-rik at han hadde set elder ått make til stas, og skynsame folk segjer at 8 øyrar gull var innvove i line. Kjartan var og so gladvær i lage, at han skjemta med alle han tala med, og han fortalde frå ferdom sine; tykte folk det var mykje verdt, so store emne som der vart framhavde, for han hadde lenge tent den frægaste hovdingen, kong Olav Trygvason. Men då gjestebode var slutt, gav Kjartan Gudmund og Hall og andre stormenner gode gåvor, og det gjekk sidan stort ord um dette lage. Kjartan og Revna lagde god hug til einannan.

46. Hovudline kjem burt.

Olav og Usviv heldt venskapen like godt, um det var nokon uvenskap millom dei yngre folki. Denne sumaren heldt Olav gjestebod heime hjå seg, 14 dagar fyre vinternæterne. Usviv hadde og stelt seg på å halda gjestebod ved vinternæterne. Baud då kvar av dei den andre til seg, med so mange folk som han tykte høvde seg best. Usviv skulde då fyrst gjesta Olav, og han kom til avtala tid til Hjardarholt; han hadde med seg Bolle og Gudrun og sønerne sine. Morgonen etter, då kvinnorne gjekk inn i skålen, tala ei av dei um kven av konom skulde sitja i høgsæte, og det bar nett so til, at Gudrun var komi midt imot den sengi som Kjartan vanleg låg i. Kjartan heldt då på og klædde seg og kasta ein raud skarlakskjole um seg. Då sagde Kjartan til den kvinna som hadde tala på korleis dei skulde sitja (for ingen annan hadde vorte reidug til å svara): „Revna skal sitja i høgsæte og vyrdast mest i alle måtar, med eg er i live.“ Gudrun hadde fyrr stødt fenge sitja i høgsæte både i Hjardarholt og andre stader, og då ho no høyrde dette, såg ho på Kjartan og skifte lít, men sagde ingenting. Dagen etter sagde Gudrun til Revna at ho skulde pynta seg med hovudline og syna fram åt folk den beste stasen som hadde kome til Island. Kjartan var ikkje lenger undan enn han høyrde det Gudrun sagde. Han vart snøggare til å svara enn Revna. „Ikkje skal ho pynta seg med line i dette gjestebode,“ sagde han: „for eg held det meir verdt, at Revna eig den beste stasen, enn at gjesterne våre no skal få gaman av å sjå det denne gongen.“ Lage hjå Olav skulde vara ei vika. Dagen etter tala Gudrun på tvo-hand med Revna og bad henne syna seg line, og ho lova henne det. Dagen deretter gjekk dei til det utbure der dei gøymde stasen sin. Revna læste upp ei kista og tok fram gullveftposen, tok line utor posen og synte Gudrun. Ho breidde ut line og såg på det ei stund, men sagde ikkje eit ord um det, korkje last elder lov. Revna gøymde line, og dei gjekk innatt. Etterpå vart der gleda og moro; men den dagen då gjesterne skulde rida heim hadde Kjartan det hardt annsamt med å få i hestarne til dei som var komne langveges frå, og anna som dei turfte til ferdi. Han hadde ikkje havt med seg sverde Kongsgåva, då han gjekk etter dette; elles var det sjeldan han slepte det langt frå seg. Sidan gjekk han til rome sitt, der sverde hadde vore; men då var det burte. Han gjekk straks til far sin og sagde honom det. Olav sagde: „Her skal me fara stilt åt; eg skal få nokon til å sjå etter i kvar flokk, når dei rid herifrå,“ og so gjorde han. Ån den kvite skulde rida med Laugar-folke og sjå etter um dei tok av vegen nokonstad elder kvilde. Dei reid framum Ljåskogar og dei gardarne som heiter Skogar; der stadna dei ei stund og steig av hestom. Torolv Usvivson fór frå garden, og nokre menner med honom; dei vart burte millom nokre riskjørrar, medan dei andre kvilde i Skogar. Ån fylgde dei til Lakså, som kjem frå Sælingsdalen; då sagde han han laut snu heimatt. Torolv hadde ikkje noko imot det; han var like glad um han ikkje hadde fylgt dei det slag. Det hadde falle lite snjo um natti, so ein kunde rekkja spori. Ån reid attende til Skogar og rakte spori etter Torolv til eit fen[85]; han trivla nedi der og fekk tak i sverdhjalte. Ån vilde hava vitne med seg på dette, og reid til Torarin i Sælingsdalstunga; han gav seg med Ån dit, og dei tok upp sverde. Ån tok då sverde med seg til Kjartan. Kjartan sveivla ein duk um det og lagde det ned i ei kista. Den myri der Torolv stakk sverde Kongsgåva nedi heiter Sverdskjelda. Det vart no stilt med dette; men sverdslira vart aldri funni, og Kjartan passa no stødt betre på sverde enn fyrr. Detta beit Kjartan, og han vilde ikkje slå seg til ro med det. Olav sagde: „Lat ikkje dette bita på deg! Dei hev gjort deg ei stygg pretta; men det gjer ikkje deg noko. Lat oss ikkje verta til lått for andre med di me læt slikt skipla freden med frendar og vener.“ Og då Olav sagde so, let Kjartan det vera stilt.

Ved vinternæterne budde Olav seg til å fara til gjestebods til Laugar, og rødde med Kjartan, at han og skulde fara. Kjartan var trå å beda, men lova å fara likevel, då far hans endeleg vilde. Revna skulde og vera med; men ho vilde lata hovudline att heime. Torgjerd husfrøya spurde: „Når skal du taka fram denne vidspurde stasen din, når han skal liggja i kista, med du fer i bedt lag?“ Revna svarar: „Mange segjer at det ikkje er vonlaust eg kunde koma dei staderne der eg hadde færre ovundsmenn enn på Laugar.“ Torgjerd segjer: „Me hev ikkje stor tru på dei som talar slikt her millom husom,“ og då Torgjerd dreiv so hardt på med det, tok Revna line med, og Kjartan sagde ikkje imot, då han såg mor hans vilde det. Dei gav seg då på vegen og kom til Laugar um kvelden og vart vel mottekne der. Torgjerd og Revna gav frå seg ferdabunaden sin til forvaring; men um morgonen, då kvinnorne skulde taka bunaden sin, då leitar Revna etter line; men det var ikkje der ho hadde gøymt det. Ho leita allstad umkring der; men det fanst ikkje. Gudrun sagde det var von at line hadde vorte att heime, elder og hadde ho ikkje fare varleg med det og slept det ned. Revna segjer no til Kjartan at line hadde vorte burte. Han sagde at det var ikkje greidt å sjå etter med dei, og bad henne lata det vera stilt no. Sidan segjer han åt far sin kva det var på ferd. Olav segjer: „Enno vilde eg som fyrr, at du skulde lata det skura og finna deg i dette. Eg skal sjå til å koma under med det, um eg fer stilt med det; for eg vil freista alt det eg kann, at du og Bolle ikkje skal verta uvener; det som er heilt er best å binda, frende!“ segjer han. Kjartan segjer: „Det er lett å sjå, far, at du unner alle godt; men eg veit ikkje um eg nenner lata Laugar-folke køyra meg reint utfyre helder.“ Den dagen då folk skulde rida heimatt frå lage tek Kjartan til ords og segjer so: „Eg segjer deg det, Bolle frende, at du lyt fara meir skapleg åt med meg etterdags enn du hev gjort til no. Eg vil ikkje tegja still lenger med dette, som no mange veit um, um det som hev vorte burte for oss, og som me trur hev runne i di eiga. I haust, då me hadde lag i Hjardarholt, vart sverde mitt teke; det kom no fram att, men ikkje slira. No er det og her vorte burte ein kosteleg eignalut, som er mykje verd. Men no vil eg hava att båe desse eignaluterne.“ Då segjer Bolle: „Ikkje hev me gjort dette som du skuldar oss for. Me hadde venta oss alt anna av deg enn at du vilde skulda oss for tjuvskap.“ Kjartan segjer: „Dei folk, trur me, hev vore med i dette, som stend deg so nær at du kann bøta på det, um du vil. De gjeng oss meir på live enn turvast kann. Me hev lenge gjenge undan for fiendskapen dykkar; men no vil eg gjera kunnigt, at eg vil ikkje lita meg med det lenger.“ Då svarar Gudrun på talen hans og segjer: „Den myrja rota du i der, Kjartan, som det var betre ikkje fekk fata. Og um so er, som du segjer, at her er nokre som hev stelt det slikt at line skulde verta burte, då meiner eg dei hev stelt med det som høyrde dei sjølve til. Tru no kva de vil um kvar det er vorte av line; men ikkje tykkjer eg det var ille, um det var so medfare at det vart eit låkt stasplagg for Revna heretter.“ Dermed skildest dei, ikkje blidt, og Hjardholtingarne reid heim. Det vart no slutt med lagi; men elles var det stilt å kalla. Til line vart ikkje spurt meir. Mange trudde at Torolv hadde brent det upp, etter rådi hennar Gudrun, syster si. Fyrstnads på denne vinteren døydde Åsgeir ædekoll, og sønerne hans tok garden og godse etter honom.

47. Uvenskapen veks. Kjartan rid til Saurbø.

Um vinteren, etter jol, samlar Kjartan åt seg 50 mann. Han sagde ikkje åt far sin kvar han etla seg, og Olav spurde ikkje stort etter det helder. Han tok med seg mat og tjeld[86], og reid til han kom til Laugar. Han baud mennerne stiga av og sagde at sume skulde passa hestarne og sume reisa tjeldi. Den tid var det mykje brukelegt, at dei hadde kamaren ute og ikkje so reint lite stykke frå garden, og so var det på Laugar. Kjartan sette vakt ved alle dørerne og let ingen koma ut, so dei laut gjera si naudturft inne i tri dagar. Deretter reid Kjartan heim til Hjardarholt og alle fylgjesveinarne hans kvar til sitt. Olav let ille um denne ferdi; men Torgjerd sagde det var ikkje å lasta; Laugarfolke hadde væl fortént både dette og meir til. Då sagde Revna: „Tala du ved nokon, med du var på Laugar, Kjartan?“ „Ikkje noko vidare,“ sagde han; han hadde berre skift nokre ord med Bolle. Då log Revna og sagde: „Det er sagt meg for sant, at du og Gudrun hev talast ved, og dei sagde endå det, at ho hadde pynta seg med line, og at det høvde henne framifrå godt.“ Kjartan vart eldande raud, og det var lett å sjå, at han vart vreid for detta gapsnakke hennar. „Ikkje såg eg noko til det som du segjer, Revna,“ sagde han; „men ikkje tarv Gudrun pynta seg med noko lin for å sjå betre ut enn alle andre kvinnor.“ Då agta Revna seg for å segja meir.

Laugar-folke likte seg ille og tykte dette var mykje større og verre hæding enn um Kjartan hadde drepe ein mann elder tvo for dei. Usvivsønerne var rasande; men Bolle helder stagga dei. Gudrun tala minst um detta; men folk skyna av ordom hennar at det ikkje var so visst, um det gjekk hardare innpå nokon av dei andre. Det vart no full fiendskap millom Laugar-folke og Hjardholtingom.

Sist på vinteren fødde Revna eit barn; det var ein gut, og han fekk namne Åsgeir. Torarin i Tunga lyser til, at han vil selja jordi si, både for di at han var nøydd um lausøyre, og for di han såg uvenskapen voks millom dei tvo mennom i herade som han heldt av båe. Bolle tykte han hadde bo å kjøpa seg ein fast bustad; for Laugar-folke hadde lite jord, men mykje lausøyre. Bolle og Gudrun reid til Tunga; for Usviv rådde dei til det; han bad dei ikkje taka det so nøgje med kva dei gav, av di det låg so lagleg til, so nær frammed dei sjølve. Dei gjorde då av denne handelen med Torarin og vart samde um prisen; men det vart ikkje gjort vitnefast, av di det var ikkje so mange menner til stadar som logi kravde. Dermed reid Bolle og Gudrun heim. Men då Kjartan Olavson spør detta, reid han straks til Tunga, 12 mann sterk, og kom tidleg på dagen. Torarin tok vel imot honom og bad honom vera der. Kjartan sagde han laut rida heim um kvelden; men han vilde dvelja der ei stund. Torarin spurde honom etter erendi hans. Kjartan segjer: „Det er erendi mi hit, å tala med deg um den jordhandelen som Bolle hev fenge deg til å gå med på; for det er meg imot, um du sêl denne jordi til Bolle og Gudrun.“ Torarin sagde han var ille tent um det skulde gå uppatt; for Bolle hadde både bode honom god betaling for jordi og lova å betala straks. Kjartan segjer: „Det skal ikkje verta deg til skade, um Bolle ikkje kjøper jordi; for eg vil gjeva deg likso mykje for henne, og ikkje vil det vera rådlegt for deg å setja deg imot det som eg vil; for det vil syna seg, at eg kjem til å råda mest her i herade, og Laugar-folke er ikkje dei eg mest vil gjera til lags.“ Torarin segjer: „Dyrt er meg drottins-orde i denne saki; men det vilde eg helst, at denna handelen skulde stå ved lag, som Bolle og eg hev gjort.“ Kjartan segjer; „Ikkje kallar eg det handel som ikkje er gjort vitnefast. Gjer no eit av tvo: anten sêl du meg straks jordi til same pris som du hadde vorte samd um med dei andre, elder bu sjølv på di eigi jord!“ Torarin valde å selja honom jordi, og vitne var straks tekne på denne handelen. Detta spurdest yver alle Breidafjordsdalarne. Same kvelden spurdest det på Laugar. Då sagde Gudrun: „Det tykkjer eg, Bolle, at Kjartan hev gjeve deg tvo kår å velja imillom, og dei er noko hardare enn dei han gav Torarin. Anten lyt du no flytja frå dette herade med skam, elder og lyt du syna deg noko mindre sljo einkvar gongen, når du og Kjartan møtest, enn du fyrr hev vore.“ Bolle svara ikkje og gjekk straks frå henne, og det var no stilt det som att var av langfasta.

Men tridje dag påske reid Kjartan heimantil og hadde berre ein mann med seg, det var Ån den svarte. Dei kom til Tunga um dagen. Kjartan vil at Torarin skal rida med honom vest til Saurbø; han vilde hava honom med som vitne der nokre stader der han hadde gods å krevja; for Kjartan hadde mykje gods utlånt der. Torarin hadde ride til ein annan gard, og Kjartan dvalde der ei rid og bidde på honom. Same dagen var Torhalla den svalluge komi der. Ho spør Kjartan kvar han etla seg. Han sagde han skulde vest til Saurbø. Ho spør kva leid han skal rida. Kjartan svarar: „Eg vil rida Sælingsdalen vestetter, men Svinadalen når eg tek vestantil.“ Ho spør kor lenge han vilde vera burte. Kjartan svarar: „Det er trulegt, at eg rid vestantil femtedagen[87].“ „Vil du gjera ei erend for meg?“ segjer Torhalla; „eg hev ein frende i Saurbø vestanfor Kvitadal; han hev lova meg vadmål for ei halv mork; det vilde eg få deg til å henta og taka med deg vestantil.“ Kjartan lova det. Sidan kjem Torarin heim og var viljug til å gjeva seg med dei; reid dei då vest yver Sælingsdalsheidi og kom um kvelden til Hol til dei systkini som der budde. Kjartan vart der godt motteken; for det var stor venskap millom dei.

Torhalla den svalluge kom heim til Laugar um kvelden. Usvivsønerne spør um ho hadde råka nokon um dagen. Ho sagde ho hadde råka Kjartan Olavson. Dei spurde kvar han hadde etla seg. Ho fortalde det ho visste, „og aldri hev han vore meir til kar enn no,“ sagde ho, „og det er ikkje å undrast på, at slike folk tykkjer alle andre frammed seg vert låge. Og det tykte eg var lett å skyna, at det var ikkje noko Kjartan var so huga på å tala um som jordhandelen millom honom og Torarin.“ Gudrun sagde: „Kjartan kann urædd gjera alt det han vil; for det hev synt seg, at kor mykje han svivyrder folk, so torer ingen skjota eit spjot mot honom.“ Både Bolle og sønerne hans Usviv var der, då Torhalla og Gudrun talast ved. Dei sagde ikkje mykje, men erta Bolle, som dei brukte å gjera. Bolle létst som han ikkje høyrde det, som han jamnan gjorde, når dei tala ille um Kjartan; for det var noko han var van med.

48. Ån rismage. Gudrun eggjar til hemn.

Kjartan sat på Hol tridje dag påske, og der var stor skjemt og gleda. Natti etter let Ån ille i svevnen, til han vakna. Dei spurde kva han hadde drøymt. Han svarar: „Det kom ei utokkeleg kjering åt meg og kipte meg fram på sengstokken; ho hadde ein kniv i den eine handi og eit ris i den andre; ho sette kniven for brjoste på meg og rispa upp heile magen på meg og tok ut innvolen og sette rise inn i staden; etter det gjekk ho ut,“ segjer han. Kjartan og dei andre log mykje åt denne draumen og sagde han skulde heita Ån rismage, og dei treiv i honom og sagde dei vilde leita etter um det var noko ris i magen hans. Då sagde Aud: „De tarv ikkje spotta so mykje med dette. Det er mitt råd, at Kjartan skal gjera eit av tvo: anten skal han dvelja her lenger, elder um han vil rida, då skal han rida mannsterkare herifrå enn han kom.“ Kjartan sagde: „De tykkjer kann henda Ån rismage segjer so mykje merkelegt, når han sit og talar ved dykk um dagarne, at de trur det er openberring alt ihop; men eg vil fara som eg fyrr hev etla, like godt for denne draumen.“ Tidleg på morgonen femte dagen i påskevika gjorde Kjartan seg buen, og Torkjel kvelp og Knut bror hans gav seg med honom, etter rådi hennar Aud. Dei reid i vegen og var 12 i alt. Kjartan kom til Kvitadal og henta vadmåle hennar Torhalla svallug, som han hadde lova. Sidan reid han sud gjenom Svinadal.

Det er å fortelja frå Laugar i Sælingsdal, at Gudrun var tidleg uppe, straks soli var uppkomi. Ho gjekk dit som brørne hennar sov, og ruska i Uspak; han vakna straks, og etter honom fleire av dei andre. Då Uspak såg det var systeri, spurde han henne kva ho vilde, med di ho var so tidleg uppe. Gudrun sagde ho vilde vita kva dei vilde taka seg til um dagen. Uspak sagde dei vilde sitja stille; det var ikkje stort å gjera. Gudrun sagde: „Um de hadde vore døtterne åt einkvar bonden, vilde folk sagt de var snilde gjentor, som gjeng undan for altslag. Etter slik svivyrding og skam som de hev fenge av Kjartan, søv de like godt, medan han rid her frammed garden tvo mann sterk. Slike menner hev ikkje større minne enn svin, og vonlaust er det vorte, tykkjer eg, at de torer heimsøkja Kjartan, når de ikkje torer møta honom no han fer med ein mann elder åleine. Men de sit heime og læt vel, endå so mange de er!“ Uspak sagde det var fælt som ho tok i, men det vilde vera gale å segja henne imot, og han spratt straks upp og klædde på seg, og det gjorde dei andre brørne og, den eine etter den andre, og dei budde seg til å leggja seg på lur for Kjartan. Då bad Gudrun Bolle fara med dei. Bolle sagde det sama seg ikkje for honom, so nære frendar han og Kjartan var, og minte henne um kor kjærleg Olav hadde fostra honom. Gudrun segjer: „Sant segjer du der; men ikkje vil du få lukka til å gjera alle til lags, og dreg du deg undan ferdi, då er det ute med samlive millom deg og meg.“ Då Gudrun sagde dette, då voks for Bolle all den fiendskapen Kjartan hadde synt honom, og sakerne millom dei, og han treiv snøgt våpni sine. Dei vart 9 i alt: dei 5 Usvivsønerne Uspak og Helge, Vandråd og Torråd og Torolv; Bolle var den sétte, og den sjuande var Gudlaug, systerson hans Usviv, ein emneleg mann, og so var det sønerne hennar Torhalla svallug, Odd og Stein. Dei reid til Svinadal, til det gile som heiter Havragil; der batt dei hestarne og sette seg ned. Bolle var still av seg heile tidi og låg uppe ved kanten av gile. Men då Kjartan og fylgje hans var komne sud um Mjosynde, der dalen tek til å vida seg ut, då sagde Kjartan at Hols-mennerne skulde snu heimatt. Torkjel sagde dei vilde fylgja honom til enden av dalen. Men då dei kom sud um dei seli som heiter Nordseli, då sagde Kjartan til brørne at dei skulde ikkje rida lenger; „ikkje skal Torolv, den tjuven, læ åt di at eg ikkje torer rida fåment der eg skal rida.“ Torkjel kvelp segjer: „Me skal gjera som du vil, og ikkje rida lenger no; men angra på det vil me, um du treng mannahjelp i dag, og me ikkje er til stadar.“ Då sagde Kjartan: „Ikkje vil Bolle, frenden min, leggja baneråd mot meg; men um Usvivsønerne sit i vegen for meg, då er det ikkje so visst, kven som fær nytt å fortelja, um dei og skulde vera noko mannsterkare.“ So reid då brørne vest att.

49. Kjartan vert drepen.

Kjartan reid no sudetter dalen og var tri mann sterk, han og Ån svarte og Torarin. På Havratindar i Svinadal budde ein mann heitte Torkjel; der er no øyde. Han var ute og skulde sjå til hestom sine um dagen, og saugjætaren hans var med honom. Dei såg både Laugarmennerne lagde seg på lur og Kjartan og fylgje hans reid nedetter dalen, 3 mann sterke. Då sagde saugjætaren at dei skulde snu og møta Kjartan; det vilde vera ei stor lukka, sagde han, um dei kunde hindra so stor ein vande som her var påtenkt. Torkjel sagde: „Teg straks! Vil du, din tosk, berga nokon manns liv, når tidi hans er komi? Og sant å segja vil eg ikkje meinka dei å gjera einannan so mykje ilt som dei vil. Eg synest det er betre me kjem oss av einstad, der me sjølve er trygge, men kann sjå møte deira som best og hava gaman av leiken deira. Dei skrøyter alle so mykje av Kjartan, at han skal vera meir til kjempa enn nokon annan. No trur eg han kann turva det, for det er greidt å sjå, at det er skil nok på mannstyrken.“ Det laut då vera som Torkjel vilde. Kjartan og fylgje hans reid fram til Havragile. Men Usvivsønerne undra seg på, kvifor Bolle hadde funne seg ein stad der han kunde sjå vel når det kom folk ridande vestantil. Dei heldt råd um detta, og tykte det var uvisst, um Bolle vilde vera dei tru; gjekk dei då upp på brekka åt honom og gav seg til å takast med honom som på moro, og tok honom i føterne og drog honom nedfyre brekka. Kjartan og fylgje hans kom snart dit; for dei reid hardt, og då dei kom sud yver gile, då såg dei dei som låg der, og drog kjendsel på dei. Kjartan spratt straks av hesten og snudde seg mot Usvivsønerne. Der stod ein stor stein; der bad Kjartan dei koma. Men fyrr dei møttest, skaut Kjartan spjote sitt og råka skjolden hans Torolv ovanfor handfange; skjolden tok av, men spjote gjekk gjenom skjolden og armen ovanfor olbogen og skar sund armvodven. Torolv slepte då skjolden, og handi kunde han ikkje nytta den dagen. Deretter drog Kjartan sverde; men han hadde ikkje Kongsgåva. Sønerne hennar Torhalla gauv på Torarin; for det yrke var dei etla; men det vart eit hardt tak; for Torarin var ein sterk kar, og det var ikkje godt å sjå, kven av dei som skulde gå av med sigeren. Då sette Usvivsønerne og Gudlaug på Kjartan; dei var 6, og Kjartan og Ån tvo. Ån varde seg godt og vilde stødt stella seg framanfyre Kjartan. Bolle stod hjå med Fotbit. Kjartan hogg hardt; men sverde dugde lite.

Usvivsønerne og Ån vart såra; men Kjartan hadde enno ikkje sår. Kjartan hogg so snart og sterkt, at Usvivsønerne hopa undan og snudde seg mot Ån. Då fall Ån; men då hadde han stridt ei stund med innvolen hangande ute. Ved detta bile hogg Kjartan foten av Gudlaug ovanfor knée, og det vart honom til bane. Då sette dei 4 Usvivsønerne på Kjartan; men han varde seg so raust, at han ikkje veik eit stig for dei. Då sagde Kjartan: „Bolle frende, kvi fór du heimantil, når du vil stå still og ingenting gjera? No høver det deg best, at du hjelper ein av partom og freistar kva Fotbit duger til.“ Bolle let som han ikkje høyrde. Men då Uspak såg at dei ikkje kunde råda med Kjartan, då eggjar han Bolle på alle vis og sagde han kunde ikkje vilja hava den skammi på seg å hava lova dei hjelp i striden og ikkje halda det, „og“, sagde han, „Kjartan var oss tung å hava å gjera med, då me ikkje hadde gjort honom so mykje; skal han no sleppa undan, då vil det ikkje vara lenge, fyrr du, Bolle, liksom me, vert ille medfaren.“ Då drog Bolle Fotbit og snur seg no mot Kjartan. Då sagde Kjartan til Bolle: „Visst etlar du no, frende, å gjera nidingsverk; men mykje betre tykkjer eg det er å få banen av deg, frende, enn gjeva deg bane.“ Dermed kasta Kjartan våpni og vilde ikkje verja seg, endå han var berre lite såra; men ovleg trøytt var han. Bolle svara ikkje på det Kjartan sagde, men gav honom banesår likevel. Han tok honom straks under akslerne og lyfte honom, og han andast i fange hans Bolle. Bolle angra straks det han hadde gjort, og lyste dråpe på seg. Han sende Usvivsønerne heim; men han og Torarin var att hjå liki.

Då Usvivsønerne kom til Laugar, sagde dei det som hendt var. Gudrun lét vel um det. Handi hans Torolv vart linda, men vart aldri god att. Like hans Kjartan vart ført til Tunga; sidan reid Bolle heim til Laugar. Gudrun gjekk imot honom og spurde kor langt det leid. Bolle sagde det vart snart nonstid[88]. Då sagde Gudrun: „Store vert harmverki; eg hev spunne 12 alner garn, og du hev fellt Kjartan.“ Bolle segjer: „Seint kann denne ulukka gå meg or hugen, um du ikkje minner meg på henne.“ Gudrun sagde: „Ikkje reknar eg slikt for ulukka. Eg tykte du vart meir vyrd den vinteren Kjartan var i Noreg, enn no, då han trod deg under fotom, straks han kom til Island. Men sist gjet eg det som eg tykkjer er mest verdt: at Revna ikkje skal gå læjande til sengs i kveld.“ Då svarar Bolle, og ovleg vreid var han: „Uvisst er det, tenkjer eg, um ho folnar meir av denne tidendi enn du, og eg tvilar for det, at det hadde gjenge deg mindre nær, um me låg att på vigvollen, og Kjartan sagde deg tidendi um det. Gudrun såg då at Bolle var vreid, og sagde: „Tru ikkje slikt! Eg skylder deg stor takk for verke. No tykkjer eg du hev synt det, at du ikkje vil gjera meg imot.“ Sidan gjekk Usvivsønerne til eit jordhus som løynleg var tilstelt åt dei; men sønerne hennar Torhalla vart sende ut til Helgafell og skulde segja Snorre gode denne tidendi, og det med, at Laugar-folke bad honom senda dei hjelp straks mot Olav og dei mennom som hadde ettermål på Kjartan.

Natti etter hende det på Sælingsdalstunga, at Ån, som alle trudde var daud, reis upp so han sat. Dei som vakte yver like vart rædde og tykte det var eit stort under. Då sagde Ån til dei: „Eg bed dykk i Guds namn, at de ikkje skal verta rædde meg, for eg hev livt og visst av meg, til det kom ei uvitsrid yver meg; då drøymde eg um den same kona som fyrr, og eg tykte at ho no tok rise utor magen min og hadde innvolen inn i staden, og eg fann meg vel tént med byte.“ So vart såri hans Ån linda, og han kom seg att. Sidan vart han kalla Ån rismage.

Då Olav Hoskuldson spurde denne tidendi, gjekk dråpe på Kjartan honom hardt nær; men han bar det karsleg likevel. Sønerne hans vilde straks fara mot Bolle og drepa honom; men Olav segjer: „Langt ifrå! Eg fær ikkje sonen min bøtt, um Bolle vert drepen. Eg elska Kjartan meir enn alle, men eg kunde ikkje gjera Bolle mein helder. Men eg ser eit betre verk for dykk: de skal fara mot sønerne hennar Torhalla, dei som er sende til Helgafell, og skal stemna mannahjelp åt sønom hans Usviv. Det vil eg lika godt, um de gjev dei slik løn som de vil.“ Olavsønerne gjorde seg då straks reide og gjekk i ei ferja som høyrde Olav til, sju mann sterke, og rodde ut etter Kvamsfjorden. Dei klemde hardt på; dei hadde liten, men lagleg vind. Dei rodde til dei kom under Skorrøy; der låg dei ei rid og spurde seg fyre, um kven som hadde fare der, og lite etter ser dei eit skip som rodde austyver fjorden. Dei kjende straks mennerne; det var Torhallasønerne. Halldor og dei andre lagde straks åt dei. Der vart ikkje noko mottak; for Olavsønerne sprang straks ut på skipe åt dei, og Stein og bror hans vart tekne og drepne og hivde yver bord. Olavsønerne snudde heimatt, og alle tykte dei hadde gjort ei glup ferd.

50. Olav bergar Bolle.

Olav drog like hans Kjartan til møtes. Han sende menner sud til Borg, som skulde segja Torstein Egilson det som var hendt, og det med, at han vilde hava hjelp av honom til ettermåle, um stormennerne slo seg saman med Usvivsønerne mot honom, og sagde at då vilde han hava heile saki under seg. Det same bode sende han nord i Videdal til Gudmund, mågen sin, og Åsgeirsønerne, og det med, at han hadde lyst dråpe hans Kjartan på alle dei som hadde vore med på yverfalle, so nær som på Uspak Usvivson; for han var dømd fredlaus fyrr for ei kvinna som heitte Åldis, dotter åt Holmgangaljot frå Ingjaldssand; son deira var Ulv, som sidan vart stallar hjå kong Harald Sigurdson og vart gift med Jorunn Torbergsdotter; dei hadde ein son heitte Jon, far åt Erlend Himalde, far åt Øystein erkebiskop[89]. Olav hadde lyst dråpssaki til Torsnesting. Han let flytja heim like hans Kjartan og tjelda yver det, for endå var ingi kyrkja bygd i Dalom. Men då Olav spurde at Torstein straks hadde sett seg i gang og samla mykje folk, og at Viddølerne hadde gjort det same, då lét han samla folk, han og, yver alle dalarne, og det vart mange. Alle desse sende han til Laugar, med dei ordom: „Det er min vilje, at de skal verja Bolle, um han treng det, likso godt som de vil fylgja meg; for eg tenkjer at utanbygdsfolke, som no snart kjem åt oss, tykkjer dei hev erend åt honom for si eigi rekning.“ Då han hadde fenge greidt dette soleis, då kom Torstein og Viddølerne og var rasande. Hall Gudmundson og Kålv Åsgeirson eggja til at dei skulde gå på Bolle og leita etter Usvivsønerne til dei fanst, og sagde at dei kunde ikkje hava fare nokonstad utor herade. Men då Olav talde dei mykje frå å fara, då vart det freista på å få ei semja millom dei, og det gjekk lett med Bolle; for han baud Olav råda åleine for hans lut, og Usviv såg seg ingi råd til å mæla imot, for det kom ingi hjelp til honom frå Snorre. Forliksmøte vart då sett i Ljåskogar, og heile saki vart yverlati til Olav, heilt og utan pruting. Dråpe på Kjartan skulde bøtast med gods og utlægd, slikt som Olav vilde. Dermed vart forliksmøte slutt. Bolle kom ikkje til forliksmøte, og Olav rådde for alt; domen skulde verta kunngjort på Torsnesting. No reid Myramennerne og Viddølerne til Hjardarholt. Torstein Kuggason baud seg til å fostra[90] Åsgeir, son hans Kjartan, for å trøysta Revna. Revna drog nord med brørom sine og var mykje tyngd av si sorg; men ho bar det so fagert, for ho var blid og lett mot alle ho tala ved. Ingen mann tok Revna etter Kjartan; ho livde ikkje lenge etter ho kom der nord, og folk segjer at hjarta hennar brast av sorg.

51. Usvivsønerne vert dømde. Olav På døyr.

Like hans Kjartan stod uppe ei vika i Hjardarholt. Torstein Egilson hadde late byggja ei kyrkja ved Borg; han flutte like hans Kjartan heim med seg, og Kjartan vart gravlagd der. Kyrkja var då nyvigd og i kvitklædom. So leid tidi til Torsnesting; då vart saki reist mot Usvivsønerne, og dei vart alle dømde utlæge. Det vart betalt for dei, at dei skulde vera ferjande[91]; men dei skulde ikkje få koma att til Island, med nokon av Olavsønerne elder Åsgeir var i live. Gudlaug, systerson hans Usviv, skulde liggja ubøtt, av di han hadde lagt seg på lur for Kjartan og yverfalle honom, og Torolv skulde ingi bot hava for dei såri han hadde fenge. Men ikkje vilde Olav reisa sak mot Bolle, men bad honom betala for seg. Detta tykte Halldor og Steintor og alle Olavsønerne storleg ille um, og sagde det vilde vera tungt, um Bolle skulde sitja samherads med dei; men Olav sagde dei fekk finna seg i det, so lenge han var i live. Det stod eit skip uppe i Bjarnarhamn, som høyrde Audun festargarm[92] til. Han var på tinge, og sagde: „Det gjeng visst so, at desse mennerne vert ikkje mindre utlæge i Noreg, um venerne hans Kjartan liver.“ Då svarar Usviv: „Du skal ikkje verta sannspåd, din bandhund! For sønerne mine skal vera høgt vyrde av tigne folk[93], med du, bandhund, skal fara trolli i vald i sumar.“ Audun festargarm fór frå Island den sumaren, og skipe hans vart brote ved Færøyom; der strauk kvart mannsbarn med som var um bord; tyktest det då hava gjenge so som Usviv hadde spått. Usvivsønerne fór av lande den sumaren, og ingen av dei kom til Island sidan. Slikt utfall fekk ettermåle, at Olav tyktest hava vakse av di han let det gå med det harde med Usvivsønerne, som mest hadde fortént det, men spara Bolle for frendskap skuld. Olav takka dei som hadde hjelpt honom. Etter rådi hans Olav kjøpte Bolle jordi i Tunga. Det er sagt, at Olav livde tri vintrar etter Kjartan var drepen; men då han var dåen, skifte sønerne hans arven etter honom. Halldor tok bustad i Hjardarholt. Torgjerd, mor deira, var hjå Halldor; ho var fælt hatig på Bolle, og tykte det var ei sår og ufortent fosterløn ho hadde fenge av honom.

52. Torkjel på Havratindar vert drepen.

Gudrun og Bolle fekk ein son; han fekk namne Torleik; han vart snart ein ven og lettvint gut. Halldor Olavson budde i Hjardarholt, som fyrr er sagt; han var i alle måtar den fyrste av dei brørom. Den våren då Kjartan vart drepen, sette Torgjerd Egilsdotter ein gut som var av skyldfolki hennar i kost hjå Torkjel på Havratindar. Guten gjætte fe der um sumaren. Han syrgde mykje på Kjartan, han som dei andre. Han kunde aldri tala um Kjartan, med Torkjel var til stadar; for han tala jamnan ille um honom og sagde han hadde vore ein bleik og modlaus mann, og hermde ofte etter honom korleis han hadde tedd seg då han vart såra. Av dette vart guten ille ved; han fer til Hjardarholt og segjer det til Halldor og Torgjerd, og bad dei taka honom til seg. Torgjerd baud han skulde vera der han var, vinteren yver; men guten sagde han trotta ikkje vera der lenger, „og,“ sagde han, „du vilde ikkje beda meg um det, um du visste kor mykje eg hev lote tola av detta.“ Då tykte Torgjerd synd i honom og sagde ho vilde lata honom få upphald hjå seg. Halldor segjer: „Bry deg ikkje um denne guten; han er ikkje sætande.“ Då svarar Torgjerd: „Lite er guten verd; men Torkjel hev i alle måtar bore seg ille åt i denne saki; for han visste um at Laugarmennerne hadde lagt seg på lur for Kjartan, og vilde ikkje segja honom det, men heldt gaman og moro av striden millom dei, og sidan hev han lagt mange ukvæmsord til. Det er liti von, at de brør vil søkja hemn, der yvermagti er imot dykk, når de ikkje er god for å gjeva slik ein niding som denne Torkjel løn for det han hev gjort. Halldor svarar ikkje stort på dette, men bad Torgjerd råda for guten som ho vilde. Få dagar etter reid Halldor heimantil med nokre menner; han fór til Havratindar og tok hus på Torkjel[94]. Torkjel vart førd ut og drepen, og bar seg lite karsleg, då dei tok live av honom. Ikkje let Halldor dei rana noko, men fór heimatt. Torgjerd lét vel um detta og tykte denne minningi var betre enn ingi. Denne sumaren var det stilt å kalla; men det var ikkje godt millom Bolle og Olavsønerne. Dei var galne på Bolle; men han gav etter for dei, alt det han kunde, når han inkje sjølv skulde minka av det; for han vilde ikkje vera undermann for nokon. Halldor hadde mykje folk hjå seg og livde stort, for han var rik nok. Steintor Olavson budde på Dunustad i Laksådalen; han var gift med Turid Åsgeirsdotter, som fyrr hadde vore gift med Torkjel Kuggason. Son deira heitte Steintor og vart kalla grolappen[95].

53. Torgjerd eggjar sønerne sine.

Vinteren etter Olav Hoskuldson var dåen, då det leid på vårsida, sender Torgjerd Egilsdotter bod åt Steintor, son sin, at han skulde koma til henne, og då dei møttest segjer ho honom at ho vil fara vest til Saurbø, til Aud, vena hennar. Ho segjer åt Halldor at han og skal fara med. Dei var 5 i alt. Halldor fylgde mor si. Dei fer no til dei kjem utanfor garden Sælingsdalstunga. Då snudde Torgjerd hesten upp mot garden og spurde: „Kva heiter denna garden?“ Halldor svarar: „Det spør du ikkje etter av di du ikkje veit det, mor! Denna garden heiter Tunga.“ „Kven bur her?“ segjer ho. „Det veit du, mor,“ svarar han. Då drog Torgjerd ein tung sukk og sagde: „Ja visst veit eg at her bur Bolle, brorbanen dykkar, og fælt ulike er de dykkar gjæve frendar, de som ikkje vil hemna ein slik bror som Kjartan var. Slikt vilde ikkje Egil, morfar dykkar, hava gjort, og ilt er det å hava dådlause søner. Det hadde høvt seg betre for dykk, um de hadde vore døtter åt far dykkar og hadde vorte burtgifte. No gjeng det som ordtøke segjer, Halldor, at det er eit øle i kvart bøle[96], og det ser eg greidt var den største[97] ulukka hans Olav, at han vart so narra på sønom sine. Dette segjer eg til deg, Halldor, for di du skal vera den fyrste av dykk brør. No vil me snu att; det var dette som var erendi mi, å minna dykk på detta, um de ikkje mintest det fyrr.“ Då segjer Halldor: „Ikkje skal me leggja skuldi på deg, mor, um dette gjeng oss or minne.“ Han sagde ikkje mykje; men vreiden voks mykje i honom mot Bolle.

No leid denne vinteren, og sumaren kom, og det leid til tingtidi. Halldor lyser til, at han og brørne hans vilde rida til tings. Dei reid med ein stor flokk og tjelda den budi som Olav hadde havt. Tinge var stilt, og der hende ikkje noko vidare. Viddølerne, sønerne hans Gudmund Solmundson, var på tinge. Barde Gudmundson var då 18 vintrar gamall; han var ein stor og sterk kar. Olavsønerne bad Barde heim med seg og spara ikkje på ord for å telja honom til. Hall Gudmundson var då ikkje her i lande[98]. Barde tok gjerne mot detta, for det var stor kjærleike millom dei frendom. Han reid då med Olavsønerne frå tinge heim til Hjardarholt og var der det som var att av sumaren.

54. Olavsønerne bur seg til hemnferd.

No segjer Halldor åt Barde på tvohand at han og brørne hans etlar å fara mot Bolle, og at dei ikkje lenger vilde tola neising av mor si. „Eg vil ikkje dylja for det, Barde frende, at det låg mykje under, då me bad deg heim, at me vilde hava fylgje og hjelp av deg til dette.“ Då svarar Barde: „Folk vil segja det er ille å brjota forlik med frendom sine, og ikkje trur eg det er nokor lett sak helder å koma Bolle til livs. Han hev mange menner um seg og er sjølv ei svær kjempa; ikkje skortar det på kloke råd helder, der Gudrun og Usviv er. Difor tykkjer eg det er mest rådlaust å tenkja på.“ Halldor segjer: „Her tarvst noko anna enn å segja oss at det er vandt um å få gjort dette. Eg hev ikkje gjete på detta, fyrr det var ei avgjord sak, at me vilde freista hemna oss på Bolle. Og eg ventar, frende, at du ikkje vil draga deg undan denne ferdi med oss.“ Barde svarar: „Eg veit de vilde tykkja det var lite høvelegt, um eg drog meg undan, og det vil eg ikkje gjera helder, når eg ser at eg ikkje kann få dykk frå det.“ „Då gjer du rett,“ segjer Halldor, „som von var.“ Barde sagde at dei laut fara sløgt fram. Halldor sagde han hadde spurt at Bolle hadde sendt mennerne sine heimantil, sume til skipe nord til Rutafjorden, og sume ut på strandi. „Det er sagt meg det og, at Bolle er på sætri i Sælingsdal, og at der er ikkje fleire menner enn dei huskararne som skal gjera høyonni der. Eg trur ikkje det nokon gong kann vera meir laglegt for oss å freista eit møte med Bolle enn no.“ Detta tala dei då fast av med einannan, Halldor og Barde.

Det var ein mann heitte Torstein svarte; han budde i Hundadal i Breidafjordsdalom og var ein klok og rik mann. Han hadde i lang tid vore venen hans Olav På. Syster hans Torstein heitte Solveig og var gift med Helge Hardbeinson. Helge var ein stor og sterk mann og ein stor farmann; han var nykomen til Island og var i kost hjå Torstein, mågen sin. Halldor sender bod til Torstein svarte og Helge, mågen hans, og då dei kom til Hjardarholt, segjer Halldor dei kva han etlar seg til, og bad dei fara med honom. Torstein lét ille um detta. „Det er stor skade,“ sagde han, „at de frendar skal halda ved med å øydeleggja einannan. Det er ikkje mange slike menner no i dykkar ætt som Bolle.“ Men um Torstein sagde slikt, so muna det ikkje. Halldor sender bod til Lambe, farbror sin,[99] og då han kom, sagde han honom kva han var meint på. Lambe talde mykje til at dette skulde få framgang. Torgjerd husfrøya eggja og mykje til denne ferdi; ho sagde at ho tykte aldri Kjartan var hemnd, minder Bolle miste live.

Etter dette budde dei seg til ferdi. Dei som gav seg med var dei 4 Olavsønerne: Halldor, Steintor, Helge og Hoskuld; den femte var Barde Gudmundson, den sette Lambe, den sjuande Torstein, den åttande Helge, mågen hans, den niande Ån rismage. Torgjerd vilde og fara[100] med dei. Dei talde henne frå og sagde at slikt var ikkje kvinneferd; men ho sagde det skulde vera visst, at ho vilde vera med; „for eg kjenner dykk best, sønerne mine,“ sagde ho, „og eg veit at de tarv bryning.“ Dei segjer då ho fekk råda.

55. Hemnferdi.

Etter dette rid dei heimantil Hjardarholt saman; Torgjerd var den tiande. Dei reid innetter fjøra og til Ljåskogar; det var fyrstnads på natti. Dei stadna ikkje fyrr dei kom til Sælingsdalen, då heldt det på og vart morgon. Det var tjukk skog i dalen den tidi. Bolle var der på sætri, som Halldor hadde spurt. Sæterhusi stod ved åi, der det no er kalla Bolletufterne. Eit stort holt gjeng ovanfor sèle og ned til Stakkagile; millom lidi og holte er ei stor eng som heiter Barmen[101]. Der heldt huskararne hans Bolle på og onna. Halldor og fylgje hans reid yver Rånvollarne åt Oksnagrav, og so ovanfor Hamareng, som er beint imot sætri. Dei steig av hestom og etla bida til folk gjekk frå sèle ut på arbeide. Saugjætaren hans Bolle fór tidleg um morgonen uppe i lidi etter fe. Han såg mennerne i skogen, og hestarne, som var bundne; han tvila for at detta kunde ikkje vera fredelegt folk som fór so løynleg, og han stemnde straks beinaste heim til sèle for å segja det åt Bolle. Halldor var gløggsynt; han såg mannen sprang ned ifrå lidi og stemnde til sèle; han segjer det åt dei andre, at det laut vera gjætaren hans Bolle, og at han laut hava set ferdi deira. „Lat oss no fara mot honom og ikkje lata honom bera bod til sèle,“ sagde han. Dei gjorde som han sagde. Ån rismage vart den snøggaste av dei; han nådde guten og lyfte honom upp og køyrde honom til jordi so hardt so han braut av ryggen. So reid dei til sætri. Der var tvo sèl: eit sovesèl og eit bur. Bolle hadde vore tidleg uppe um morgonen og sett arbeide i gang, men hadde lagt seg til å sova att, då huskararne gjekk. Han og Gudrun var tvoeine i sèle. Dei vakna av ståke, då dei andre sprang av hestom, og dei høyrde dei rødde um kven som fyrst skulde gå inn i sèle åt Bolle. Bolle kjende måle åt Halldor og fleire av dei andre og. Han bad Gudrun gå ut, og sagde at dette møte vilde berre verta slikt at ho ikkje vilde hava gaman av det. Gudrun sagde at ho trudde ikkje anna vilde henda enn at ho kunde sjå det, og at det skulde ikkje vera Bolle til mein, um ho var honom nær. Men Bolle sagde han vilde råda i dette, og det vart til di at Gudrun gjekk utor sèle; ho gjekk nedyver bakken til den bekken som rann der, og tok til å två lerefte sitt. Bolle var no eine i sèle; han tok våpni sine, sette hjelm på hovude og heldt skjold fyre seg og sverde Fotbit i handi; brynja hadde han ikkje. Halldor og dei andre rødde no um korleis dei skulde gjera det; for ingen var huga på å gå inn i sèle. Då sagde Ån rismage: „Her er dei mennerne i denne ferdi som er nærmare skylde Kjartan enn eg, men ingen som betre minnest korleis han døydde. Då Kjartan var fellt, og eg vart heimførd til Tunga, og det var berre so vidt det var liv i meg, då kom det meg i hugen, at eg vilde vera glad, um eg kunde få tilføre til å gjera Bolle mein. Eg vil gå fyrst inn i sèle.“ Då svarar Torstein svarte: „Det er karsleg sagt; men det er rådlegare ikkje bausa uvitugt på, men fara varleg, for Bolle vil ikkje stå still, når de set på honom. Um han og hev liti hjelp, so kann de venta dykk eit hardt mottak; for Bolle er både sterk og god til å bruka våpni, og han hev eit sverd som han kann lita trygt på.“ Då fer Ån hardt og snøgt inn i sèle, med skjolden yver hovude, og snudde smalsida fram. Bolle hogg til honom med Fotbit og tok av skjoldsporden, og dermed kløyvde han Ån ned til akslerne; fekk han straks bane, som von var. Då gjekk Lambe inn; han hadde skjold fyre seg og sverde bert i handi. I det bile kipte Bolle Fotbit utor såre, og skjolden kom til sida; då stakk Lambe honom i låre, og det vart eit stort sår. Bolle hogg til Lambe yver oksli, og sverde skar ned med sida av honom; han vart straks ufør til strid, og handi vart aldri god att, so lenge han livde. I denne augneblinken gjekk Helge Hardbeinson inn; han hadde i handi eit spjot med alnelang fjør og jarn-slege skaft. Men då Bolle ser det, då kastar han sverde og tok skjolden med båe hender og gjekk fram åt selsdøri mot Helge. Helge stakk til honom med spjote, gjenom skjolden og honom sjølv. Bolle halla seg mot selsveggen. No sette dei andre inn i sèle, Halldor og brørne hans. Torgjerd gjekk og inn. Då sagde Bolle: „No er det råd for dykk brør å koma nærare enn fyrr; no vil det ikkje verta langt mottak.“ Torgjerd svara og sagde at dei turfte ikkje spara å gå Bolle heilt på live; ho baud dei gå millom hovude og skrotten. Bolle stod då endå upp til selsveggen og heldt kjolen inn åt seg, at ikkje innvolen skulde koma ut. Då sprang Steintor Olavson på Bolle og hogg til honom med ei øks i halsen ved oksli, so hovude gjekk straks av. Torgjerd ynskte honom til lukka med verke og sagde at no skulde Gudrun hava arbeid ei stund med å greida det raude håre hans Bolle. Etter dette gjeng dei utor sèle. Gudrun kjem då gangande nedantil bekken; ho tala åt dei og spurde korleis det hadde gjenge millom dei og Bolle. Dei segjer henne det. Gudrun hadde nåmkjole[102] med trongt livstykke av vove ty, og hadde ein stor sveig[103] på hovude; ho hadde knytt um seg eit turklæde som var blåstriput og med frunsor på enden. Helge Hardbeinson gjekk burtåt Gudrun og tok turklædesnipen og turka blode av spjote, det same som han hadde stukke gjenom Bolle med. Gudrun såg på honom og smilte. Då sagde Halldor: „Detta er ill manns verk og hjartelaust gjort.“ Helge bad honom ikkje harmast for di; „for eg trur,“ sagde han, „at under denne turklædesnipen bur banemannen min.“ Deretter tok dei hestarne sine og reid burt. Gudrun gjekk med dei på vegen eit stykke og tala med dei ei stund; då gjekk ho attende.

56. Gudrun skifter bustad med Snorre gode.

Dei som hadde fylgt Halldor rødde um det, at Gudrun tyktest bry seg lite um dråpe på Bolle, når ho soleis kunde fylgja dei på vegen og tala ved dei nett som dei ikkje skulde hava gjort noko som var henne imot. Då svarar Halldor: „Ikkje er det mi tru, at Gudrun bryr seg lite um dauden hans Bolle. Eg trur at då ho fylgde oss på vegen, då var det meir for di at ho vilde få full greida på kven som hadde vore med i denne ferdi. Det er no ikkje for mykje sagt helder, at Gudrun er mykje meir til menneskja enn andre kvinnor, og det er å venta, at ho bryr seg mykje um dauden hans Bolle; for sant å segja er det stor saknad etter slike menner som han, endå me frendar ikkje fekk lukka til å semjast med honom.“ Etter dette reid dei heim til Hjardarholt.

Denne tidendi spurdest vidt umkring og tyktest stor, og der vart stor sorg yver dauden hans Bolle. Gudrun sende straks bod åt Snorre gode; for til honom sette ho og Usviv all si lit. Snorre klokk brått, då han fekk bode hennar Gudrun, og han kom til Tunga, med 60 mann. Gudrun vart glad, då han kom. Han baud seg til å freista å få gjort semja; men Gudrun var lite um å taka bot for dråpe på Bolle, for Torleik sin del. „Den beste hjelpi som du Snorre kann gjeva meg,“ sagde ho, „er at du skifter bustad med meg, so eg slepp å sitja gard i gard med Hjardholtingom.“ Ved denne tid hadde Snorre mykje ubytt med Øyrbyggjom[104]. Han sagde då åt Gudrun at han vilde gjera henne detta for venskap skuld; men denne vinteren laut ho bu på Tunga likevel. Snorre budde seg[105] no på å reisa heimatt, og Gudrun gav honom store gåvor. Snorre reid no heim, og sidan var det stilt å kalla det halvåre.

Vinteren etter Bolle vart drepen fødde Gudrun eit barn; det var ein gut, og han fekk namne Bolle. Han kom seg godt og vart stor og væn, og Gudrun heldt mykje av honom. Då no vinteren leid og våren kom, då vart den handelen gjort, som avtala var millom Snorre og Gudrun, og Snorre flutte til Tunga og budde der so lenge han livde. Gudrun og Usviv drog til Helgafell og sette der bu saman, stort og gildt. Der voks Torleik og Bolle, sønerne hennar Gudrun, upp. Torleik var 4 vintrar gamall då far hans vart drepen.

57. Torkjel Hallason. Torkjel Øyolvson og skoggangsmannen.

Torgils Hallason heitte ein mann. Han var nemnd etter mor si, av di ho livde lenger enn far hans; faren heitte Snorre og var son åt Alv frå Dalom. Halla, mor hans Torgils, var dotter åt Gjest Oddleivson. Torgils budde på garden Tunga i Hordadal. Han var ein stor og væn mann, men drjugt storlåten, og var ikkje god å koma til rettes med. Det var ofte smått med venskapen millom honom og Snorre gode; Snorre tykte at Torgils var kranglevoren og vilde peika seg for mykje fram. Torgils gjorde seg mang ei erend ut i bygdi; han var jamnan til Helgafell og baud seg til å hjelpa Gudrun. Ho tok det berre godt upp, men brukte ikkje hjelpi hans mykje. Torgils bad Torleik, son hennar, heim til seg, og han var lenge i Tunga og lærde log og rett av Torgils, for han var ein loglærd mann.

I denne tid var Torkjel Øyolvson på ferder. Han var ein namnspurd og ættstor mann, og var god ven av Snorre gode. Han var jamnan hjå Torstein Kuggason, frenden sin, og, når han var her ute. Ein gong, då Torkjel var her og hadde skipe sitt standande uppe i Vadil på Bardastrandi, då hende seg i Borgarfjorden det, at son hans Eid frå Ås[106] vart drepen av sønerne hennar Helga frå Kropp. Den som gjorde dråpe heitte Grim, og bror hans Njål. Han drukna i Kvitå lite etter; men Grim vart dømd til skoggang for dråpe og låg ute i fjellom, med han var utlæg. Han var ein stor og sterk mann. Eid var mykje til års komen, då dette hende; difor vart det ikkje freista på nokon hemn. Folk lasta mykje Torkjel Øyolvson, at han ikkje rak[107] denne hemnen. Våren etter, då Torkjel hadde butt skipe[108] sitt fer han sud um Breidafjorden og fær seg der hest, og rid åleine, og stadnar ikkje fyrr han kjem til Ås, til Eid, frenden sin. Eid tok imot honom med fagnad. Torkjel segjer honom erendi si, at han vil leita upp Grim, skoggangsmannen hans, og møta honom, og spør Eid um han kjende noko til kvar han heldt til. Eid svara: „Eg er ikkje huga på detta; eg tykkjer du vågar deg for mykje, når du vil takast med slik ein helmann som Grim. Vil du fara, so tak mange menner med deg, so du er viss um yvertake.“ „Det tykkjer eg ikkje det er nokor æra med,“ segjer Torkjel, „å fara mange mot ein; men eg vilde du skulde låna meg sverde Skovnung, og då ventar eg at eg skal råda med ein einlaupar[109], um han er aldri so mykje til kar.“ „Du fær gjera som du vil,“ sagde Eid; „men ikkje kjem det uventande på meg, um du ein gong angrar på du hev vore so sjølvvis. Men av di det er for mi skuld du etlar gjera dette, då skal eg ikkje negta deg det som du bed um; for eg trur Skovnung kjem i gode hender, når du ber honom. Men det sverde er slikt, at ikkje skal sol skina på hjalte, og det lyt ikkje dragast medan kvinnfolk er til stadar, og fær ein mann sår av sverde, då kann ikkje såre verta grødt, minder den helsesteinen vert brukt som fylgjer det.“ Torkjel sagde han skulde agta vel på detta, og tok imot sverde. Eid sagde han trudde helst Grim heldt til nordpå Tvidøgra frammed Fiskevatnom[110]. Torkjel reid då nordpå heidi, etter den leidi Eid synte honom, og då han var komen langt frampå heidi, såg han ein stor skåle frammed vatnom og stemnde dit.

58. Meir um Torkjel Øyolvson og skoggangsmannen. Torkjel fer til Snorre gode.

Torkjel kjem no til skålen, og ser då ein mann som sit nedmed vatne ved ein bekkje-os og dreg fisk; han hadde ein feld[111] på hovude. Torkjel stig av hesten og bind honom ved skåleveggen, og gjeng so burtåt vatne der mannen sat. Grim ser skuggen av ein mann i vatne og sprett snøgt upp. Torkjel er då komen mest innåt honom og høgg til honom og råkar honom i handi ovanfor uvleden; men det vart ikkje noko stort sår. Grim gauv straks på Torkjel, og dei fangtokst, og no synte det seg snart, kven som var sterkast; Torkjel fall, og Grim uppå honom. Då spurde Grim kven han var. Torkjel sagde det kom honom ikkje ved. Grim sagde: „No hev det gjenge annarleis enn du hadde trutt; for no er live ditt i mitt vald.“ Torkjel sagde han vilde ikkje beda um fred, for di um han hadde havt ulukka med seg. Grim sagde: „Eg hev gjort skadeverk nok, um det ikkje vert noko av med detta. Det er ikkje so laga, at du skal døy for mi hand, og eg vil gjeva deg live, so fær du løna det som du vil.“ Dei stod no upp båe og gjekk heim til skålen. Torkjel ser at Grim bløder so han mødest av det; han tek då Skovnungs-steinen og gnid honom med, og bind honom attåt handi hans Grim, og straks tok det all svide og trote utor såre. Dei var der um natti. Um morgonen bur Torkjel seg til å fara, og spør um Grim vil fara med honom. Han sagde at det vilde han, det var visst. Torkjel dreg straks vestpå, og kjem ikkje til Eid; han stadnar ikkje fyrr han kjem til Sælingsdalstunga. Snorre gode tok blidt og venleg mot honom. Torkjel sagde det hadde gjenge ille på den ferdi. Snorre sagde det hadde gjenge godt. „Det ser ut til at Grim hev lukka med seg, og eg vil,“ segjer han, „at du skal senda honom frå deg med æra; og det skal vera mitt råd,“ segjer Snorre, „at du sluttar med ferdom og slær deg fast ned og gifter deg og vert hovding, som du hev ætt til.“ Torkjel segjer: „Ofte hev dine råd vore meg til gagn,“ og spurde um han hadde tenkt på kva kvinna han skulde beda um. Snorre segjer: „Du skal beda um ei kvinna som er det beste gifte, og det er Gudrun Usvivsdotter.“ Torkjel sagde „det var sant, at det var eit vyrdelegt gifte; men eg tykkjer det hev mykje på seg, at ho er so hardfengd og storrådig. Ho vil sagta taka hemn for Bolle, husbonden sin. Torgils Hallason tykkjest og vera på råd med henne, og han vil kanskje lika dette ille. Men eg tykkjer godt um Gudrun.“ Snorre sagde: „Eg skal lova deg det, at Torgils ikkje skal vera deg til mein, og med hemnen for Bolle trur eg det er stor von det vil stella seg annarleis, fyrr dette halvåre er lide.“ Torkjel svarar: „Kann vera det ikkje er tome ord du talar no; men med hemnen for Bolle ser det ikkje betre ut no enn fyrr, tykkjer eg, minder nokre av dei større mennom vil skunda seg og leggja seg frami.“ Snorre sagde: „Eg tykkjer du skal fara utanlands i sumar ogso. Lat oss då sjå korleis det gjeng.“ Torkjel sagde han vilde gjera det, og dermed skildest dei. Torkjel drog vestyver Breidafjorden til skipe sitt. Han tok Grim med seg utor lande; dei fekk god bør um sumaren og kom til Noreg langt sudpå. Då sagde Torkjel til Grim: „Du veit sjølv korleis det gjekk til, at me fekk med kvarandre å gjera, so det tarv eg ikkje fortelja deg; men eg vilde gjerne det skulde enda betre enn det såg ut til ei tid. Eg hev røynt deg so mykje, so eg veit du er ein god kar; difor vil eg senda deg frå meg soleis som eg aldri skulde havt noko mot deg. Eg vil gjeva deg so mykje handelsvaror so du kann ganga i bra manns lag. Men set ikkje bu her i lande, for her fer mange av frendom hans Eid på handelsferder, av dei som hev hug til å gjera deg skade.“ Grim takka honom for desse ordi og sagde at han hadde ikkje kunna bedt um brått so mykje som han hadde bode honom. Då dei skildest, gav han Grim gode varor, og mange sagde at detta var stormannsleg gjort. Deretter fór Grim aust i Viki og busette seg der. Han vart ein velvyrd mann, og dermed er ikkje meir um Grim å segja. Torkjel var i Norig um vinteren og vart halden for ein storkar; han var storleg rik og ein drivande kar. Men no lyt me ganga frå honom ei stund og taka til ute på Island att, og høyra kva der gjeng fyre seg medan Torkjel er utanlands.

59. Gudrun og Snorre legg upp råder.

Gudrun Usvivsdotter fór um sumaren inn i Dalarne; ho reid til Tykkvaskog. Torleik var då sumtid i Tykkvaskog hjå sønom hans Årmod, Halldor og Ørnolv; men stundom var han i Tunga hjå Torgils. Same natti sende Gudrun ein mann til Snorre gode, med den bodi at ho vilde tala med honom straks, dagen etter. Snorre skunda seg og reid straks med ein mann til Haukadalså. Nordanfor åi er det ein berghamar som heiter Hovde, på Løkjarskogs grunn. Der hadde Gudrun sagt dei skulde møtast. Dei kom der mest samstundes. Gudrun hadde og ein mann med seg; det var Bolle Bolleson; han var då 12 vintrar gamall, men so langt framkomen i styrke og vit, so mange fullvaksne ikkje var likare. Han bar då og Fotbit. Snorre og Gudrun tok straks til å talast ved; men Bolle og fylgjesveinen hans Snorre sat på hamaren og såg på dei som var ute og ferdast i herade. Då no Snorre og Gudrun hadde spurt kvarandre um altslag, då spurde Snorre etter erendi hennar, kva det no var på ferd, at ho sende slik hastverksbod på honom. Gudrun sagde: „Det er sant, at det stend fyre meg som reint nytt, det eg no vil bera fram, endå det hende for 12 år sidan; for det er um hemnen for Bolle eg no vil røda noko med deg. Det kann ikkje koma deg uventande helder, for eg hev stundom mint deg um det, og eg vil segja deg det, at du hev lova meg nokor hjelp, um eg vilde hava tolmod og bida. Men no tykkjer eg tidi lyt vera komi, at du vil ansa på vår sak. No hev eg bidt på den stundi som hugen min stod til. Men likevel vilde eg hava eit lukkeråd av deg, kvar denne hemnen skal råka.“ Snorre spurde kven ho helst hadde meint. Gudrun sagde: „Det er min vilje, at ikkje alle Olavsønerne skal sleppa uskadt ifrå det.“ Snorre sagde at han vilde forbjoda dei å fara mot dei mennom som var mest vyrde i herade, og som hadde nærfrendar som vilde føra hemnen lenger; „og det er det det gjeld um,“ sagde han, „at desse ættedråpi skal slutta ein gong.“ Gudrun sagde: „Då skal me fara mot Lambe og drepa honom; då fær me gjort det av med ein av dei verste.“ Snorre segjer: „Lambe er saka nok til å drepast; men ikkje tykkjer eg Bolle er hemnd med di, og ikkje vil det verta gjort slikt skil millom honom og Bolle som det skulde, når det skal koma til forlik og dei dråpi skal jamnast mot einannan.“ Gudrun sagde: „Kann vera at me ikkje fær vår fulle rett av Laksdølom; men bøta skal no einkvar, kva dal han bur i. No er det Torstein svarte og; ingen hev fare verre åt i denne saki enn han.“ Snorre sagde: „Torstein er ikkje meir saka av deg enn dei andre som var med i ferdi mot Bolle, men ikkje gjekk på honom sjølve; men du læt dei sitja i fred som eg tykkjer det vilde vera meir hemn med, dei som hev bore banehogg på Bolle, slike som Helge Hardbeinson.“ Gudrun sagde: „Sant er det; men ikkje kann eg tola å vita at alle desse mennerne skal sitja i fred som eg fyrr hev havt denne store fiendskapen å skulda for.“ Snorre svarar: „Eg ser ei god råd for di. Lambe og Torstein skal gjeva seg med sønom dine på hemnferdi og soleis kjøpa seg fred for rimeleg pris. Men vil dei ikkje det, då skal ikkje eg telja deg frå å straffa dei slikt som du vil.“ Gudrun sagde: „Korleis skal eg fara åt med å få desse mennerne, som du no hev nemnt, til å gjeva seg med på ferdi?“ „Det lyt dei taka seg på som skal stå fyre ferdi.“ Gudrun sagde: „Det lyt du og hava umsut for, kven som skal styra og vera fyremann for ferdi.“ Då log Snorre og sagde: „Du hev sjølv kåra mannen til detta.“ Gudrun sagde: „No meiner du på Torgils?“ „Ja,“ sagde Snorre. „Gudrun sagde: „Eg hev fyrr tala ved Torgils um dette; men no er det slutt med di, for han sette meg eit kår som eg ikkje vilde agta. Men ikkje drog Torgils seg undan å hemna Bolle, um han kunde få meg til kona; men det er vonlaust, og difor vil eg ikkje beda honom um å taka på seg denne ferdi.“ Snorre sagde: „Detta skal eg gjeva deg råd for; for eg vil ikkje lata Torgils sleppa undan denne ferdi. Du skal sanneleg lova honom giftarmål; men du skal hava noko anna under. Du skal lova honom at du ikkje skal gifta deg med nokon annan mann som er her i lande[112] enn Torgils, og so skal det gå og; for Torkjel Øyolvson er ikkje her i lande no, og honom hev eg etla deg til.“ Gudrun sagde: „Denna kroken vil han sjå.“ Snorre segjer: „Nei, det vil han visst ikkje, for Torgils er meir framfus enn han er klok. Gjer denne avtalen med få vitne! Lat Halldor, fostbror hans, vera med, men ikkje Ørnolv, for han er klokare. Og gjeng det ikkje, kann du gjeva meg skuldi.“ Dermed vart det slutt på samtalen millom dei, og dei bad farvel med einannan. Snorre reid heim, og Gudrun til Tykkvaskog. Morgonen etter reid Gudrun frå Tykkvaskog, og med henne sønerne hennar. Då dei reid ut etter Skogastrandi, såg dei nokre kom ridande etter dei; dei reid kvasst og nådde snart att dei. Det var Torgils Hallason. Dei helsa der vel og sømeleg på kvarandre, og reid no alle saman ut til Helgafell um dagen.

60. Torgils Hallason tek på seg hemnferdi.

Få dagar etter Gudrun var heimkomi, tok ho sønerne med seg ut i laukgarden[113] sin; ho vilde tala ved dei, sagde ho. Men då dei kom der, såg dei at der låg linklæde utbreidde, ei skjorta og ei linbrok, og dei var fælt blodute. Då sagde Gudrun: „Desse same klædi som de ser her, dei ropar på dykk etter farhemn. No vil eg ikkje bruka mange ord; for ikkje er det von at eggjande ord kann bita på dykk, um de ikkje vert vekte av vitringar[114] og minningar som desse.“ Dei klokk fælt brørne, då Gudrun sagde dette; men dei svara då at dei hadde vore unge til å søkja hemnen og hadde ingen til å gå fyre seg; dei kunde ikkje leggja råder upp korkje for seg sjølv elder andre; „men me kunde då hugsa kva me hadde mist,“ sagde dei. Gudrun sagde at ho meinte dei hugsa meir på hesteslåsting og leikar. Deretter gjekk dei burt. Natti etter fekk brørne ikkje sova. Torgils vart var det, og spurde kva det var på ferd. Dei segjer honom alle dei ordi som hadde falle millom dei og mor deira, og at dei kunde ikkje lenger bera si sorg og lastordi frå mori. „Me vil søkja hemn,“ segjer Bolle; „no er me brør so vaksne, at folk vil segja oss det mykje på, um me ikkje gjer noko.“ Dagen etter talast Torgils og Gudrun ved, og Gudrun sagde: „Det tykkjest meg, Torgils, som sønerne mine ikkje vil finna seg i å sitja soleis still lenger, men at dei vil søkja hemn etter far sin. Når det hev drygt til no med detta, so er det for di eg tykte Torleik og Bolle var for unge til å fara på manndråp, um det og hev vore grunn nok til å tenkja på dette noko fyrr.“ Torgils svarar: „Du tarv ikkje tala til meg um detta, når du so tvert hev negta å vilja gifta deg med meg. Men eg hev same hugen no som fyrr, når me hev tala um detta; fær eg deg, då agtar eg det ikkje so stor ei sak å stikka i hel ein, elder um det var tvo og, av dei som var Bolle næst, då han vart drepen.“ Gudrun sagde: „Eg trur ikkje Torleik kann finna nokon som er so lagleg til å vera fyremann, um harde råder skal få framgang. Men eg vil ikkje dylja for det, at gutarne etlar å stemna mot berserken Helge Hardbeinson, som sit i Skorradal på garden sin og ikkje uggar[115] det slag.“ Torgils sagde: „Eg er like glad, anten han heiter Helge elder kva han heiter; for eg reknar korkje Helge elder nokon annan for yvermannen min, når det gjeld eit tak. Eg stend ved alt det eg fyrr hev sagt um dette, so sant du lovar meg vitnefast å gifta deg med meg, um eg fær fram hemnen med sønom dine.“ Gudrun sagde at ho skulde halda alt det ho batt seg til, um det vart gjort med mange elder få vitne, og at no skulde det verta avgjort. Ho bad honom kalla på Halldor, fostbror sin, og på sønerne hennar. Torgils vilde at Ørnolv og skulde vera med. Gudrun sagde det turftest ikkje; „eg hev mindre tru på truskapen hans Ørnolv enn du hev,“ sagde ho. Torgils sagde då ho skulde råda. Brørne kom no til Gudrun og Torgils; Halldor var og med. Gudrun greider no saki ut for dei og segjer so: „Torgils hev lova å vera fyremann for ei ferd med sønom mine mot Helge Hardbeinson og hemna Bolle; men han hev sett det til vilkår, at han skal få meg til kona. No kallar eg dykk til vitne på det, at eg lovar Torgils at eg ikkje skal gifta meg med nokon annan mann som er her i lande[116] enn honom, og i andre land etlar eg ikkje å gifta meg.“ Torgils tykte no detta kunde vera godt nok, og såg ikkje der låg noko under. Dermed vart denne samtalen slutt. No var det avgjort, at Torgils skulde gjeva seg på ferdi. Han drog frå Helgafell, og med honom sønerne hennar Gudrun. Dei reid inn i dalarne og fyrst heim til Tunga.

61. Torgils tingar hjelparar.

Næste sundagen var det leid[117], og Torgils reid dit med flokken sin. Snorre gode var ikkje på tinge; men der var mykje folk. Torgils gav seg i tale med Torstein svarte og sagde: „Du veit du var med Olavsønerne då Bolle vart drepen; du hev ikkje bøtt den saki åt sønom hans. Um det og er lenge sidan dette gjekk fyre seg, so trur eg ikkje det hev gjenge dei or minne, kven det var som var med på den ferdi. No tykkjer dei brørne at det samar seg minst for dei å hemna seg på Olavsønerne, for frendskapen si skuld; men dei etlar å venda hemnen mot Helge Hardbeinson, av di han gav Bolle banesår. No vil me beda deg, Torstein, at du skal vera med dei brørom på denne ferdi og soleis kjøpa deg sjølv fred og forlik.“ Torstein svarar: „Ikkje samar det seg for meg å gjera svikråd mot Helge, mågen min. Eg vil mykje helder kjøpa meg fred for gods og gjeva so mykje at dei skal tykkja dei hev æra av det.“ Torgils svarar: „Ikkje trur eg dei brørne gjer dette for å få gods. Du tarv ikkje dylja for deg sjølv, Torstein, at du hev berre tvo kår å velja imillom: å gjeva deg med på ferdi, elder sjølv fara ille, so snøgt dei kann koma seg til med det. Eg tykkjer du skulde gjeva deg med på detta, um du og er i skyldskap med Helge. Når folk kjem i slik knipa, då lyt kvar syta for seg.“ Torgils sagde og: „Det vil verta sett fleire slikt kår av dei som er saka mot sønom hans Bolle,“ og endå lagde han attåt: „Lambe vil og få det same vale.“ Torstein sagde han tykte det vart betre då, når han ikkje vart åleine um det. Etter dette kallar Torgils Lambe åt seg og bed Torstein høyra på, og so sagde han: „Eg vil tala med deg, Lambe, um det same som eg hev bore fram for Torstein. Kva vil du bjoda sønom[118] hans Bolle i bot for den saki dei hev på deg? For det er sagt oss for visst, at du gjekk på Bolle, og du er dess meir saka, av di du eggja mykje til at Bolle skulde verta drepen. Du hadde og meir grunn enn dei andre til ikkje å vera so hard, Olavsønerne undantekne.“ Lambe spurde kva dei kravde av honom. Torgils sagde at dei vilde krevja det same av honom som av Torstein, at han skulde gjeva seg med på ferdi i lag med sønom hans Bolle. Lambe segjer: „Ille og umannslegt tykkjer eg det er å kjøpa fred på slik vis. Eg er ikkje huga på denne ferdi.“ Då sagde Torstein: „Det er ikkje so sjølvsagt, Lambe, at du skal draga deg undan ferdi so snøgt; for her er store menner med, og dei som er mykje verd, og som lenge hev sete med ubøtt skade. Det er sagt meg um sønerne hans Bolle, at dei er sterke og djerve menner, som ikkje gjev seg, og dei hev mykje å hemna. Me kann ikkje venta anna etter slikt storverk, enn at det lyt kosta oss noko. Meg vil folk leggja dette mest til last, av di Helge er mågen min; men eg tykkjer — og so vil visst dei fleste segja — at live gjeng fyre alt; den knipa som fyrst kjem lyt ein fyrst greida seg utor.“ Lambe sagde: „Det er lett å høyra kva du vil, Torstein, og eg trur det er best du fær råda i detta, når du tykkjer det er so sjølvsagt; for me tvo hev lenge halde ihop når det kneip. Men det vil eg krevja, når eg skal ganga med på detta, at frendarne mine, Olavsønerne, skal få sitja i fred og ro, um hemnen yver Helge fær framgang.“ Torgils lovar dette for brørom. Det vart då avgjort, at Torstein og Lambe skulde gjeva seg med Torgils på ferdi, og det vart avtala, at dei skulde koma til Tunga i Hordadal um tri dagar tidleg um morgonen. Dermed skildest dei, og Torgils reid heim til Tunga um kvelden.

Det leid no til den tidi dei hadde avtala at dei skulde koma til Torgils, dei som skulde fara med honom. Tridje morgonen, fyrr soli rann, kom Torstein og Lambe til Tunga, og Torgils tek vel mot dei.

62. Ferdi.

Torgils gjer seg no reiden, og dei rid upp gjenom Hordadal, tie i fylgje. Torgils var styraren for flokken. Med honom var Bollesønerne, Bolle og Torleik; den fjorde var Tord katt, bror deira; den femte Torstein svarte, den sétte Lambe, den sjuande og åttande Halldor og Ørnolv, den niande og tiande Svein og Hunboge, søner åt Alv frå Dalom. Dei var alle stridføre menner. Dei reid upp til Sovandeskard og yver Langvatnsdal, og so tvert yver Borgarfjord; dei reid yver Norderå ved Øyarvade, og yver Kvitå ved Bakkavade, straks ovanfor garden; so reid dei gjenom Røykjardal, og so yver halsen til Skorradal, og so upp gjenom skogen nær ved garden Vatnshorn. Der steig dei av hestom; då var det langt på kvelden lide. Garden Vatnshorn ligg ikkje langt frå vatne[119] sunnanfor åi. Torgils sagde då åt fylgje sitt at dei skulde vera der um natti; „men eg vil fara heim til garden,“ sagde han, „og sjå etter um Helge er heime; det er sagt meg, at han som oftast berre hev få menner hjå seg, men at han er ovleg var um seg og kviler i eit velstengt soverom.“ Fylgje hans Torgils bad honom sjå etter. Torgils skifter no klæde; han slengjer av seg den blåe kappa si og tek på seg ei grå uvêrs-kufta. Han fer heim til garden, og då han er komen mest burtåt gjerde, då ser han ein mann kjem gangande imot honom, og då dei møtest, segjer Torgils: „Du tykkjer visst eg spør rart, kar; men kva er det for ei bygd eg er komen til? Og kva heiter denne garden? Og kven er det som bur her?“ Mannen segjer: „Du lyt vera nokolite toskut og fåvis, som ikkje hev høyrt gjete Helge Hardbeinson, slik kjempa og stormann som han er.“ Torgils spør då um Helge var god mot ukjende folk som kom til honom, og som var mykje nøydde um hjelp. Han svarar: „Det er det sanneleg berre godt å segja um; for Helge er retteleg ein stormann både med å taka mot framandfolk og all annan gjævskap.“ „Er Helge heime no?“ spør Torgils; „eg vilde beda honom taka imot meg.“ Den andre spør kva som var på ferd med honom. Torgils svarar: „Eg vart lyst fredlaus på tinge i sumar, og no vilde eg sjå til å få noko hjelp hjå ein mann som var noko til kar; so vilde eg bjoda honom mi tenest og fylgjeskap att. No skal du fylgja meg heim til garden, til Helge.“ „Gjerne kann eg gjera det,“ segjer han, „og fylgja deg heim, for du kann vera viss um du fær vera her i natt; men Helge råkar du ikkje, for han er ikkje heime.“ Torgils spør då kvar han var. Han svarar: „Helge er på sætri si, Sarpsætri dei kallar.“ Torgils spør kvar det var, og kven som var med honom. Han sagde at Hardbein, sonen hans, var der, og tvo andre menner, som var fredlause, og som han hadde teke imot. Torgils bad honom visa seg vegen til sætri; „for eg vil råka Helge, so snøgt eg kann,“ sagde han, „og få svar på erendi mi.“ Den andre synte honom leidi, og dermed skildest dei. Torgils snur til skogs att til fylgje sitt, og segjer då kva han hadde fenge visst, og korleis det hadde seg med Helge; „no skal me halda oss her i natt,“ sagde han, „og ikkje fara til sætri fyrr i morgon.“ Dei gjorde som han sagde. Dei reid ikkje til sætri fyrr seint på morgonen. Dei reid upp gjenom skogen, til dei berre var eit lite stykke frå sætri; då baud Torgils dei skulde stiga av hestom og eta dagverd. Dei so gjorde og drygde der ei stund.

63. På sætri. Rapp.

No er å fortelja frå sætri, at Helge var der, og med honom tvo menner, som fyrr er sagt. Helge rødde um morgonen med saugjætaren sin, at han skulde fara um i skogen frammed sætri og sjå etter um nokon menner fór der, elder um der var noko anna å sjå; „hardt hev draumar plåga meg i natt,“ segjer han. Guten fer, soleis som Helge sagde. Han var burte ei stund, og då han kom att, spør Helge kva han hadde set. Han svarar: „Eg hev set det som eg tenkjer er verdt å fortelja.“ Helge spør kva det var. Han sagde han hadde set menner, og det var ikkje so reint få, og eg trur ikkje dei var her-ifrå herade. Helge sagde: „Kvar var dei, då du såg dei? Og kva tok dei seg fyre? Og ansa du noko på klædebunaden deira, og korleis dei såg ut?“ Han svarar: „Eg vart ikkje so reint forhufsa, at eg ikkje agta på slikt som eg visste du vilde spyrja etter. Dei var ikkje langt frå sætri, og dei heldt på og åt dagverd.“ Helge spurde um dei sat i ring elder ut frå einannan. Han sagde dei sat i ein ring og på sâlom sine. Helge sagde: „Seg meg no korleis dei såg ut; eg vil vita um eg kann gjeta meg til kven detta kann vera.“ Guten segjer: „Der sat ein mann i ein måla sâl; han hadde blå kappa; han var stor og manneleg, vikut[120] og noko tannberr.“ Helge segjer: „Denne mannen kjenner eg vel av det du segjer; du hev set Torgils Hallason vestantil Hordadal; men kva kann den kjempa vilja oss?“ Guten sagde: „Næst honom sat ein mann i ein gyllt sâl; han hadde raud skarlakskjortel[121] og gullring på armen, og eit gullband var knytt um hovude hans; han hadde gult hår, som lokka seg heilt ned åt akslom; han var ljosleitt og hadde kroknasa, men som stod noko upp framantil; han hadde væne, blå, ljose, kvasse augo, breid skalle, og var rund i kjakom; han hadde brunklipt[122] hår; han var herdebreid og tjukkfallen um bringa; han hadde overlag fagre hender og sterke armar, og all hans åtferd var fin, og det må eg segja til slutt, at eg hev aldri set so staut ein mann i alle måtar; han var reint ungvoren og, so skjegghåri hans var berre småe endå. Han såg ut som han var troten av sorg.“ Då svara Helge: „Nøgje hev du set på denne mannen, og det må vera mykje til kar; men ikkje kann eg hava set honom. Men eg trur eg kann gjeta meg til kven det er; eg trur at det hev vore Bolle Bolleson; for det er meg sagt, at han er ein emneleg mann.“ „So sat der ein mann i ein blank sâl; han hadde gulgrøn kjortel, og på handi hadde han eit stort fingergull. Denne mannen var overlag væn og laut vera ung endå; håre hans var brunt og fall fagert, og han var i alt ein framifrå fin mann.“ Helge svarar: „Eg trur eg veit kven denne mannen er, som du no hev fortalt um; det er visst Torleik Bolleson. Du er ein klok kar og gløgg til å sjå.“ „Næst honom sat ein mann i blå kjortel og svart brok, med belte um live; han hadde eit rett-skore og smalt, men fagert andlit, og kvitt hår, og tedde seg fint.“ Helge svarar: „Denne mannen kjenner eg; eg hev set honom med han var reint ung; det lyt vera Tord Tordson, fosterson hans Snorre gode. Dei hev mykje fint folk vestfjordingarne. Men kven fleire var der?“ „So sat der ein mann i ein skotsk sâl, grå i skjegge og myrk i brunom, med stridt, svart hår, og ikkje mykje ruvande, men djerv såg han ut; han hadde ei grå skinnkappa yver seg.“ Helge svarar: „Det skynar eg greidt, kven denne mannen er; det er Lambe Torbjørnson frå Laksådal; men ikkje veit eg kvifor han er med desse brørom.“ Guten sagde: „So sat der ein mann i standsâl, med ei blå hettekappa utanpå og sylvring på handi; han såg ut som ein bonde[123] og noko-lite til års; han hadde myrkt krulla hår og eit ær i andlite.“ „No versnar fråsegni mykje,“ svarar Helge, „der hev du set Torstein svarte, mågen min, og visst tykkjer eg det er underlegt, at han er med i denne ferdi; ikkje vilde eg heimsøkja honom på slik vis. Men kva er det so meir?“ Han svarar: „So sat der tvo menner; dei var like og såg ut til å vera midalders menner og dugande karar; dei hadde raudt hår og var freknute i andlite, men såg godt ut likevel.“ Helge sagde: „Det er godt å skyna, kven desse mennerne er; det er Årmodsønerne, Halldor og Ørnolv, fostbrørne hans Torgils. Du er god til å skilja folk. Men hev du no rekna alle dei mennerne du såg?“ Han svarar: „Enno er ikkje tale fullt. Næst dei sat ein mann som snudde seg utor ringen; han hadde spongbrynja og stålhuva på hovude, og brote på huva hans var ei hand breidt; han hadde ei blank øks på oksli, med egg som visst var ei aln lang. Denne mannen var svartøygd og såg ut som ein viking.“ Helge svarar: „Denne mannen kjenner eg vel av det du segjer; det hev vore Hunboge den sterke, son hans Alv frå Dalom, og vandt er det meg å skyna kva dei vil. Men det er visst, at mykje utvalde menner hev dei til den ferdi.“ Guten sagde: „Endå sat der ein mann næst denna sterke mannen; han hadde svartbrunt hår, var tjukk og raud i andlite og hadde store augnebruner, han var vel-so medels høg.“ Helge sagde: „No tarv du ikkje segja meir um honom; det hev vore Svein, bror hans Hunboge. Me lyt finna på eikor råd mot desse mennom; for det trur eg, at dei vil hava fat i meg, fyrr dei fer utor herade, og det er dei mennerne i denne ferdi som vilde tykt det skaplegt, um dei hadde råka meg noko fyrr. No skal dei kvinnorne som er her på sætri skunda seg og hava på seg karmannsklæde, og taka dei hestarne som er her ved sætri og rida so hardt dei kann til vinterhusi[124]; kanskje dei som sit og lurer på oss ikkje vert vare um det er karar elder kvinnor som rid. Dei lyt gjeva oss lite tid, fyrr me kann få mannskap åt oss; men då er det ikkje so visst, korleis det gjeng.“ Kvinnorne reid då burt, 4 i lag.

Torgils tviler for at Helge kunde ha fenge spurt til dei; han bad dei taka hestarne sine og rida på, so hardt dei kunde, og so gjorde dei. Men fyrr dei steig til hest, kom ein mann ridande burtåt dei og fór ikkje dult; han var liten på vokster og ovende kvik og hadde ein lettvint hest. Han helsa kjent på Torgils. Torgils spør honom etter namn og ætt, og kvar han kom ifrå. Han heitte Rapp, sagde han, og hadde mor-ætti si i Breidafjorden, og der var han uppvaksen. „Eg hev namne hans Viga-Rapp,“ sagde han, „og det fylgjer med namne, at eg er ikkje nokon godfjotting, um eg er liten på vokster. På farsida er eg frå Sørlande, og no hev eg vore der nokre vintrar. Det hev bore heppeleg til, Torgils, at eg hev råka på deg her; for eg etla å leita upp deg likevel, um eg skulde lote træla noko meir med det. Men eg er ille ute; eg hev vorte usams med husbonden min; han fór ikkje vænt åt med meg, og eg hev det med namne, at eg vil ikkje lata meg soleis neisa av folk, og so tok eg på honom; men eg trur ikkje han hadde noko mein av det; i alle fall var det lite. Men det var ikkje lang stundi eg freista vera der sidan; for eg tykte meg berga, straks eg kom på ryggen av denne hesten, som eg tok frå bonden.“ Rapp sagde mykje og mangt, men spurde berre um lite, av di dei då var reide; men han skyna snart likevel at dei etla stemna mot Helge, og det lét han vel um og sagde at han skulde ikkje vera den attarste.

64. Hemnen.

Dei reid no kvast på og fram or skogen. Dei såg 4 menner reid frå sætri; dei dreiv og kvast på. Då sagde sume av fylgjesveinom hans Torgils at dei skulde rida etter dei so snøgt dei kunde. Då segjer Torleik Bolleson: „Lat oss fyrst koma til sèle og sjå kven som er der; for det kann eg aldri tru, at detta er Helge og fylgjesveinarne hans; eg tykkjer det er berre kvinnfolk.“ Dei fleste sagde honom imot; men Torgils sagde at Torleik skulde råda; for han visste at Torleik var framifrå gløggsynt. Dei snudde seg då mot sætri. Rapp fer framanfyre og rister spjote som han hadde i handi, og stakk fram fyre seg og sagde at no galdt det å freista seg. Helge og dei som var hjå honom vart ikkje var dei, fyrr dei var ved sèle og hadde teke hus på dei; dei stengde døri og tok våpni sine. Rapp spring straks upp åt sèle og spurde um reven var inne. Helge svarar: „Det er fulla difor du tykkjer han er noko av eit skadedyr, han som bur her inne, at han kann bita dei som kjem for nær hola,“ og dermed stakk han spjote ut um selsgluggen og gjenom Rapp; han fall daud til jordi. Torgils baud dei fara varleg og agta seg for å lida skade fånyttes; for me hev magt nok,“ sagde han, „til å vinna sèle og råda på Helge der som han no er komen, for eg trur ikkje her er mange menner imot oss.“ Sèle var bygt um ein ås som låg på gavlveggjom, og åsendarne stod ut, og det var berre einlagt tak på huse og ikkje grasgrott. Då sagde Torgils at nokre menner skulde gå burtåt åsendom og taka so hardt i at åsen laut rjuka elder innrafterne gå av; nokre skulde passa på døri, um dei vilde freista koma ut. Dei var 5 der inne i sèle: Helge og Hardbein, son hans, som var 12 år gamall, og so saugjætaren hans og tvo andre menner, som hadde kome til honom den sumaren og var fredlause; den eine heitte Torgils, den andre Øyolv. Torstein svarte og Svein Dala-Alvson stod utanfor selsdøri; men dei andre reiv take av sèle og hadde skift arbeide millom seg; Hunboge den sterke og Årmodsønerne tok i den eine åsenden, og Torgils og Lambe og Gudrunsønerne i den andre; dei tok no so hardt i åsen so han rauk av. Med det same stakk Hardbein atgeiren[125] sin utor sèle gjenom eit hol i døri og råka Torstein svarte i stålhuva; atgeiren gjekk gjenom og inn i skallen, so det vart eit ovleg stort sår. Då sagde Torstein, som sant var, at der var folk der inne. Då sprang Helge ut um døri so djervt at dei som nærast stod kvakk undan. Torgils stod då nær ved, og hogg etter honom med sverde; det råka honom i oksli, og det vart eit stort sår. Helge snudde seg då mot honom og hadde ei vedøks i handi. „Enno torer gamlen sjå mot våpn,“ segjer han og heiv øksi mot Torgils so ho råka honom i foten, og det vart eit stort sår. Då Bolle såg detta, då fer han mot Helge med Fotbit i handi og stakk sverde gjenom honom; det vart banesåre hans. Fylgjesmennerne hans Helge sprang straks utor sèle, og med dei Hardbein. Torleik Bolleson sette imot Øyolv; han var ein sterk mann. Torleik hogg til honom med sverde og råka honom i låre ovanfor knée og tok av foten; han fall daud til jordi. Men Hunboge den sterke sprang mot Torgils og hogg til honom med øksi, råka honom i ryggen og kløyvde honom midt i tvo. Tord katt stod nær ved der Hardbein sprang ut, og vilde straks gå på honom; men då Bolle såg dette, sprang han burtåt og baud honom ikkje gjera Hardbein nokon skade. „Her skal ingen mann gjera skamverk,“ sagde han, „og Hardbein skal hava grid.“ Helge hadde ein annan son, som heitte Skorre; han var til fostrings på England i søre Røykjardal.

65. Torgils og Gudrun. Råderne kjem upp.

Etter dette reid Torgils og fylgje hans derifrå og yver halsen til Røykjardal, og lyste der desse dråpi på seg. Sidan reid dei same leidi vestetter som dei hadde fare vestantil. Dei stadna ikkje fyrr dei kom til Hordadal. Dei segjer no korleis det hadde gjenge dei på ferdi. Det gjekk stort ord av denne ferdi, og folk tykte det var mykje til storverk, når slik ei kjempa hadde falle som Helge var. Torgils takkar mykje dei som hadde fylgt honom, og det gjorde Bollesønerne og. Dermed skildest dei som hadde vore med Torgils på ferdi. Lambe reid vest til Laksådal og kom fyrst til Hjardarholt og fortalde frendarne sine der vel um det som hadde hendt i Skorradal. Dei let ille um ferdi hans og lasta honom mykje for det; dei sagde han hadde dømt seg meir i ætt med Torbjørn skrjup enn med Myrkjartan irarkonge. Lambe vart vreid og sagde det høvde seg ille for dei å klandra honom; „for dykk hev eg fritt undan dauden,“ sagde han. Sidan skifte dei ikkje mange ord med einannan; for dei vart ikkje blidare av detta nokon av dei. Lambe reid heim til garden sin.

Torgils Hallason reid ut til Helgafell, og med honom Gudrunsønerne og Halldor og Ørnolv, fostbrørne hans. Dei kom til Helgafell seint um kvelden, etter alle hadde lagt seg. Gudrun stod upp og baud folk stå upp og gå til handa. Ho gjekk til stova og helsa på Torgils og dei alle og spurde kva tidend dei hadde. Torgils helsa henne att; han hadde då lagt av seg kappa og våpni og sat upp til uppstandarom[126]. Han hadde raudbrun kjortel og eit breidt sylvbelte um live. Gudrun sette seg ned på benken hjå honom. Då kvad Torgils denne visa:

Heimsøkt hav me 'om Helge:

ramnen fekk lik å svelgje.

Fagert vart tune lìta

av dei som med Torleik seg kjæta.

Tri let me deran falle,

gode karar alle,

kunnig' med våpn å tinge.

Hemn for Bolle me fingo.

Gudrun spurde då vel etter, kva som hadde hendt dei på ferdi. Torgils svara, etter kvart som ho spurde. Gudrun sagde det var ei radig ferd, og dei skulde hava takk for hemnen. Deretter fekk dei mat, og då dei var mette, vart dei fylgt til sengs; sov dei då um natti. Dagen etter gjekk Torgils til Gudrun og vilde tala med henne. Han sagde: „Det hev seg no so, Gudrun, som du veit, at eg hev fullført hemnen du bad meg um, og eg meiner eg hev greidt den vel. Du minnest vel og kva du hev lova meg for det; no tykkjer eg eg hev rett til løni.“ Då sagde Gudrun: „Det er ikkje so lenge sidan me talast ved, at det skulde hava gjenge meg or minne, og eg etlar fullt og fast å halda alt det me vart samde um. Men kjem du i hug korleis avtalen var millom oss?“ Torgils sagde at det kom ho fulla i hug sjølv. Gudrun svarar: „Eg trur eg lova deg eg ikkje skulde gifta meg med nokon annan mann her i lande enn med deg, elder hev du noko å segja derimot?“ Torgils sagde ho mintest rett. „Det er vel,“ segjer Gudrun, „at me minnest eins i dette, og eg vil ikkje lenger dylja det for deg, at eg trur ikkje det er so laga, at eg skal verta di kona. Eg tykkjer eg held alt det eg hev lova deg, um eg gifter meg med Torkjel Øyolvson; for han er ikkje no her i lande.“ Då vart Torgils eldande raud og sagde: „Vel skynar eg kvar denne bylgja kjem veltande frå; det hev stødt kome kalde råder mot meg derifrå; detta hev Snorre gode funne på.“ Dermed spratt Torgils straks upp og var rasande vond; han gjekk til fylgje sitt og sagde at han vilde rida derifrå. Torleik likte det ille, at dei hadde stelt det so at Torgils ikkje skulde få det som han vilde, men Bolle heldt med mor si. Gudrun sagde dei skulde gjeva Torgils gode gåvor og soleis gjera honom blid att, men Torleik meinte det vilde ikkje hjelpa; „for Torgils er mykje for storfelt ein kar til å vilja slå seg til ro med småting i detta,“ sagde han. Gudrun sagde at so fekk han trøysta seg heime. Torgils reid no frå Helgafell, og med honom fostbrørne hans; han kom heim til Tunga, garden sin, og var storleg ille nøgd.

66. Usviv og Gjest døyr.

Den vinteren fekk Usviv sott og døydde. Det tyktest stor skade, for han hadde vore ein framifrå klok mann. Usviv vart lagd i grav ved Helgafell; for Gudrun hadde då late byggja ei kyrkja. Same vinteren fekk Gjest Oddleivson sott, og då det leid til enden, då kalla han til seg Tord låge, son sin, og sagde: „Eg kjenner det på meg, at denne sotti vil skilja oss. Eg vil de skal føra meg til Helgafell, for det vil verta den største heilagdomen her i bygdom; eg hev ofte set ljos der[127]. Deretter døydde Gjest. Det hadde vore ein kald vinter, med mykje is, og Breidafjorden hadde lege langt utyver, so det ikkje var råd å koma med skip frå Bardastrand. Like hans Gjest stod tvo næter på Hage; men andre natti vart det so kvast eit vêr at all isen dreiv frå land, og dagen etter var det godt, stilt vêr. Tord tok eit skip og førde like hans Gjest um bord; dei fór sudyver Breidafjorden um dagen, og kom um kvelden til Helgafell. Der vart Tord vel motteken og var der um natti. Um morgonen vart like hans Gjest lagt i jordi, og han og Usviv kvilde i same gravi. Då vart spådomen hans Gjest uppfyllt, at det skulde verta stuttare millom dei enn då den eine var på Bardastrand og den andre på Sælingsdalstunga[128]. Tord den låge fór heimatt, straks alt var frå seg gjort; men natti etter vart det eit rasande vêr, so all isen dreiv til lands att, og det heldt seg lenge slikt um vinteren, at ikkje skip kunde fara der; tykte folk detta var sers merkelegt, at det laga seg so dei fekk fara med like hans Gjest, når det ikkje var framkjømt korkje fyrr elder sidan.

67. Torgils Hallason vert drepen.

I Langadal budde ein mann heitte Torarin; han var godordsmann, men ikkje megtug. Son hans heitte Audgisl; han var ein radig kar. Torgils Hallason tok godorde frå dei. Audgisl fór åt Snorre gode og sagde honom den uretten dei hadde lide, og bad honom um hjelp. Snorre svara berre vel, men gjorde ikkje mykje av det. Han sagde: „Den lange Hallaslampen held seg fram og vert mykje til kar no! Skal Torgils då aldri råka på nokon som ikkje vil tola allslags av honom? Ja visst er han stor og glup, det er lett å sjå; men det hev nok hendt, at slike menner som han hev kome til Hel dei og.“ Snorre gav Audgisl ei sylvslegi øks, då han fór.

Um våren drog Torgils Hallason og Torstein svarte sud til Borgarfjorden og baud sønerne hans Helge og andre frendarne hans bøter. Det vart forlik, og det vart sett ei stor bot på dei; Torstein reidde ut dei tvo tridjepartarne, og Torgils skulde ut med ein tridjepart; det skulde han greida på tinge. Um sumaren reid Torgils til tings. Då dei kom til raune[129] ved tingvollen, såg dei eit hardla stort kvinnfolk koma gangande mot dei. Torgils reid imot henne; men ho veik undan og kvad detta:

Fåre på ferd,

um fremst dei seg trur

og vel seg varar

for Snorres velor!

Ingen kann vara seg;

rådvis er Snorre.

Dermed gjekk ho sin veg. Då sagde Torgils: „Sjeldan gjekk det so, med eg hadde lukka med meg, at du fór frå tinge når eg fór til tings[130]. Torgils reid no til tings til budi si, og i fyrstningi var tinge stilt. Ein dag bar det so til på tinge, at mannsklæde vart uthengde til turkings. Torgils hadde ei blå hekla; ho var breidd ut på budveggen. Folk høyrde at hekla kvad detta:

Heng på veggen våt

hekla, veit um dåd.

Oftast turr på ting ho var å sjå;

ikkje dyl eg, no ho anna peikar på.

Detta tyktest eit stort under. Dagen etter gjekk Torgils vestyver åi og skulde reida ut boti til sønom hans Helge; han sette seg ned på flatberge ovanfor buderne; med honom var Halldor, fostbror hans, og fleire til. Sønerne hans Helge kom til møte. Torgils tok no til å rekna sylve. Audgisl Torarinson gjekk der frammed dei, og i det same Torgils nemnde elleve, då hogg Audgisl til honom, og alle tyktest høyra at hovude nemnde elleve, då det fauk av halsen. Audgisl sprang til budi åt Vatnsfjordingom, men Halldor[131] sprang straks etter honom og hogg honom i hel i bud-døri. Denne tidendi kom til budi hans Snorre gode, at Torgils Hallason var drepen; men han svara: „Du hev visst ikkje set rett, det var fulla Torgils Hallason som var dråpsmannen.“ „Hovude fauk endå av skrotten,“ segjer mannen. „Då lyt det vel vera sant,“ segjer Snorre. For dette dråpe vart det gjort forlik, som soga hans Torgils Hallason fortêl.

68. Torkjel Øyolvson fester Gudrun.

Same sumaren som Torgils Hallason vart drepen kom eit skip til Bjarnarhamn; det åtte Torkjel Øyolvson. Han var då so rik at han hadde tvo knarrar ute; den andre kom til Bordøyre i Rutsfjord; båe var ladde med timber. Då Snorre gode spurde at Torkjel var komen, reid han straks til skips. Torkjel tok imot honom ovleg blidt; han hadde mykje drikke med seg um bord og sparde ikkje på det; vart då og mangt tala dei imillom. Snorre spurde etter tidender frå Noreg. Torkjel fortêl um alt både godt og vel. Snorre fortel honom alt det som hadde bore til på Island, med Torkjel hadde vore burte. „No kom det fyre meg,“ sa Snorre, „det råde som eg gav deg fyrr du fór utanlands, at du skulde halda upp med ferdom og slå deg til ro og få deg det gifte som då vart på tale.“ Torkjel svarar: „Eg skynar kva du meiner, og eg hev ikkje skift hug sidan den gongen me talast ved; for eg vil ikkje meinka meg so godt og gjævt eit giftarmål, når eg kann få det.“ Snorre sagde: „Det byd eg meg til, og det er eg reidug til, å vera målsmannen din i detta. No er og tvo hinder or vegen rudde; fyrst det som tyktest deg verst, um du skulde få Gudrun; for no er Bolle hemnd, og endåtil hev Torgils fenge sin bane.“ Torkjel sagde: „Djupt gjeng råderne dine, Snorre, og det er visst, at eg vil freista nå detta giftarmåle.“ Snorre var på skipe i nokre næter; deretter tok dei ein tendring[132] som låg og flaut der ved skipe, og 25 mann, og drog til Helgafell. Gudrun tok overlag vel imot Snorre; ho fagna dei på det beste, og då dei hadde vore der ei natt, gav Snorre seg i tale med Gudrun og sagde: „Det er no vorte til di, at eg hev fylgt venen min, Torkjel Øyolvson, hit. No er han hit komen, som du ser, og erendi hans hit er å bedla til deg. Han er ein gjæv mann, Torkjel; du kjenner hans ætt og hått; det skortar honom ikkje på gods, og eg tykkjer ingen mann er so fallen til hovding her vestpå no, um han vil hava med detta å gjera. Han er vel vyrd her ute; men mykje meir er han vyrd i Noreg hjå dei høgste der.“ Då svarar Gudrun: „Sønerne mine, Torleik og Bolle, lyt hava mest å segja i denne saki; men næst dei er du, Snorre, den mannen eg helst vil taka på råd i dei saker som er meg mykje um å gjera; for du hev lenge gjeve meg heppelege råd.“ Snorre sagde han tykte det var sjølvsagt, at ho ikkje skulde visa Torkjel frå seg. Deretter sende Snorre bod på sønerne hennar Gudrun, sagde dei saki og synte dei for ein studnad dei kunde få av Torkjel, som var so rik og kunde sjå til dei med so mykje, og tala fint um detta. Då svara Bolle: „Mor mi skynar nok dette best, og eg vil samtykkja i det ho vil; men visst tykkjer eg det er rådlegt å sjå mykje på det, at du Snorre er fyretalsmann for dette; for du hev gjort oss storleg vel på mange måtar.“ Då sagde Gudrun: „Mykje lyt me lita på di umsut i denne sak, Snorre, for råderne dine hev stødt vore til lukka for oss.“ Snorre talde til, alt det han kunde, og det vart avgjort, at det skulde verta giftarmål millom Gudrun og Torkjel. Snorre baud seg til å halda gjestebode heime hjå seg. Torkjel likte dette vel; „for det skortar ikkje meg på råd til å leggja til so mykje de vil,“ sagde han. Då sagde Gudrun: „Eg vil at dette gjestebode skal vera her på Helgafell; eg tykkjer ikkje det hev stort å segja å hava kostnaden med di, og eg vil ikkje krevja korkje av Torkjel elder andre at dei skal hava stræv med dette.“ „Ofte syner du det, Gudrun,“ segjer Snorre, „at du er ei storfelt kvinna.“ Det vart då til di, at brudlaupe skulde stå på Helgafell 6 vikor fyre vinternæterne. Snorre og Torkjel fór då burt, Snorre heim, og Torkjel[133] til skipe sitt; han fór av og til um sumaren; sumtid var han på Tunga, sumtid ved skipe.

Det leid no til gjestebode. Gudrun hadde det annt både med tillaging og tilstellingar. Snorre kom til lage med Torkjel, og dei hadde innpå 60 mann; det var mykje utvalt folk, for dei fleste hadde lita klæde. Gudrun hadde bedt mest 100, ho og. Bolle og Torleik og fyrebodsmennerne[134] gjekk imot Snorre og fylgje hans og tok vel imot dei. Hestarne og utanpåklædi deira vart tekne frå dei, og dei vart fylgt inn i stova; der vart dei sessa på den høgste benken, medan dei som Gudrun hadde fekk den lægste.

69. Brudlaupe. Gunnar Tidrandebane.

Denne hausten hadde Gunnar Tidrandebane vorte send til Gudrun, at ho skulde gjeva honom hjelp og upphald. Ho hadde og teke mot honom; men namne hans var halde dult. Gunnar hadde vorte dømd fredlaus for di han hadde drepe Tidrande Geiteson frå Krossavik, som det er fortalt i Njardvikingasoga; han laut gøyma seg vel; for mange stormenner hadde ettermål der. Den fyrste kvelden i brudlaupe, då folk gjekk stad og vilde två seg, stod ein stor mann ved vatne; han var både akslebreid og bringebreid; han hadde hatt på hovude. Torkjel spurde kven han var. Han gav seg eit namn som han syntest. Torkjel sagde: „Du segjer ikkje sant; du er meir likt til å vera Gunnar Tidrandebane; men er du so stor ei kjempa som folk segjer, då kann du ikkje vilja dylja namne ditt.“ Då svara Gunnar: „Du tek det kvast; eg trur ikkje helder eg tarv dylja meg for deg; du hev kjent mannen rett; men kva hev du no tenkt deg til å gjera med meg?“ Torkjel sagde at det skulde han straks få sjå, og baud mennerne sine at dei skulde taka honom. Men Gudrun sat inne på tverpallen og hjå henne andre kvinnor med lin på hovude, og straks ho vart var detta, steig ho ned av brudbenken og ropte på mennerne sine, at dei skulde hjelpa Gunnar, og baud dei ikkje spara nokon mann som vilde brjota freden der. Gudrun hadde mykje fleire folk, og det snudde seg no annarleis enn Torkjel hadde meint. Snorre gode gjekk imillom og bad dei stilla denne stormen. „Du Torkjel skal ikkje leggja deg so hardt i dette,“ sagde han; „no kann du sjå kor mykje til menneskje Gudrun er, når ho tek magti frå oss båe.“ Torkjel sagde han hadde lova namnen sin, Torkjel Geiteson, at han skulde drepa Gunnar, um han kom der vestpå, „og han er min gode ven,“ sagde han. Snorre sagde: „Det er mykje sterkare band som bind deg til å gjera som me vil, og det er rådlaust anna for di eigi skuld; for du fær aldri ei slik kona som Gudrun, um du leitar vidt.“ Då Snorre sagde detta, og Torkjel såg det var sant, spakna han, og Gunnar vart fylgd burt um kvelden. Lage gjekk både godt og gildt, og då det vart slutt og dei skulde fara, gav Torkjel Snorre og alle stormennerne overlag store gåvor. Snorre bad Bolle Bolleson heim til seg, og baud honom vera hjå seg so lenge han berre vilde. Bolle tok imot det og reid heim til Tunga.

Torkjel busette seg no på Helgafell og tok styringi der, for han var likso skapleg til di som til å fara på kjøpferd. Han let straks same hausten riva ned skålen, og sette upp ein ny til vinteren, og den var både stor og røseleg. Samlive var kjærlegt og godt millom Torkjel og Gudrun. Vinteren leid. Våren etter spør Gudrun kva han vil gjera for Gunnar Tidrandebane. Torkjel sagde ho fekk råda for di; „du hev teke det so hardt,“ sagde han, „at du vert fulla ikkje nøgd, minder han vert sømeleg fylgd av garden.“ Gudrun sagde han hadde gjete rett; „eg vil,“ sagde ho, „at du skal gjeva honom eit skip og so mykje føring attåt at han ikkje tarv sakna noko.“ Torkjel log og svara: „Stortenkt er du i mangt, Gudrun, og dette høver vel med ditt lag å vera på; eg skal gjera som du vil med dette.“ Og so vart gjort. Gunnar takka mykje, då han tok imot gåva; „eg vert fulla aldri so langhendt,“ sagde han, „at eg kann få lønt dykk all den hjelpi de hev gjeve meg.“ Gunnar fór frå lande og kom til Noreg til gardom sine[135]. Gunnar var storleg rik; han[136] var ein retteleg stormann og ein god kar.

70. Torkjel og styksønerne hans. Torleik fer utanlands, og Bolle gifter seg.

Torkjel Øyolvson var ein stor hovding; han vart svært vensæl og mykje vyrd, og han vart ein megtug mann i herade og førde mange saker; men um tingtrættorne hans er her ingenting fortalt. På Snorre nær vart Torkjel den megtugaste mannen i Breidafjorden so lenge han livde. Han sat godt på garden sin; han bygde alle husi på Helgafell store og sterke; han merkte og grunnvollen til ei kyrkja, og lyste til, at han etla få seg kyrkjetimber. Torkjel og Gudrun fekk ein son, som fekk namne Gjelle; han vart snart ein emneleg gut.

Bolle Bolleson var sumtid i Tunga, sumtid på Helgafell; han stod seg ovleg godt med Snorre. Torleik Bolleson var på Helgafell. Dei brørne var store og dugande menner; men Bolle var den fyrste i alt. Torkjel var god med stykbornom sine. Bolle var no 16 vintrar, og Torleik 20; då sagde Torleik åt mor si at han vilde fara utanlands. „Eg leidest av å sitja heime som kvinnfolk,“ sagde han; „eg vilde ynskja eg kunde få råd med å fara utanlands.“ Torkjel svara: „Eg trur ikkje eg hev vore motviljug mot dykk brør, sidan eg vart stykfar dykkar. Eg tykkjer det er rimelegt nok, at du er huga på å sjå andre folks seder; for eg ventar du kjem til å verta halden for ein hæv kar, kvar du kjem i lag med dugande menner.“ Torleik sagde han hadde ikkje mykje gods; „for uvisst er det, korleis det lagar seg for meg,“ sagde han; „eg er ung og uvitug i mangt.“ Torkjel sagde han skulde få det som han vilde. Sidan kjøpte Torkjel åt honom eit skip som stod uppe på Dogurdarnes; han fylgde honom til skipe og budde honom vel til heimantil med alt. Torleik fór då frå lande um sumaren. Då han kom til Noreg, var kong Olav den heilage hovding yver lande. Torleik fór straks åt kong Olav. Han tok vel mot honom; han kjendest ved ætti hans og baud honom til seg. Torleik takka for bodi. Han var hjå kongen um vinteren og vart hirdmannen hans, og kongen vyrde honom mykje. Han fekk ord for å vera ein hæv kar, og han var hjå[137] kong Olav nokre vintrar.

No er å fortelja um Bolle Bolleson. Den våren då han fyllte det 18de åre, sagde han åt Torkjel og mor si at han vilde dei skulde løysa farsarven hans. Gudrun spør kva han etla seg til, med di han kravde gods av dei. Bolle svarar: „Eg vil få meg ei kona, og eg vil få deg Torkjel til å vera min hjelpesmann, so det kunde lukkast.“ Torkjel spurde kva det var for ei kvinna han vilde beda um. Bolle svarar: „Ho heiter Tordis og er dotter åt Snorre gode; ho er den kvinna som eg helst vil hava, og fær eg ikkje henne, vil eg ikkje gifta meg snøgt. Det er meg og mykje um å gjera, at detta gjeng godt.“ Torkjel svarar: „Det er ikkje meir enn skyldnaden min, at eg hjelper deg med dette, når det er deg um å gjera, og eg hev den voni, at Snorre straks vil gjeva sitt samtykkje til det; for han ser nok at bode er godt, når det er du.“ Gudrun sagde: „Det vil eg segja beint fram, Torkjel, at eg vil ikkje spara noko, so Bolle kann få det gifte som han vil, både av di eg elskar honom mest, og han hev vore den trufastaste av bornom mine til å gjera etter min vilje.“ Torkjel sagde at han etla seg til å løysa Bolle ut vel; „det er mange grunnar som gjer det rimelegt; for eg trur det vil løna seg godt å kjøpa hans venskap,“ sagde han. Lite etter drog Torkjel og Bolle med mange mann til Tunga. Snorre tok godt og blidt imot dei og synte dei rett godviljen sin. Tordis Snorresdotter var heime hjå far sin; ho var ei væn og framifrå kvinna. Og dei hadde ikkje vore i Tunga mange dagar, fyrr Torkjel ber fram for Snorre friingi hans Bolle og talar saki hans, at han vil verta mågen hans og få Tordis, dotter hans, til kona. Snorre svarar: „Detta er eit godt bod, slikt som eg kunde venta det av deg, og eg vil ikkje svara anna enn godt på det; for eg tykkjer Bolle er ein overlag emneleg mann, og den kvinna tykkjest meg godt gift som fær honom. Men det lyt mest stå til Tordis sjølv, korleis ho likar det; for ho skal ikkje få annan mann enn ho sjølv vil hava.“ Friarbode kjem for Tordis; men ho svarar at ho vilde gjera som far hennar vilde, og ho var meir huga på å verta gift med Bolle i si eigi heimbygd enn med ein ukjend mann lenger undan, og då Snorre såg at det ikkje var henne imot å taka Bolle, so vart dette avgjort, og ho vart fest åt honom. Snorre skulde halda brudlaupe hjå seg, og det skulde stå ved midsumarsleite. Dermed reid Torkjel og Bolle heim til Helgafell, og Bolle var no heime, til brudlaupstidi kom. Torkjel og Bolle drog no heimantil, og med dei alle dei som dei vilde hava med seg, og det var både mykje og gjævt folk. Dei reid av stad og kom til Tunga, og vart der ovleg vel mottekne; der var mykje folk og eit gasta lag. Då lage var slutt, fór folk heim att. Snorre gav både Torkjel og Gudrun sømelege gåvor. Bolle vart att i Tunga, og det vart snart stor elsk millom honom og Tordis. Snorre gjorde seg ogso mykje fyre, at Bolle skulde hava det godt, og var jamvel betre mot honom enn mot bornom sine eigne. Bolle var honom mykje takksam for di, og let vel um korleis han hadde det i Tunga den vinteren.

Sumaren etter kom eit skip frå have inn i Kvitå; det halve åtte Torleik Bolleson, det andre halve nordmenner. Då Bolle fekk spurt det, reid han straks sud til skipe; vart då brørne glade, då dei møttest. Bolle var der nokre dagar, og so reid båe brørne vest til Helgafell. Både Torkjel og Gudrun tok blidt imot dei og baud Torleik vera der um vinteren. Det tok han imot. Torleik vart verande på Helgafell ei tid, reid so sidan til Kvitå og let setja upp skipe og flytja varorne sine der vest. Torleik hadde vunne mykje både gods og æra; for han hadde vore i tenest hjå den gjævaste kongen, Olav Haraldson. Han var no på Helgafell um vinteren, men Bolle i Tunga.

71. Olavsønerne gjer forlik med Bollesønom.

Vinteren etter Torleik var heimatt-komen, kom brørne jamnan saman og talast ved, og ikkje heldt dei gaman korkje med leikar elder onnor moro. Ein gong, som Torleik var i Tunga, tala dei heile jamdøger med einannan. Snorre tyktest då skyna at dei hadde noko stort fyre seg. Han gjekk då til dei; dei helsa venleg på honom og slutta straks samtalen. Han helsa dei att og sagde: „Kva er det for råder de hev fyre dykk, so de korkje fær sova elder eta?“ Bolle svarar: „Dette er inkje råder; det hev ikkje stort å segja, det me røder um.“ Men då Snorre skyna at dei vilde halda det dult for honom alt det dei tenkte på, og han ottast for at det som dei tala so mykje um var slikt so det kunde koma mykje ugreida utor det, um det fekk framgang, då sagde han åt dei: „Ikkje trur eg det er korkje tullsnakk elder gamansegner de held på so lenge med, og um so er, so skal eg ikkje lasta dykk for det; men gjer so vel og seg meg det, og dyl det ikkje for meg! Det kann ikkje verta verre av di me alle er med på å avgjera denne saki; for eg vil aldri stå imot at det fær framgang som dykkar æra kann veksa ved.“ Torleik tykte at Snorre heldt med dei, og sagde honom i få ord kva dei etla seg til: å fara mot Olavsønerne og ikkje spara dei; for no meinte dei dei var ikkje låkare dei enn Olavsønerne, då Torleik hadde vorte hirdmann hjå kong Olav, og Bolle måg åt ein slik hovding som Snorre. Snorre svara som so: „De hev fenge bot nok for dråpe hans Bolle, då Helge Hardbeinson bøtte for honom; det hev vorte ugreidt nok fyrr millom folk, so det er på tid det vert slutt ein gong.“ Då svarar Bolle: „Kva slag, Snorre! Du er ikkje so kvass med hjelpi no som du letst i stad. Ikkje skulde Torleik enno hava sagt deg kva me etla oss til, um han hadde samrådt seg med meg um det fyrst. Og når du segjer at Helge vart til hemn for Bolle, då er det alle kunnigt, at det vart bøtt for dråpe hans Helge; men far min er ubøtt.“ Då Snorre såg at han ikkje kunde få dei på andre tankar, då baud han seg til å søkja forlik med Olavsønom helder enn å taka til manndråp, og det var brørne nøgde med. Snorre reid då til Hjardarholt med nokre mann. Halldor tok vel imot honom og baud honom vera. Snorre sagde han skulde rida heimatt, men at han hadde ei erend som det var skyldnaden hans å bera fram. Dei tok då til å talast ved, og Snorre kom då fram med erindi; han hadde vorte var det, sagde han, at Bolle og Torleik ikkje lenger var nøgde med di at Olavsønerne ingi bot hadde lagt for far deira. „Men no vilde eg freista å få forlik,“ sagde han, „og få visst um det ikkje skulde verta ende på all denne frende-ulukka.“ Halldor tok detta godt upp og svara: „Det veit eg vel, at Torgils Hallason og Bollesønerne etla seg til å yverfalla meg elder brørne mine, til du fekk dei til å leita seg hemn ein annan stad, so dei let hemnen råka Helge Hardbeinson i staden. For detta hev du fortént takk av oss[138] frendar, kva du elles hev gjort oss imot fyrr.“ Snorre sagde: „Eg tykkjer at det er mykje um å gjera, at det gjeng godt med erendi mi, og at eg kann få stelt det so at det vert trygt forlik millom dykk frendar; for eg kjenner dei mennerne som hev med dykk å gjera i denne saki, so eg veit dei vil halda vel alt det som dei vert forlikte med dykk um.“ Halldor svarar: „Det vil eg ganga med på, so sant brørne mine vil, å leggja bot for dråpe på Bolle, etter som dei menner dømer som til di vert tekne; men då krev eg at ingen skal verta dømd fredlaus, og so krev eg undanteke godorde mitt og garden min, like eins dei gardarne som brørne mine bur på, og det vil eg hava gjort fast, at dei skal hava dei fritt og frelst for den avgjerdi som i saki vert teki. Og so skal kvar taka sin skynsmann.“ Snorre svarar: „Detta er eit godt og gjævt bod, og detta vil brørne taka ved, um dei vil sæta mitt råd noko.“ Snorre reid då heim og segjer brørne korleis det hadde gjenge med erendi hans, og at han ikkje vilde hava noko med saki å gjera, um dei ikkje samtykte i dette. Bolle bad honom råda for det, „og det vil eg,“ sa han, „at du Snorre skal vera skynsmannen vår.“ Då sender Snorre bod åt Halldor, at dei hadde samtykt i forlike, og bad honom velja ein skynsmann til å møta med honom. Halldor valde då til skynsmann for seg Steintor Torlåkson frå Øyre. Forliksmøte skulde vera på Drangar på Skogastrandi, fire vikor etter sumarmål. Torleik Bolleson reid til Helgafell, og det er ikkje meir å fortelja frå vinteren; men då det leid til den tidi som avtala var til møte, då kom Snorre gode med Bollesønom, 15 mann i alt, og likso mannsterk kom Steintor til møte. Snorre og Steintor tok då til å talast ved; dei vart samde um saki og fekk forlik i stand; men ikkje veit me kor mykje dei lagde ut; berre det er oss sagt, at boti vart utgreidd som ho skulde, og semja haldi. På Torsnesting vart pengarne utreidde. Halldor gav Bolle eit godt sverd, og Steintor Olavson gav Torleik ein skjold, som og var mykje verd. Sidan vart tinge slutt, og båe partarne tykte dei hadde æra av denne saki.

72. Bolle Bolleson vil utanlands.

Etter at dette forlike var gjort, då Torleik hadde vore tvo vintrar på Island, lyste Bolle til, at han etla seg utanlands. Snorre talde ifrå og sagde: „Eg tykkjer det er eit stort vågespel korleis det gjeng deg; men stundar du på å råda yver meir enn du no gjer, då vil eg lata deg få gard og grunn og hjelpa deg til, so du kann setja bu for deg sjølv og dermed få hovdingskap og vyrdnad i alle måtar, og det trur eg skal verta ei lett sak; for dei fleste menner hev godvilje til deg.“ Bolle svarar: „Eg hev lenge havt hug til å koma til sudlandi ein gong; for den mannen tykkjest ikkje vita mykje, som ikkje er kjend vidare enn her på Island.“ Då no Snorre såg at Bolle hadde sett seg detta fyre, so det ikkje kunde nytta å telja ifrå, då baud han honom å taka med seg so mykje gods som han vilde til ferdi. Bolle sagde han vilde gjerne hava mykje gods med seg; „eg vil ikkje liva på nåde hjå nokon mann,“ sagde han, „korkje her elder utanlands.“ Deretter reid Bolle sud til Borgarfjorden til Kvitå, og kjøpte halvt i eit skip åt seg og bror sin, so dei skulde eiga det ihop; so reid han heim att. Bolle og Tordis hadde ei dotter, som heitte Herdis; denne gjenta baud Gudrun seg til å fostra. Ho var årsgamall då ho kom til Helgafell; Tordis var og der lange leite, og Gudrun var overlag kjærleg mot henne.

73. Bolle og Torleik på ferder.

Båe brørne fór no til skipe. Bolle hadde mykje gods med seg. Dei reidde skipe og sette til havs; dei fekk sein bør og var lenge på have; um hausten tok dei Noreg nord ved Trondheim. Kong Olav var aust i lande; han sat i Viki og hadde stelt seg på å hava vintersæte der. Då no brørne spurde det, at kongen ikkje kom nord til Trondheim den hausten, då segjer Torleik at han vil sigla austpå åt kong Olav. Bolle svarar: „Eg er lite um å reka kjøpstad-millom ved hausttider; det vert berre naud og møda. Eg vil sitja her i byen i vinter; det er meg sagt, at kongen vil koma her nord til vårs; men kjem han ikkje, då vil[139] eg ikkje setja meg imot at me fer åt honom.“ Bolle fekk råda; dei rudde no skipe sitt og tok herberge uppe i byen. Det synte seg snart, at Bolle var ein mann som vilde fram og vera framum andre; det lukkast honom og; for mannen var gjevmild, og han fekk snart stor vyrdnad i Noreg. Bolle heldt sveit[140] um vinteren i Trondheim, og når han gjekk til samanskotlag, var det lett å sjå, at mennerne hans hadde betre klæde og våpn enn anna byfolk; han gjorde og utleggi åleine for alle mennerne sine, når dei sat i lagi. Og på same visi var han romhendt og stormannsleg i alt. Han og bror hans var no i byen um vinteren. Denne vinteren sat kong Olav aust i Sarpsborg, og det spurdest austantil, at det var ikkje von til han vilde koma der nord. Tidleg um våren gjorde brørne skipe sitt reidugt og fór aust med lande; det gjekk radt med ferdi, og dei kom aust med Sarpsborg og fór straks til kong Olav. Kongen tok vel imot Torleik, hirdmannen sin, og fylgje hans, og spurde so kven han var, denne staute mannen som var i lag med Torleik. „Det er bror min,“ svara Torleik, „og han heiter Bolle.“ „Visst er han ein grepa kar,“ sagde kongen. Kongen baud dei vera hjå seg; det tok dei imot med takk, og var hjå kongen um våren. Kongen tykte godt um Torleik, som han fyrr hadde gjort; men likevel mætte han Bolle mykje meir; for han, tykte han, var reint framifrå. Då det leid utpå våren, talast brørne ved, um kva dei no skulde gjera. Torleik spurde um Bolle vilde fara ut til Island um sumaren, elder um han vilde vera lenger i Noreg. Bolle svarar: „Eg etlar meg ikkje til noko av dette; sant å segja, so var det meiningi mi, då eg fór frå Island, å fara so langt at det ikkje skulde spyrjast til meg i næraste lande. No vil eg, frende, at du skal taka skipe vårt.“ Torleik tykte ille um at dei skulde skiljast, men vilde at Bolle skulde råda i dette som i anna. Dette same sagde dei åt kongen og; men han svara som so: „Vil du ikkje vera hjå oss lenger, Bolle? Eg vilde lika det best, um du vilde vera hjå meg ei tid, og eg vil gjeva deg same namneboti som eg gav Torleik, bror din.“ Då svarar Bolle: „Stor hug hadde eg, herre, til å binda meg til deg; men fyrst vil eg fara dit eg fyrr hev etla meg, og som eg lenge hev stunda. Men gjeng det meg so vel at eg kjem att, då vil eg gjerne taka imot detta bode.“ „Du lyt sjølv råda for ferdom dine, Bolle!“ sagde kongen; „for de islendingar er for det meste einvise; men det vil eg segja deg til slutt likevel, at eg tykkjer du Bolle er den merkelegaste mannen som hev kome hit frå Island i mine dagar.“ Då Bolle hadde fenge orlov av kongen, budde han seg til ferdi og gjekk um bord på ein kogg som skulde sud til Danmark. Um vinteren var han i Danmark; han hadde og mykje gods med seg, og nokre av fylgjesveinom hans var og med honom på ferdi. Torleik vart att hjå kong Olav; men Bolle gjorde si ferd, og vart mykje vyrd av megtuge menner, kvar han kom. Då han hadde vore ein vinter i Danmark, drog han åt andre land, og gav seg ikkje fyrr han kom ut åt Miklagard. Han var ikkje lenge der, fyrr han vart uppteken millom væringarne. So vidt me hev spurt, er Bolle Bolleson den fyrste nordmannen som gav seg i tenest hjå Miklagards-kongen[141]. Han var i Miklagard noko-mange år; han hadde ord for å vera djervaste mannen, der det galdt, og gjekk jamnan dei fremste mest. Væringarne sette stor pris på Bolle, med han var i Miklagard.

74. Draumen hans Torkjel Øyolvson. Noregs-ferd.

No er å fortelja um Torkjel Øyolvson, at han sit heime på garden sin og i hovdingskapen sin. Gjelle, son hans med Gudrun, voks upp der heime; han vart snart karsleg og vensæl. Ein gong, er det sagt, fortalde Torkjel Gudrun ein draum han hadde havt; „eg drøymde,“ sagde han, „at eg hadde so stort skjegg at det rokk yver heile Breidafjorden.“ Han bad Gudrun råda draumen. „Kva meiner du denne draumen skal tyda?“ spurde Gudrun. „Det er greidt å sjå, tykkjer eg; magti mi skal rekka yver heile Breidafjorden.“ „Kanskje,“ sagde Gudrun; „men helder trur eg det er so, at du kjem til å duppa skjegge ditt i Breidafjorden.“ Same sumaren sette Torkjel skipe sitt i sjøen og budde seg til Noregs-ferd. Gjelle, son hans, var då 12 år gamall; han fylgde far sin. Torkjel gjorde kunnigt at han etla få seg kyrkjetimber. Han siglde til havs straks han var buen; dei hadde ei god yverferd, men ikkje snøgg; dei tok Noreg nord i lande. Då sat kong Olav i Trondheim. Torkjel drog straks åt kong Olav, og Gjelle var med honom; dei vart der godt mottekne, og Torkjel vart so mykje vyrd av kongen den vinteren, at det er sagt for visst, at kongen gav honom ikkje mindre gods enn 100 mark brent sylv. Til jol gav kongen Gjelle ei kappa; det var eit herlegt plagg og ein kosteleg ting. Den vinteren let kong Olav byggja ei tre-kyrkja i byen; det skulde verta ein stor munster[142] og mykje fyre seg gjord. Um våren vart det timbre ført til skips som kongen gav Torkjel; det vart stort og godt timber, for Torkjel var sjølv med og tok det ut. Tidleg ein morgon gjekk kongen ut med fåe menner; han såg ein mann uppi den kyrkja som dei heldt på og bygde; kongen kjende mannen; det var Torkjel Øyolvson; han tok mål på alle dei største stokkom, både bitarne og stavlægjorne og uppstandarane. Kongen gjekk straks burtåt honom og sagde: „Kva slag, Torkjel! etlar du å taka etter detta måle det kyrkjetimbre som du vil flytja til Island?“ Torkjel svarar at det var meiningi. Då sagde kong Olav: „Hogg tvo alner av kvar storstokk, og endå vil den kyrkja verta den største på Island.“ Torkjel svarar: „Tak sjølv timbre ditt, um du tykkjer du hev gjeve for mykje; men eg vil ikkje hogga ei aln av det; eg hev råd med å få meg anna timber.“ Då svarar kongen reint stillferdleg: „Du er ein gjæv kar, Torkjel; men no gjer du deg for stor; for det er ofse av ein bondeson å vilja kappast med oss. Men ikkje er det sant, at eg vil negta deg timbre, um du kann få lukka til å byggja ei kyrkja av det; for ho vert ikkje so stor at alt ovmode ditt fær rom i henne. Men det kjem meg i hugen, at folk kjem til å få lite gagn av detta timbre, og at du ikkje fær gjort noko storverk av det.“ Dermed vart det slutt på samtalen; kongen snudde seg frå honom, og ein kunde sjå han tykte det var ille, at Torkjel ikkje vilde sæta det han sagde. Men kongen let ikkje detta koma upp, og han og Torkjel skildest med stor kjærleike. Torkjel steig um bord og sette til havs; dei fekk god bør og var ikkje lenge um ferdi; dei kom til lands i Rutafjorden. Torkjel reid straks heim til Helgafell[143], og alle var glade, då dei såg honom att. Han hadde vunne stor æra av denne ferdi. Han let setja upp skipe sitt og fekk det under tak, og fekk kyrkjetimbre upplagt. Han sat no heime um vinteren på garden sin, og hadde mykje folk hjå seg; han slo stort på i alt den vinteren, og det var ikkje Gudrun imot; ho sagde at det var det gods var til, at folk kunde verta større av det, og det synte seg og, at ho fekk stelt alt på stormannsvis. Torkjel gav den vinteren venerne sine mange kostelege ting som han hadde havt med seg ut frå Noreg.

75. Eit gardkjøp som vart uppi inkje.

Etter jol drog Torkjel heimantil nord til Rutafjorden og vilde flytja timbre sitt sudtil. Han reid fyrst um Dalarne, og derifrå til Ljåskogar, til Torstein, frenden sin, og rådde seg til folk og hestar; sidan fór han nord til Rutafjorden og vart verande der ei stund og umrådde seg til ferdi. Han samla åt seg hestar der umkring fjorden; for han vilde ikkje gjera fleire vendingar, um han kunde sleppa. Detta gjekk ikkje snøgt. Han hadde stræv med dette alt fram til langfasta; då fekk han det i gang. Han køyrde timbre sudtil med yver tjuge hestar, og lagde det på Ljåøyre[144]; derifrå etla han å flytja det til skips ut til Helgafell. Torstein hadde ei stor ferja; den vilde han sjå til å få lånt, når han skulde fara heimatt. Torkjel var i Ljåskogar i fasta; for det var god venskap millom dei frendom. Torstein sagde til Torkjel at det fall so laglegt til for dei no å fara til Hjardarholt; „eg vil kjøpa jord av Halldor,“ sagde han; „for han hev lite lausøyre, sidan han lagde ut bøterne åt Bollesønerne for far deira, og den jordi er slik at eg helst vilde hava henne.“ Torkjel sagde han kunde gjerne det. Dei fór heimantil og var i alt vel 20 mann. Dei kom til Hjardarholt, og Halldor tok vel imot dei og let munnen ganga. Det var ikkje mange mann heime; for Halldor hadde sendt mennerne sine nord i Steingrimsfjorden; der hadde det kome ein kval upp på eigni hans. Beine den sterke var heime; han var den einaste som då var i live av dei mennom som hadde vore hjå Olav, far hans. Då Halldor såg Torstein og fylgje hans kom ridande, hadde han sagt til Beine: „Eg skynar greidt kva erend dei frendarne hev; dei vil kjøpa jordi mi av meg, og um so er, vil dei beda um å få meg i tale, og det er von dei vil setja seg på kvar si sida åt meg. Men trugar dei meg då med noko vondt, då skal ikkje du vera seinare til å setja på Torstein enn eg på Torkjel. Du hev lenge vore oss frendar tru; eg hev og sendt bod til næraste gard etter folk; eg vilde ynskja det måtte høva so til, at dei kom nett som me slutta samtalen.“ Då det leid ut på dagen, bad Torstein Halldor at dei alle tri skulde gå til samtals; „me hev ei erend åt deg,“ sagde han. Halldor hadde ikkje noko imot det. Torstein sagde åt fylgje sitt at det var det same, um dei ikkje gjekk med dei; men Beine gav seg med likevel; for han tykte det såg ut til å gå soleis som Halldor hadde gjete. Dei gjekk eit langt stykke burt på tune. Halldor hadde på seg ei sauma kappa, som var ihopfest med eit langt neste, som då var brukelegt. Han sette seg ned på vollen, og Torkjel og Torstein på kvar si sida åt honom, og so nær at kappa hans vart under dei; men Beine stod yver dei med ei stor øks i handi. Då sagde Torstein: „Det er erendi mi hit, at eg vil kjøpa jord av deg; dette vil eg no tala med deg um, av di Torkjel, frenden min, er med meg. Dette tykte eg skulde høva godt for oss båe; for det er meg sagt, at du hev for lite lausøyre, men mykje god jord. Eg skal gjeva deg ein sømeleg bustad i staden, og so mykje imillom som me kann verta samde um.“ Halldor letst ikkje so uviljug i fyrstningi, og dei kom innpå kjøpevilkåri, og då dei tykte det ikkje var mykje som skilde, då lagde Torkjel seg mykje frami og vilde få dei forlikte um kjøpe. Då drog Halldor seg meir ifrå; men dei sette dess hardare på, og vart det til di, at dess meir dei gjekk innpå honom, dess lenger kom dei frå einannan. Då sagde Torkjel: „Ser du ikkje, Torstein frende, korleis dette gjeng? Halldor hev drege saki ut for oss i all dag, og me hev sete her til narr for honom; er du no huga på å kjøpa jordi, so skal me gå honom nærare.“ Torstein sagde då han vilde hava greidt svar, og bad Halldor segja beint ut, um han vilde selja jordi åt honom. Halldor svarar: „Eg tenkjer eg tarv ikkje dylja for det, at du kjem til å fara heimatt i kveld forutan nokon handel.“ Då sagde Torstein: „Og eg tenkjer eg tarv ikkje lenger venta med å segja deg det, som fyrr er påtenkt, at deg er tvo kår etla; for me trur oss hava magti denne gongen, av di me hev fleire folk. Det eine er det, at du godviljug gjeng under på detta, og då skal du hava vår venskap for det; men det andre er verre, og[145] det er det, at du mot din vilje gjev meg handi på at eg skal eiga Hjardarholts land.“ Då no Torstein tala so drjuge ord, då spratt Halldor upp, so hardt at nesti brast or kappa hans, og sagde: „Fyrr skal anna hendast enn eg segjer det eg ikkje vil.“ „Kva då?“ spør Torstein. „Buløksi åt den verste mannen skal stå i hovude ditt og gjera til inkjes all ofsen og uretten din.“ Torkjel svara: „Detta er ille spått, og so trur eg ikkje det skal gå; men no trur eg du er so saka, Halldor, at me kann krevja at du yverlæt di jord og ikkje fær noko for henne.“ Då svarar Halldor: „Fyrr skal du spenna um heile Breidafjorden med ei tangflugsa, fyrr eg yverlæt jordi mot min vilje.“ Dermed gjeng Halldor heim, og no samla seg folk åt garden, dei som han hadde bodsendt. Torstein var hardla vreid og vilde straks gå på Halldor. Torkjel bad honom ikkje gjera det; det var det verste uhøve å gjera det no, sagde han; „men sidan skal eg ikkje draga meg undan eit basketak med honom.“ Halldor meinte han skulde vera buen til å taka mot dei; dei kunde koma når dei vilde. So reid dei burt, og rødde mangt seg imillom um denne ferdi. Torstein sagde det var visst, at det hadde vore ei skrøpeleg ferd; „men kvifor vart du so rædd, Torkjel frende, for å taka på Halldor og smyrja upp honom?“ Torkjel svarar: „Såg du ikkje Beine, då han stod yver deg med lyft øks? Det var reint rådlaust; for han vilde straks køyra øksi i hovude på deg, då eg såg ut som eg vilde gjera noko.“ Dei reid no heim; det leid no til siste vika i fasta.

76. Torkjel Øyolvson døyr. Gudrun og volva.

Skirstorsdagen tidleg um morgonen vilde Torkjel gjeva seg på heimferd. Torstein talde ifrå; „det er ikkje likt til at vêre er å lita på,“ sagde han. Torkjel sagde at vêre var godt nok, „og no skal du ikkje telja meg frå, frende,“ sagde han; „for eg vil heim fyre påske.“ Torkjel sette no ferja fram og ladde henne; men Torstein bar likso fort ifrå som Torkjel og fylgje hans bar til. Då sagde Torkjel: „Lat vera med detta no, frende, og heft ikkje ferdi vår; du fær ikkje råda no denne gongen.“ Torstein svara: „Han råder no som verste skaden fær, og denne ferdi kjem til å verta til stor ulukka.“ Torkjel ynskte dei måtte møtast vel att. Torstein gjekk no heim, og var ikkje glad i hugen; han gjekk inn i stova og bad dei leggja under hovude hans, og det vart gjort; tenestgjenta såg at tårorne rann or augom hans ned på høgjende. Lite etter kom det ei svær vindkule mot huse. Då sagde Torstein: „Der høyrer me banen hans Torkjel frende.“

No er å fortelja um ferdi hans Torkjel og dei som var med honom. Dei siglde ut etter Breidafjorden um dagen, og var 10 på skipe; vêre vart kvassare og kvassare, og det vart den hardaste stormen fyrr det gav seg. Dei var raske karar og gjorde sitt beste. Torkjel hadde med seg sverde Skovnung; det låg i slira. Dei siglde til dei kom åt Bjarnarøy, og ferdi deira vart sédd av folk frå båe sidor av fjorden; men då dei var komne dit, slo eit vindkast i segle og kvelvde skipe. Der drukna Torkjel og alle dei mennerne som med honom var. Timbre rak inn åt øyom vidt umkring; hyrnestaven rak åt den øyi som sidan heiter Stavøy. Skovnung hadde vore fest inne i ferja; han fanst ved Skovnungsøy.

Same kvelden som Torkjel og mennerne hans hadde drukna um dagen, hende det på Helgafell, at Gudrun gjekk åt kyrkja, etter folk hadde lagt seg; men då ho gjekk gjenom kyrkjegards-lede, då såg ho ein draug[146] standande framfyre seg; han lutte seg yver henne og sagde: „Stort nytt, Gudrun!“ Gudrun svara: „Teg still med di, du ulukkespåmann!“ Gudrun gjekk åt kyrkja, som ho fyrr hadde etla seg til; men då ho kom dit, då tykte ho ho såg at Torkjel og dei andre var heimkomne og stod utanfyre kyrkja; ho såg vatne rann av klædom deira. Gudrun tala ikkje åt dei, men gjekk inn i kyrkja og var der so lenge ho syntest. So gjekk ho åt stova; for ho meinte Torkjel og lagsmennerne hans laut hava gjenge dit; men då ho kom inn i stova, då var der ikkje ein mann. Gudrun vart ille ved av alt dette. Langfredagen sende ho mennerne sine ut for å lydast etter ferdi hans Torkjel, sume inn åt Strandi, sume åt øyom og åt båe strendom. Laurdagen fyre påske spurdest tidendi, og tyktest alle stor; for Torkjel hadde vore ein stor hovding. Torkjel var 41 vintrar gamall då han drukna; det var 4 vintrar fyrr den heilage kong Olav fall. Gudrun tok seg hardt nær av dauden hans Torkjel; men ho bar det som ein kar. Berre lite vart berga av kyrkjetimbre. Gjelle var då 14 vintrar gamall; han tok då gardsstyre saman med mor si, og fekk styre yver mennerne; det synte seg snøgt, at han høvde godt til fyremann. Gudrun vart god kristen; ho var den fyrste kvinna som lærde saltere på Island. Ho var lange leite i kyrkja um næterne og bad. Herdis, dotter hans Bolle, var jamnan med henne dit um næterne. Gudrun heldt mykje av Herdis. Ei natt, er det sagt, drøymde Herdis at det kom ei kvinna åt henne i ei vovi kappa; ikkje såg ho ut berre som eit skrymt helder, tykte ho, og ho tok til ords: „Seg åt bestemor di at eg er ikkje blid på henne, av di ho kvar natt trakkar på meg og drøyper på meg dropar so heite at eg brenn reint upp; men deg segjer eg dette, av di eg likar deg noko betre, endå det er noko rart ved deg og; men med deg kunde eg nok semjast likevel, når eg ikkje tykte det var mindre botevon der Gudrun er.“ Sidan vakna Herdis og sagde Gudrun draumen. Gudrun tykte det var eit godt syn. Um morgonen etter let ho taka upp nokre fjøler av kyrkjegolve, der ho brukte å falla på kne når ho bad. Der let ho grava ned i jordi, og der under fann dei bein, blåe og stygge; der fann dei og ei bringesylgja og ein stor seidstav; dei tyktest då vita at ei volva[147] laut vera nedgravi der. Beini vart då førde langt burt, der ikkje mannafot kunde koma.

77. Bolle Bolleson kjem heimatt.

Då 4 vintrar var lidne etter Torkjel Øyolvson hadde drukna, kom det eit skip i Øyjafjorden; det åtte Bolle Bolleson; dei fleste av mannskape var nordmenner. Bolle hadde med seg mykje gods og mange kostelege ting som hovdingar hadde gjeve honom. Bolle var so mykje på stasen, då han kom heim etter denne ferdi, at han vilde ikkje bera andre klæde enn av skarlak og pell[148], og alle våpni hans var gullsette. Han vart kalla Bolle den prude. Han gjorde kunnigt for skipsfolke sitt, at han etla seg vest åt heradom sine, og let dei stella med skipe og varom. Han reid frå skipe sjølv tolvte; dei var alle i skarlaksklæde og reid på gyllte salar; dei var alle staselege menner, men Bolle mest; han bar pelsklæde som Miklagards-kongen hadde gjeve honom; utanpå dei hadde han ei raud skarlakskappa; han bar sverde Fotbit, med gullsett hjalte og gullvunde handtak; han hadde gyllt hjelm på hovude, og på sida ein raud skjold med ein riddar måla i gull. Han hadde i handi ein lanse, som bruk var i utlandom, og allstad der dei tok inn gådde kvinnorne ikkje anna enn Bolle og stasen til honom og fylgje hans. Soleis reid Bolle vest i bygderne, alt til han kom til Helgafell med sine menner. Det var stor gleda for Gudrun å sjå Bolle, sonen sin. Bolle drygde ikkje lenge der, fyrr han reid inn til Sælingsdalstunga og råka Snorre, værfar sin, og Tordis, kona si. Det vart eit gledelegt møte. Snorre baud Bolle til seg med so mange menner som han vilde. Bolle tok med takk imot bode, og var hjå Snorre um vinteren med dei mennom som hadde fylgt honom nordantil. Bolle vart namnspurd av denne ferdi. Snorre lagde seg ikkje mindre um å vera blid mot Bolle no enn fyrr, då han var hjå honom.

78. Snorre gode døyr. Gudrun i sin alderdom. Gjelle Torkjelson.

Men då Bolle hadde vore ein vinter på Island, fekk Snorre gode sott. Sotti tok honom ikkje hardt straks; han låg noko lenge; men då sotti voks, kalla han åt seg frendar og skyldfolk, og då sagde han til Bolle: „Det er min vilje, at du tek bue og hovdingskapen her etter min dag; eg unner deg ikkje mindre vyrdnad enn mine eigne søner, og den sonen min som eg trur er mest til mann av dei, Halldor, er ikkje no her i lande.“ Sidan døydde Snorre; han var då 67 vintrar gamall. Det var eit år etter kong Olav den heilage var fallen; so segjer Are prest den frode. Snorre vart gravlagd i Tunga. Bolle og Tordis tok ved styre i Tunga, som Snorre hadde sagt, og sønerne hans Snorre fann seg godt i det. Bolle vart ein framifrå hæv og vensæl mann. Herdis Bollesdotter voks upp på Helgafell og var ei framifrå væn kvinna. Ho vart gift med Orm, son hans Hermund Illugeson; son deira var Kodrån, som vart gift med Gudrun Sigmundsdotter; son hans Kodrån var Hermund, som fekk Ulvheid, dotter åt biskop Runolv Kjetilson; sønerne deira var Kjetil, som vart abbed på Helgafell, Rein og Kodrån og Styrme; dotter deira var Torvor, som vart gift med Skjegge Brandsson; frå dei kjem Skogverjaætti. Bolle og Tordis hadde ein son heitte Uspak; dotter hans var Gudrun, som vart gift med Torarin Brandsson; sonen deira var Brand, som bygde prestesæte på Husafell; son hans var Sighvat prest, som budde der lenge. — Gjelle Torkjelson vart gift med Valgjerd, dotter hans Torkjel Areson frå Røykjanes. Gjelle fór til Noreg og var hjå kong Magnus den gode og fekk av honom 12 øyrar gull og mykje anna godt. Sønerne hans Gjelle var Torkjel og Torgils; son hans Torgils var Are den frode; son hans Are heitte Torgils; son hans var Are den sterke.

Gudrun tok no til å eldast mykje, og livde i slik sorg som nyst er fortalt; ho vart den fyrste nonna og einbuarkvinna på Island, og det segjer alle, at ho hev vore den gjævaste av dei kvinnom som då var jamborne her i lande. Ein gong, er det sagt, kom Bolle til Helgafell; for Gudrun tykte stødt godt um at han kom åt henne. Bolle sat lenge hjå mor si, og mangt vart tala dei imillom; då sagde Bolle: „Vil du segja meg det, mor, som eg stundar på å få visst? Kven mannen hev du elska mest?“ Gudrun svarar: „Torkjel var ein megtug mann og ein stor hovding; men ingen var meire til mann enn Bolle og betre fyre seg; Tord Inngunnson var den klokaste av dei og den største logmannen; Torvald gjet eg ikkje.“ Då svarar Bolle: „Det skynar eg vel, som du segjer meg um alle mennerne dine, korleis dei var; men enno hev du ikkje sagt meg kven du elska mest; no må du ikkje dylja det lenger.“ „Hardt gjeng du innpå meg med detta, son min,“ sagde Gudrun; „men skal eg segja det åt nokon, so skal det helst vera åt deg.“ Bolle bad henne gjera det. Då sagde Gudrun: „Den var eg verst som eg elska mest.“ „Det trur eg,“ sagde Bolle, „at no hev du sagt di hjartans meining, og du hev gjort vel, då du sagde meg detta som eg stunda på å få visst.“ Gudrun vart ei gamall kona, og det gjeng det orde, at ho vart blind. Ho døydde på Helgafell, og der kviler ho.

Gjelle Torkjelson budde på Helgafell til sin alderdom, og um honom er mangt merkelegt fortalt; han kjem fram i mange sogor, um han her er lite gjeten. Han let byggja ei framifrå gild kyrkja på Helgafell, som Arnor jarleskald vitnar i den arvedråpa som han gjorde um Gjelle, der han kved greidt um detta. Då Gjelle var gamall og bøygd av år, gjorde han ei ferd frå Island. Han kom til Noreg, men dvalde ikkje lenge der; han gjekk sud til Rom og vilde vitja den heilage apostelen Peter. På denne ferdi var han lenge burte; sidan drog han sunnantil, og kom åt Danmark; då vart han sjuk, og låg lenge, og fekk all kyrkjeleg tenest[149]; deretter døydde han, og kviler i Roskilde. Gjelle hadde havt med seg sverde Skovnung, som hadde vorte teke utor haugen hans Rolv krake; men det vart no burte. Då det spurdest til Island, at Gjelle var dåen, tok Torkjel, son hans, farsarven på Helgafell; men Torgils, den andre sonen hans Gjelle, drukna ung i Breidafjorden, og alle dei som var på skip med honom. Torkjel Gjelleson var ein hag og hendig mann, og hadde ord for å vera framifrå vis.

Her endar soga um laksdølerne.

u

Notar:

1. Flatnase.

2. Den som er komen austantil, austmannen. Islendingarne kalla nordmennerne austmenner.

3. Den som er komen austantil, austmannen. Islendingarne kalla nordmennerne austmenner.

4. Det lande ho hadde teke ut åt seg.

5. Åre var på Island berre 364 dagar; men til utjamning på tidi vart det lagt attåt ei vika kvar sjuande sumar; denne skotvika kalla dei sumarauken, og det var det som Torstein spake fann upp.

6. Den skjegle, vindøygde

7. Sveiter på Island er på lag det same som bygder i Noreg.

8. Stova.

9. Øl av eit ringare slag.

10. Hestepanna (fyl elder føl = fole).

11. Strandasysla.

12. Rapp dråpsmann.

13. Trevle, filla.

14. I Borgarfjorden.

15. Skrivefeil i boka er retta frå Huskuld til Hoskuld.

16. Raudnasa.

17. Ein mann frå Hjaltland, hjaltlending.

18. Ved merke millom dei tri nordiske landom, utanfor Gautelvi.

19. Frå Gardarike ɔ: Russland.

20. Sjølve Island.

21. Eit bur elder ei bud som stend eit stykke frå dei andre husom.

22. Teikn som sannar at ein er den han segjer, elder at han er send av den han segjer.

23. Ein mann som tener hjå ein konge elder annan hovding og jamnan fylgjer honom.

24. Påfugl.

25. Reinsking; korleis det gjekk til, kann ein sjå av det som etter kjem.

26. Skuldlaus.

27. Tak, basketak.

28. Av orrosta: ota, strid, bardage.

29. Fingerring av gull.

30. Det var brukelegt å gjeva bornom ei gåva når dei fekk dei fyrste tennerne.

31. Drivne upp i fjøra.

32. Ein liten gard elder plass.

33. Dublin.

34. Myramennerne, etter „Myrir“ ɔ: myrarne; so kalla dei lande nordanfor Borgarfjorden.

35. Frå Goddastad til Hjardarholt er det ikring 4 kilometer.

36. „Krøterholte“.

37. Slike som dei kalla „tigne“, kongar og jarlar.

38. Kjøpmann som var ute på ferder.

39. Ruts-folke.

40. Lausing: frigjeven.

41. Ei mork var 8 øyrar.

42. dei som hadde godord ɔ: preste-embætte. Ein slik prest vart kalla gode og gjorde tenesta ved gudehove. Det var 39 godar på Island; dei var og domarar og dei største hovdingarne.

43. Dei brukte stødt store hundrar[120] i den tidi; det vart soleis 1080 i lage.

44. 12 ✕ 120 = 1440.

45. Fine teppe som vart upphengde inne på veggjom til stas når det skulde vera gjestebod.

46. Av dette kvæde finst endå att sumt, so me kann sjå kva det var for sogor som var avskildra i eldhuse. Det var utor gudelæra: Baldersbåle, striden hans Tor med Midgardsormen o. a. Kvæde er frå ikring 990 og av dei fagraste me kjenner.

47. Det som rak til lands på grunnen hans, timber o.a.; det høyrde honom til som åtte grunnen.

48. á hnykkastafnum?

49. Skrivefeil i boka er retta frå eg til og.

50. eller Staden; i skrift gjort til „Stadt“ elder „Stadtland“.

51. Skrivefeil i boka er retta frå tvo til tri.

52. Han vekte hol i isen og grov undan snjoen med det horne.

53. Bekk elder anna vatn som renn so stilt so det er blankt.

54. Eit slag skaut; kvinnorne på Island brukar enno den dag i dag „fald“ på hovude.

55. Vera ein streng herre.

56. Skrivefeil i boka er retta frå sag til seg.

57. Hev hovude hans for fotom sine, feller honom.

58. September.

59. Når ein kar gjekk med kvinneklæde (t. d. berrhalsa) elder ei kvinna med karaklæde, var det grunn nok til skilsmål etter logi på Island.

60. Ho nemner ordi nett like eins som dei stod i logi.

61. Skrivefeil i boka er retta frå delte til dette.

62. Husi heime på garden.

63. Stova.

64. Eit våpn som var laga både til å hogga og stinga med.

65. Skrivefeil i boka er retta frå Halbjørn til Hallbjørn.

66. Slike som hadde hjelp nedantil avgrunnen og difor var fårlege og kunde trolla.

67. Kjend frå Grettes soga.

68. Fyrste bispen på Island, 1056—80.

69. Hadde forbode dei å fara.

70. Småbønder.

71. Fjellrakke, kvit-rev.

72. Sjå merknaden s. 78.

73. ɔ: fyrr dei hadde ete ifrå seg.

74. Gjekk i tenest hjå honom, vart hirdmannen hans.

75. Dåpsklædi

76. Stå fadder til honom.

77. Ladningi.

78. Nokre øyar straks sunnanfor Island.

79. Folk som ikkje var av kongsætt elder jarleætt.

80. Gåva som brudgomen gav bruri på brudlaupsdagen.

81. Det dei kalla bryggjor var berre lause plankar som vart lagde frå skipe so folk kunde koma i land.

82. Skrivefeil i boka er retta frå Kjertan til Kjartan.

83. Island var bytt i 4 fjordungar: Sudlande, Vestlande, Nordlande og Austlande.

84. Lag til å tala for seg.

85. Blautmyr; på gamallnorsk heiter det og kelda, difor namne „Sverdskelda“

86. Telt.

87. ɔ: femte dag påske, torsdagen i påskevika.

88. Kl. 3 etterm.

89. Han som bygde domkyrkja i Nidaros.

90. Skrivefeil i boka er retta frå fortra til fostra.

91. At folk skulde hava lov til å hjelpa dei med skyss

92. ɔ: bandhund.

93. Slike som dei kalla „tigne“, kongar og jarlar.

94. Taka hus på einkvar ɔ: kringsetja huse so han ikkje fær sleppa ut.

95. Elder lappegroi.

96. Ein stakar i kvar ætt.

97. Skrivefeil i boka er retta frå størte til største.

98. Han var i Noreg.

99. Son åt Melkorka og Torbjørn skjrup.

100. Skrivefeil i boka er retta frå farn til fara.

101. ɔ: kanten.

102. Kjole av eit slag ty som var kalla „námduk“.

103. Eit slag skaut elder hovudplagg; heng vel saman med orde sveigja (bøygja).

104. Ei kjend ætt, som hadde namn etter ein gard som heitte Øyre.

105. Skrivefeil i boka er retta frå sog til seg.

106. Eid frå Ås var son hans Midfjord-Skjegge, sjå kapitel 7.

107. Forfylgde, dreiv fram.

108. Skrivefeil i boka er retta frå skipet til skipe.

109. Ein som flakkar åleine for seg sjølv, utan hus og heim.

110. Namn på nokre vatn millom Borgarfjorden og Nordlandet.

111. Ei kappe som er fora med skinn.

112. I teksti stend „samlendsk mann“ ɔ: mann frå elder i same lande.

113. Kålhagen.

114. Varslingar, teikn.

115. „Er rædd“, sterkare enn „ottast“.

116. Her stend i teksti „samlendsk mann“ att.

117. Eit mindre ting, som dei hadde um hausten i kvart tinglag.

118. Skrivefeil i boka er retta frå sønøm til sønom.

119. Skorradalsvatne.

120. So stend det i teksti; det kjem fulla av „vik“ (munnvik); kanskje „innslakna i andlite, holkjaka“.

121. Skrivefeil i boka er retta frå skaralkskjortel til skarlakskjortel.

122. Det var klipt soleis framantil at det hekk ned i skallen, men ikkje lenger enn til augnebrunerne.

123. ɔ: friboren mann, korkje træl elder tign.

124. Husi på garden.

125. Eit slag spjot.

126. Stokkar som stend upp og ned og som huse stend på.

127. I slutten av det 12te hundradåre vart det kloster der på Helgafell.

128. Sjå kap. 33, sida 77.

129. Ei vidåtta med storkna raun (lava).

130. Detta kvinnfolke laut soleis vera fylgja hans.

131. Skrivefeil i boka er retta frå Haldor til Halldor.

132. Tiæring.

133. Skrivefeil i boka er retta frå Torkjell til Torkjel.

134. Dei som var bedt um å koma til lage fyrr dei andre; dei skulde fulla hjelpa til med eitkvart.

135. Han var nordmann, men hadde på ei Islands-ferd kome i skade for eit dråp og var soleis dømd fredlaus der.

136. Skrivefeil i boka er retta frå hau til han.

137. Skrivefeil i boka er retta frå kjå til hjå.

138. Skrivefeil i boka er retta frå os til oss.

139. Skrivefeil i boka er retta frå vi til vil.

140. Hadde hjå seg eit fylgje av menner.

141. Grekarkeisaren.

142. Framifrå stort og gildt kyrkjehus. Orde er framandt; soleis „Strasburgermünster.“

143. Skrivefeil i boka er retta frå Halgafell til Helgafell.

144. Nedmed Ljåskogar.

145. Skrivefeil i boka er retta frå eg til og.

146. Dauding, attergangar.

147. Spåkvinna.

148. Eit slag fint ty.

149. Sakramenti: nattverden og den heilage oljen.

nunununununununununununununununununu

Soga um Njål Torgeirson og sønerne hans

tutututututututututututututututututu

1.

DET var ein mann heitte Mord, som hadde tilnamnet Gigja. Han var son hans Sighvat hin raude og budde på Voll på Rangåvollom. Han var ein megtug hovding og ein stor målfylgjemann, og so kunnug i loven, at ingen dom tyktest vera lovleg dømd, når han ikkje hadde vore med. Han hadde ei dotter heitte Unn. Ho var ei ven kvinna, velvori og fin i alt sit lag; ho var haldi for å vera beste giftet på Rangåvollom.

No vik soga åt Breifjordsdalarne. Ein mann er nemnd Hoskuld; han var son hans Dala-Koll. Mor hans heitte Torgjerd; ho var dotter åt Torstein hin raude, som var son åt Olav hin kvite og sonarson åt Ingjald Helgeson. Mor hans Ingjald var Tora, dotter hans Sigurd orm i auga, son av Ragnar Lodbrok. Mor hans Torstein hin raude var Unn den grunnrike; ho var dotter åt Kjetil Flatnev, son hans Bjørn Buna, son hans Grim Herse frå Sogn. Hoskuld budde på Hoskuldstad i Laksådalen. Bror hans heitte Rut. Han budde på Rutstad. Han var sammødra med Hoskuld, men far hans var Herjolv. Rut var ein ven mann, stor og sterk, våpndjerv, men godtolug av seg, og vitug og klok som få, hagrådug ved venerne sine og godgjegna og vel sætande i store målemne.

Det var ein gong at Hoskuld gjorde lag for venerne sine. Rut, bror hans, var der, og han sat næst honom. Hoskuld hadde ei dotter heitte Hallgjerd. Ho leikte seg på golvet med nokre andre smågjentor. Ho var ven av åsyn og stor på vokster. Håret var fagert som silke og rakk til beltes. Hoskuld tala åt henne: «Kom hit åt meg,» sa han. Ho gjekk åt honom straks. Han tok henne under hoka og kysste henne. So gjekk ho att. Då sa Hoskuld til Rut: «Kva synest du um denna møyi? er ho ikkje fager, tykkjer du?» Rut tagde. Hoskuld tok det upp att ein gong til. Rut svara då: «Ho er vissa ven nok, og det kjem mange frami for di. Men det veit eg ikkje, kvar tjuv-augo er komne frå inn i ætti vår? Då vart Hoskuld harm, og det var grått millom brørne ei rid.

Brørne hennar Hallgjerd var Torleik, far til Bolle, og Olav, far til Kjartan og Bård.

2.

Det var ein gong at Hoskuld og Rut reid til Alltings. Der var det mykje folk. Då sa Hoskuld til Rut: «Det skulde eg ynskt, bror, at du hadde vilja teke den gode rådi og funne deg ei kona.» Rut svara: «Eg hev lenge havt det i tankarne, men det hev tykst meg vera tvent um med det. Men no vil eg gjera etter dit tykkje. Kvar skal me lya åt?» Hoskuld svara: «Det er mange hovdingar her på tinget og nok å velja imillom, men det er likevel ein staden eg hev tenkt skulde vera lugumt for deg. Gjenta heiter Unn og er dotter til den vise mannen Mord Gigja. Han er her på tinget, og ho er med, so du kan få sjå henne, um du vil.» Og dagen etter, då folk gjekk til logretten, fekk dei sjå nokre staseleg klædde kvinnor ved Rangæingabuderne. Då sa Hoskuld: «Der er Unn, som eg gat um åt deg; kva tykkjest du um henne?» «Vel,» seier Rut, «men ikkje veit eg, um me kan hava lukka saman.» So gjekk dei til logretten. Mård Gigja forde saker, som han var van, og sidan gjekk han heim til budi si. Hoskuld stod upp, og han og Rut gjekk åt budi hans Mord og inn. Mord sat inst inni budi. Dei helsa på honom. Han gjekk imot dei og tok Hoskuld i handi og sette honom jamsides seg, men Rut sat næst honom att. Dei tala mangt, men so kom Hoskuld på tal um erendi: «Eg vil målbera eit kjøp med deg; Rut vil verta mågen din og kjøpa dotter di, og eg skal ikkje spara på noko.» Mord svarar:

Eg veit, at du er ein stor hovding, men bror din kjenner eg ikkje til.» – «Meire til mann er han en eg,» seier Hoskuld. Mord mælte: «Du kjem til å gjeva mykje med honom; for Unn erver alt ettermeg.» – «Eg kan segja det med detsama,» seier Hoskuld. «Han skal eiga Kambanes og Rutstad og upp til Trondargil. Og so hev han kjøpskip i sigling.» Rut sa då til Mord: «Hugs på det og, bonde, at alt dette gjer bror min, for di han unner meg vel. Men vilde du tenkja på det, so ser eg helst, at du set fyre vilkåri.» Mord svara: «Eg hev tenkt yver dei. Ho skal hava seksti hundrad, og det skal aukast med ein tridjung i di jord; men fær de ervingar, då skal de hava helvti kvar dykk.»

Rut mælte: «Dessa kåri tek eg ved; lat os no taka vitne på det.» Sidan stod dei upp og handtokst, og soleis feste Mord si dotter Unn åt Rut. Gjestebodet skulde vera hjå Mord ein halv månad etter midsumar.

Både dei og Mord reid heim frå tinget. Brørne reid vestetter um Hallbjarnarvardarne. Då kom Tjostolv, son hans Bjørn Gullbere, ridande imot dei, og fortalde at det var kome inn eit skip i Kvitåosen. Øssur, farbror hans Rut, var med, og vilde at han skulde koma åt honom fyrste han kunde. Men då Rut høyrde det, bad han Hoskuld gjera fylgje ned åt skipet. Og so reid dei dit båe. Då dei kom åt skipet, fagna Rut Øssur, frenden sin, vel og venleg. Øssur bad dei inn i budi å drikka. Hestarne deira vart sala av, og mennerne gjekk inn og drakk. Rut mælte til Øssur: «No skal du, frende, rida med meg vestetter og vera hjå meg i vinter.» – «Det læt seg ikkje gjera,» seier Øssur; «eg hev å segja deg daudarordi hans Eyvind, bror din; han leidde deg til arvs etter seg på Gulating, men uvenerne tek arven, um du ikkje held deg fram.» – «Kva er no likast, bror?» seier Rut; «eg tykkjer detta vert vanskelegt, no eg hev dagfest brudlaupet.» Hoskuld mælte: «Du skal rida sudetter åt Mord og beda honom, at de gjer um avtala, slik at Unn, dotter hans, er fest i tri år. Men eg skal flytja varorne dine til skips.» Rut mælte: «No vil eg, at du tek mjøl og timber og anna, slikt som du tykkjer, av varorne. Han let henta hestarne sine, og so reid han sudetter, men Hoskuld reid heim. Rut kom austpå åt Rangåvollom til Mord og vart vel motteken. Rut fortalde som det var til, og bad Mord legja rådet sit ved. Mord spurde, kor mykje gods det var. Rut sa, at det var 2oo merker, um han fekk det alt. Mord mælte: «Mykje er det imot arven min, og du skal visst fara, um du vil.» Sidan gjorde dei um avtala, slik at Unn skulde sitja tri år i festet. No rid Rut åt skipet, og er der til des det er siglferdugt. Hoskuld førde til skips alt godset som Rut åtte. Alle rekneskaperne Rut hadde der vest, gav han Hoskuld til varveitsla, medan han var ute. Hoskuld reid heim. Lite seinare fekk Rut og dei bør, og dei siglde i hav. Dei var ute i tri vikor og kom åt ved Hernar på Hordaland, og siglde frå der aust til Viki.

3.

Harald Gråfeld rådde for Norig. Han var son hans Eirik Blodøks, son hans Harald Hårfager. Gunnhild heitte mor hans. Ho var dotter hans Øssur Tote. Dei budde aust i Kongehelle. No spurdest det, at eit skip var kome inn i Viki. Straks Gunnhild høyrde det, spurde ho etter, kva det var for islendingar som var på skipet. Det vart sagt henne, at styresmannen heitte Rut, og var brorson hans Øssur. Gunnhild mælte: «Eg veit vel erendi hans; han vil henta arven sin, men den hev ein som heiter Sote under hender.» Sidan kalla ho åt seg skosveinen sin – han heitte Øgmund – :«Eg vil senda deg nord i Viki å finna Øssur og Rut. Seg, at eg bed dei åt meg båe i vinter, og at eg vil vera ven deira. Og fer Rut etter mit råd, so skal eg sjå til med arvesaki hans og anna som han tek seg fyre med. Eg skal og hjelpa honom fram hjå kongen.» Øgmund fór og fann dei. Men straks dei fekk høyra, at han var sveinen hennar Gunnhild, tok dei imot honom på det likaste. Han bar fram erendi si i still. Sidan la dei yver sins imillom, Øssur og Rut, og Øssur sa til Rut: «So synest det meg, frende, at her er det berre eitt å gjera; for eg kjenner huglyndet hennar Gunnhild. Fer me ikkje til henne, so er ho god til å reka os ut or landet og taka godset vårt med ran; men fer me, so gjer ho all den æra av os som ho hev lova.» Øgmund for heim, og då han fann Gunnhild, fortalde han henne, korleis ferdi gjekk, og at dei vilde koma. Gunnhild mælte: «Det vontest eg; for Rut er ein klok mann og velvoren; men hav no augo med, når dei kjem til gards, og seg meg det.» Rut og dei fór aust til Kongehelle. Men då dei kom der, gjekk frendar og vener imot dei og fagna dei vel. Dei spurde, um kongen var der i byen. Det vart sagt dei, at han var der. Sidan møtte dei Øgmund. Han bar helsing frå Gunnhild, og det med, at for ordet si skuld vilde ho ikkje beda dei åt seg, fyrr dei hadde vore hjå kongen; – «det vart sjåande ut, som eg tykte slik mud i dei – men eg skal endå gjera dei beinkorne eg tykkjer og Rut skal vera djervmælt ved kongen og beda um rom i hirdi hans. – Og her er klædi som Gunnhild sender deg; i desse skal du ganga fram for kongen.» Sidan for Øgmund attende. Dagen etter mælte Rut til Øssur: «Lat os no ganga fram for kongen.» – «Gjerne det,» sa Øssur. Dei var tolv i fylgje, og det var venerne og frendarne deira. Dei kom inn i hallen, der som kongen sat ved drykken. Gjekk so Rut fyrst fram og helsa kongen. Kongen ansa vel på denne stasklædde mannen og spurde um namnet. Han nemnde seg. «Er du islending?» seier kongen. Han sa, at so var det. «Kva gjorde deg huga hit åt os?» – «Å få sjå dykkar stordom, herre, og so det, at eg hev ei stor arvesak her i landet, og eg treng hjelpi dykkar, skal eg få retten min.» Kongen mælte: «Kvar ein mann hev eg lova rett etter loven her i landet. Kva andre erender er det som førde deg hit?» – «Herre,» seier Rut, «eg vil beda um rom i hirdi og verta din mann.» Kongen tagde. Gunnhild mælte: «Det tykkjest meg, som denne mannen byd deg den største æra; var det mange slike i hirdi, so var den velsett.» – «Er han ein vitsam mann?» sa kongen. «Han er både vitsam og framsøkjen,» seier ho. «Eg ser von til, at mor mi vil du skal få det romet du bed um. Men heidren vår og landsskikken krev, at du kjem att um ein halv månad – då skal du verta min hirdmann – mor mi fær halda deg i kost so lenge, men kom so sidan åt meg.» Gunnhild mælte ved Øgmund: «Fylg dei åt husom mine og gjer dei god veitsla der.» Øgmund gjekk ut, og dei med honom. Han fylgde dei inn i ein steinhall. Der var det tjelda med dei fagraste utsauma tjelddukar. Der var og hogsætet hennar Gunnhild. Då sa Øgmund til Rut:

«No mun det sannast, som eg sa dykk um Gunnhild. Dette er hogsætet hennar, og her skal du setja deg, og du kjem til å halda dette romet, um ho so sjølv kjem.» Sidan stelte han vel med dei. Dei hadde ikkje lenge sete, fyrr Gunnhild kom. Rut vilde spretta upp og fagna henne. «Sit du,» seier ho, «du skal hava dette romet, so lenge du er hjå meg.» Sidan sette ho seg hjå Rut, og dei drakk. Og um kvelden sa ho:

«Du skal liggja i loftet hjå meg i natt; me tvo saman» «De skal rå,» sa han. Sidan gjekk dei til sengs saman, og ho læste att innantil straks, og dei sov der um natti. Um morgoen etter tok dei til å drikka att. Og all den halve månaden låg dei i loftet tvo-eine. Då mælte Gunnhild ved dei menner som der var: «De skal få bota med ikkje mindre en livet, um de gjet um dette med os.» Rut gav henne hundrad alner vadmål og tolv varefeldar. Gunnhild takka honom for gåvorne. Rut gjekk, men fyrst kysste han henne og takka henne. Ho bad honom vel fara. Dagen etter gjekk Rut fram for kongen med tretti menner og helsa på honom. Kongen mælte: «No vil du vel, Rut, at eg gjer som eg lova.» Og so gjorde han Rut til hirdmannen sin. Rut mælte då: «Kvar viser du meg til sætes?» – «Mor mi skal rå for det,» seier kongen. Sidan fekk ho honom eit med dei gjævaste sæti. Han vart hjå kongen og var vel vyrd.

4.

Um våren fekk han spurt, at Sote var faren sud til Danmark med arven. Då gjekk Rut til Gunnhild og fortalde henne det. Gunnhild mælte: «Eg skal gjeva deg tvo skip med mannskap, og med det den raustaste mann, Ulv Utvegjen – gjestehovdingen vår; men gakk likevel til kongen, fyrr du fer nokon staden.» Rut gjorde so, og som han kjem for kongen, so fortel han um ferdi åt Sote, og det med, at han etla seg etter. Kongen mælte: «Kor stor styrke hev mor mi hjelpt deg med?» Rut svarar: «Tvo langskip, og Ulv Utvegjen til hovding for mannskapets – «Det er det gagn i,» seier kongen, «men no vil eg gjeva deg tvo langskip til, og du kjem til å trenga all den hjelpi.» Sidan fylgde han Rut til skips og mælte: «Farast deg no vel.» Rut siglde sudetter med fylgjet sit.

5.

Det var ein mann heitte Atle. Han var son hans Arnvid i øystre Gautland. Han var ein stor hermann og låg ute aust i Logen med åtte skip. Far hans hadde halde att skatten for Håkon Adalsteinsfostre, og so flydde far og son til Gautland frå Jamteland. Atle var faren med fylgjet sit ut or Logen og ut gjenom Stokksund sud til Danmark, og låg nede i Øyrasund. Han var utlæg både hjå Danakongen og Sviakongen for manndråp og ran, som han hadde gjort i båe riki. Rut heldt sudetter åt Øyrasund. Som han kjem sør i sundet, ser han mange skip der. Då mælte Ulv: «Kva råd skal me no taka, islending?» – «Halda fram ferdi», seier Rut, «for det duger ikkje ufreista. Skipet mit og hans Øssur skal leggja fram fyrst, men du skal leggja fram som du tykkjer.» – «Sjeldan hev eg havt andre til skjold fyre meg,» seier Ulv, og han la skipet sit jamsides hans Rut, og dei heldt fram i sundet.

No ser dei som er i sundet, at det kjem skip imot dei, og dei seier Atle det. Han svarar: «Då vert det vel til gods å vinna. Lat tjeldi kasta av og alle mann bu seg oet snøggaste dei kan. Mit skip skal vera i midtens På skipom hans Rut rodde dei fram, og so snart som mål høyrdest imillom, stod Atle upp og mælte: «De fer uvarleg; ser de ikkje det er herskip i sundet? Elder kva heiter hovdingen dykkar?» – «Rut heiter eg,» seier han. «Kven tener du?» spør Atle. «Eg er hirdmannen hans Harald Gråfeld,» seier Rut. Atle mælte: «Lenge er det me frendar Hev vore mindre umtykte av Norigskongarne dykkar.» – «Dykkar ulukka er det,» seier Rut. «Det hev borest so til, møtet vårt,» seier Atle, «at ikkje skal du bera tidend frå di,» og fata eit spjot og skaut innpå skipet åt Rut, og den fekk bane som fyre vart. Striden tok til, men det gjekk seint å søkja skipet hans Rut. Ulv gjekk vel fram, anten so han skaut elder stakk, etter som det høvde til. Åsolv heitte stamnbuen hans Atle. Han sprang uppå skipet hans Rut og drap fire mann, fyrr Rut vart var di. Snur han seg då imot honom. Men då dei møtest, køyrer Åsolv spjotet i skjoldet hans Rut, men Rut hogg til Åsolv, og det vart banehogg. Detta såg Ulv og mælte: «Du høgg stort no, Rut, men du hev og mykje å løna Gunnhild fors – «Det sviv meg,» seier Rut, «at du mæler med feig munns No ser Atle ein berr hoggstad på Ulv og kastar eit spjot igjenom honom. No vart det eit hardt tak. Atle spring uppå skipet hans Rut og gjer rydigt ikring seg. Øssur snur seg imot honom og legg til honom, men fell att å bak sjølv; for det var ein som la til honom. Rut snur seg då mot Atle. Atle hogg med ein gong i skjoldet hans Rut og kløyvde heile skjoldet. Då fekk han eit steinkast yver handi, so han slepte ned sverdet. Rut tok sverdet og hogg unda Atle foten. Sidan gav han honom banehogg. Der fekk dei mykje god. Dei tvo beste skipi tok dei med seg og vart verande der ei litor rid.

Sote og fylgjet hans var siglde attende til Norig. Han gjekk i land ved Limgardssida, og der møtte han Øgmund, sveinen hennar Gunnhild. Øgmund kjenner honom straks og spør: «Kor lenge etlar du deg til å vera her?» – «Tri næter,» seier Sote. «Kvart etlar du deg av då?» sa Øgmund. «Vester til England,» seier Sote, «og då kjem eg aldri til Norig att, med ho Gunnhild råar. Øgmund fer åt Gunnhild; for ho og Gudrød, son hennar, var i veitsla nære ved. Øgmund fortalde, kva Sote etla seg til; men ho bad straks Gudrød fara med sama og taka livet hans. Gudrød fór straks, kom uventa på Sote, let honom leia på land og hengde honom, og tok godset og gav mor si det. Gunnhild fekk menner til å ferda det i land og aust til Kongehelle, og sjølv for ho dit.

Rut for attende den hausten og hadde fenge mykje gods. Han for straks til kongen og vart vel imotteken. Han baud dei av godset, slikt dei tykte, og kongen tok ein tridjung. Gunnhild fortel Rut, at ho hev teke arven og late drepa Sote. Han takka henne og gav henne det halve med seg.

6.

Rut var hjå kongen um vintren og var høgt heidra. Men då det tok til å vårast, vart han sturen og still av seg. Gunnhild såg det, og ein gong dei var tvo-eine, sa ho: «Er du hugsjuk, Rut?» – «Det er mælt,» seier Rut, «at det er illt for dei som i utlandet er alne». – «Vil du åt Island ?» seier ho. «Det vil eg,» sa han. «Eig du noko kvende der ute?» seier ho. «Det er ikkje so,» seier han. «Det hev då vore sagt meg for sant,» seier ho. Dei sa ikkje meir. Rut gjekk for kongen og helsa honom. Kongen mælte: «Kva vil du no, Rut?» – «Eg vil beda deg, herre, at du gjev meg orlov til Islands – «Er heidren din større der en her?» seier kongen. «Det er ikkje det,» seier Rut, «men det er so, at kvar fær gjera som det er fyrelaga.» Gunnhild mælte: «Det er reip med den rame å draga; men gjev honom orlov, so han fær fara som han helst vils Det var låk åring i landet, men kongen gav honom mjøl, so mykje han vilde hava. No laga han seg på Islandsferdi, og Øssur med honom. Då dei var ferduge, gjekk Rut å finna kongen og Gunnhild. Gunnhild leidde honom til eintal og sa: «Her er ein gullring eg vil gjeva deg,» og ho spende ringen på handi hans. «Mange gode gåvor hev eg teke imot av deg,» seier Rut. Ho tok kring halsen hans, kysste honom og sa: «Um eg eig so mykje vald yver deg som eg meiner, so legg eg deg det på, at du aldri skal magta å få viljen din med den kvinna på Island som du etlar deg til å eiga. Men du skal magta å fremja viljen din med andre kvinnor. Og no hev korkje eg elder du det godt; for du vilde ikkje tru deg åt meg til å segja alt. Rut log og gjekk burt. Sidan gjekk han til kongen og takka honom for di han hadde teke so hovdingslegt imot honom i alle måtar. Kongen bad honom vel fara, og sa at Rut var ein dugande mann og kunnug til å skikka seg vel millom hovdingar. Rut gjekk til skips og siglde i hav. Dei fekk god bør og kom inn i Borgarfjorden. Men straks skipet var landfast, reid Rut vestetter og heim, men Øssur var att og let rydja av skipet. Rut reid til Hoskuldstad. Bror hans tok vel imot honom, og Rut fortalde alt um ferderne sine. Rut sende ein mann åt Rangåvollom til Mord Gigja, og bad honom gjera ferdugt til gjestebods. Sidan reid brørne ned åt skipet, og Hoskuld fortalde honom um godset hans, og det hadde auka seg mykje, medan Rut var burte. Rut mælte: «Mindre vert løni, bror, en ho skulde vera, men eg vil gjeva deg det mjølet du treng til huset i vinter.» Sidan sette dei skipet på lunnar og stelte um det, men all vara førde dei vest åt dalom. Rut var heime på Rutstad til seks vikor fyre vinternæterne. Då gjorde dei seg ferduge, brørne og Øssur, til å fara åt gjestebodet hans Rut. Dei var seksti mann i fylgje. Dei reid til des dei kom åt Rangåvollom. Der var det alt kome ei mengd med gjestebodsfolk. Mennerne vart skipa til sætes på langbenken; kvinnorne på tverrpallen. Bruri var noko stur. Dei drakk gjestebodet, og laget gjekk godt. Mord greidde ut heimanfylgja åt dotter si, og Unn reid vestetter med Rut. Dei reid til des dei kom heim. Rut gav henne å rå alt innanhyses, og det likte alle. Men samlivet med Rut og henne var styrve, og soleis gjekk det framyver til vårs. Då det vårast, hadde Rut ei reisa å gjera i vestfjordarne til å henta inn for varorne sine. Men fyrr han for heimanfrå, tala Unn ved honom: «Etlar du deg til å koma att fyrr folk rid til tings? « – «Kva då?» seier Rut. «Eg vil rida til tings,» seier ho, «og finna far min.» – «Gjer det,» seier han; «eg skal vera med deg.» – «Det er og vel,» seier ho. Sidan får Rut heimanfrå og vest i fjordarne, og sette godset sit ut på renta, og kom so heim. Han gjorde seg; ferdug til tings og let alle grannarne rida med seg. Hoskuld og reid til tings. Rut mælte til kona si: «Hev du slik hug til å vera med no, som du let um fyrr, so gjer deg ferdug og ver med meg.» Ho gjorde seg fort ferdug, og so reid dei til des dei kom åt tinget. Unn gjekk til budi åt far sin, og han tok vel imot henne. Ho var hugtung, og då han skyna det, mælte han til henne: «Eg hev set deg med betre brage; kva er det som ligg på deg?» Ho tok på gråta, og svara ikkje noko. Då sa han ved henne: «Kva reid du til tings etter, nåar du korkje vil svara meg elder tru deg åt meg? Tykkjer du ikkje det er godt der vest?» Ho svara: «Eg skulde gjeve alle mine eigor til, at eg aldri var komi der.» Mord mælte: «Detta skal eg snart få greia på.» Han sende ein mann etter Hoskuld og Rut, og dei gjekk straks. Då dei kom til Mord, stod han upp, gjekk imot dei, fagna dei vel, og bad dei sitja. Dei sat lenge og godrødde. Då mælte Mord til Rut: «Kofor tykkjer dotter mi det er so illt der vest?» Rut mælte: «Lat henne segja det, um ho hev noko til målemne imot meg.» Men det vart ikkje noko bore upp imot Rut. Då let Rut spyrja etter hjå grannom sine og heimamennom, korleis han var imot henne. Dei gav honom eit godt lov, og sa at ho rådde i alle måtar som ho sjølv vilde. Mord mælte: «Heim skal du fara og vera nøgd som du hev det; for alle vitne gjeng meir med honom en med deg.» Sidan reid Rut frå tinget, og kona hans med honom; og det var vel med dei um sumaren. Men då det vintrast, vart det vandskar med samlivet deira, og det vart verre, di lenger det leid frametter. Då det vart våren, skulde Rut gjera ei reisa att for rekneskeperne sine, og lyste upp, at han ikkje vilde rida til Alltings det året. Unn sa ikkje stort um det. Rut for, då han var ferdug til det.

7.

No lid det frametter til tings. Unn tala ved Sigmund Øssurson, og spurde um han vilde rida med henne til tings. Han sa, han vide ikkje, um Rut, frenden hans, mislikte det. «Det er difor eg vender meg åt deg,» seier ho, «at du er den eg helst vil bjoda til det.» Han svara: «Eg skal setja det vilkåret, at du rid med meg vestetter att, og ikkje fer med noko fundr mot Rut elder meg.» Ho lova det. Sidan rid dei til tings. Mord, far hennar, var på tinget. Han tok imot henne overlag vel, og bad henne vera i budi hans, medan tinget varde. Ho gjorde det. Mord mælte: «Kva seier du meg um Rut, mannen din?»

Ho kvad ei visa:

Visst seier eg godt um gjæve

geirkvessande hovding,

der han med sanno syner

sjolvråden hug å eiga.

Men herferdsmannen er vorten

vildra av vonde magter;

di man eg um skjemde somdi

segja mangt eldaug tegja.

Mord vart still ved det og mælte: «Det er noko du ber på no, dotter mi, som du vil ingen annan skal vita en eg, og du trur visst meg best til å gjeva råd i målemnet dit.» Dei gjekk til samtals, der ingen kunde høyra kva dei talast ved. Då mælte Mord til dotter si: «Seg meg no alt som imillom dykk er, og lat ikkje noko tykkjast deg for vondt å segja.» – «So må det vel verta,» seier ho, og kvad tvo visor til, som på ein duld måte bar fram, kva som var i vegen. «Seg det greiare,» seier Mord. (Unn fortel no med beine ord, at Rut er so laga, at dei ikkje kan eigast ved, endå dei båe elles er som andre folk i all sin skapnad; han er forgjord). «Vel gjorde du,» seier Mord, «at du sa meg det. No skal eg gjeva deg eit råd som skal duga, um du kan føra det fram og ikkje venda på det i nokon måte: No skal du fyrst rida heim frå tinget; mannen din er alt heim komen og tek vel imot deg. Du skal vera blid imot honom og tala honom til lags, og då tykkjer han det er kome på god veg. Du skal ikkje syna nokon gråe. Men nåar det vårast, skal du gjera deg sjuk og verta sengjeliggjande. Rut tek ingen grun på sjukdomen din. Helder bed han alle dei andre å fara vel med deg. Sidan fer han og Sigmund vest i fjordarne og krev inn alt godset sit, og han vert burte verande lenge um sumaren. Men nåar folk rid til tings, og dei er ridne alle som vil fara, då skal du stå upp og segja folk til å fylgja deg. Og nåar du er fullt ferdug, skal du ganga burtåt sengi di med dei mennerne som er fylgjet dit. Du skal nemna vitne ved sengjestokken åt mannen din og segja deg skild ved honom med lovleg skilnad, soleis som du magtar å fremja det etter Alltings rett og ålmenn lov. Det sama skal du taka vitne på framanfor mannadøri. Sidan rid du burt. So rid du Laksådalsheii og åt Holtavardeheii – for dei leiter etter deg i Rutafjorden – og so rid du til des du kjem åt meg. Då skal eg sjå til med saki, og du skal aldri meir koma honom i henderne.»

No rid ho heim frå tinget. Rut var heim komen og tok vel imot henne. Ho tok det vel og var blid og etterlåtug. Samlivet deira var godt det halve året. Men då det vårast, vart ho sjuk og heldt sengi. Rut fór åt fjordom, og bad dei stella vel med henne. Som det lid innåt tinget, gjer ho seg ferdug til å fara burt, og gjorde i alle måtar so som det var fyresagt henne, og rid til tings sidan. Heradsmennerne leita etter henne, men fann henne ikkje. Mord tok vel imot henne, og spurde um ho hadde fare fram etter hans råd. «Eg hev ikkje vikt frå i noko,» seier ho. Han gjekk åt lovberget og kunngjorde lovlegt skilsmål med Unn og Rut. Detta var ei ny tidend for folk. Unn fór heim med far sin, og kom aldri der vest meir.

8.

Rut kom heim, og han rukka brunerne, då kona hans var burte; men han styrde seg vel, og han var heime det halvåret og rådførde seg ikkje med nokon um sit mål. Men sumaren etter rid han og Hoskuld åt Alltinget med eit stort fylgje. Då han kom på tinget, spurde han, um Mord Gigja var der. Det vart sagt honom, at han var der. Alle tenkte, at dei kom til å tala um målemnet sit, men det vart ikkje.

Ein dag, som folk gjekk åt lovberget, nemnde Mord seg vitne og lyste eigedomssak på Rut for dotter si, og rekna det ut til å vera nie hundrad i pengar. Han lyste det til utloga og utreidsla under tri marks bot. Han lyste i den fjorungsrett som saki skulde koma fram i etter loven; han lyste lovleg lysing i høyrande logn på lovberget. Men då han hadde tala, svara Rut:

«Denne saki åt dotter di søkjer du meir med pengegridd og hug til krangl en med godvilje og gjævskap. Men no skal eg koma med noko imot; for du hev ikkje det godset i hendom enno som eg fer med. Mæler eg difor, so alle dei er høyrande vitne som her på lovberget er, at eg stemner deg på holm. Skal då heile heimanfylgja stå, men eg set anna gods, jammykje, imot. Og den eig alt godset som vinn yver den andre. Men vil du ikkje slåst med meg, so hev du ikkje meir å krevja.» Då tagna Mord og la råd med venom sine um holmgangen. Då svara Jørund Gode: «Ikkje treng du taka os på råd i dette målet; for du veit, at um du slæst med Rut, so læt du både livet og godset. For honom stend det ikkje på; han er ein stor og før kar, djerv og heilhuga framfor andre menners Då gav Mord upp, at han ikkje vilde strida med Rut. Då vart det rop og ulæte på lovberget, og Mord fekk stor svivyrding av denne saki. Folk rid heim frå tinget. Hoskuld og Rut rid til Røykjardal og fer innum på Lunde. Der budde Tjostolv, son hans Bjørn Gullbere. Det hadde regnt mykje um dagen, so mennerne var vortne våte, og det var gjort upp langeld. Tjostolv bonde sat imillom Hoskuld og Rut. Det var tvo gutar som fór leikte seg på golvet – dei var der til uppfostrings – og det var ei vetlgjenta med dei og leikte seg. Gutarne var måluge og munnkåte; for dei var uvituge. Den eine sa: «No skal eg vera Mord og stemna frå deg kona di, og skulda på at du ikkje hev magta å gjera henne til viljes.» Den andre svara: «Eg skal vera Rut og kjenna frå deg alt krav på godset, um du ikkje torer slåst med meg.» Detta tok dei upp att nokre gonger. Då vart det stor lått på heimamennom. Hoskuld harmast, og slo til den guten som kalla seg Mord, med ein stav. Men staven råkte guten i andlitet, so det gjekk hol på. Hoskuld sa: «Laup ut, og spott ikkje med os.» Rut mælte: «Kom hit åt meg, du.» Guten gjorde so. Rut drog ein gullfingerring av handi si og gav honom og sa: «Gå no, men egl deg ikkje innpå nokon meir.» Guten gjekk, men sa det: «At du var so godærug, skal eg minnast støtt sidan. « Av dette fekk Rut eit godt ord. Sidan for dei vestetter og heim. Og med di er ho slut trætta med Mord og dei.

9.

No er det um det å fortelja, at Hallgjerd voks upp – dotter hans Hoskuld. Ho er den venaste kvinna av åsyn, stor på vokster, og difor var ho kalla langbr6k. Ho var fagerhåra, og so stort var håret, at ho kunde hylja seg med det. Ho var stortøk, men hardstælt. Tjostolv heitte fosterfar hennar. Han var ætta frå Sudrøyom. Det var ein sterk og våpnferdug mann, som hadde drepe mange, men ikkje bøtt med gods for nokon. Det var mælt, at han ikkje gjorde lyndet hennar Hallgjerd betre.

Det var ein mann heitte Torvald. Han var son hans Usviv og budde utpå Medalfellsstrand under fjellet. Han var i godt stand med gods og åtte dei øyarne som heiter Bjarnarøyarne; dei ligg ute i Breifjorden. Derifrå hadde han skrei og mjøl. Torvald var ein sterk mann og velseda, men noko brå i skaplyndet. Det var ein gong far og son rødde seg imillom, kvar Torvald skulde finna seg gifte. Men det var å skyna på honom, at det ikkje mange stader var godt nok. Då mælte Usviv: «Vil du fri åt Hallgjerd langbrok, dotter hans Hoskuld?» – «Henne vil eg fri åt,» seier han. «Det er ikkje mykje samhovelegt,» sa Usviv; «ho er storfellt, og du er hardlynd og sjølvstiv.» – «Der vil eg likevel høyra åt,» seier han, «og det nyttar ikkje å vilja få meg frå dis – «Du hev og mest å våga,» seier Usviv. Sidan fdr dei friarferd og kom åt Hoskuldstad og vart vel fagna. Dei tala um erendi si straks og bar fram friarmålet. Hoskuld svarar: «Eg kjenner dykk og dykkar stand. Men eg vil ikkje dylja for dykk, at dotter mi er hard til sinns; men kor ho ser ut, og korleis ho skikkar seg, kan de sjølve sjåas – «Set du kåri,» seier Torvald, «ikkje skal skaplyndet hennar stå i vegen for kjøpets Sidan tala dei av um kjøpet, utan at Hoskuld spurde dotter si um det – for han hadde hug til å gifta henne – og dei sameintest i alle måtar. So rette Hoskuld handi fram, og Torvald tok henne og feste seg Hallgjerd, og reid heim, då det var gjort.

10.

Hoskuld fortalde Hallgjerd kjøpet. Ho mælte: «No hev eg fenge vissa for det, som eg lenge hev ottast, at du ikkje hev halde so av meg som du jamnan sa, nåar det ikkje tyktest deg vera so mykje verdt som å tala ved meg um dette målet. Og ikkje tykkjer eg denna avtala gjev so gjævt eit gifte som det de hev lova meg.» Og det var å merka på alt, at ho tyktest vera vangjevi. Hoskuld mælte: «Ikkje mæter eg storlætet dit so mykje, at det skal stå i vegen for mine avtalor, og eg skal rå, ikkje du, um noko skil os.» – «Storlåtne er de frendar, og det er ikkje undarlegt, at eg hev noko av det,» sa ho og gjekk. Ho gjekk åt Tjostolv og seier honom, kva som tiletla var, og var hugtung. Tjostolv mælte: «Gjer deg glad att; du kjem til verta gift ein gong til, og då vert du spurd; for eg skal alle stader gjera etter dit tykkje, so nær som der far din elder Rut er med.» Dei tala ikkje meir um det. Hoskuld laga ferdugt til gjestebods og reid for å bjoda gjester. Han kom til Rutstad og kalla Rut til samtals med seg. Han gjekk ut, og dei talast ved. Hoskuld fortalde honom alt um kjøpet og bad honom til gjestebods, «og eg hadde ikkje vilja du skulde taka det ille, at eg ikkje tala åt deg, fyrr eg gjorde kjøpmålet av. «Det tykkjest meg best, ikkje å hava noko med det,» seier Rut; «for dette vert ingen til heppa, korkje honom elder henne. Men eg skal koma åt gjestebodet, tykkjer du det er nokon heidr i det.» – «Det tykkjer eg visst,» seier Hoskuld og reid so heim. Usviv og Torvald og bad i hop folk, og det vart ikkje bedt færre en hundrad. Ein mann er nemnd Svan. Han budde i Bjarnarfjorden på ein gard som heiter Svanshol. Svan var overlag mangkunnug. Han var morbror hennar Hallgjerd. Han var ein rangvis mann og ill eiga ubytt med. Honom bad Hallgjerd til gjestebods og sende Tjostolv etter honom. Han reiste, og det vart venskap med dei straks. No kjem folk til gjestebods. Hallgjerd sat på pallen og var overlag gladværug. Tjostolv gjekk og tala ved henne alt som tiast, og stundom ved Svan, so folk la merke til so mykje dei hadde å tala. Veitsla gjekk godt. Hoskuld løyste ut alt godset hennar Hallgjerd med den beste greiskap. Sidan mælte han til Rut: «Skal eg leggja fram nokre gåvor?» Rut svara: «Du fær tid nok til å øyda godset dit for Hallgjerd; lat det vera med det som er.»

11.

Torvald reid heim frå gjestebodet, og kona hans med honom, og han Tjostolv. Han fylgde hesten hennar, og dei tala støtt. Usviv veik burtåt sonen sin og mælte: «Likar du vel giftet? hell korleis gjekk samrøa med dykk?» – «Vel,» seier han, «ho kunde ikkje blidare vera imot meg. Og det kan du sjå merke på; ho lær for kvart ords – «Eg tenkjer låtten hennar ikkje er so god som du meiner,» seier Usviv; «men det kjem sidan til å røynasts Dei reid til des dei kom heim. Um kvelden sat ho hjå mannen sin, men gav Tjostolv sæte næst seg innanfor. Det var styrve med Tjostolv og Torvald; det var ikkje vidare dei talast ved, og soleis gjekk vintren framyver. Hallgjerd var fengsam og stortøk. Ho fekk i hop frå nærast ikring, det andre åtte des meir, og glata burt alt. Men då det vårast, vart det buskort; det vanta både mjøl og skrei. Hallgjerd tala åt Torvald og sa: «Ikkje treng du sitja fyre no; det vantar både mjøl og skrei i husets Torvald mælte: «Ikkje rådde eg mindre til husan no en me er vane med, og det plar rekka langt framyver sumaren.» Hallgjerd mælte: «Ikkje sæter eg det, um de hev svelt dykk rike, du og far din.» Då vart Torvald vond og la til henne i andlitet, so ho blødde, gjekk frå henne og fekk huskararne med seg, og dei drog fram ei skuta, som dei gjekk uti åtte mann, og rodde utetter åt Bjarnarøyom. Der tok han skrei og mjøl.

No er det å segja um Hallgjerd, at ho sat ute og var uvel. Tjostolv gjekk burtåt henne, og såg at ho var såra i andlitet, og mælte: «Korleis er du vorti so ille avreidd?» – «Torvald, mannen min, valda det,» seier ho. «Du var for langt av, um du bryr deg noko um meg.» – «Eg visste det ikkje,» seier han, «men dette skal eg hemna.» Sidan gjekk han ned i fjøra og skauv ut ein seksrøings båt. I handom hadde han en stor oks med jarnreiva skaft, som han åtte. Han stig uti båten og ror utigjenom åt Bjarnarøyom. Og som han kom der, var dei rodde frå der att, so nær som Torvald og kararne hans. Han heldt på lesste skuta, og mennerne hans bar utpå. Tjostolv kom med det sama, og sprang uppi skuta og tok i med honom, og mælte: «Du er låk til dessa; veik og uhendug.» Torvald mælte: «Meiner du å gjera det betre?» – «Det er ikkje den ting som ikkje eg gjer betre en du,» seier Tjostolv, «og den kvinna er ille gift som du eig, og stutt skal samlivet dykkar vera.» Torvald fata eit handsaks som var der, og legg til Tjostolv. Tjostolv hadde teke øksi si på oksli, og hogg imot, og råkte handi hans Torvald, so armen brotna, og sakset datt ned. Tjostolv hadde upp att øksi andre gongen og hogg Torvald i hovudet, so han døydde straks.

12.

Då kom dei ovantil med byrdom, mennerne hans Torvald. Men Tjostolv var snarrådig. Han hogg tvihendes til åt eit bord i båten, so det rivna gjenom tvau rom, og flaug so i båten sin. Men på skuta stod kolblåe sjøen inn, og ho sokk med heile ladningi. Der sokk det og, liket hans Torvald, og fylgjet hans kunde ikkje sjå, kva det var gjort ved honom, men det visste dei, at han var daud. Tjostolv rodde inn yver fjorden, men dei ynskte honom alt som ilit var. Han svara ikkje, men rodde til des han kom heim – drog inn båten og gjekk inn på tunet og heldt upp øksi, og den var overlag blodut. Hallgjerd var ute og mælte: «Blodut er øksi di; kva vinna hev du no vore på?» – «No hev eg gjort åt,» seier han, «so du skal verta gift ein gong til.» – «Daud seier du meg Torvald då,» seier ho. «So er det,» seier han, «og sjå no du ut ei råd for meg.» – «Det skal eg gjera,» seier ho; «eg vil senda deg nord i Bjarnarfjorden åt Svanshol, og Svan tek imot deg med båe handom. Og han er so mykje til mann for seg, at der tek ingen deg.» Han sala ein hest han åtte, steig upp og reid nord i Bjarnarfjorden åt Svanshol. Svan tok imot honom med båe handom og spurde tidend. Tjostolv sa honom dråpet på Torvald, og korleis det var tilgjenge. Svan mælte: «Slikt kallar eg menner, som ikkje kvier seg for det som er vågsamt. Og det skal eg lova deg, at um nokon søkjer deg her, so skal dei få den største skam av det.»

No er det å fortelja frå der Hallgjerd er, at ho byd Ljot hin svarte, frenden sin, sala hestarne og fylgja, seg, «eg vil heim åt far min,» seier ho. Han lagar seg til ferdi. Hallgjerd gjekk åt kistorne sine, læste upp, og kalla åt seg alle i huset og gav dei nokre gåvor alle saman. Og dei tykte det var stuslegt etter henne alle. Ho reid til des ho kom åt Hoskuldstad. Far hennar tok vel imot henne; for han hadde ingen tidend spurt. Han sa: «Vofor var ikkje Torvald med deg?» Ho svara: «Han er daud.» Hoskuld mælte: Tjostolv hev vel valda det?» Ho sa, at so var det. Hoskuld mælte: «Det ber nok til å ganga som Rut sa, at det dreg store uheppor etter seg, dette kjøpet; men det batar ingen ank for vondt som er vorte.»

No er å segja um fylgjet hans Torvald, at dei bidde til des det kom eit skip ut på øyi. Dei fortalde um dråpet på Torvald og bad um båt til lands. Det fekk dei straks, og rodde i land på Røykjarnes, fann so Usviv, og sa honom um det som hendt var. «Vonde råd dreg vondt etter,» seier han. «Og eg ser, korleis alt er tilgjenge: Hallgjerd hev sendt Tjostolv til Bjarnarfjorden, og sjølv er ho ridi heim til far sin. Me skal sanka folk og setja etter honom dit.» Dei so gjorde, sende etter folk – det var godt etter di – og rid so til Steingrimsfjorden og til Ljotådalen og Selådalen, derfrå til Bassastad, og so yver halsen til Bjarnarfjorden.

No tok Svan til ords og geispa svært: «No søkjer dei åt, fylgjorne hans Usviv.» Då spratt Tjostolv upp og greip øksi si. Svan mælte: «Ver med meg ut; det skal ikkje so stort til.» Dei gjekk ut båe. Svan tok eit geiteskinn, sveivde det yver hovudet på seg og mælte: «Skodd og skræmor og store vidunder åt alle dei som etter deg søkjer!»

No rid dei yver halsen, Usviv og fylgjet hans. Då kom tjukke skodda på dei. Usviv mælte: «Dette valdar Svan, og det vøre vel, um det ikkje fylgjer meir i Ut.» Lite etter vart det Kasta slikt eit myrker fyre augo på dei, at dei såg ikkje. Dei datt av og tapte burt hestarne sine, og fór ned i myrarne, og sume kom burti skogen, so dei heldt på fanga skade, og våpni sine tapte dei av seg. Då mælte Usviv: «Kunde eg finna att hestarne og våpni mine, so vilde eg venda att.» Og ikkje fyrr var det sagt, so vart det so dei såg noko, og fann att hestarne sine og våpni. Då var det mange som eggja til å freista att, og det vart gjort; men so var det straks det same underet upp att. Og soleis gjekk det tri gonger. Då mælte Usviv: «Um ferdi ikkje er god, so skal me no venda att. No skal me freista noko anna. Eg hev helst hug på å fara til Hoskuld, far hennar Hallgjerd, og beda honom um sonarbot; der sømd er inne, er det sømd å ventas Sidan reid dei til Breifjordsdalen, og det er ikkje noko um ferdi deira å segja, fyrr dei kom til Hoskuldstad. Hoskuld var heime, og Rut, bror hans, var der. Usviv bad dei ut. Dei gjekk ut båe og helsa Usviv, og sidan tala dei saman. Hoskuld spurde Usviv, kvar han kom frå. Han hadde leita etter Tjostolv, seier han, men ikkje funne honom. Hoskuld sa, at han var fulla komen til Svanshol, «og det er ikkje for alle å søkja honom der.» – «For di er eg her komen,» seier Usviv, «at eg vilde beda deg um sonarbot.» Hoskuld svara: «Ikkje drap eg son din, og ikkje valda eg honom bane; men eg undrast ikkje på, at du gjerne vil hava noko.» Rut mælte: «Nær er nosi augo, bror; og det er naudsynlegt å gjera ende på eit illt ord og gjeva honom bot for son hans og retta på saki åt dotter di. Det er det einaste som er å gjera, so dette snakket kan verta burte att. For det er betre, di mindre det talast um dette.» Hoskuld mælte: «Vil du mekla i målet?» – «Det vil eg,» seier Rut, «og eg skal ikkje halda deg unda i avgjerdi; for um sant skal segjast, so hev dotter di valda honom bane.» Då sette Hoskuld seg ned bloande raud og tagde ei rid. Men so reiste han seg og mælte til Usviv: «Vil du handsala meg, at saki fell ned?» Usviv stod upp og mælte: «Ikkje er det jamnt bytt, at bror din meklar. Men du hev synt deg so manndomsam i denne saki, Rut, at eg trur deg til det.» So tok han Hoskuld i handi, og dei vart soleis samde, at Rut skulde gjera det av, og segja fram avgjerdi si, fyrr Usviv fór heim. Rut gjorde det og sa: «For dråpet på Torvald set eg tvo hundrad i sylv;» – det tyktest vera god mannebot den tidi – «og det skal du gjera ut straks, bror, og greia det vel av handom.» Hoskuld gjorde so. Då mælte Rut til Usviv: «Eg vil gjeva deg ei god kappa, som eg hadde med hit ut.» Han takka for gåva, og var glad for at det gjekk so, og fór heim. Lite seinare kom dei dit, Hoskuld og Rut, og skifte det godset som der stod saman etter Torvald og Hallgjerd. – Dei og Usviv vart vel sameinte um det – og brørne fór heim med godset. Usviv er no ute or soga. Hallgjerd bad Hoskuld, at Tjostolv skulde få fara heim. Hoskuld gav henne javyrde på det – og det var lenge det gjekk eit ymist ord um dråpet på Torvald. Godset hennar auka seg og vart mykje.

13.

Tri brørar er nemnde i soga. Ein heitte Torarin,. den andre Rage, og den tridje Glum. Dei var sønerne hans Oleiv Halte. Dei var i stor vyrnad og rike. Torarin hadde kjenningsnamnet Ragebror. Han hadde lovsegjingi etter Ravn Høingson og var ein overlag veltenkt og vitug mann. Han budde på Varmaløk, og dei brukte i hop, han og Glum. Glum hadde vore lenge i kjøpmannsferder. Han var stor på vokster, sterk og fridleitt. Rage, bror deira, var ein stor dråpsmann. Desse brørne åtte Engøy og Laugarnes sudpå. Ein gong Glum og Torarin talast ved, spurde Torarin, um han etla seg på utferd no, som han var van. Han svara: «Eg hev etla meg til å slutta med kjøpferdom.» «Kva hev du då i hugen? « seier Torarin; «vil du taka deg ei kona?» – «Det vilde eg, « sa Glum, «um eg fekk det vel laga.» Då rekna Torarin upp dei ugifte kvinnorne som var i Borgarfjord, og spurde um han vilde hava nokor av dei, «so skal eg vera med deg,» seier han. Han svara: «Det er ingor av desse eg vil hava.» «Seg meg då, kven det er du vil hava,» seier Torarin. Glum svara: «Um du vil vita det, so heiter ho Hallgjerd og er dotter hans Hoskuld vest i Dalom.» – «Då er det ikkje no som mælt er,» seier Toranin: Ein vitrast av annan mans skade. Ho vart gift med ein, og honom rådde ho bane.» Glum sa: «Det er ikkje rimelegt, at det gjeng slik uheppa yver henne ein gong til. Og det veit eg visst, at ho råder ikkje meg bane. Og um du vil unna meg ei æra, so rid med meg til å beda um henne. Torarin mælte: «Det er ikkje noko å gjera ved det; det må fram ganga som tiletla er.» – Det var ofte at Glum kom inn på dette ved Torarin. Men han heldt seg lenge unda. Men endeleg vart det so, at dei samla seg menner og reid vest i dalarne og kom åt Hoskuldstad, tjuge i fylgje. Hoskuld tok vel mot dei, og dei vart der um natti. Men tidleg um morgoen sende Hoskuld bod etter Rut, og han kom straks. Hoskuld var ute, då Rut reid til gards. Hoskuld seier Rut, kva for menner som var komne. «Kva kan dei vilja?» sa Rut. «Dei hev ikkje bore upp noko erend åt meg enno,» so Hoskuld. «Det er likevel deg dei hev erend åt,» seier Rut; «dei vil beda um Hallgjerd. Men kva vil du svara?» – «Kva tykkjer du er rådlegast?» sa Hoskuld. «Vel skal du svara, men segja um både dygdi og udygdi hennar,» seier Rut. Medan brørne stod og tala, kom gjesterne ut. Hoskuld og Rut gjekk imot dei. Rut fagna vel Torarin og bror hans. Sidan gjekk dei til samtals alle saman. Torarin mælte: «Eg er komen hit med bror min, Hoskuld, i det erend å beda um Hallgjerd, dotter di, for honom. Og det skal du vita, at han er ein gjæv mann.» – «Eg veit det, at de brørne er gjæve menner og høgt i vyrnad,» seier Hoskuld; «men eg vil segja dykk, at eg stod fyre giftet hennar ein gong fyrr, og då vart det til stor ugjæva for os.» Torarin svarar: «Ikkje vil me lata det stå i veg for kjøpet; for det gjeng ikkje eitt yver alle. Dette kan verta vel, um det fyrre gjekk ille. Og so var det fulla Tjostolv som var mest valdand i det.» Då mælte Rut: «Eit råd vil eg gjeva dykk – so framt de ikkje vil lata stå i vegen for giftet det som fyrr hev vore med Hallgjerd – og det er, at Tjostolv ikkje vert med henne sudpå, um dette vert noko av, og aldri er der meir en tri næter, med mindre Glum vil det, og han kan drepa honom ubøtt, um han er lenger. Glum eig rett til å lova honom å vera lenger, men ikkje er det mit råd. Og so skal det ikkje farast åt no som sist, at det ikkje vert sagt henne. Ho skal vita alt dette kjøpmålet, sjå Glum og rå sjølv, um ho vil hava honom elder ikkje – då hev ho ikkje andre å skulda, um det ikkje vert vel. Alt skal sviklaust vera.» Torarin mælte: «Det er no som det jamleg plar vera, dine råd gagnar best.» Det vart sendt bod etter Hallgjerd, og ho kom. Det var og tvo kvinnor med henne. Ho hadde blå kåpa yver seg og raud skariatskjole under og sylvbelte um seg. Håret låg nedyver på båe sidor åt bringa, og ho hadde slege det under beltet på seg. Ho sette seg millom Rut og far sin. Ho helsa alle med gode ord, tala greitt og godt for seg, og spurde um tidend. Sidan var ho tagalt. Glum mælte: «Me hev tala ved far din um eit kjøp, eg og Torarin, bror min, at eg kunde få deg, Hallgjerd, um det er din vilje som deira. Og som ei gjæv og gild kvinna må du no segja frå, um det er etter din hug; men hev du ingen hug på dette kjøpet, so vil me ikkje tala meir på det.» Hallgjerd mælte: «Eg veit, at de brørar er gjæve menner, og at eg kjem til å verta mykje betre gift no en fyrr. Men vita vil eg, kva de hev tala av, og kor langt de er komne i målet. Men eg tykkjest nok sjå det på deg, at eg kunde koma til å halda av deg, um elles huglyndet vårt høver i hop.» Glum sa henne alt som avtala var, og veik ikkje frå i noko, og spurde so Hoskuld og Rut, um han tok rett uppatt. Hoskuld sa, at so var det. Hallgjerd mælte då: «So vel hev de stelt det for meg i denne saki, du far og du Rut, at eg vil gjera etter dykkar råd og lata avtala standa, soleis som de hev gjort henne.» Då mælte Rut: «Då tykkjer eg det er best, at me, Hoskuld, nemner vitne, og at Hallgjerd fester seg sjølv, um lovmannen finn det rett.» – «Rett er det,» seier Torarin. Sidan vart det sett takst på godset hennar Hallgjerd; Glum skulde setja jamnt imot, og dei skulde eiga helvti kvar. Glum feste seg då Hallgjerd, og brørne reid sudetter og heim. Men Hoskuld skulde gjera gjestebodet. No er det stilt, til des folk rid til gjestebods.

14.

Brørne fekk seg stort fylgje til veitsla og hadde utvalde folk. Dei reid vest åt dalom og kom til Hoskulstad, og der var det mykje folk kome fyre. Hoskuld og Rut skipa folket til sætes på eine benken, brudgomen på den andre. Hallgjerd sat på pallen og skikka seg vel. Tjostolv gjekk ylmdest og bar oksi høgt, men det var ingen som lest sjå det. Men då gjestebodet var slut, fór Hallgjerd med sudetter. Då dei kom sud til Varmaløk, spurde Torarin, um ho vilde taka ved hushaldet. «Eg vil ikkje det,» sa ho. Hallgjerd agta seg vel den vintren, og dei likte henne ikkje ille. Men um våren tala brørne um eigedomarne sine, og då mælte Torarin: «Eg vil de skal setja bu i Varmaløk; for det ligg laglegast for hand åt dykk. Men eg vil fara sud til Laugarnes og bu der. Engøyi vil me eiga i hop.» Glum tykte det sama. Torarin fór sud i bygderne, og dei var att. Hallgjerd feste seg folk. Ho var storgjæv og fengsam. Um sumaren fekk ho eit gjentebarn. Glum spurde henne, kva gjenta skulde heita. «Ho skal heita Torgjerd etter farmor mi; for ho var ætta frå Sigurd Fåvnesbane på farssida.» Gjentebarnet vart aust med vatn og fekk det namnet. Ho voks upp der og vart lik mor si. Dei levde godt i hop, Glum og Hallgjerd, og soleis gjekk det frametter ei rid. Den tidendi spurdest nordantil frå Bjarnarfjorden, at Svan var rodd ut på fiske um våren; men det kom slikt eit austanver på dei, at dei dreiv inn på Veidelausa og sette til der. Men dei fiskarane som var i Kaldbak, tykte at han gjekk inn i Kaldbakshorn og vart vel imotteken der. Men sume sa imot di, og sa det var ikkje so. Men det visste alle, at han fanst ikkje korkje levande elder daud. Då Hallgjerd spurde det, tykte ho det var stor skade etter morbror sin. Glum bad Torarin skifta gardarne; men Torarin sa han vilde ikkje det; «men seg henne Hallgjerd, at um eg lever lenger en du, so etlar eg meg til å hava Varmaløk.» Glum sa Hallgjerd det. Ho svara: «Det er ikkje meir en rimelegt av os mot honom.»

15.

Tjostolv hadde slege huskaren hans Hoskuld, og so jaga Hoskuld honom frå seg. Han tok hesten sin og våpni sine og mælte tit Hoskuld: «No reiser eg av og kjem aldri att.» – «Det er god logn etter deg,» seier Hoskuld. Tjostolv reid til des han kom åt Varmaløk. Han vart vel imotteken av Hallgjerd og ikkje ille av Glum. Han sa Hallgjerd, at far hennar hadde jaga honom, og bad henne sjå til med seg. Ho sa ho kunde ikkje lova honom noko verande der, fyrr ho hadde tala med Glum. «Gjeng det vel med dykk?» sa han. «Me held mykje av einannan,» seier ho. Sidan gjekk ho til tals med Glum, la armen kring halsen hans og mælte: «Vil du gjera etter bøni eg vil beda deg?» – «Eg skal gjeva deg det, er det deg sømd i det,» seier han; «kva er det du vil beda um?» Ho mælte: «Tjostolv er jaga av der vest, og eg skulde ynskja, at du vilde lova honom å vera her; men eg vil ikkje taka det tvert, er du lite um dets Glum mælte: «Då du er so snill, so skal eg gjera etter deg i dette. Men seg honom det, at han skal fara sin veg, tek han seg noko illt tils Ho gjeng åt Tjostolv og seier honom det. Han svarar: «Du er snill, som eg venta meg dets So vart han der, og han heldt seg i skinnet ei stund. Men som det leid på, so var det som han skjepla alt. Det var ingen som gjekk fri honom, so nær som Hallgjerd. Men ho tok aldri under med honom, nåar han tokst med andre. Torarin tala åt Glum, bror sin, for di at han let Tjostolv vera der, og sa det kom til å henda gale, som det fyrr hadde gjort, um han vart verande der. Glum svara vel på det, men gjorde etter sit eige tykkje.

16.

Det var ein haust at det var vondt for folk å få att sauerne sine. Glum vanta det mange gjeldverar. Då mælte Glum til Tjostolv: «Gakk til fjels med huskarom mine og sjå åt, um de finn nokon av sauoms «Det høver meg so lite å gå på saueleiting,» sa Tjostolv. «Det er nok berre det, at eg vil ikkje gå i faret åt trælom dine. Men gakk med sjølv, so skal eg vera med degs Dette kom dei til å ordrekast hardt um. Hallgjerd sat ute; det var godt ver. Glum gjekk burtåt henne og mælte: «Det hev vore stridt med meg og Tjostolv, og det vert ei stutt stund me tvo vert buande saman;» og han sa henne, korleis ordi hadde falle. Hallgjerd heldt med Tjostolv, og det vart skift mange stride ord med dei. Glum slo til henne og mælte: «Eg vil ikkje tennast med deg lenger,» og gjekk so burt. Ho elska honom mykje, og ho kunde ikkje stagga seg, men storgret. Tjostolv gjekk åt henne og sa: «Såart er du medfari, og slikt skulde ikkje vera oftare.» – «Ikkje skal du hemna dette,» seier ho, «elder leggja deg noko frami, korleis det so gjeng med os.» Han gjekk frå henne og kaldflein.

17.

Glum sette mennerne sine til å vera med seg på ferdi. Tjostolv og gjorde seg ferdug og gav seg med. Dei fór upp søre Røykjardalen, og upp ved Baugagilet og upp åt Tverrfell. Der skilde flokken seg – sume fór i Skorardalsleitet, men sume sende Glum sudetter åt Sulnefjellom, og alle fann dei mykje sau. Det råkte so til, at dei vart tvo-eine, Glum og Tjostolv. Dei gjekk sudetter frå Tverrfell og fann nokre skjerre sauer der, som dei jaga nordetter mot fjellet. Men sauerne sette upp på fjellet for dei. Dei skjente kvar på annan, og Tjostolv sa ved Glum, at det var ikkje anna han dugde til en å liggja og velta seg med henne Hallgjerd. Glum mælte: «Vondt fylgje er ein kvitt, hev ein det ikkje heimantil. Skal eg taka skarvord av deg, rekande træl som du er!» Tjostolv mælte: «Det skal du verta var, at eg er ingen træl; eg vik ikkje for deg i noko.» Då vart Glum sint og hogg til Tjostolv med sakssverdet, men han kasta øksi imot, so hogget kom i feten og beit inni tvo finger langt. Tjostolv hogg imot med oksi, og ho kom i oksli og kløyvde sund akslebeinet og kragebeinet, so han blødde inn. Glum greip Tjostolv med andre handi so hardt, at han reis overende. Men Glum kunde ikkje halda taket, for dauden sette på honom. Tjostolv gøymde liket med stein, og tok av honom ein gullring. Han gjekk til des han kom åt Varmaløk. Hallgjerd var ute, og såg at øksi hans var blodut. Han kasta burtåt henne gullringen. Ho mælte: «Kva tidend ber du? Hell kofor er øksi di blodut?» Han svara: «Ikkje veit eg, kva du no tykkjer; eg ber deg daudarordet hans Glum.» – «Du valda fulla det?» seier ho. «So er det,» seier han. «Ikkje er du burte i Ieiken,» sa ho med ein lått. Han mælte: «Kva råd ser du for meg no?» – «Far åt Rut farbror,» seier ho, «so finn han ut eitkort åt deg.» – «Ikkje veit eg,» seier Tjostolv, «um det er gagnråd, men eg skal fara etter dine ord i dette med.» Tok han so hesten sin og reid, og stadna ikkje fyrr han kom åt Rutstad um natti. Han bind hesten sin bak husi – gjeng so framåt døri, slær eit tungt slag på den, og gjeng so nordum husi. Rut hadde vore vaken; han kipte på føterne eit par høge sko, hadde på seg trøya og tok eit sverd i handi. Han reiva ei kappa kring vinstre handi og uppyver armen på seg. Mennerne vakna ved det at han gjekk ut. Han gjekk nordum veggen og såg ein stor mann stod der, og kjende honom, at det var Tjostolv. Rut spurde, kva som var på ferde. «Eg seier deg dråpet på Glum,» seier Tjostolv. «Kven valda det?» – «Eg drap honom,» seier Tjostolv. «Kofor reid du hit?» seier Rut. «Hallgjerd sende meg åt deg,» seier Tjostolv. «Ikkje er det ho som valda dette då,» seier Rut, og drog sverdet. Detta såg Tjostolv og vilde ikkje vera seinast, men hogg til Rut straks. Rut kasta seg unda hogget og slo til flatsida på øksi med vinstre handi, so tverrbrått, at øksi dreiv ut or handom på Tjostolv. Rut hogg med høgre handi til foten på Tjostolv ovan kneet, og flaug til og støytte honom overende med det sama. Tjostolv fall att å bak; foten hekk berre so vidt i hop. Då hogg Rut honom i hovudet, og det vart banehogg. Då kom dei ut, kararne hans Rut, og såg kor det var gjenge. Rut let dei føra Tjostolv burt og gøyma liket hans. Sidan fór Rut åt Hoskuld og sa honom dråpet på Glum og på Tjostolv. Han tykte det var stor skade etter Glum, men han takka Rut for dråpet på Tjostolv. – No er det å fortelja, at Torarin Ragebror spør enden åt Glum, bror sin. Rid han so sjølv tolvte vester åt Dalom og kom åt Hoskuldstad. Hoskuld tok imot honom med båe handom, og han vart der um natti. Hoskuld sende bod etter Rut med sama, at han skulde koma dit, og han kom straks. Dagen etter tala dei mangt um dråpet på Glum. Torarin mælte: «Vil du bøta meg noko for bror min; for eg hev mist mykje.» Hoskuld svara: «Ikkje drap eg bror din, og ikkje rådde dotter mi honom bane; « og straks Rut fekk det å vita, so drap han Tjostolv.» Då tagna Torarin, og tykte målemnet vart vandslegt. Rut mælte: «Lat os gjera ferdi hans god – han hev vissseleg mykje mist – so vil folk segja det var vel gjort. Me gjev honom gåvor, og han er vår ven alle dagars Og so vart gjort; dei gav honom gåvor. Og han reid sudetter att. Han og Hallgjerd skifte bustad um våren – ho fór sud til Laugarnes, men han fór åt Varmaløk. Og Torarin er ute or soga.

18.

No er det um det å fortelja, at Mord Gigja vart sjuk og døydde, og det tyktest vera stor skade. Unn, dotter hans, tok all arven etter honon. Ho var då ugift att andre gongen. Ho var svært romhendt og lite umsynleg med buet sit. Lausøyra hennar vart ende, so ho åtte kje att anna en jord og kretur.

19.

Det var ein mann heitte Gunnar. Han var frenden hennar Unn. Rannveig heitte mor hans. Ho var dotter åt Sigfus, son hans Sighvat hin raude, som vart drepen ved Sandhélferja. Far hans Gunnar heitte Håmund, og han var son hans Gunnar Baugsson. Gunnarshoit er uppkalla etter honom. Mor hans Håmund heitte Ravnhild; ho var dotter hans Storolv Høingson. Storolv var bror hans Ravn lovsogumann. Son hans Storolv var Orm hin sterke. Gunnar budde på Lidarende i Fljotslid. Han var stor på vokster og sterk og våpnfør framfor nokon mann. Han hogg og skaut med ymse hender, um han vilde; han svinga sverdet so kvasst, at det var som tri i lufti å sjå. Han skaut best av alle med bogen og høvde alt han skaut etter. Han kunde springa høgre en si eigi høgd i full herbunad, og likso langt attetter som frametter. Han var symd som ein sel. Og ikkje var det den leiken der det var bjoande til å kappast med honom. So hev vore sagt, at ingen hev vore jamningen hans. Han var fager å sjå til og ljosleitt – rak nasa og framkeik, blåøygd og snarøygd og raud i kinnom. Håret var stort og gult og fall vent. Han var framifrå velseda og manntyd, uvægjen i alt, rådholl og godbeinken, mild og stillfærleg, venfast og venvand. Han var rik på gods. Bror hans heitte Kolskjegg. Han var stor og sterk, manndomsam og sætande i alt. Den andre broren hans heitte Hjort. Han var i barnealderen endå. Orm Skogarnev var ein løyndgjeten bror til Gunnar; han kjem ikkje denne soga ved. Arngunn heitte syster hans Gunnar. Henne hadde Roar Tungegode, son hans Une hin uborne, son hans Gardar, som fann Island. Son hennar Arngunn var Håmund Halte, som budde på Håmundstad,

20.

Det var ein mann heitte Njål. Han var son hans Torgeir Gollner Ufeigson. Mor hans Njål heitte Åsgjerd; ho var dotter hans Åskjell Herse hin fåmælte. Ho hadde kome åt Island og hadde teke land austanfor Markarfljot, millom Oldustein og Seljalandsmulen. Halte-Tore og var son hennar; han var far hans Torleiv Kråk, som Skogværingarne er ætta frå, og hans Torgrim hin mikle og hans Torgeir Skorargeir. Njål budde på Bergstorskvål i Landøyom. Ein annan gard åtte han i Torolvsfell. Njål var rik på gods og ein venvaksen mann; men han hadde det ved seg, at det voks ikkje skjegg på honom. Lovmann var han so stor, at ingen var jamningen hans. Han var vis og framsynt, godrådug og godgjegna – alt slo inn etter dei råd han hadde gjeve folk; – fredsæl og rettvis var han, langsynt og langminnug. Han løyste vandskarne for alle som åt honom kom. Kona.hans heitte Bergtora; ho var dotter hans Skarphedin. Det var ei framifrå dugande og manndomsam kona, godærug, men noko hardlynd. Njål og ho hadde seks born; tri søner og tri døtrar. Alle dei fær med denne soga å gjera.

21.

No er å segja frå det, at Unn hadde øydt upp all lausøyra si. Ho fór heimanfrå og kom åt Lidarende. Gunnar tok vel imot henne, og ho vart der um natti. Dagen etter, då dei sat ute og talast ved, tala ho frampå um, kor smått det var for henne. «Ilte er det,» sa han. «Kva råd hev du å gjeva meg?» sa ho.

«Tak so mykje du treng av det eg hev standande ute,» sa han. «Ikkje vil eg det,» seier ho, «og øyda upp for deg.» – «Kva vil du då?» seier han. «Eg vil få deg til å krevja att det eg eig i buet hans Rut, « seier ho. «Ikkje tykkjest det vera stor von i det for meg,» seier han, «nåar far din ikkje fekk det, han som var ein stor lovmann, og eg er lite kunnug i loven.» – «Det var meir med hardo en med lov at Rut vann i den trætta; men far min var gamal, og folk tykte det var beste rådet ikkje å stridast meir um det. Og det er ingen av folket mit som kan føra den saki, um ikkje du trur deg til det.» – «Eg skal nok våga å setja fram kravet,» seier han, «men eg veit ikkje, korleis ein skal taka målemnet upp.» Ho svara: «Far åt Njål på Bergtorskvål; han hev nok ei råd som duger; og han er din gode ven.» – «Eg hev nok den voni, at han eig eit godt råd åt meg som åt alle andre,» seier han. Enden vart, at han tok saki på seg,. og gav Unn det ho trengde til huset. Ho fór då heim.

Gunnar reid åt Njål. Han vart vel fagna, og dei gjekk til samtals straks. Gunnar mælte: «Eg er komen for å søkja gagnråd hjå deg.» Njål svara: «Mange av venom mine er vel verd eit godt råd av meg; men likevel er det so, at eg helst legg meg um det, nåar det gjeld deg.» Gunnar mælte: «Eg hev teke på meg å krevja Rut etter buluten hennar Unn.» – «Det er eit stort vandemål,» seier Njål, «og eit stort vågan, korleis det gjeng; men likevel skal eg gjeva det råd som eg tykkjer det er best von i. Og det skal ganga, um du fylgjer det ubrigdeleg; men det gjeld livet dit, um du ikkje det gjer.» – «Eg skal ikkje vika frå i noko,» seier Gunnar. Då tagde Njål nokor stundi, so sa han: «No hev eg tenkt yver målemnet, og dette skal duga.»

22.

«No skal du rida heimanfrå sjølv tridje. Du skal hava ei regnkufta ytst, og under henne ein brun kvardagskjole; men under den skal du hava dei gode klædi dine og ei litor øks i handi. De skal hava tvo hestar kvarf ein feit og ein mager. Du skal fara med smid. De skal rida i morgon tidleg, og naår de kjem yver Kvitåi, skal du slå ned hatten din. Då vert det spurt etter, kven det er, denne store mannen. Fylgjet dit skal segja, at det er Kræmar-Hedin hin mikle frå Øyfjord, som fer med smid. Det er ein illvis og skravlut mann, som tykkjer han veit alt åleine. Han slær ofte upp att sali og flyg på folk, nåar det ikkje vert som han vil. Du skal rida vest til Borgarfjord og halda falt smidet, men slå upp att jamt og samt. Då kjem det ordet ut, at det ingi lygn er, nåar det er sagt, at Kræmar-Hedin er den vrangaste ein kan hava med å gjera. Du skal rida» til Nordådalen, so til Rutafjord og åt Laksådal, og til des du kjem åt Hoskuldstad. Der skal du vera um natti og sitja ytst og sluta med hovudet. Hoskuld seier ved folket, at dei ikkje skal fåast ved Kræmar-Hedin, «han er ein kranglegast,» seier han. Um morgoen skal du taka inn på grannegarden åt Rutstad. Du skal bjoda fram smidet dit, taka fram det som låkast er, slikt som det er brester i. Bonden ser vel etter og (inn bresteme. Då skal du nykkja det frå honom og bruka deg på honom. Då seier han, at det er ikkje venta du gjev honom godt, nåar du gjev vondt alle andre. Då skal du fljuga på honom – so lite det elles er din vis – men hegda styrken din, so ikkje folk tek grup og kjenner deg. Då vert det sendt ein mann åt Rutstad, for å segja til Rut, at det vøre best få dykk skilde. Han sender bod etter deg, og du skal fara dit straks. Du fær rom på andre benken midt imot høgsætet hans Rut. Du skal helsa honom; det tek han venleg, og spør deg, um du er frå nordlandet. «Frå Øyfjord,» skal du segja. So spør han, um det er mange namngjetne menner der. «Det er nøgdi av skrap,» skal du segja. «Er du kjend i Røykjardal?» seier han. «Eg er kjend på heile Island,» skal du segja. «Er det gilde kjempor i Røykjardal?» spør han. «Tjuvar og illmenne er der,» skal du segja. Då lær Rut og hev gaman av det. So kjem de til å tala um mennerne i Austfirdingafjorungen, og du skal hava noko å segja på alle. So kjem talen åt Rangåvollom. Du skal segja, at der er det aller låkaste mannvalet, sidaq Mord Gigja døydde. Du skal kveda ei visa ein gong imillom – for eg veit du er skald – og Rut tykkjer det er gaman. Han spør, kofor du meiner, at det ikkje kan koma mann i staden hans. På det skal du svara, at han var so klok og lovkunnug, og so god til å føra ei sak, at aldri var det noko i vegen med hans førarskap. Då spør han: «Kjenner du til, korleis det gjekk med meg og honom?» – «Eg veit,» skal du segja, «at han tok frå deg att kona di, og du fekk ingenting.» Då vil Rut svara: «Men tykkjer du ikkje han kom i beit, då han ikkje fekk buluten hennar Unn, endå han saksøkte meg?» – «Det er lett svara på det,» skal du segja; «du baud honom til holmgang, men han var ein gamal mann, og venerne hans rådde honom frå å strida med deg, og dermed vart saki nedkvævd.» – «Det gjorde eg, ja, og fåvise folk trudde det var lov; men han kunde teke upp att saki på eit anna ting, um han hadde havt tiltak til det.» – «Eg veit det,» skal du segja. Då spør han deg: «Er du noko kunnug i loven?» – «Dei heldt for det der nord,» skal du segja; «men du fær likevel segja meg, korleis det målemnet skulde takast upp att?» Rut vil då mæla: «Kva for eit målemne meiner du?» – «Dette,» skal du segja, «som ikkje kjem meg ved, korleis det vert teké upp – dette um kravet hennar Unn.» «Saki lyt stemnast so eg høyrer på, elder i min lovlege heim,» seier Rut. «Stemn du no då,» skal du segja, «so skal eg gjera det sidan.» Rut gjer det, og då skal du ansa vel etter kvart ordet. Då seier Rut, at no skal du stemna. Det skal du gjera, men so rangt, at berre annakvart ord er rett. Då lær han åt deg og tek ingen mistanke, men han seier, at det var lite som var rett i det. Då skal du skulda fylgjet dit og segja, at dei skjepla deg. So bed du Rut segja fyre deg, so du fær segja etter. Han lovar deg det, og stemner saki sjølv. Du skal stemna etter straks, og gjera det rett, og so skal du spyrja Rut, um det var rett stemnt. Og han seier, at no stod det ikkje til å gjera det um inkje. Då skal du segja høgt, so fylgjet dit høyrer: «Stemner eg i den meg handgjevne saki hennar Unn Mordsdotter.» Men so snart folk er sovna, skal de stå upp, fara stilt, bera salarne burt i hestehagen, sala dei holdige hestarne, men lata dei magre vera att. De skal rida upp um hamnerne og vera uppi høgfjellet tri næter. So lenge på lag leitar dei etter dykk. Og so skal de rida sudetter att – rida um næterne, men halda dykk rolege um dagarne. Sidan skal me rida med til tings og stydja uppunder saki.» Gunnar takka honom og reid heimum fyrst.

23.

Gunnar reid heimanfrå tvo næter etter med tvo mann i fylgje. Dei reid til des dei kom åt Blåskogsheii; der møtte dei nokre ridande menner, som spør, kven det er, den store mannen, som fer so duld. Fylgjet hans sa, at det var Hedin kræmar hin mikle. Dei svara: «Då kjem det ikkje nokon verre etter, nåar ein slik hev fare fyre.» Hedin let som han var ferdug å fljuga på dei straks; men det vart so dei fór kvar si lei. Gunnar gjorde i alle måtar som det var honom fyre-sagt: var på Hoskuldstad um natti, og fór frå der nedigjenom dalen, og tok inn på grannegarden til Rutstad. Der heldt han falt smidet og selde tri smidstykke; men bonden fann veilorne, og sa det var fjusk. Hedin flaug på honom med det sama. Det vart sagt Rut, og han sende bod etter Hedin. Han fór åt Rut straks og vart vel imotteken. Rut gav honom sæte midt imot seg, og røa gjekk som Njål hadde gote på. Men då talen kom på Rangåvoilarne, og Rut spurde etter mennom der, kvad Hedin denne visa:

Menner det sist er i sanning som er

sætand på Rangåvollom;

ofte eg høyrde ordet

oma imillom menner.

Frett hev eg Gigja-Mord gjorde

gjævaste verk og mange;

ingen hev seinare sote der

slik i visdom og velde.

Rut mælte då: «Du er skald, Hedin. Men hev du høyrt, korleis det gjekk med meg og Mord?» Hedin kvad ei visa til:

Hoyrde eg at unge vivet

ill-treivst i dinom garden;

med sløg-lagde råder rænte

rikingen kona frå deg.

Velmeint veneråd bægde

frå vådeverk den gamle,

som fordom med sjugtande sverdhogg

skjoldarne farga raude.

Då sa Rut honom, korleis saki kunde takast upp att, og stemnde fyre, men Hedin sa det etter og gjorde det gale. Då storlog Rut og tok ingen grun. Hedin sa,, at Rut skulde stemna ein gong til. Rut so gjorde. Hedin stemnde då andre gongen; då gjorde han det rett, og tok fylgjet sit til vitne, at han stemnde i saki hennar Unn Mordsdotter. Han gjekk til sengs um kvelden, som dei andre; men då Rut var sovna, tok dei tilfanget sit og bar dit hestarne var, og reid yver åi og fór på Hjardarholtsida uppetter, til dalen vart ende, og til des dei kom inn i fjelli gjenom Haukadalsskaret og fann eit stelle der det var uråd å finna dei, reid ein ikkje beint på dei. Salarne og våpni deira hadde vore inni smidja havde, so dei kunde taka dei att sjølve, og soleis hadde ingen vorte var burtferdi deira.

Sama natti, ei stund etter dei hadde lagt seg, vakna Hoskuld på Hoskuldstad og vekte alle kararne sine. «Eg vil segja dykk draumen min. Eg tyktest sjå ein stor bjønn gjekk utor husom, og eg visste det fanst ikkje maken åt detta dyret. Det fylgde det tvo hundar, og dei vilde dyret vel. Det tok vegen åt Rutstad og gjekk inn i husi der. So vakna eg. No vil eg spyrja dykk: Var det ikkje noko ved denne store mannen som de undrast på?» Det var ein som svara honom og sa: «Eg såg det stakk fram gulllad og raudt klæde unda ermi hans, og på høgre handi hadde han ein gullring.» Hoskuld mælte: «Dette hev ikkje anna vore en vardøglet hans Gunnar på Lidarende. No tykkjest meg eg ser alt. Me skal rida åt Rutstad.» Dei gjekk ut alle; får åt Rutstad og banka på døri. Det kom ein ut og let upp, og dei gjekk radt inn. Rut ligg i loksengi, og spør kven som er komen. Hoskuld nemner seg, og spør kven som var der til gjest. Han svara: «Kræmar-Hedin er her.» – «Breiare yver ryggen,» seier Hoskuld; «eg gjet på, at han hev vore her Gunnar på Lidarende.» – «Då hev han vore sløgare en eg,» seier

Rut. «Kva er det som er hendt ?» seier Hoskuld. «Eg sa honom, korleis ho skulde takast upp att, saki um godset hennar Unn. Eg stemnde meg sjølv, og han stemnde etter, og no er saki reist på lovleg måte.» «Det var sløgt gjort,» seier Hoskuld, «og Gunnar hev nok ikkje vore åleine um dette. Njål hev nok funne detta på; ingen er hans make i klokskap.» Dei leita etter Hedin, men han var alt burte. Dei samla folk og leita tri dagar og tri næter, men fann dei ikkje. Gunnar reid åt Haukadalen frå fjellom austanfor skaret, og so tii Holtavardsheierne, og stadna ikkje fyrr han kom heim. Han fann Njål, og sa honom korleis ferdi gjekk.

24.

Gunnar reid til Alltings. Rut og Hoskuld og reid til tings og gjorde seg mannsterke. Gunnar søkte saki på tinget og skaut til vitnes. Rut og bror hans hadde etla seg til å gå på honom, men dei trudde seg ikkje. Sidan gjekk Gunnar til Breifjordingsretten og baud Rut å høyra på eiden sin, og at han bar upp målemnet og sette fram sakgagnet. Etter det gjorde han eid og sa fram saki. So let han bera stemnarvitne – so saktakarvitne. Njål var ikkje ved retten. Gunnar førde saki, til des ho kom dit at han baud modparten til vern. Rut nemnde seg vitne og sa, at målemnet var um inkje, for di han ikkje hadde dei tri vitnemåli som skulde til: det eine det som er nemnt framanfyre sengjestokken, det andre framanfyre mannadøri, det tridje på lovberget. Då var Njål komen til retten og baud seg til å berga saki, um dei vilde gjera henne av med rettargang. «Eg vil ikkje det,» sa Gunnar; «eg vil gjera ved Rut som han gjorde ved Mord, frenden min. Er de brørar so nær ved, at de kan høyra kva eg seier?» «Høyra deg kan me,» seier Rut; «kvavildu?» Gunnar mælte: «Dei er høyrande vitne som her er, at eg byd deg Rut til holmgang. Og skal du slåst med meg i dag på denne holmen som er her i Øksaråi. Men vil du ikkje det, so grei ut alt godset i denne dags Og dermed gjekk Gunnar frå retten, og heile fylgjet hans. Hoskuld og Rut og gjekk heim. Og målemnet vart korkje søkt elder verna sidan. Rut mælte, då han kom inn i budi: «Det hev aldri hendt meg, at nokon hev bode meg einvig, og at eg hev gjenge undas «Du etlar deg nok til å strida,» seier Hoskuld, «men det skal ikkje verta, um eg må rå; for du held ikkje meir mål med Gunnar en Mord med deg – me skal helder greia ut godset båe tilsaman.» Sidan spurde dei bønderne som var i fylgje med dei, kva dei vilde leggja til. Alle svara, at dei vilde legja til so mykje som Rut vilde hava. «Lat os dås seier Hoskuld, «gå åt budi hans Gunnar og få det greitt av handom.» Dei gjekk åt budi hans og kalla honom ut. Han gjekk ut i budadøri, og mennerne med honom. Hoskuld mælte: «No er det å taka imot godsets Gunnar mælte: «Grei det ut du. Eg er buen til å taka imots Dei greidde vel frå seg alt saman. Då mælte Hoskuld: «Njot som du hev avla tils – «Låk vert løni du fær,» seier Rut. «Fær gå med det som det kan,» seier Gunnar. Hoskuld og fylgjet hans gjekk heim att åt budi hans. Han var tung i hugen, og han sa til Rut: «Må tru han ikkje fær svia for denne misgjerdi si, han Gunnar?» «Ver viss på det,» seier Rut; «det hemner seg nok; men det vert korkje til hemn elder hevjing for os. Men det kan gjerne vera, at han kjem til snu seg åt ætti vår etter vener.» Dei sa ikkje meir. Gunnar synte

Njål pengarne. «Det gjekk vel,» sa Njål. «0g det er det deg å takka for, «sa Gunnar. Folk rid heim frå tinget, og Gunnar hev den største æra av saki. Han gav Unn alt godset; sjølv vilde han ikkje hava noka av det, men han sa han tyktest hava meir å venta av henne og folket hennar en av nokon annan. Ho sa, at det var so.

25.

Det var ein mann heitte Valgard. Han budde på Hov ved Rangåi. Han var son hans Jørund Gode og var ætta frå Harald Hildetonn. Bror hans var Ulv Ørgode, som Sturlungarne og Oddværingarne er komne frå. Ulv Ørgode og Valgard hin grå for friarferd åt Unn, og ho gifte seg med Valgard utan å rådspyrja frendarne sine. Gunnar tykte ille um det, og Njål og mange andre, for han var løynsk i sinn og uvensæl. Dei fekk ein son, som vart heitande Mord, og han vert mykje med i denne soga. Då han vart fullvaksen, fekk han vondt åt frendarne sine, og aller verst åt Gunnar. Han var sløgtenkt og ful og illvis i råd.

No skal nemnast sønerne hans Njål. Skarphedin heitte den eldste. Han var stor på vokster, sterk og våpnferdug, symd som ein sel, og var meire fotug en nokon mann. Han var noko framfus, men uforfærd og sætande, snartenkt og ordkvass og ein god skald, men likevel for det meste still av seg. Han hadde brunt hår og sveip i håret, vakre augo, bleik hamlet og skarpe andlitsdrag. På nasa var ein krok; tanngarden låg høgt, so munnen hadde noko ljott ved seg, men han var ein overlag røskleg hermann. Grim heitte andre sonen hans Njål. Han var svart i håret, men meir fridleitt en Skarphedin; han var både stor og sterk. Helge heitte tridje sonen hans Njål. Han var både andlitsfager og hårfager, sterk og våpnferdug, vitug og stillfærleg. Alle sønerne hans Njål var ugifte ved denne tid. Hoskuld heitte fjorde sonen hans; han var løyndgjeten. Mor hans heitte Rodny. Ho var dotter åt ein heitte Hoskuld, og syster hans Ingjald frå Kjeldum. Njål spurde Skarphedin, um han vilde gifta seg. Han bad far sin rå. Njål bad um Torhild åt honom, dotter hans Ravn på Torolvsfell. Skarphedin fekk Torhild. Soleis vart han eigande den garden; men han heldt til hjå far sin. Åt Grim bad Njål um Astrid frå Djupåbakke. Ho var enkja og overlag rik. Grim fekk henne; men han var hjå far sin

26.

Det var ein mann heitte Åsgrim Ellidagrimsson. Mor hans heitte Jorunn; ho var av folket hans Bjørn Buna på farssida og av folket hans Vikinge-Kåre på morssida. Bror hans Åsgrim heitte Sigfus; han var oldefar hans Sæmund hin frode. Gauk Trondilson var fostbror hans Åsgrim; det var ein fagnamann so gjæv som nokon veit av å segja. Men det gjekk ille med dei; Åsgrim vart banemannen hans Gauk. Åsgrim hadde tvo søner som heitte Torhall. Det var emnelege karar. Ein son var det som heitte Grim, og ei dotter hadde han som heitte Torhalla. Ho var framifrå fager og førde seg fint og vel i alle måtar. Njål gav seg i tale med Helge, son sin, og sa: «Eg hev tenkt på gifte åt deg, frende, um du vil gjera etter mit råd.» – «Det vil eg visst,» seier han; «foregveit, at du både vil det beste og veit det. Kvar hev du tenkt på?» Njål svara: «Me vil beda um dotter hans Åsgrim Ellidagrimsson; for det er det beste valet.»

27.

Lite seinare fór dei for å beda um henne. Dei reid vest yver Torsåi og fór til des dei kom åt Tunga. Åsgrim var heime; han tok vel imot dei, og dei vart der um natti. Men dagen etter gjekk dei til samtals. Njål bar fram målemnet og bad um Torhalla åt Helge, son sin. Åsgrim svara vel på det, og sa det var ingen han helder vilde gjera eit slikt kjøp med en med dei. Sidan tala dei um målet, og det vart so, at Åsgrim feste honom Helge dotter si, og det vart avtala, nåar gjestebodet skulde vera. Gunnar var i denne veitsla, og mange andre av dei beste mennom. Men etter gjestebodet baud Njål Torhall Åsgrimson med seg til fostrings, og han vart med og var hjå honom lenge sidan. Han heldt meir av Njål en av far sin. Njål lærde honom loven so til gagns, at han vart største lovmannen på Island.

28.

Det kom eit skip inn i Arnabølsosen. Styresmannen var Hallvard hin kvite frå Viki. Han leigde seg kost på Lidarende og var hjå Gunnar um vintren, og det var ofte han bad honom fara austpå. Gunnar svara ikkje stort på det, men han slo det ikkje av. Og um våren fór han åt Bergtorskvål og spurde Njål, um han vilde rå honom til å fara austpå. «Eg vil rå deg til å gjera den ferdi,» seier Njål; «du kjem til å koma deg godt til, kvar du er.» – «Men vil so du sjå etter noko med buet mit, medan eg er burte ?» seier Gunnar; «for eg vil, at Kolskjegg, bror min, skal vera med meg, og då vilde eg gjerne få deg til å sjå til med mor mi etter gardsstellets – «For di kan du nok fara,» seier Njål, «eg skal hjelpa til med alt du vils – «Du er god å finna,» seier Gunnar bg reid heim. Austmannen gat på austferdi att ved Gunnar. Gunnar spør, um han hadde siglt noko i andre land. Han sa, at han hadde siglt i alle land millom Norig og Gardarike, «og so hev eg vore i Bjarmeland,» sa han. «Vil du vera med i austerveg?» seier Gunnar. «Det vil eg visst,» seier han. Gunnar gjorde seg buen til å fara med honom. Njål tok tilsynet med buet hans.

29.

Gunnar for ut, og Kolskjegg, bror hans, var med. Dei siglde til Tunsberg og var der um vintren. Då hadde det vore hovdingskifte i Norig. Dei var daude både Harald Gråfeld og Gunnhild. Håkon Jarl rådde riket; far hans var Sigurd Jarl, son hans Håkon Grjotgardson. Mor hans heitte Bergljot. Ho var dotter hans Tore jarl Tegjande. Mor hennar heitte Ålov Årbot, og ho var dotter hans Harald Hårfager.

Hallvard spurde Gunnar, um han vilde fara åt Håkon Jarl. «Eg vil ikkje det,» seier Gunnar; «men eig du noko langskip?» seier han. «Eg eig tvo,» seier Hallvard. «Då vil eg, at me skal rå os til folk og fara i viking,» seier Gunnar. «Det vil eg og,» seier Hallvard. Dei for til Viki, tok dei tvo skipi og budde seg til ferdi. Dei hadde lett for å få folk, for det var gjenge stort ågjæte fyre Gunnar. «Kvart vil du no halda av?» seier Gunnar. «Fyrst sud i Hising og finna Ølve, frenden min,» seier Hallvard. «Kva vil du honom?» seier Gunnar. «Han er ein god mann å finna,» seier Hallvard, «og han gjev os nok noko styrk på ferdi.» – «Lat os fara dit då,» seier Gunnar. So snart dei vart fullbudde, fór dei åt Hising, og der vart dei vel fagna. Det var ikkje lenge Gunnar hadde vore der, fyrr Ølve tykte overlag vei um honom. Ølve spurde um ferdi hans. Hallvard sa, at Gunnar vilde fara i herferd og vinna seg gods. «Det er ikkje tenkjande på utan herfolk,» seier Ølve. «Du gjer nok so vel og legg noko til,» seier Hallvard. «Eg tenkjer det er mun i å styrkja Gunnar noko,» seier Ølve, «og um du eig skyldskap å rekna, so set eg likevel honom høgre.» – «Kor mykje vil du leggja til?» seier Hallvard. «Tvo langskip, eit på tjuge sessar og eit på tretti,» seier Ølve. «Kven skal vera på dei?» seier Hallvard. «Eg skal manna eitt med huskarom mine og eitt med bønder. Men eg hev spurt, at det er ufred sør i elvi, so eg veit ikkje, korleis de kan koma ut.» – «Kven er det som er der komne?» seier Hallvard. «Tvo brørar,» seier Ølve; «ein heiter Vandil og ein Karl – dei er sønerne hans Snæulv hin gamle frå Gautland.» Hallvard fortel Gunnar, at Ølve hadde skipi utreidde, og det var Gunnar glad for. Dei laga seg då til å fara frå der. Då dei var ferduge, gjekk dei åt Ølve og takka honom. Han bad dei vel fara og agta seg for brørom.

30.

Gunnar heldt ut igjenom elvi – han og Kolskjegg var på sama skipet båe, men Hallvard styrde eit anna. Dei fekk sjå skip framanfor seg. «Lat os vera budde,» seier Gunnar, «på voni um dei vil gå på os; men me ansar dei ikkje minders.» Dei gjorde so. Dessa hine skilde skipi sine og gjorde eit lé åt dei. Gunnar fór fram millom skipom. Vandil fata ein stamnljå og kasta burti skipet hans Gunnar og drog det åt seg straks. Ølve hadde gjeve Gunnar eit godt sverd. Han drog det, og fyrr han hadde sett hjelmen på seg, sprang han upp i saksromet på skipet hans Vandil og hogg ein mann bane med det sama. Karl la åt på andre sida åt skipet hans Gunnar og skaut eit spjot tvert yver skipet; det stemnde midt på honom, men Gunnar ser det og snur seg so kvast, at ingen vann festa augo på honom, tok spjotet med vinstre handi og skaut det attende åt skipet hans Karl, og den fekk bane som fyre vart. Kolskjegg treiv eit anker og kasta i skipet hans Karl, so hakarne stod tvert igjenom bordet og kolblåe sjøen fossa inn, og alle mennerne ljop upp på andre skip. No sprang Gunnar attende på sit eige skip. Då kom og Hallvard åt, og no vart striden som hardast. Dei såg, at fyremannen var å lita på, og alle gjorde det dei kunde. Gunnar gjorde kvart um anna, takom hogg og takom skaut, og mange fekk bane for honom. Kolskjegg fylgde honom vel. Karl ljop upp på skipet hans Vandil, og so slost dei frå der båe um dagen. Kolskjegg kvilde på ein gong. Då kvad Gunnar eit vers um det, at Kolskjegg hadde unnt korpen betre en seg sjølv. Kolskjegg tok ei kanna full med mjød, drakk, og slost att. Båe brørne gjekk då upp på skipet hans Vandil og gjekk langs med kvar sit bord. Vandil gjekk til møtes med Gunnar og hogg til honom straks, og sverdet kom i skjoldet. Med det sama snara Gunnar so hardt skjoldet, at sverdet brotna tett uppunder hjaltet. Gunnar hogg imot; det var som tri sverd i lufti å sjå; Vandil såg ikkje kvar helst han skulde liva seg, og Gunnar hogg unda honom båe føterne. Kolskjegg stakk spjotet igjenom Karl. Der vann dei mykje herfang.

Frå der fór dei sudetter til Danmark, og frå der til Småland, slost jamnan og hadde siger stendig. Dei siglde ikkje heimatt um hausten. Sumaren etter heldt dei aust til Reval; der råkte dei i hop med vikingar, slost og vann siger. Sidan fór det åt Øysysl og vart liggjande ei tid ved eit nes der. Dei såg ein mann som kom gangande nedetter åt neset. Gunnar gjekk upp på land til møtes med honom, og dei talast ved. Gunnar spurde, kva han heitte, og han nemnde seg Tove. Gunnar spurde kva han vilde. «Eg vilde finna deg,» seier han; «det ligg herskip på andre sida åt neset, og eg skal segja deg, kven som rår for dei. Det er tvo brørar; den eine heiter Hallgrim, den andre Kolskjegg. Det er dei sværaste stridsmenner eg veit, og hev so gode våpn, at det ikkje finst maken. Hallgrim hev ein atgeir, som han hev fenge seida til, so ikkje noko anna våpn en den kan verta honom til bane. Det fylgjer og med den atgeiren, at han varslar um nokon skal verta drepen med honom; for då syng det i honom fyreåt, so ein høyrer det langan lei. Slik sterk givnad hev han ved seg.» – Gunnar kvad ei visa, og spådde det skulde ikkje drygjast lenge, fyrr våpnet skulde vera i hans hender, og då skulde ikkje seidmannen hava lenge ulevt. – «Kolskjegg hev eit saks; det og er eit ovgodt våpn. Dei hev tri gonger so mykje folk som de. Herfang hev dei nok av, og det hev dei gøymt innpå landet, og eg veit vel, kvar det er. Dei hev havt njosnarskip framum neset og veit vel um dykk. Dei held på og bur seg på det hardaste, og etlar seg til å leggja åt, det fyrste dei er reide. Det er eitt av tvo for dykk å gjera; anten å sigla frå straks, eldaug å bu seg snøggast de kan. Men gjeng det so, at de vinn, so skal eg syna dykk, kvar alt herfanget er.» Gunnar gav honom ein gullfingerring og gjekk åt mennerne sine og sa dei, at det låg herskip på andre sida åt neset. «Dei veit alt um os,» sa han. «Lat os no taka våpni våre og bu os både fort og vel; for no er det herfang å vinna.» Dei bur seg til, og då dei det hadde gjort, ser dei, at skipi kjem farande imot dei. Striden tek til; dei slæst lenge, og mange fell. Gunnar fellde mange. Hallgrim og dei ljop upp på skipet hans. Gunnar vende seg imot Hallgrim. Hallgrim støytte til åt honom med atgeiren. Det var ei slå tvert yver skipet. Gunnar hoppa att å bak yver den; skjoldet heldt han framanfor slåi, og Hallgrim støytte igjenom det og inn i slåi. Gunnar hogg til Hallgrim yver handaleggen, so handi dovna burt. Sverdet beit ikkje, men atgeiren datt ned. Gunnar treiv atgeiren og støytte igjenom Hallgrim, og kvad so ei visa, at no var det ute med seidmannen, og det namnspurde våpnet hans skulde han sjølv bera til sin døyandedag. Og det heldt Gunnar; han hadde atgeiren medan han levde. Namnarne slost, og med dei stod det som likt. Då kom Gunnar og hogg Kolskjegg banehogg. Etter det bad vikingarne um grid. Gunnar lova dei det. Han let mennerne ransaka valen og tok det herfanget som dei daude hadde ått. Men dei som hadde fenge grid, gav han våpni og klædi og bad dei fara åt fosterjordi si. Dei reiste, og Gunnar tok alt det godset som var. Tove kom til Gunnar etter bardagen og baud seg til å finna det som vikingarne hadde gøymt av, og sa, at det var både meire og betre en det dei hadde fenge fyrr. Gunnar sa han vilde det. Han gjekk då i land med Tove. Tove gjekk fyre til skogs, og Gunnar etter. Dei kom ein stad det var bore i hop ,ein stor timberlunne. Tove sa, at der var godset under. Dei rudde frå timbret, og der under fann dei både gull og sylv, klæde og gode våpn. Dei ber alt detta nedåt skipet. Gunnar spurde Tove, korleis han vilde han skulde løna honom. Tove sa: «Eg er ein dansk mann av ætt – og eg bed deg å flytja meg åt frendarne mine.» Gunnar spurde, kofor han var i austerveg. «Eg var teken av vikingar,» seier Tove, og dei sette meg i land her på Øysysl, og so hev eg vore her sidan.»

31.

Gunnar tok honom med og mælte til Kolskjegg og Hallvard: «Lat os no stemna åt nordlandom.» Dei let vel um det og bad honom rå.

Gunnar sigler frå austerveg med mykje gods. Han hadde tie skip, og med dei heldt han åt Heidabø i Danmark. Harald Gormsson, kongen, var der. Det var kongen sagt um Gunnar, at ingen på Island var maken hans. Kongen sender menner til honom til å beda honom åt seg. Gunnar fór åt kongen straks. Kongen tok vel imot honom og sette honom næst seg. Der var Gunnar ein halv månad. Kongen hadde gaman av å lata Gunnar kappast i ymse itrottar med mennom sine; men det fanst ingen itrott der dei kunde jemna seg med honom. Kongen mælte ved honom: «Det tykkjest meg som det lyt leitast etter din jamnings Han baud Gunnar gifte og stor magt, um han vilde slå seg til der. Gunnar takka kongen for tilbodet, men sa: «Fyrst vil eg fara til Island og finna vener og frendar.» – «Då kjem du aldri åt os meir,» seier kongen. «Lagnaden må rå for det, herre,» seier Gunnar. Han gav kongen eit godt langskip og mange andre dyre eignemuner som han hadde fenge på herferdi. Kongen gav honom stasklædi sine, eit par gullsauma hanskar, eit panneband med ein gullknut på, og ein gerdsk hatt.

Gunnar fór nordetter til Hising. Ølve tok imot honom med båe handom. Han gav Ølve alle skipi sine, og seier at det skal vera lutskiftet hans. Ølve tok imot gåva og gav honom det lovet, at han var ein raust mann, og bad honom vera der eit bil. Hallvard spør, um han vil fara til Håkon Jarl. Gunnar sa, at han hadde hug til det; «for eg hev freista eit og anna no, sidan sist du gat på det.» Sidan gjorde dei seg ferd uge og fór nord i Trøndelagen til Håkon Jarl. Han tok vel imot Gunnar og bad honom vera der um vintren. Han vart der, og var vel likt av alle og høgt heidra. I joli gav jarlen honom ein gullring. Gunnar la hug åt Bergljot, frenka til jarlen. Og det var å skyna på jarlen ofte, at Gunnar gjerne hadde fenge henne, um han hadde gjort noko for det.

32.

Um våren spurde jarlen Gunnar, kva han då hadde tenkt seg til. Han svara, at han vilde til Island. Jarlen sa, at det var låkt med åringen og litor utsigling, «men likevel skal du få mjøl og timber, slikt som du vil.» Gunnar takka, og reidde til skipet so fort han vanst. Hallvard og Kolskjegg fylgde honom. Dei kom ut tidleg på sumaren og tok inn i Arnabølsosen; dette var fyre Alltinget. Gunnar reid heim frå skipet straks, men fekk folk til å rydja av skipet. Kolskjegg fylgde Gunnar. Då dei kom heim, vart folk fegne. Dei var godslege og blide mot heimemennom sine, og hadde ikkje vorte storfellte. Gunnar spurde, um Njål var heime, og det vart sagt honom, at han var det. Han let dei henta hestarne, og han og Kolskjegg reid til Bergtorskvål. Njål vart fegen, då dei kom, og bad dei vera der um natti. Dei gjorde so, og Gunnar fortalde um ferderne sine. Njål sa, at no var han meir til mann en alle dei andre. «Du hev set og freista mangt no, men det stend meir att til sidan; for det vert mange til å ovunda deg.» – «Eg vil gjerne hava venskap med alle,» seier Gunnar. «Det hender so mangt,» seier Njål, «og du kjem ofte til å vera nøydd til å verja deg.» – «Då er det um å gjera, at eg hev gode målemne,» seier Gunnar. «So vert det nok og,» seier Njål, «berre du ikkje kjem frami for andre.»

Njål spurde Gunnar, um han vilde rida til tings. Gunnar seier, at han vilde det, og spør um Njål vilde det. Men han sa, at han vilde ikkje det, «og soleis hadde eg vilja du skulde gjort det og.» Gunnar gav Njål gode gåvor og takka honom for at han hadde teke vare på buet hans, og reid heim. Kolskjegg talde honom til å rida til tings: «Du veks både i heidr og æra av det; for det er mange som vil slå seg til deg.» – «Lite hev eg havt det med å brauta,» seier Gunnar, men eg tykkjest godt um å vera saman med gode menner.» Hallvard og var komen og baud seg til å fylgja dei.

33.

Gunnar og alle dei andre reid til tings. Men då dei kom på tinget, var dei so stasleg klædde og vel væpna, at det var ikkje nokon slik der, og folk frå kvar ei bud fór ut og undra seg. Gunnar reid åt Rangæingabudi og var der hjå frendarne sine. Det var mange som vilde finna Gunnar og spyrja um tidender. Han var lettværug og venleg mot alle, og fortalde åt kvar det dei helst vilde vita.

Det var ein dag Gunnar gjekk frå lovberget. Han gjekk nedanfor Mosfellingabudi. Då såg han nokre gildt klædde kvinnor koma gangande imot honom. I brodden gjekk ho som var staslegast klædd, og då dei møttest, helsa ho på honom. Gunnar tok vel helsingi hennar, og spurde kven ho var. Ho heitte Hallgjerd, sa ho, og var dotter hans Hoskuld Dalakollsson. Ho tala djervt til honom og bad honom fortelja seg um ferdi si. Han sa han vilde ikkje negta henne det; og dei sette seg ned og talast ved. Ho var soleis klædd, at ho hadde raud kjole – den var overlag stikka og utsauma. Yver seg hadde ho ei skarlakens kåpa, og den var kanta med gullband frå øvst til nedst. Håret låg nedetter bringa på henne, og var både stort og fagert. Gunnar var i dei stasklædi som kong Harald Gormsson gav honom. På armen hadde han ringen han fekk av Håkon Jarl. – Dei tala lenge høgt. Det kom til det, at han spurde, um ho var ugift. Ho sa, at det var ho. «Og det er ikkje mange som vågar seg der,» seier ho. «Tykkjer du ingen er god nok åt deg?» seier han. «Ikkje nettupp det,» seier ho, «men mannvand mun eg vera.» – «Kva vil du svara, um eg baud meg tilP» seier Gunnar. «Det er ikkje i hugen din,» seier ho. «Det er ikkje fritt for det,» seier Gunnar. «Um du hev nokon hug på det,» seier ho, «so fær du finna far min.» Med dette skildest dei; men Gunnar gjekk åt Dalamannabudi straks, og spurde nokre menner, som stod utanfor budi, um Hoskuld var heime. Dei sa, at det var han visst. Gunnar gjekk inn. Hoskuld og Rut tok vel imot honom. Gunnar sette seg imillom dei, og det var ikkje å merka på røa deira, at det hadde vore noko mistykkje dei imillom, og det bar so til, at Gunnar spurde, korleis dei vilde svara, um han bad um henne Hallgjerd. «Vel,» seier Hoskuld, «um det er fullt ålvor.» Gunnar sa, at det var ålvor; «men soleis skildest me sist, at mange måtte tykkja det var lite likt til å verta noko samband med os.» – «Kva tykkjer du, Rut frende?» seier Hoskuld. Rut svara: «Inkje tykkjer eg dette er hjonslegt.» – «Kofor det?» seier Gunnar. Rut mælte: «Eg vil svara deg på dette, som sant er. Du er ein staut og veltenkt mann, men ho er ikkje all der ho er sedd. Eg vil ikkje svika deg i noko.» «Dette er vel av deg,» seier Gunnar, «men likevel lyt eg taka det i den lei, at det er gamal fiendskap som ligg under, um de slær det av.» – «Det er langt frå,» seier Rut; «det er meir det, at eg ser du er ikkje deg sjølv rådug. Men um me ikkje gjeng med på giftet, so vil me endå vera venerne dine.» Gunnar mælte: «Eg hev tala ved henne, og det er ikkje henne imot.» Rut mælte: «Eg skynar nok, at de båe hev huglagt dette, og de hev og mest å våga, kor det so gjeng. Rut sa Gunnar uspurt alt um huglyndet hennar Hallgjerd. Gunnar tykte det fyrst, at det var vel mykje av det som åfått var. Men enden vart, at dei kjøpslo. Dei sende bod etter Hallgjerd, og det vart avgjort, medan ho var til stadar. Dei gjorde det no som fyrre gongen, so ho feste seg sjølv. Brudlaupet skulde vera på Lidarende. Dei var samde um å halda det dult for det fyrste; men det vart no snart til det, at alle visste det. Gunnar reid heim frå tinget, og fór åt Njål straks og sa honom det. Han vart ikkje vel ved. Gunnar spurde, kofor han tykte det var so urådelegt. Njål svara: «Det kjem til å stå alt som illt er frå henne, kjem ho hit aust.» – «Aldri skal ho spilla venskapen vår,» seier Gunnar. «Det vert no so nær som det kan, likevel,» seier Njål; «men du kjem no jamnan til å bøta det ho gjer ille.» Gunnar bad Njål til gjestebods, og alle som han vilde skulde vera med frå der. Njål lova å koma. Gunnar lor heim. Sidan reid han ikring i heradet og bad folk åt laget.

34.

Ein mann heitte Tråin. Han var son åt Sigfus, son hans Sighvat hin raude. Han budde på Grjotå i Fljotslidi. Han var nærskyld Gunnar, og ein overlag velvyrd mann. Han hadde Torhild Skaldekona. Ho var lei til å fara med fantord og slengjestev. Tråin heldt ikkje mykje av henne. Han og kona hans var bedde til Lidarende, og ho og Bergtora Skarphedinsdotter, kona hans Njål, skulde vera framburdskonor i laget.

Andre sonen hans Sigfus heitte Kjetil; han budde på Mork austanfor Markarfljot. Han var mannen hennar Torgjerd Njålsdotter.

Torkjell heitte tridje sonen; den fjorde Mord, den femte Lambe, den sette Sigmund, den sjuande Sigurd. Alle var dei store kjempekarar. Dei hadde Gunnar bedt til gjestebods. alle saman. Valgard hin grå og Ulv Ørgode var bedde, og sønerne deira, Mord og Runolv. Hoskuld og Rut kom med stort fylgje. Sønerne hans Hoskuld, Olav og Torleik, var med. Bruri og var med i den ferdi, og Torgjerd, dotter hennar. Ho var då fjortan vintrar gamal og framifrå fager. Mange andre kvinnor var det og med henne. Der var og Torhalla, dotter hans Åsgrim Ellidagrimsson, og båe døtrarne hans Njål, Torgjerd og Helga.

Gunnar hadde alt fenge mykje gjestebodsfolk, og han skipa dei soleis til sætes: Han sjølv sat midt på benken, men innetter frå honom sat Tråin Sigfusson, so Ulv Ørgode, so Valgard hin grå, so Mord og Runolv, so Sigfussønerne. Lambe sat innst. Næst Gunnar utetter sat Njål, so Skarphedin, so Helge, so Grim, so Hoskuld, so Havr hin spake, so Ingjald frå Kjeldum, so sønerne hans Torer austanfrå Holt. Torer vilde sitja ytst av heidrsmennom; for då vilde kvar finna sit rom godt. Hoskuld sat midt på andre benken, og sønerne hans innetter frå honom. Rut sat næst honom utetter; men det er ikkje noko sagt um korleis dei andre sat. Bruri sat midt på pallen, men på eine handi åt henne Torgjerd, dotter hennar. På andre handi sat Torhalla, dotter hans Åsgrim Ellidagrimsson. Torhild gjekk og beinka til, og ho og Bergtora bar maten på bordet. Tråin sat og nistirde på Torgjerd Giumsdotter. Dette ser Torhild, kona hans; ho vart vond og kvad eit vers til honom:

Ei er gapferder gode – geigr er deg i augom.

Han steig fram yver bordet straks, nemnde seg vitne og sa seg skild frå Torhild; «eg vil ikkje hava fantordi og slengjestevi hennar etter meg.» Og so tvert og stridt tok han det, at han vilde ikkje vera i laget, med mindre ho vart jaga burt. Og det vart so ho strauk. Og no sat dei kvar i sine rom og drakk og var gladværuge. Då tok Tråin til ords: «Eg vil ikkje det skal verta mytemæle av det eg hev i hugen. Det vil eg spyrja deg um, Hoskuld Dalakollsson – vil du gifta meg Torgjerd, frenka di?» – «Eg veit ikkje um det,» sa Hoskuld, «eg tykkjer du hev skilt deg ille ved den du hadde fyrr; elder kva er han til mann, Gunnar?» Han svarar: «Ikkje vil eg segja noko um det; for han er skyld meg – men seg du, Njål. Det du seier vil alle tru.» Njål mælte: «Det er å segja um mannen, at han er i godt stand, og ein fulldugande og gjæv mann, so for di kan de nok lata honom få viljen sin.» Då mælte Hoskuld: «Kva synest du er rådlegt, Rut frende?» Rut svara: «For den ting må du vel gjera det, at han er jamgod hennes Dei tala då um vilkåri og vart samde um alt. Gunnar reiser seg frå benken, og han og Tråin gjeng burt åt pallen. Gunnar spør mor og dotter, um dei vilde taka ved denne rådgjerdi. Dei seier, at dei vil ikkje setja seg imot. Og Hallgjerd fester Tråin Torgjerd, dotter si. Då vart kvinnorne skipa til sætes andre gongen. Torhalla sat då imillom brurerne. Laget gjekk godt, og då det var slut, reid Hoskuld vest att og Rangæingarne kvar åt seg. Gunnar gav mange av dei gode gåvor, og det vart vel fagna.

Hallgjerd tok ved husstellet; ho var fengsam og drivande, men skipasam – skulde hava eit ord med i alt. Torgjerd tok husstyret på Grjotå og var ei god husfrøya.

35.

Det var sedvanen hans Gunnar og hans Njål, at dei gjorde lagfor einannan kvar sin vinterfor venskaps skuld. Denne gongen var det Gunnar som skulde vera i lag hjå Njål, og Gunnar og Hallgjerd fór åt Bergtorskvål. Helge og kona hans var ikkje heime, då dei kom. Njål tok vel imot dei. Då dei hadde vore der eit bil, kom Helge heim, og Torhalla, kona hans. Bergtora gjekk åt pallen, og Torhalla med henne, og Bergtora mælte til Hallgjerd: «Du fær tokka på deg for denne kona.» Ho svara: «Ingen stad vil eg tokka meg; for eg vil ikkje vera nokor kråkjerings – «Her skal eg rå,» sa Bergtora. Og Torhalla serte seg. ? Bergtora gjekk åt bordet med handlaug. Hallgjerd tok handi hennar og mælte: «De er ikkje ufallige i hop, du og Njål; du hev kartnagl på kvar ein finger, og han er skjegglauss – «Sant er det,» sa Bergtora, «men ingen av os sneier den andre for det. Han var ikkje skjegglaus Torvald, bonden din, men lell so rådde du honom bane.» – «Det er lite ved å eiga sprækaste mannen på Island,» seier Hallgjerd, «um du ikkje hemner dette, Gunnars Han spratt upp og steig yver bordet og mælte: «Heim vil eg fara – det er betre du tennest ved heimemennerne dine og ikkje i annan manns hus. Eg hev mang ei sømd å løna Njål. Og ikkje vil eg vera skaketeinen dins Og dei gjekk. «Minnast det, Bergtora,» sa Hallgjerd, «me skal ikkje vera skilde med detta.» Bergtora svara, at det skulde ikkje verta ho som stod seg på dets Gunnar la seg ikkje frami det. Han fór heim åt Lidarende, og var heime all den vintren. Og det lid framyver sumaren til tingtidi.

36.

Gunnar rid til tings. Men fyrr han reid heiman, mælte han til Hallgjerd: «Ver no godkynd og snill, medan eg er burte, og syn ikkje rangsida fram, der det er venerne mine det kjem ved.» – «Troll have venerne dine!» seier ho. Gunnar reid til tings; han såg det gagna ikkje tala åt henne. Njål reid til tings, og alle sønerne hans.

No er det å fortelja um, kva som hende heime. Dei åtte skog i hop i Raudskridom, Gunnar og Njål. Dei hadde ikkje skift skogen; kvar var van ved å hogga det han trong, og den eine tala ikkje den andre til for det. Husbondskaren hennar Hallgjerd heitte Kol. Han hadde vore hjå henne lenge, og var det verste illmenne.

Ein mann heitte Svart. Han var huskar hjå Njål og Bergtora, og dei likte honom vel. Bergtora sa til honom, at han skulde burti Raudskridorne og hogga ved; «eg skal få kararne til å draga veden heim.» Han sa han skulde gjera som ho baud, og fór upp i Raudskridorne og tok til å hogga. Han skulde vera der ei vika. Der kom nokre fatigmenner til Lidarende austan frå Markarfljot. Dei fortalde, at Svart var i Raudskridom på hogging og hadde åverka svært i skogen. «Bergtora etlar seg nok til å ræna frå meg mykje,» seier Hallgjerd; «men eg skal rå for, at han høgg ikkje oftare.» Rannveig høyrde det – mor hans Gunnar – og sa: «Dei hev tykst vore gode husfrøyor her aust, um dei ikkje hev stade menner etter livet.» Natti leid, men um morgoen tala Hallgjerd til Kol: «Eg hev tenkt ut arbeid åt deg,» og gav honom ei øks. «Far åt Raudskridom; der finn du Svart.» – «Kva skal eg honom?» seier han. «Spør du etter det,» seier ho, «du som er slikt eit illmenne? Drepa honom skal du.» – «Eg kan nok gjera det,» seier han, «men det er all von til det kjem til å kosta livet mit.» – «Øgjest du for det?» seier ho; «då løner du ille, so trutt som eg hev stade på di sida i alle ting. Eg skal [få ein annan mann til det, um du ikkje vågar.» Han fatar øksi i fullt sinne, og tek ein hest som Gunnar åtte og rid til des han kjem aust til Markarfljot. Der steig han av og bidde i skogen, til des dei hadde bore veden ned, og Svart var att åleine. Då spring Kol framåt honom og mælte: «Det er fleire som kan hogga stort en du åleine,» og sette øksi i hovudet på honom og gav honom banehogg; rid han so heim og seier Hallgjerd dråpet.» – «Til lukka med verket,» seier ho, «og eg skal taka vare på deg, so ikkje du fer ille.» – «Kan vera det,» seier han, «men anna drøymde eg fyrr for dråpet var gjort.» Kararne kom upp i skogen og fann Svart drepen; dei førde honom heim.

Hallgjerd sende ein mann til tings til å segja Gunnar dråpet. Gunnar tala ikkje hardt um Hallgjerd ved sendemannen – og folk visste ikkje, um han likte det vel elder ille. Men lite etter stod han upp og bad mennerne sine ganga med seg, og dei gjekk til budi hans Njål. Gunnar sende ein inn etter Njål og bad honom koma ut. Njål gjekk ut straks, og han og Gunnar gjekk til samtals. Gunnar mælte: «Det er eit dråp eg hev å segja deg. Hallgjerd, kona mi, hev valda det; Kol, gardsstyraren min, gjorde det; men det er Svart, tenestkaren din, som hev vorte fyre. « Njål tagde, medan Gunnar fortalde. Då sa Njål: «Det trengst du held atti, so ho ikkje slepp fram med alt.» Gunnar mælte: «Sjølv skal du døma.» Njål mælte: «Det vert leitande på å bøta alle jslysnorne hennar, Hallgjerd, og det vert nok ein større slode å draga andre stader en her, som me hev det os imiliom. Men her og vantar det mykje på at det er [vel, og me treng å minnast gamal venskap. Eg vonast du må koma vel ifrå det; men du kjem til å verta hardt røynd.» Njål tok sjølvdom av Gunnar og mælte: «Eg vil ikkje ganga hardt på i denne saki; du skal leggja tolv aurar sylv. Men det vil eg tinga på, at du ikkje set boti høgre, um noko kjem på frå vår gard og du dømer.» Gunnar sa, at det var som det skulde. Gunnar la ut boti og reid heim. Njål kom frå tinget, og sønerne hans. Bergtora såg pengarne og mælte: «Detta er vel avmåta; men det skal verta det sama for Kol, nåar ei tid er lidi.» Gunnar kom heim frå tinget og tala Hallgjerd til for det. Ho sa, at betre menner låg ubøtte mange stader. Gunnar svara, at ho fekk rå for tiltaki sine; «men eg skal rå for, korleis måli endar.» Hallgjerd gilda seg støtt av dråpet på Svart, men Bergtora harma seg.

Njål og sønerne hans fór til Torolvsfell for å stella til med garden der. Men sama dagen bar det so til, ein gong Bergtora er ute, at ho fær sjå ein mann kjem ridande til gards på ein svart hest. Ho gav seg til å bia, og gjekk ikkje inn. Ho kjende ikkje mannen. Han hadde spjot i handi og sakssverd i beltet. Ho spurde, kva han heitte. «Atle heiter eg,» sa han. Ho spurde, kvar han var frå. «Eg er frå austfjordom,» seier han. «Kvart skal du av?» seier ho. «Eg er ein heimlaus mann,» seier han, «men eg hadde etla meg til å finna Njål og Skarphedin, og spyrja um dei vilde taka imot meg.» – «Kvaer det du er hendtast til ågjera?» seier ho. «Eg er åkrebrjotar, og elles er eg hendt til noko av kvart,» seier han; «men eg skal ikkje dylja, at eg er hardlynd, og det hev hendt ofte, der eg vanka, at det hev vorte såar å binda.» – «Ikkje skal eg lasta deg for det,» seier ho, «at du ikkje er skvetten.» Atle mælte: «Er det so du råar noko her?» – «Eg er kona hans Njål,» seier ho, «og eg teiger folk likso vel som han.» – «Vil du leiga meg?» seier han. «Eg skal gjera det, um du gjeng inn på å gjera alt eg legg fyre deg, um eg so vil gjera deg i vegen til å taka liv.» – «Du hev so nøgdi av menner til slikt,» seier han, «du treng ikkje meg til det a – «Det gjer eg av, som eg vil,» seier ho. «Me fær semjast um det då,» seier han. So feste ho honom. Njål kom heim, og sønerne hans. Njål spurde, kven den mannen var. «Han er tenestkaren din,» seier ho, «eg leigde honom; for han let som han ikkje er lat.» «Storverk kjem han visst til å gjera,» seier Njål; «men eg veit ikkje, um det vert godverk.» Skarphedin tykte godt um Atle.

Njål rid til tings, og sønerne hans. Gunnar var på tinget. Njål fann fram pengepungen, fyrr han reid heiman. Skarphedin spør, |kva det er for pengar. «Det er dei pengarne,» seier Njål, «som Gunnar gav for karen vår fyrre sumaren.» – «Dei kan verta gode å taka til,» sa Skarphedin og kaldflein.

37.

No er det å fortelja frå heime, at Atle spurde Bergtora, kva han skulde gjera um dagen. «Eg hev tenkt ut arbeid åt deg,» seier ho. «Du skal fara i vegen og leita etter Kol, til des du finn honom; for du skal drepa honom no i dag, um du vil gjera meg til viljes.» – «Det kan høva i hop,» seier Atle; «me er illmenne båe. Men eg skal vel få det til det med os, at ein av os skal døy.» – «Det gjer du rett i,» seier ho, «og du skal ikkje hava gjort det for inkje.» I Han gjekk og tok våpni sine og hest, og reid burt. Han reid upp i Fljotslidi, og møtte der nokre menner som kom frå Lidarende. Dei åtte heime aust i Mork. Dei spurde Atle, kvart han etla seg av. Han sa, at han leita etter ein øyk. Dei sa det var lite erend åt ein slik yrkesmann; «men då er det best å spyrja seg fyre med dei som hev vore uppe heile natti.» – «Kven er det?» seier han. «Viga-Koi, husfaren hennar Hallgjerd,» sa dei; «han fór frå selet nett no, og hev vore uppe heile natti.» – «Ikkje veit eg um eg torer spyrja honom, « seier Atle; «han er vondlynd, og det er vel best å varast av annan manns skade.» – «Du er slik under brunom å sjå, som du ikkje skulde vera rædd,» sa dei, og sette honom på vegen til Kol.

Han jagar på hesten og rid fort. Og då han møter Kol, mæler Atle til honom: «Sit det godt, åbendet?» «Det skil ikkje deg, mannfyla,» seier Kol, «elder nokon frå dykk.» Atle mælte: «Det tyngste hev du endå att, og det er å døy.» Og so støytte han til honom med spjotet og sette det midt igjenom honom. Kol sveivde til honom med øksi, men hogg i. mist. Han stupte av hesten og var daud straks. Atle reid, til han råkte arbeidskararne hennar Hallgjerd, og mælte: «Far upp og sjå til hesten hans Kol; Kol er dotten av og er daud.» – «Hev du drepe honom?» sa dei. Han svarar: «Hallgjerd kjem vel til å finna, at han ikkje er sjølvdåen.» Sidan reid Atle heim og seier Bergtora dråpet. Ho takkar honom for verket og for ordi han hadde sagt. «Ikkje veit eg,» seier Atle, «kva Njål vil tykkja.» – «Han seier ikkje noko um det,» seier ho, «og eg skal segja deg mark på det: Han tok med seg på tinget den trælaboti som me tok imot fyrre sumaren, og den vert no lagd ut for Kol. Men um det og kjem til semja, so skal du vera var um deg; for Hallgjerd held ikkje nokor semja.» – «Vil du senda noko bod,a seier Atle, «og segja honom dråpet?» – «Ikkje vil eg det,» seier ho; «eg tykkjer det var rettast, at Kol var ubøtt.» Dei sa ikkje meir. Dråpet vart sagt Hallgjerd, og ordi hans Atle. Ho sa, at det skulde verta lønt honom. Ho sende ein mann til tings til å segja Gunnar dråpet. Han svara ikkje stort på det, og sende ein mann til å segja Njål det. Han svara ingen ting. Skarphedin mælte: «Det er svært til framferd det hev vorte i trælarne no imot fyrr; då flaug dei på einannan – og det tykte ingen åt – men no .vil dei gjera manndråp,» sa han og kaldfleir». Njål tok ned pungen, som hekk i budi, og gjekk ut. Sønerne hans gjekk med honom. Dei gjekk åt budi hans Gunnar. Skarphedin sa til ein mann som stod i budardøri: «Seg til Gunnar, at far min vil tala ved honom.» Han so gjorde. Gunnar gjekk ut straks og fagna vel Njål og sønerne hans. Sidan talast dei ved. «Det er vondt vorte no,» seier Njål, «at husfrøya mi skal hava brote freden og fenge drepe huskaren din.» – «Ikkje skal ho hava åmæle for det,» seier Gunnar. Døm no du i målet,» seier Njål. «Det skal eg gjera,» seier Gunnar, «og læt eg då mennerne vera jamndyre, Svart og Kol; du skal leggja tolv aurar sylv.» Njål tok pungen og flidde Gunnar, og han kjende pengarne, at det var dei same som han hadde lagt ut åt Njål. Njål fór åt budi si, og venskapen var den same som fyrr millom dei. Då han kom heim, tala han Bergtora til for det; men ho sa, at ho aldri skulde vægja for Hallgjerd. Hallgjerd lasta hardt på Gunnar for det han hadde gjort semja. Men Gunnar sa, at han aldri vilde snu seg frå Njål og sønerne hans. Ho hekste og frøste. Gunnar gav ikkje gaum åt di. – Dei gjætte vel etter, so ikkje det vart noko åt, det året.

38.

Um våren tala Njål til Atle: «Eg hadde vilja du skulde fara aust i fjordarne, so ikkje Hallgjerd vart rådande for aldren din.» – «Ikkje ræddest eg for det,» seier Atle; «eg vil vera her, um eg fær vera.» – «Det er likevel urådelegt,» seier Njål. «Betre tykkjest det meg å missa livet i huset dit,» seier Atle, «en å skifta husbondsfolk. Men det vil eg beda deg um: Vert eg drepen, so lat det ikkje verta trælabot for meg.» – «Då skal det verta bøtt for deg som for ein fri mann,» seier Njål; «men Bergtora lovar nok det, som ho evler å halda, at du vert hemnd.» Atle vart då verande i tenesti.

No er det å segja frå Hallgjerd, at ho let senda ein mann vest i Bjarnarfjorden etter Brynjolv Rosta, frenden sin. Han var son hans Svan, løyndgjeten. Han var det verste illmenne. Gunnar visste ikkje um det. Hallgjerd sa han var høveleg til arbeidsstyrar. Brynjolv kom, og Gunnar spurde, kva han skulde. Han svara, at han skulde vera der. «Ikkje kjem du til å gjera det betre i huset,» seier Gunnar, «etter det eg hev høyrt um deg; men ikkje vil eg visa burt frendarne hennar Hallgjerd, som ho vil hava hjå seg.» Gunnar gav seg lite av med honom, men synte honom ikkje uvilje helder. Lid det so fram til tings. Gunnar rid dit, og Kolskjegg med honom. Og då dei kom åt tinget, råkast Gunnar og Njål og sønerne hans. Dei var mykje saman, og alt var vel. Bergtora mælte til Atle: «Du fær fara upp i Torolvsfell og arbeida der ei vika.» Han fór uppi, og var der og brende kol i skogen. Hallgjerd sa til Brynjolv: «Det er meg sagt, at Atle er ikkje heime; han er nok på Torolvsfell og arbeider.» – «Kva trur du helst han driv på?» seier han. «Eitkvart i skogen,» seier ho. «Kva skal eg honom?» sa han. «Drepa honom skal du,» seier ho. Han tykte ikkje um det. «Tjostolv hadde nok ikkje kvidt seg mykje for det å drepa Atle, um han hadde vore i live,» seier ho. «Ikkje skal du hava lenge bo å eggja no helder,» seier han. Han tok våpni sine og hest, og reid til Torolvsfell. Han såg stinn kolrøyk austanfor garden. Han rid dit; stig av og bind hesten, og gjeng der som røyken ligg tjukkast. Ser han då, kvar kolmila er, og at det er ein mann der. Han såg, at han hadde eit spjot i vollen frammed seg. Brynjolv gjeng etter røyken kav burtåt honom.

Men mannen stod so i med arbeidet, at han ikkje såg Brynjolv. Brynjolv hogg øksi i hovudet på honom, men Atle spratt i so kvast, at han sleppte øksi. Då fata Atle spjotet og skaut etter honom. Brynjolv kasta seg åt marki, og spjotet flaug yver honom. «Det var godt for deg, at ikkje eg var fyrebudd,» seier Atle. Detta tykkjer Hallgjerd vel um; for du hev dauden min å fortelja um. Men det gled meg. at det vert stutt stund, fyrr du fer sama vegen. Men tak no att øksi di, som er her.» Brynjolv svara ikkje, og tok ikkje øksi att, fyrr Atle var daud. Reid han so åt Torolvsfell og sa frå um dråpet. Sidan reid han til Lidarende og sa Hallgjerd det. Ho sende ein til Bergtorskvål og let segja Bergtora, at no var det lønt dråpet på Kol. Sidan sende ho ein mann til tings til å segja Gunnar dråpet på Atle. Gunnar stod upp og Kolskjegg med. Kolskjegg mælte: «Dei vert til ugagn for deg, frendarne hennar Hallgjerd.» Dei gjekk for å finna Njål. Gunnar mælte: «Dråp på Atle hev eg å segja deg.» Og han fortel honom, kven som gjorde det, «og eg vil bjoda deg bot; og eg vil, at du seier frå.» Njål mælte: «Det hev me etla os til, ikkje å brjota venskapen; men eg kan likevel ikkje setja Atle likt med ein træl.» Gunnar sa, han tykte det var rimelegt, og rette fram handi. Njål nemnde seg vitne, og dei sameintest. Skarphedin mælte: «Hallgjerd læt ikkje kararne våre døy av alderdom.» Gunnar mælte: «Men mor di steller det so, at hoggi fell i ymse gardar.» – «Det er vissa nok av det,» seier Njål. Sidan sette Njål boti til eit hundrad i sylv, og Gunnar la ut alt straks. Mange som stod der sa, at det var høgt sett. Gunnar vart harm og sa, at mang ein var bøtt med full bot som ikkje var sprækare mann en Atle. Etter dette reid folk heim frå tinget. Bergtora tala ved Njål, då ho såg sylvet: «No tykkjest du, at du hev halde din lovnad, men min stend att.» – «Det trengst ikkje du held den,» seier Njål. «Du hev gote på anna,» seier ho, «og so skal det vera.» – Men Hallgjerd sa til Gunnar: «Hev du lagt ut hundrad i sylv for Atle, og gjort honom til fri mann?» – «Fri var han fyrr,» seier Gunnar, «og eg skal ikkje gjera til ubotsmenner tenestkararne hans Njål.» – «De er jamgode, du og Njål; blautingar båe tvo,» sa ho. «Det fær røynast,» seier han. Då var Gunnar kort mot henne lenge, til des ho mjukna og tydde seg åt honom att. No er det stilt det året. Um våren leigde ikkje Njål att nokon tenestkar. No rid folk til tings um sumaren.

39.

Ein mann heitte Tord; dei kalla honom Lausingeson. Far hans heitte Sigtrygg; han var lausingen hennar Åsgjerd og bleiv i Markarfljot. Og for di var Tord hjå Njål sidan. Han var ein stor og sterk mann. Han hadde fostra alle sønerne hans Njål. Tord hadde lagt hug åt frenka hans Njål; ho heitte Gudfinna Torolvsdotter. Ho var rådsgjenta der heime, og var med barn denne gongen. Bergtora gav seg i tale med Tord og sa: «Du skal fara i vegen,» seier ho, «og drepa Brynjolv Rosta, frenden hennar Hallgjerd.» – «Ikkje er eg nokon dråpsmann,» seier han, «men eg skal våga på det, um du vil.» – «Det vil eg,» seier ho. Sidan tok han ein hest, reid upp til Lidarende, let kalla Hallgjerd ut, og spurde kvar Brynjolv var. «Kva vil du honom?» seier ho. Han mælte: «Eg vil han skal segja meg, kvar han hev gøymt liket hans Atle; det er sagt meg, at han hev stel det ille. « Ho synte honom det og sa, at han var nede på åkretunga. «Sjå til,» seier Tord, «at det ikkje gjeng honom som Atle.» – «Ikkje er du nokon mannadrepar,» seier hot. «og lite hev det på seg, kvar de møtest» – «Aldri hev eg set mannablod, og ikkje veit eg, korleis håtta eg kan verta ved det,» seier Tord, og rende ut or tunet og nedetter åt åkretunga. Rannveig, mor hans Gunnar, hadde høyrt dei talast ved, og mælte: «Du var strid til å neisa honom for blautskap, men eg tenkjer han er ein mann som er sætande, og det kan frenden din få sanna.» Dei møttest på bygdavegen, Brynjolv og Tord. Tord mælte: «Vér deg, Brynjolv; for eg vil ikkje snikja meg innpå deg.» Brynjolv reid fram og hogg til Tord, men han hogg imot med øksi, og hogg sund spjotskaftet framanfor henderne hans Brynjolv, og gjorde so eit hogg til straks, og det kom i bringa framantil og gjekk inn i livet på honom. Brynjolv stupte av hesten og var daud straks. Tord fann saugjætaren hennar Hallgjerd; han lyste dråpet på si hand, sa honom kvar Brynjolv låg, og bad honom segja Hallgjerd dråpet. Sidan reid han til Bergtorskvål og fortalde Bergtora og andre um dråpet. «Lukka med verket,» seier ho. Saumannen sa Hallgjerd dråpet. Ho vart beisk ved, og sa at det skulde draga mykje illt etter seg, um ho fekk rå.

40.

No kjem tidendi til tings, og Njål let dei segja seg det tri gonger, og då sa han: «Fleire vert dråpsmenner no en eg hev tenkt.» Då mælte Skarphedin: «Den mannen må ha vore bråfeig, som hev late livet for fosterfar vår, han som aldri hev mannablod: set.» Njål mælte: «Dei som kjenner skaplyndet åt kvar dykk, hadde visst tenkt seg, at de skulde vorte hans fyremenner til slikt. Helder ikkje er vel dykkar tid langt unda, og sume vil då segja, at for dykk var det ikkje anna å gjera.» Dei gjekk til møtes med Gunnar og sa honom dråpet. Gunnar sa, at det var liten mannskade, «men han var likevel ein fri mann.» Njål baud honom straks semja. Gunnar tok ved det, og skulde døma sjølv. Han gjorde det straks, og gjorde det upp til eit hundrad i sylv. Njål la det ut straks, og soleis var dei forlikte.

41.

Ein mann heitte Sigmund. Han var son åt Lambe, son hans Sighvat hin raude. Han var stor farmann, ein ven og høvisk mann, stor og sterk. Han var mykje etter mætnad og æra, ein god skald og vel upplagd til dei fleste itrottar, men stor på det, spottsam og lei vera i lag med. Han kom i land aust i Hornafjorden. Skjold heitte felagen hans. Det var ein svensk mann og ill å eigast med. Dei fekk seg hestar og reid vestetter frå Hornafjorden, og stadna ikkje fyrr dei kom i Fljotslidi til Lidarende. Gunnar tok vel imot dei. Det var no og mykje skyldskap millom honom og Sigmund. Gunnar bad Sigmund vera der um vintren. Sigmund sa, at han vilde taka imot det, dersom Skjold, felagen hans, fekk vera der. «So er sagt meg um honom,» seier Gunnar, «– at han ikkje bøter på huglaget dit; men det er det du best treng. Det er ikkje beint å bu her helder; det vil eg no råda frendarne mine, at dei ikkje løyp i vegen, straks Hallgjerd eggjar til det; for ho tek seg mangt til som ikkje er etter mit sinn.» – «Den valdar ikkje vondt som varar seg,» seier Sigmund. «Då gjeld det å agta vel på rådet,» seier Gunnar. «Du kjem til å verta hardt freista; men hald deg attåt meg og lyd mine råd.» Sidan var dei i fylgje med Gunnar. Hallgjerd gjorde mykje av Sigmund, og det kom til slik fysna med det, at ho stakk gåvor til honom, og gjorde ikkje mindre for honom en for mannen sin, so det tok til å gå ord um dette millom folk, og mange undrast på, kva som kunde liggja under. Hallgjerd mælte til Gunnar: «Eg hev ikkje godt for å finna hugnad i dette hundradet du tok for Brynjolv, frenden min; so sant eg kan, so skal eg få hemnt honom like godt for det,» seier ho. Gunnar sa, at han vilde ikkje skifta ord med henne, og gjekk frå henne. Han fann Kolskjegg og sa til honom: «Far åt Njål og seg, at Tord skal vera var um seg, alt det er gjort forlik; for eg trur ikkje det er å lita på.» Han reid i vegen og sa det til Njål, og Njål sa det til Tord. Njål takka dei for truskapen deira, og Kolskjegg reid heim.

Det var ein gong dei sat ute, Njål og Tord. Det var ein bukk som var van ved å ganga i garden, og det skulde ingen jaga honom burt. Tord mælte: «Undårleg berst det meg fyre no!» – «Kva ser du, som tykkjest deg so undarlegt?» seier Njål. «Eg tykkjer eg ser bukken liggja i dældi her, som han skulde fljota i blod.» – Njål sa, at det var korkje bukk elder noko anna der. «Kva er det då?» seier Tord. «Du må vera feig,» seier Njål; «det er fylgja di du hev set; ver no var um deg.» – «Ikkje hjelper det meg,» seier Tord, «nåar eg er lagje til det»

Hallgjerd kom til tals med Tråin Sigfusson og mælte: «Då skulde eg tykkja du var måg, um du drap Tord Lausingeson.» – «Ikkje vil eg det gjera,» seier han, «for di at då fekk eg vreiden hans Gunnar, frenden min. Og det hadde mykje med seg; for det dråpet vilde brått verta hemnt.» – «Kven vilde hemna?» seier ho. «Dénna skjegglause kallen kanskje?» – «Ikkje det,» seier han, «men sønerne hans vil hemna det?» Sidan talast dei ved lenge i still, og ingen visste, kva dei hadde i rådgjerdom. Det var ein dag at Gunnar var burte, men Sigmund og Skjold var heime. Tråin frå Grjotå var komen der. Då sat dei og Hallgjerd ute og tala. Då mælte Hallgjerd: «Det hev de lova meg, Sigmund og Skjold, frendar, at de vil drepa Tord Lausingeson, fosterfar åt Njålssønerne; men du Tråin hev lova meg.å vera med.» Dei stod ved det alle, at det hadde dei lova henne. «No vil eg gjeva mit råd,» sa ho. i De tvo skal rida aust i Hornafjord etter godset dykkar, og koma heim etter at tinget er sett. Er de heime, so vil Gunnar at de skal rida med honom til tings. Njål og sønerne hans fer til tings, og Gunnar, og då skal de drepa Tord.» Dei sa dei vilde fylgja dette rådet. Sidan gjorde dei seg reiseferduge aust åt fjordom. Gunnar tok ingen grun på det og reid til tings. Njål sende Tord Lausingeson aust under Øyafjell, og bad honom vera burte ei natt. Han fór austetter, men kunde ikkje koma attende; åi hadde floge upp, so det var ei lang lei det ikkje var komande yver. Njål bidde på honom ei natt; for han hadde etla seg til, at Tord skulde rida med til tings. Njål sa til Bergtora, at ho skulde senda Tord etter dit, straks han kom heim. Tvo næter etter kom Tord att austantil. Bergtora sa, at han skulde rida til tings; «men no skal du fyrst fara upp til Torolvsfell og sjå til med buet der, men ikkje vera burte meir en ei natt elder tvo.»

42.

Sigmund og Skjold kom att austantil. Hallgjerd sa dei, at Tord var heime, men at han skulde rida til tings, nåar det leid um eit par dagar. «No kan de koma yver honom, men glett det no, so nåar de honom aldri.» Det kom nokre menner til Lidarende frå Torolvsfell og sa Hallgjerd at Tord var der. Hallgjerd gjekk åt Tråin og Sigmund og mælte: «No er Tord i Torolvsfell, so no hev de råd med å drepa honom, nåar han fer heim.» – «Det skal me no gjera,» seier Sigmund. Gjekk dei so ut, tok våpni sine og hestarne og reid til vegs for honom. Sigmund mælte til Tråin: «No skal ikkje du gjera noko; det trengst ikkje vera alle.» – «So skal eg gjera,» seier han. Litt etter kjem Tord ridande. Sigmund mælte til honom: «Gjev upp våpni dine, for no skal du døy.» – «Det er ikkje visst,» seier Tord; gakk til einvig med meg.» – «Det vert ikkje noko av,» seier Sigmund; «me skal gjera os gagn av det, at me er fleire. Men det er ikkje undarlegt, um Skarphedin er mykje til kar; for det er sagt, at fjorde luten sveiper på fosterfaren.» – «Det vert de var,» seier Tord; «for Skarphedin hemner meg nok.» Sidan gjekk dei på honom, men han braut av spjotskafti for båe tvo; so vel varde han seg. Då hogg Skjold av honom eine handi, men han varde seg ei stund med den andre, til Sigmund stakk igjenom honom. Då fell han daud åt jordi. Dei la honom ned med torv og stein. Tråin mælte: «Det er eit vondt verk me no hev fullført, og Njålssønerne skal ikkje una vel, nåar dei spør dråpet.» Dei rid då heim og fortel Hallgjerd det. Ho let vel for dråpet. Rannveig mælte, mor hans Gunnar: «Det er sagt, Sigmund, at stutt stund fegnast hand av hogg; og so vert det gangande her med, endå um Gunnar løyser deg ut or dette målet. Men læt du Hallgjerd gjera deg til flugegap ein gong til, so vert det banen din.» Hallgjerd sende ein mann til Bergtorskvål til å segja frå um dråpet. Ein annan sende ho til tings til å segja Gunnar det. Bergtora sa, at ho vilde ikkje taka på Hallgjerd med vondord for slikt – det var ingen hemn i so stort eit målemne.

43.

Men då sendemannen kom til tings og sa Gunnar dråpet, mælte Gunnar: «Detta er ille vorte, og aldri kom det meg tidend for øyro som tyktest meg verre. Men kor som er vil me skunda os å finna Njål; eg ventar, at han enno er god å koma til rettes med, um det so leitar hardt på honom.» Dei gjekk for å finna Njål, og fekk bedt honom til samtals med seg. Han kom straks. Dei talast ved – fyrst var ingen annan til stadar en Kolskjegg. «Det er ei hard tidend eg hev å segja deg,» seier Gunnar, «Tord Lausingeson er drepen. Eg vil bjoda deg sjølvdom for dråpet. Njål tagde ei rid, og mælte då: «Vel er det bode,» seier han, «og eg tek imot det; men det er nok von eg fær åmæle for det av kona mi og sønom mine; for dei kjem til å mislika det mykje. Men likevel vil eg våga på det; for eg veit, at eg hev med ein grei mann å gjera, og ikkje vil eg, at venskapen vår skal skiplast frå mi sida.» – «Vil du lata sønerne dine vera med?» seier Gunnar. «Ikkje,» seier Njål; «for dei bryt ikkje den semja som eg gjer; men er dei til stadar, so tel dei ikkje til.» – «Kan vel vera det,» seier Gunnar; «gjer det av åleine.» Dei tok einannan i henderne og samdest fort og vel. Då mælte Njål: «Tvo hundrad i sylv set eg det til – du tykkjest vel det er mykje?» «Ikkje tykkjer eg det er for mykje,» seier Gunnar, og gjekk heim åt budi si. Sønerne hans Njål kom heim åt budi, og Skarphedin spør, kvar alt det gode sylvet var kome frå, som far hans hadde i handom. Njål mælte: «Eg seier dykk dråpet på Tord Lausingeson, fosterfar dykkar; me er samde i saki, eg og Gunnar; han bøtte med tvigild mannabot.» – «Kven hev drepe honom?» seier Skarphedin. «Sigmund og Skjold; men Tråin var og nære stadd,» seier Njål. «Dei tyktest trenga til å vera mannsterke då,» seier Skarphedin; – men kor lenge skal det gå, fyrr me skal lyfta henderne?» «Det vert ikkje lenge,» seier Njål, «og då skal de ikkje verta hefte – men det er meg mykje um å gjera, at de ikkje bryt denne semja.» – «Då skal me halda den,» seier Skarphedin; «men kjem det noko meirattåt, so skal me minnast den gamle fiendskapen.» – «Då skal eg ikkje bægja frå,» sa Njål.

44.

Folk rid heim frå tinget. Og då Gunnar kom heim, mælte han til Sigmund: «Du er eit større våemenne en eg tenkte, og til vondt brukar du manndomen din. Denne gongen hev eg gjort semja for deg med Njål og sønom hans; men no skal du ikkje vera gap ein gong til. Du er av eit anna huglag en eg; du fer med spott og hån, og det er ikkje mit lag. Difor er du so til lags åt Hallgjerd, for di de er meir samlynde. « Gunnar hadde honom for seg ei lang rid. Sigmund tok det vel upp, og sa han vilde retta seg meir etter hans råd heretter en han til den tid hadde gjort. Gunnar sa, at det stod han seg på. Soleis gjekk det ei tid. Dei var støtt godlynde med einannan, Gunnar og Njål og sønerne hans, endå det var fått millom dei andre av folket.

Det bar so til, at det kom nokre lauparkjeringar til Lidarende frå Bergtorskvål. Dei var måluge og leie til å fara med fantord. Hallgjerd sat i kvendebudi, som ho jamleg gjorde. Torgjerd, dotter hennar, var der, og Tråin og Sigmund og mange kvinnor. Korkje Gunnar elder Kolskjegg var der. Desse lauparkjeringarne gjekk inn i budi. Hallgjerd helsa på dei og let gjeva dei rom. Ho spurde etter nytt. Men dei. sa dei visste ikkje noko. Hallgjerd spurde, kvar dei hadde vore um natti. Dei sa dei hadde vore på Bergtorskvål. «Kva hadde Njål fyre seg?» seier Hallgjerd. «Han strita med å sitja,» sa dei. «Kva gjorde sønerne hans Njål?» sa Hallgjerd; «dei tykkjest no vera mykje til karar.» – «Dei er ruvne på res,» sa dei; «men dei hev so lite freista. Skarphedin kvatte øksi, Grim skjefte eit spjot, Helge klinka hjalt på eit sverd. Hoskuld feste handfanget på eit skjold. – «Til eitkvart storråd etla dei seg då,» seier Hallgjerd. «Ikkje veit me noko um det,» seier dei. «Kva gjorde tenestkararne hans Njål?» seier Hallgjerd. Dei svara: «Me veit ikkje, kva sume gjorde; men ein køyrde møk upp på haugarne?» – «Kva skulde det vera godt for?» seier Hallgjerd. «Han sa det skulde verta meire på der en andre stader,» svara dei. «Det var ikkje vitugt av Njål,» seier Hallgjerd, «han som veit so råd for alt.» – «Kvi då?» seier dei. «Jau det meiner eg rett,» seier Hallgjerd, «når han ikkje helder køyrer møk i skjegget sit, so han fær skjegg, han som andre menner – lat os kalla honom den skjegglause kallen, og sønerne hans tadskjeggingarne, og gjer ei visa um det, du Sigmund, so me kan få njota noko godt av at du er skald.» – «Det skal eg ikkje vera lenge um,» seier han, og so kvad han ei visa på tri vers um Njål og sønerne hans, med «tadskjeggingar» og andre slengjeord i kvart vers. «Du er ein gullgut, er du,» sa Hallgjerd, «so hæv du er til å gjera meg til lags.» Gunnar kom med det sama. Han hadde stade utfor budi og hoyrt på heile røa. Det gav eit sett i dei, då dei såg han kom inn, og dei tagna alle; fyrr hadde der vore iått og høgmæle. Gunnar var stygt vond og sa til Sigmund: «Du er ein fåme og ein urådsmann. Du neiser Njålssønerne, og Njål sjølv, som er den ein sist skulde gjera slikt med. Etter det som du hev gjort mot dei fyrr, so kan du no venta banen din av dette. Men um nokon hermer desse ordi, då skal han her ifrå, og dertil hava min vreide. Og slik ein otte hadde dei av honom, at ingen torde hava uppatt , desse ordi. Sidan gjekk han ut att. Rekarkjeringarne tala på seg imillom, at dei visst fekk løn av Bergtora, nåar dei fortalde henne det. Dei tok då vegen dit ned og fortalde Bergtora det i løynd, uspurt. Bergtora mælte, då folk sat til bords: «Det er gjeve dykk gåvor, både faren og sønerne, og låke karar er de, gjev de ikkje noko att.» – «Kva gåvor er det?» seier Skarphedin. «De, sønerne mine, hev fenge ei gåva i hop alle saman – de er kalla tadskjeggingar, og mannen min er kalla den skjegglause kallen.» – «Ikkje hev me kvendehått,» seier Skarphedin, «so me vert sinna» for allting.» – «Gunnar vart då sinna for dykkar skuld,» seier ho, «endå han er kjend for å vera eit godmenne; og tek de dykk ikkje til rettes for dette, so hemner de aldri nokor skam.» – «Kjeringi, mor vår, tykkjer det er gaman å erta os,» seier Skarphedin og kaldflein. Men sveitten spratt i skallen på honom, og det kom raude flekkjer i kinnerne hans, noko som ikkje var titt å sjå. Grim tagde, men beit seg i lippa. Helge synte det ikkje på. Hoskuld gjekk burtåt døri med Bergtora, men ho kom setjande attende og var kokande harm. Njål mælte: «Den kjem og fram som fer i mak, husfrøya. Og det er gjerne so, at um noko gjeng ein imot, og ein hemner det, so hev folk ymist å segja um det og.»

Men um kvelden, då Njål var gjengen til sengs, høyrde han det kom ei øks innåt bordveggen, og det song høgt i henne. Det var ei onnor lokseng der inne, der dei vanleg hadde skjoldarne hangande; men no ser han at dei er burte. Han mælte: «Kven hev teke ned skjoldarne våre?» – «Sønerne dine gjekk ut med dei,» seier Bergtora. Njål kipte skoerne på seg og gjekk ut og på andre sida åt huset, og ser dei stemner upp på helen. Han mælte: «Kvart skal de av?» Skarphedin svara: «Ut å leita etter sauerne dine?» – «De brukar ikkje kvast på dei,» seier Njål; «det er anna som er erendi.» – «Laks skal me veida, finn me ikkje sauerne,» seier Skarphedin. «Vel vøre det då, um veidni ikkje slapp unda,» seier Njål. Dei fór sin veg; Njål gjekk inn att og ia seg. Han mælte til Bergtora: «Dei var ute med våpn alle sønerne dine; du hev nok no eggja dei til noko.» – «Innarleg skal eg takka dei, ber dei heim daudarordi hans Sigmund,» sa Bergtora.

45.

No er det å segja um Njålssønerne, at dei fór upp i Fljotslidi og var der i lidi um natti, og fer tett framum Lidarende i dagrenningi. Sama morgoen var Sigmund og Skjold tidleg uppe og etla seg til å sjå åt stohesten. Dei hadde beisl med seg, og tok kvar sin hest på tunet og reid burt. Dei leita etter hesten i lidi, og fann honom millom tvo løkjer, og leidde øykjerne ned åt geilarne. Skarphedin såg Sigmund; for han hadde letaklæde. Han sa: «Ser de raudalven, karar ?» Dei såg etter, og sa dei såg honom. Då sa Skarphedin: «Du skal ikkje vera med i dette, Hoskuld; for du er ofte send i erend einsleg og uvarleg. Men eg etlar meg Sigmund; det tykkjer eg er meste karsstykket.

Og de, Grim og Helge, skal gå på Skjold. Hoskuld sette seg, men dei andre gjekk til des dei kom nær dei. Skarphedin mælte til Sigmund: «Tak våpni dineogvér deg; du hev betre bo det no en å kveda nidvisor um os brørne.» Sigmund tok våpni sine, men Skarphedin bidde medan. Skjold snudde seg mot Grim og Helge, og dei slost på hardo. Sigmund hadde hjelm på hovudet og skjold ved sida, var gyrd med sverd og hadde spjot i handi. Han snur seg mot Skarphedin og støyter til honom med spjotet straks, og det kjem i skjoldet. Skarphedin slo sund spjotskaftet og fører øksi upp andre gongen og høgg til Sigmund. Hogget kom i skjoldet og kløyvde det frå kanten til nedmed handtaket. Sigmund dreg sverdet med høgre handi og høgg til Skarphedin; det gjekk inn i skjoldet og beit seg fast. Skarphedin snara skjoldet so hardt, at Sigmund slepte sverdet. Skarphedin hogg til Sigmund på nytt lag med øksi Rimmugygi. Sigmund var i panserklædning. Øksi kom i oksli og kløyvde akslebladet. Han nykkjer åt seg øksi, og Sigmund stupte på båe sine kne, men han spratt upp att straks. «No gjekk du i kne for meg,» seier Skarphedin, «men flat skal du,liggja på jordi, fyrr me skilst.» – «Det er ille då,» seier Sigmund. Skarphedin slo honom yver hjelmen og gav honom banehogget. Grim hogg Skjold i foten, so den gjekk av i ristleden, men Helge sette sverdet igjenom honom, og han hadde då bane. Skarphedin såg saugjætaren hennar Hallgjerd. Hadde han då nettupp hogge hovudet av Sigmund. Han gav gjætaren det i henderne, og sa han skulde føra henne Hallgjerd det, og beda henne sjå etter, um det var dette hovudet som hadde kvede nidvisor um Njål og sønerne hans. Saugjætaren kasta hovudet, so snart dei skildest; for han torde ikkje, med dei var der. Brørne gjekk til des dei råkte folk ved Markarfljot, og sa dei tidend. Skarphedin lyste dråpet på Sigmund på si hand; Grim og Helge lyste hans Skjold på seg. Dei fór då heim og fortalde Njål tidendi. Njål mælte: «Lukka med gjort gjerning. Her skal det ikkje verta sjølvdom, slikt som det no stend.»

No er det å nemna, at sauemannen kjem heim til Lidarende. Han seier Hallgjerd det som hendt var. «Skarphedin la i henderne mine hovudet av Sigmund og baud meg å gjeva deg det, men eg torde ikkje gjera det,» seier han; «for eg visste ikkje, korleis du kunde lika det.» – «Det var ille du ikkje gjorde det,» seier ho; «eg skulde gjeve Gunnar det, so hadde han anten lote hemna frenden sin, eldaug havt kvar manns åmæle.» Ho gjekk åt Gunnar og sa: «Eg seier deg, at Sigmund, frenden din, er drepen. Skarphedin hev drepe honom, og han hadde vilja senda meg hovudet.» «Slikt hadde han å venta,» seier Gunnar; «vonde råd hev vondt fylgje, og du og Skarphedin er like gode til å eggja kvarandre.» Dermed gjekk Gunnar frå henne. Han gjorde ingen ting ved saki, korkje søksmål elder anna. Hallgjerd minte honom ofte på, at Sigmund låg ubøtt. Gunnar letst ikkje høyra det. Det gjekk tri ting, som folk tenkte han hadde vilja søkt retten sin. Då hende det, at Gunnar fekk eit vandemål på seg, som han ikkje visste korleis han skulde taka upp. Då reid han åt Njål. Han tok vel imot honom. Gunnar mælte til Njål: «Eg er komen for å få gagnråd hjå deg i eit vandemål.» – «Det er ikkje meir en du hev rett til,» seier Njål, og gav honom råd. Gunnar reiste seg og takka for rådet. Njål tok då atti honom og sa: «For lenge hev Sigmund, frenden din, vore ubøtt.» «For lenge sidan er han bøtt,» seier Gunnar; «men eg vil då ikkje stå i vegen for min eigen heidr.» Gunnar hadde aldri sagt eit vondt ord um Njålssønerne. Njål vilde ikkje anna høyra, en at Gunnar skulda gjera målet av. Han sette det til tvo hundrad i sylv, men let Skjold liggja ubøtt. Utlegget greidde dei seg imillom med det same. Gunnar kunngjorde^semja på Tingskåletinget, då meste folket var samla, og heldt fram, kor vel både faren og sønerne hadde tfare fram, og han fortalde um dei vonde ordi som valda dauden hans Sigmund, og ingen skulde herma dei sidan, men falla ubøtt kvar den som det gjorde. Dei mælte det både Gunnar og Njål, at det skulde ikkje den ting koma på dei imillom, som dei ikkje skulde greia sjølve. Og soleis var det sidan; dei var vener støtt.

46.

Det var ein mann heitte Gissur Kvite. Han var son hans Teit Kjetilbjørnson frå Mosfell. Mor hans Gissur heitte Ålov. Ho var dotter åt Bodvar Herse, son hans Vikinge-Kåre. Isleiv bisp var son hans Gissur. Mor hans Teit heitte Helga. Ho var dotter åt Tord Skjeggje, son hans Rapp, son hans Bjørn Buna, son hans Grim Herse frå Sogn. Gissur Kvite budde på Mosfell og var ein stor hovding.

Ein mann i soga er nemnd Geir Åsgeirson; dei kalla honom Geir Gode. Mor hans heite Torkatla og var dotter hans Kjetilbjørn på Mosfell. Geir budde i Lid på Biskopstunga. Geir og Gissur heldt i hop og fylgdest åt i alle målemne.

I desse tider budde Mord Valgardson på Hov på Rangåvollom. Han var sløg og illgjerdsam. Valgard, far hans, var då austpå, men mor hans var daud. Han ovunda svært Gunnar på Lidarende. Han var rik på gods, men uvensæl.

47.

Ein mann heitte Otkjell. Far hans heitte Skarv Hallkjellson. Hallkjell var brorson hans Kjetilbjørn, og det var han som feiide Grim i Grimsnes på holmen. Otkjell budde på Kyrkjebø. Kona hans heitte Torgjerd. Otkjell var rik. Son hans heitte Torgeir. Han var berre ung, men ein emneleg gut. Ein mann heitte Skamkjell. Han budde på andre Hovsgarden. Han åtte mykje gods. Det var ein illvistug mann og lygjen, rangvis og ill eiga ubytt med. Det var stor venskap med honom og Otkjell. Bror hans Otkjell heitte Hallkjell; det var ein stor og sterk mann. Han heldt til hjå bror sin. Ein tridje bror hadde dei, som heitte Hallbjørn Kvite. Han hadde med seg ut ein træl som heitte Melkolv. Han var irsk og lite umtykt. Hallbjørn tok tilhald hjå Otkjell saman med Melkolv træl. Trælen ordast ofte ut um, kor sæl han skulde vore, um Otkjell hadde ått honom. Otkjell tykte godt um honom, og gav honom kniv og belte og full klædnad, og trælen gjorde alt Otkjell vilde. Otkjell fala på honom ved bror sin. Han sa, han kunde få honom til gjevandes, men la attåt, at det var ikkje so god eignaluten som han meinte. Og straks Otkjell åtte honom, gjorde trælen alt arbeidet låkare. Otkjell nemnde det ofte åt Hallbjørn, at han tykte trælen gjorde so lite, og det med, at det var sumt verre ved honom.

I desse tider var det slikt eit hardår, at det vart smått for folk både med høy og mat i alle bygder. Gunnar hjelpte mange både med mat og høy. Alle fekk, som til honom kom, so langt det rakk til. Men på slutten vart han og lens både for høy og mat. Han fekk Kolskjegg med seg ut i bygdi, og like eins Sigfussønerne og Lambe Sigurdson. Dei fór til Kyrkjebø og fekk Otkjell til å koma ut. Han helsa dei. Gunnar mælte: «Det er soleis vorte, at eg er komen for å fala på høy og mat hjå deg, um det er å få.» Otkjell svarar: «Båe slagi hev eg, men eg vil ikkje selja deg noko av det.» – «Vil du gjeva meg då, « seier Gunnar «og våga på, korleis eg vil løna deg?» – «Ikkje vil eg det, «seier Otkjell. Skamkjell la illt frami. Tråin Sigfusson mælte: «Dei er verd at me tok høy og mat og la verddage i staden.» – «Åldaude laut Mosfellingarne vera då,» seier Skamkjell, «um de Sigfussønerne skulde ræna dei.» – «Med ran vil eg ikkje fara,» seier Gunnar. «Vil du kjøpa ein træl av meg?» seier Otkjell. «Det sparar eg ikkje,» seier Gunnar. Han kjøpte trælen, og reiste, då det var gjort.

Dette spør Njål og mælte: «Ule er slikt gjort, å neita Gunnar å få kjøpt. Det er ikkje god von for andre då, nåar ein slik ikkje fær.» Bergtora, husfrøya, mælte: «Kofor skal du tala so mykje um detta? Då var det meir manndomsamt av deg å gjeva honom både mat og høy. Det tryt ikkje deg på noko av det.» Njål mælte: «Detta er dagsens sanning, og eg skal visst hjelpa honom med noko.» Og han og sønerne hans fór upp i Torolvsfell og klyvja femtan hestar med høy og fem med mat. Njål kom til Lidarende og kalla Gunnar ut. Han tok vel imot dei. Njål mælte: «Her er høy og mat, som eg vil gjeva deg, og so vil eg, at du aldri skal høyra åt hjå nokon annan en meg, nåar det er noko du treng.» – «Gode er gåvorne dine,» seier Gunnar, «men endå meire verdt tykkjest det meg å vera i venskap med deg og sønerne dine.» Deretter fór Njål heim. Lid det so frametter våren.

48.

Gunnar rid til tings um sumaren. Men det var eit heilt gjestelag i huset hans av folk som kom austan frå Sida. Gunnar bad dei å koma innum att, nåar dei reid frå tinget. Dei lova å gjera det – og reid so til tings. Njål og sønerne hans var på tinget. Tinget var stilt. No er det um det å fortelja, at Hallgjerd tala til Melkolv træl. «Det er ei sendeferd eg hev tenkt ut åt deg,» seier ho; «du skal fara til Kyrkjebø.» – «Og kva skal eg der?» seier han. «Du skal stela mat på tvo hestar, smør og ost, og setja varme på staburet; då tenkjer alle, at det hev vorte av vanagt, og det kjem ikkje for nokon, at det hev vore stole.» Trælen mælte: «Vond hev eg vore, men aldri hev eg vore tjuv.» – «Høyr på makeløysa!» seier Hallgjerd; «han gjer seg god; du som hev vore både mordar og tjuv. Og du skal ikkje anna tora en fara, eldaug skal eg lata drepa deg.» Han tyktest vita, at ho det gjorde, um han ikkje for. Og um natti tok han tvo hestar, Ia klyvsalar på og for åt Kyrkjebø. Hunden søkte ikkje; for han kjende honom og flaug imot honom, flikra og var fegen. Han gjekk då åt staburet, let upp og klyvja båe hestarne med mat, men brende buret og drap hunden. Han fer uppmed Rangåi. Då slitna skoreimi hans, og han tek upp kniven og vøler um det. Kniven og beltet vart attliggjande etter honom. Han fer til han kjem til Lidarende. Då saknar han kniven, men torde ikkje fara attende. – Han flidde henne Hallgjerd maten, og ho lét vel for ferdi hans. Um morgoen, då folk kom ut på Kyrkjebø, såg dei den store skaden som var gjord. Det vart sendt ein til tings for å segja Otkjell det; for han var der. Han tykte ikkje vidare åt di, men sa det måtte vera kome av det, at eldhuset stod for nær buret. Og det meinte alle då, at det var det som hadde gjort det. Folk reid no heim frå tinget, og det var mange som kom til Lidarende. Hallgjerd bar mat på bordet, og det kom inn ost og smør. Gunnar visste det var ingor von til slik mat der, og spurde Hallgjerd, kvar det var kome frå. «Frå slikt stelle at du vel kan eta det,» seier ho; «elles kjem det ikkje kararne ved å leggja seg frami matreidsla.» Gunnar vart harm og mælte: «Ille er det, skulde e,g vera tjuvnøyte,» og gav henne ein kinnhest. Ho sa, at den skulde ho hugsa og løna, um ho kunde. Ho gjekk frå bordet, og Gunnar med. Det vart bore av bordet alt saman, og innpåatt bore kjøtmat, og alle tenkte med seg, at det vart frambore det som meir rettfengt var. Tingfolki reiste att.

49.

Det var ein dag Skamkjell reid uppmed Rangåi og såg etter sauom sine. Han ser det blenkjer på noko i gota, stig han so av hesten og tek det upp, og det var kniv og belte. Han tykkjest kjenna båe, og fer åt Kyrkjebø. Otkjell var ute og fagna honom vel. Skamkjell mælte: «Kjenner du desse greiorne?» – «Visst gjer eg det,» seier Otkjell. «Kven eig?» seier Skamkjell. «Melkolv træl,» seier Otkjell. «Då skulde fleire kjenna det en me,» seier Skamkjell – «for tru skal eg vera deg til å gjeva deg råd.» Dei synte mange det, og dei kjende att det alle. Då mælte Skamkjell: «Kva vil du no gjera?» Otkjell svara: «Me skal fara til Mord Valgardson, syna honom det, og få vita kva han vil råda os til.» Sidan fór dei til Hov og synte Mord greiorne, og spurde um han kjende dei. Han sa han kjende dei; «men korleis då? tykkjest de hava noko å sjå etter på Lidarende?»

«Me tykkjer det er uført å fåast ved slikt,» seier Skamkjell, «nåar slike ovevleskarar er i væle med.»

«Det er visst,» seier Mord; «men eg veit likevel noko frå huset hans Gunnar som ingen av dykk veit.» – «Me skal gjeva deg gods for det, vil du taka dette målemnet på deg.» Mord svarar: «Det godset kunde nok verta dyrt kjøpt; men det kan nok vera eg vågar på det.° Dei gav honom tri merker sylv, for at han skulde vera med dei med råd og hjelp. Han gav det rådet, at dei skulde gjera ut nokre konor med småvara åt husfrøyom, og soleis få vita, kven som lønte best; «for alle hev den håtten,» – seier Mord, «at dei skil seg fyrst med det som stole er, um dei hev noko slikt i gøymslom. Det skal me få sjå her og, er det so det er folk som hev skuldi. Og kjem det for dagen soleis, so vil eg vera laus frå målet.» So skulde det vera, sa dei, og fór so heim. Mord sende konor ut i heradet, og dei var burte ein halv månad. Dei kom att og hadde store børar. Mord spurde, kvar det hadde vore dei mest gjeve. Dei sa, at det var på Lidarende; det var Hallgjerd som hadde vore den raustaste mot dei. Han spurde, kva dei fekk der. «Ost,» seier dei. Han bad um å få sjå. Dei synte honom, og det var mange sneier. Han tok og gøymde dei. Lite etter for Mord til Otkjell og bad honom finna fram ostekista hennar Torgjerd, og so vart gjort. Han la sneierne nedi, og dei fyllte jamt i ostekista. Dei såg det hadde vore gjeve dei ein heil ost. Då mælte Mord: «No kan de sjå, at Hallgjerd hev nok stole osten.» Og alt dei visste vart lagt i hop. So sa Mord, at han tykte seg vera laus frå dette målemne. Dei skildest med di.

Kolskjegg tala til Gunnar og mælte: «Det er illt å segja det; men det er utyver heile bygdi, at Hallgjerd hev stole og valda den store skaden som vart på Kyrkjebø.» Gunnar sa han meinte det var so; «men kva råd skal eg no taka?» Kolskjegg svara: «Du er vel den næraste til å bøta, det kona di hev brote, og eg tykkjer det er beste rådi, at du fer åt Otkjell og byd honom god bot.» – «Detta er vel tala,» seier Gunnar, «og so skal det vera.» Lite seinare sende Gunnar bod etter Tråin Sigfusson og Lambe Sigurdson, og dei kom straks. Han sa dei kva han etla seg til, og dei lét vel um det. Sjølv tolvte reid Gunnar til Kyrkjebø og kalla Otkjell ut. Skamkjell var der, og han sa: «Eg skal gå ut saman med deg; for her gjeld det å hava vitsmun. Eg vil gjerne stå deg nær, nåar du treng det best, soleis som no; eg tykkjer no du skal halda deg strid.» Sidan gjeng dei ut, Otkjell og Skamkjell, Hallkjell og Hallbjørn. Dei helsa Gunnar. Han tok det vel. Otkjell spør, kvart han etla seg av. «Ikkje lenger en hit,» seier Gunnar, «og det er erendi mi hit å tala um den store og vonde skaden som her er vorte; den er valda av kona mi og trælen eg kjøpte av deg.» – «Det var å vonast,» seier Hallbjørn. «Eg vil gjeva god bot,» seier Gunnar, «og bjoda til, at dei beste menner i heradet dømer.» Skamkjell sa: «Detta bodet høyrest vel ut, men det er ubillegt. Du er vensæl av bøndom, men Otkjell er uvensæl.» – «Eg byd til,» seier Gunnar, «å gjera det av sjølv og få ende på det straks, og leggja venskapen min attåt; greia ut alt godset no, og bøta med tvenne bøter.» Skamkjell mælte: «Detta tilbodet skal du ikkje taka imot; det er eintenkt gjort, um du gav honom sjølvdom, der det tilkjem deg å taka den.» Otkjell sa: «Eg vil ikkje gjeva deg sjølvdom, Gunnar.» Gunnar mælte: «Eg skynar det er dei som legg seg frami med råd her; berre det må verta lønt. Men døm no sjølv.» Otkjell lutte seg innåt Skamkjell og sa: «Kva skal eg no svara?» Skamkjell mælte: «Detta skal du segja er vel tilbode, men vikja målet under Gissur Kvite og Geir Gode. Då vil mange segja, at du er lik Hallkjell, bestefar din, og han var ein yvergangs kar.» Otkjell mælte: «Vel er detta bode, Gunnar, men eg vil, at du gjev meg tomstund til å tala med Gissur Kvite og Geir Gode.» Gunnar mælte: «Gjer med det som du vil; men det vil sume segja, at du skyna lite, di eigi sømd, nåar du ikkje tok ved som eg baud deg.»

Gunnar rid heim. Då Gunnar var riden, seier Hallbjørn: «Her var det skil på folk å sjå; um Gunnar baud deg aldri so gode bod, so tok ikkje du imot. Elder trur du deg til å hava vondt ubytt med honom, som ingen kan mæla seg med? Og endå er han so gjæv ein mann, at han vil stå ved bodet sit, um du vil taka det sidan. Eg tykkjer det er beste rådi, at du fer åt Gissur Kvite og Geir Gode no straks.» Otkjell let henta hest og gjorde seg heilt ferdug. Otkjell såg ikkje vel. Skamkjell gjekk med honom eit stykke på vegen. Han sa: «Eg tykte det var eit under, at ikkje brørne dine vilde taka av deg detta strævet. Eg vil bjoda til å gjera denne ferdi for deg; for eg veit ho vert plågsam for deg.» – «Det tek eg imot,» seier Otkjell, «men seg som det er.» – «Det skal eg gjera, « seier Skamkjell. Skamkjell tok hesten og bytte klæde med Otkjell, men Otkjell gjekk heim. Hallbjørn var ute og mælte til Otkjell: «Det er illt eiga træl til ven. Og det kjem me til å angra støtt sidan, at du vende att no. Og det er vitlaust verk å senda verste ljugaren i dette erendet, der ein må segja det stend um liv.» Rædd måtte du vera,» seier Otkjell, «um Gunnar lyfte atgeiren, nåar du kan vera so rædd no.» – «Ikkje veit eg det,» seier Hallbjørn, «kven som vart ræddast då; men det kan du koma til å sanna, at Gunnar meiter ikkje lenge med atgeiren, nåar han er vreid.» Otkjell mælte: «Rædde er de alle saman, so nær som Skamkjell.» Båe var sinna.

50.

Skamkjell kom til Mosfell og fortalde Gissur, kva Gunnar hadde bode. «So synest det meg,» seier Gissur, «som detta hev vore overlag godt tilbode; men kofor tok ikkje Otkjell imot det ?» – «Det var mest for di,» seier Skamkjell, «at alle unte deg sømd av det, difor vilde han beda um di meining; for det er til best gagn for alle.» Skamkjell var der um natti. Gissur sende ein mann etter Geir Gode, og han kom der tidleg på morgoen. Gissur seier honom alt, som tilgjenge var – og spurde, korleis dei skulde gjera det. Geir mælte: «Soleis som du visst alt hev tenkt deg det, so at saki kan få den enden som best gagnar. No skal me lata Skamkjell fortelja uppatt soga ein gong til, for å høyra um det svarar.» Dei gjorde so. Geir mælte: «Rett hev du visst fortalt denne soga; men du ser meg ut som det verste illmenne, og lite er leten å sæta, um du er å tru.» .Skamkjell reid heim. Fyrst fór han til Kyrkjebø og fekk Otkjell ut. Han tok vel imot honom, og Skamkjell ber fram helsing frå Gissur og Geir, «og um målemnet trengst det ikkje å tala stilt; det er viljen hans Geir Gode og hans Gissur, at du ikkje gjer semja i dette målet. Det er rådet deira, at du fer til Lidarende og stemner Hallgjerd for stuld, og Gunnar for avnøytsla.» Otkjell svarar: «Det skal verta gjort i alle måtar som dei hev rådt til.» – «Dei tykte overlag godt um,» seier Skamkjell, «at du hadde vore so storfellt, og eg gjorde deg no til ein ovmann i alt.» Otkjell fortel brørne sine det. Hallbjørn mælte: «Detta er den største lygn.» Tidi lid innåt siste stemnardagen fyre Alltinget. Otkjell byd brørne sine og Skamkjell rida med seg i stemnarferd til Lidarende. Hallbjørn sa, at han nok kunde vera med; «men den ferdi kjem me nok til å angra, nåar ei stund er lidi.» Dei reid til Lidarende, tolv mann. Gunnar var ute, men dei kom kav inn på tunet, fyrr han vart var, at dei kom til gards. Difor gjekk han ikkje inn. Otkjell sa fram stemningi straks. Men då dei hadde bore stemningi fram, mælte Skamkjell: «Er det rett stemnt, Gunnar bonde?» – «Det veit de,» seier Gunnar; «men ein gong skal eg minnast deg for denna ferdi, Skamkjell, og dei råd du hev lagt til.» «Det sakar os ikkje,» seier Skamkjell, «so lenge atgeiren ikkje er i lufti.» Gunnar var fælande vreid og gjekk inn og fortalde Kolskjegg det. Kolskjegg mælte: «Ille var det, at me ikkje var ute. Det skulde vorte ei snøypeferd hit, hadde me vore til stadar.» Gunnar mælte: «Alt bier stundi si; men ikkje vert denna ferdi dei til heidr.»

Lite seinare tør Gunnar åt Njål og sa honom det. Njål mælte: «Lat det ikkje gå innpå deg; for dette vender seg til den største sømd for deg, fyrr dette tinget er slut. Alle skal me og fylgja deg både med råd og dåd.» Gunnar takka honom og reid heim. Otkjell rid til tings, og brørne hans og Skamkjell.

51.

Gunnar reid til tings, og alle Sigfussønerne og Njål og sønerne hans. Alle gjekk i lag med Gunnar, og det var sagt, at det fanst ikkje fleire flokkar so hardsnudd som denne. Ein dag gjekk Gunnar til Dalmannabudi. Rut var ved budi, og Hoskuld; dei tok vel imot Gunnar. Gunnar fortel alt um målemnet. «Kva legg Njål til råds?» seier Rut. Gunnar svara: «Han bad meg å finna dykk brørne og segja, at i dette vilde han vera samtykt med dykk.» – «Det vil han då,» seier Rut, «at eg for skyldskapen skuld skal bera det upp, og det skal eg gjera: Du skal stemna Gissur Kvite til holmgang, um dei ikkje byd deg sjølvdom, og Kolskjegg skal stemna Geir Gode, og det er vel og menner å få til å gå imot Otkjell og brørne hans. So mannsterke er me no tilsaman, so du kan få det fram slikt du vil.» Gunnar gjekk heim åt budi og fortalde Njål det. «Detta vontest eg,» sa Njål.

Ulv Ørgode fekk vita um denna rådgjerdi og sa Gissur det. Gissur mælte til Otkjell: «Kven gav deg det rådet, at du skulde stemna Gunnar?» – «Skamkjell sa meg, at det var rådet dit og hans Geir Gode,» seier Otkjell. «Kvar er den mannfyla,» seier Gissur, «som hev loge slikt?» – «Han ligg sjuk heime i budi,» seier Otkjell. «At han aldri må stå uppatt meir!» seier Gissur. Men no skal me alle gå å finna Gunnar og bjoda honom sjølvdom; men eg veit ikkje, um han no vil taka imot det.» Det var mange som let ille um Skamkjell, og Jian låg sjuk alt med tinget var.

Gissur og dei gjekk åt budi hans Gunnar. Folk vart vare dei, og det vart sagt Gunnar inne i budi. Dei gjekk ut alle og fylkte. Gissur Kvite gjekk fyrst. Han mælte, då dei møttest: «Det er tilbodet vårt, Gunnar, at du dømer sjølv i målet millom deg og Otkjell.» – «Det var langt ifrå dit råd det,» seier Gunnar, «då eg vart stemnd.» – «Ikkje var det mit råd,» seier Gissur, korkje mit elder hans Geir.» – «Då fær du leggja det frå deg greitt og skilviseleg,» seier Gunnar. «Kva krev du?» seier Gissur. «At du sver eid,» seier Gunnar. «Det vil eg gjera,» seier Gissur, «um du vil taka sjølvdom.» – «Det baud eg i si tid» seier Gunnar, «men no tykkjest eg hava meir å døma.» Njål mælte: «Ikkje er sjølvdom å slå frå seg; di at heidren er so mykje større, di større saki er.» Gunnar mælte: «Eg skal gjera venerne mine til lags og døma i målet; men det råder eg Otkjell, at han ikkje eglar seg innpå meg heretter.» Det vart sendt bod etter Hoskuld og Rut, og dei kom. Gissur og Geir Gode gjorde eid; men Gunnar tok si avgjerd utan å spyrja nokon til råds, og sa fram domen. «Dette er avgjerdi mi,» sa han, «at du skal hava verddage for huset og maten som inni var. Men for trælen vil eg ikkje bøta; for du dulde lyte ved honom. Honom eignar eg til deg att; for øyro høver best der dei hev vakse. Eg tek det for, at stemningi var gjord på nidd, og for det dømer eg meg til handa so mykje som huset var verdt, og det som inne brann. Men um de tykkjer betre um at me er usamde, so stend det dykk fritt fyre. Men til det hev eg endå eit råd uppgjort, og det skal då koma fram.» Gissur svarar: «Det vil me, at du ikkje skal bøta noko, men me bed um, at du vil vera ven hans Otkjell.» – «Det skal aldri verta, med eg lever,» seier Gunnar; «han kan hava venskapen hans Skamkjell; den hev han lenge ale på.» Gissur svarar: «Me vil likevel få ende på saki, endå du råar skildagen åleine.» Dei handfeste alle desse såttmåli. Gunnar mælte til Otkjell: «Rådlegast er det for deg å fara åt frendom dine; men vil du bu i grendi der, so øv ikkje med meg.» Gissur sa: «Detta er eit gagnråd, og han skal gjera etter di.» Gunnar hadde stor sømd av saki. Folk rid heim frå tinget. Gunnar sit på garden sin, og alt er stilt ei rid.

52.

Ein mann heitte Runolv, son hans Ulv Ørgode. Han budde i dalen austanfor Markarfljot. Han var til gjesting hjå Otkjell, då han reid heim frå tinget. Otkjell gav honom tvo uksar, kolande svarte og nie vintrar gamle. Runolv takka og bad honom koma åt seg ein gong, nåar han so tykte. Men det tok ei tid, fyrr han kom til å fara. Runolv sende ofte menner til honom, og minte honom på, at han skulde fara; og han lova det støtt. Otkjell åtte tvo hestar, blakke og med ål etter ryggen. Dei var beste ridehestarne i heile heradet, og so kjære etter kvarandre, at den eine rende etter hin.

Det var ein austmann i huset hjå Otkjell; han heitte Audulv. Han la hug åt Signy, dotter hans Otkjell. Audulv var stor på vokster og sterk.

53.

Det var ein gong um våren, at Otkjell vilde dei skulde rida aust til Dal, og det lét alle vel for. Skamkjell var med, og brørne hans Otkjell båe tvo, Audulv og tri andre menner. Otkjell reid på den eine av dessa ålblakke hestom; hin sprang med laus. Dei stemnde aust til Markarfljot. Hesten flaug ut for Otkjell, og so slo båe seg galne, og tok leii upp i Fljotslidi. Det bar i veg snøggare en Otkjell vilde: Gunnar hadde gjenge utum garden sin åleine med ein såmæle i ei hand og ei håndøks i hi. Han gjekk åt sålandet sit, la den gullsauma kappa og øksi si frå seg, og tok til å så. Detta er i sama tidom som Otkjell misser magti med hestom. Han hadde sporar på. Det bar uppyver sålandet. Dei såg ikkje einannan, Gunnar og Otkjell, og med sama Gunnar reiser seg upp, rid Otkjell til honom og dreg sporarne ved øyra på Gunnar, so det vart ei stor rispa og blødde svært. Fylgjet kom då etter. «Alle kan de no sjå,» seier Gunnar, «at du hev blodga meg – og slikt er vyrlaust åtfare; fyrst stemner du meg, og so trør du meg under fot og rid på meg.» Skamkjell mælte: «Det her gjeng vel, bonde, og ikkje var du blidare på tinget, då du tok sjølvdom med atgeiren i hand.» Gunnar mælte: «Nåar me råkast næste gongen, so skal du få sjå atgeiren.» Dei skildest med dette. Skamkjell slo i og ropte: «Hardt rid de, sveinar.» Gunnar gjekk heim og gat det ikkje åt nokon, og det var ingen som tenkte, at folk hadde gjort det. Men ein gong sa han det til Kolskjegg, bror sin. Kolskjegg mælte: «Detta skal du fortelja åt fleire, so det ikkje kan segjast, at du gjev daud mann sak; for det hev dei å setja imot deg, dersom ikkje vitni veit, kva de hev havt med einannan fyrr.» Gunnar sa grannarne sine det, men det kom ikkje vidare ut fyrst.

Otkjell kjem aust til Dal; dei vart vel fagna og vart verande der ei vika. Otkjell sa Runolv, korleis det var gjenge honom og Gunnar. Det var ein som spurde etter, korleis Gunnar tok det. Skamkjell mælte: «Hadde det ikkje vore ein slik knape, so hadde det vorte heitand, at han hadde gråte.» – «Ille er dette tala,» seier Runolv, «og det fær du å segja næste gongen de møtest, at Gunnar ikkje er god å grøta, og det er vel, kjem ikkje betre folk frami for ilska di. Eg tykkjer det er best, at eg er i fylgje med dykk, nåar de vil reisa att; for Gunnar vil ikkje gjera meg mein.» – «Eg vil ikkje det,» seier Otkjell, «og me kan rida yver elvi lenger nede.» Runolv gav Otkjell gode gåvor, og sa, at dei kom ikkje til å sjå einannan oftare. Otkjell bad honom – um so skulde bera til – å lata sonen få godt av, at dei hadde vore vener.

54.

No er det um det å fortelja, at Gunnar var ute på Lidarende og ser sauemannen sin kjem ridande til gards. Han rid inn på tunet. Gunnar mælte: «Kvifor rid du so hardt ?» – «Eg vil vera deg trulynd,» seier han; «eg såg nokre menner som reid nedyver åt Markarfljot, åtte i alt og ftre i letaklæde.» Gunnar mælte: «Det må vera Otkjell.» – «Eg vil gjerne segja deg,» seier sauemannen, «at eg ofte hev høyrt ord etter dei som ein kan harmast på; der aust i Dal sa Skamkjell, at du hadde gråte, då dei reid på deg. Det tykkjest meg illt å høyra slike ord av rangvise karar.»

Ikkje skal me vera prdsjuke,» seier Gunnar; «men heretter skal du få arbeida berre slikt som du sjølv vil.»

Skal eg ikkje segja Kolskjegg, bror din, noko?» seier sauemannen. «Gakk stad og sov,» seier Gunnar; «eg skal segja Kolskjegg det eg tykkjer.» Guten la seg og sovna straks. Gunnar tok sauehesten og la på salen sin. Han tok skjoldet sit og sverdet Ølvesnaut og sette hjelm på hovudet; tek so atgeiren – og det song høgt i den. Rannveig, mor hans, høyrde det. Ho gjekk fram og mælte: «Vreid er du no, son min, og ikkje såg eg deg slik fyrr.» Gunnar gjeng ut, og set atgeiren i marki, sprett upp i salen og rid burt. Rannveig gjekk inn i stova; der var dei svært høgmælte. «Høgrøysta er de,» seier ho, «men høgre lét atgeiren, då Gunnar gjekk ut.» Kolskjegg høyrde det og sa: «Det er ikkje utan det varslar noko.» – «Det er vel,» seier Hallgjerd; « no kan dei få freista, um han gjeng gråtande unda dei.» Kolskjegg tek våpni sine, finn seg ein hest og rid etter so fort han vinst.

Gunnar rid tvert yver åkretunga åt geilebuderne, derfrå åt Rangåi og nedåt vadet ved Hov. Det var nokre kvinnor ved mjølkestølen der. Gunnar sprang av hesten og batt honom. Dei andre kom ridande. Det var leiren botn og hellor i gota ved vadet. Gunnar mælte: «No er det å verja seg; de kan få freista no, um eg græt for dykk.» Dei sprang av hestom og sette på Gunnar. Hallbjørn var fremst. «Lat vera å søkja åt, du,» seier Gunnar, «deg vil eg sist illt gjera; men eg sparer ingen, nåar det gjeld å verja meg.» – «Det vil eg ikkje,» seier Hallbjørn; «du vil likevel drepa bror min, og skam vøre det, um eg vildesitja då.» Og han dreiv til Gunnar tvihendes med eit stort spjot. Gunnar skaut skjoldet imillom, men Hallbjørn støytte igjenom det. Gunnar sette so hardt ned skjoldet, at det stod i jordi, men tok åt sverdet so kvast, at ein kunde ikkje augo på det festa. Hogget råkte handi på Hallbjørn ovantil uvleden, so ho gjekk av. Skamkjell sprang attum Gunnar og hogg til honom med ei stor øks. Gunnar snara seg kvast imot honom og støytte imot med atgeiren, og den kom under kverken på øksi, so ho dreiv utor handom hans og ut i Rangåi. Gunnar tek åt seg att atgeiren andre gongen; set honom igjenom Skamkjell, veg honom upp og kastar honom på hovudet i leirgota. Audulv austmann treiv eit spjot og skaut til Gunnar. Gunnar tok spjotet i veret og skaut attende med det sama – og det flaug igjenom skjoldet og austmannen og ned i vollen. Otkjell hogg til Gunnar med sverdet og stemnde etter foten nedanfor kneet. Gunnar spratt upp, so Otkjell hogg i mist. Gunnar legg atgeiren igjenom honom. Då kjem Kolskjegg og flyg straks på Hallkjell og høgg honom banehogg med sakssverdet. Soleis vog dei åtte mann. Ei kona sprang heim og sa Mord det, og bad honom skilja dei. «Det er berre slike,» seier han, «som gjerne kan drepa einannan for meg.» – «Det kan du ikkje vilja segja,» seier ho; «det er Gunnar, frenden din, og Otkjell, venen din.» – «Støtt hev du noko å gala med, di skamfyla,» sa han, og han låg inne, med dei slost. Gunnar og Kolskjegg reid heim, då detta var gjort, og dei reid hardt uppetter øyrarne. Gunnar rapa av hesten, men kom standande ned. Kolskjegg sa: «Hardt rid du no, frende.» Gunnar mælte: «Skamkjell fann åt meg for det, då eg sa: «de rid meg ned.» – «Hemnt hev du no det,» seier Kolskjegg. «Ikkje veit eg,» seier Gunnar, «um eg er so mykje ræddare en andre menner, som det ber meg meir imot å drepa en andre.»

55.

Detta spørst, og det mælte mange, at dei tyktest ikkje det kom fyrr en ventande var. Gunnar reid åt Bergtorskvål og fortalde Njål verket. Njål mælte: «Drjugt hev du vedgjort; men du hev og vore hardt freista.» – «Korleis vert det gangande sidan?» seier Gunnar. «Vil du eg skal segja deg det,» seier Njål, «det som enno er ukome? Du kjem til å rida til tings, og du kjem til å njota godt av mine råd, og du fær den største heidr og æra av denne saki. Dette vert upphavet til dråpssakerne dine.» – «Råd meg nokre gagnråd,» seier Gunnar. «Eg skal so gjera,» seier Njål. «Drep aldri meir en ein gong i same ættgrein, og brjot aldri den semja som gode menner gjer millom deg og andre – og aller sist i denne saki.» Gunnar mælte: «Det meinte eg kunde vera fårlegare for andre en for meg.» – «Det kan nok so vera,» seier Njål; «men likevel skal du hugsa på, at ber det so til, då hev du ikkje lenge ulevt. Men vert ikkje det, so kjem du til å verta ein gamal mann.» Gunnar mælte: «Veit du, kva som skal verta deg til bane?» – «Eg veit det,» seier Njål. «Kva då? « seier Gunnar. «Det som alle sist skulde tenkja,» seier Njål. Sidan reid Gunnar heim.

Det vart sendt ein mann åt Gissur Kvite og Geir Gode; for dei var nærast til å reisa sak etter Otkjell. Dei kom saman og talast ved um korleis dei skulde gjera det. Dei vart samstelte um å søkja målet etter loven, og det vart spursmål um kven som skulde gjera det, men ingen var huga. «So synest det meg,» seier Gissur, «at her er eitt av tvo å gjera: anten lyt ein av os søkja målet – og det dreg me lut um – eldaug fær mannen liggja ubøtt. Det kan me og tenkja os, at saki vert tung å føra; Gunnar er både frenderik og vensæl. Men den av os som ikkje dreg luten, skal vera med, og ikkje gjeva seg frå, fyrrfor det vert ein endskap med saki.» Dei drog lut, og luten fall på Geir å søkja målet. Lite seinare reid dei austetter yver åerne, og kom dit som striden hadde stande ved Rangåi, grov upp liki og tok vitne på såri. Sidan lyste dei dråpi og sa til dei nie næraste bønder å vitna i saki. Det vart sagt dei, at Gunnar var heime med tretti menner. Geir Gode spurde, um Gissur vilde rida imot honom med hundrad. «Ikkje vil eg det,» seier Gissur, «um det er stor mannamun.» Dei reid attende og heim. Denne målemningi spurdest yver heile heradet, og det gjekk ord um, at det vart nok eit stridsamt ting.

56.

Ein mann heitte Skafte. Han var son åt Torodd. Både far og son var megtuge hovdingar og store lovmenner. Torodd var halden for å vera noko innful og slog. Dei hjelpte Gissur i alle målemne. Lidværingarne og Rangæingarne gjorde seg overlag mangmente åt tinget. Gunnar var so vensæl, at alle var samstelte um å fylgja honom. Folk kom åt tinget og tjelda buderne sine. I sambandet med Gissur Kvite var desse hovdingarne: Skafte og Torodd, Åsgrim Ellidagrimsson, Odd på Kidjaberget, Halldor Ørnolvson. So var det ein dag folk gjekk åt lovberget. Stod då fram Geir Gode og lyste dråpssak på Gunnar for dråpet på Otkjell. Onnor dråpssak lyste han på Gunnar for dråpet på Hallbjørn Kvite og på Audulv og Skamkjell. Han lyste dråpssak på Kolskjegg for dråpet på Hallkjell. Og då han hadde lyst alle dråpssakerne, var det sagt, at han hadde målbore det vel. Han spurde etter, kvar dei hadde tingfeste og heimvist. Etter det gjekk folk frå lovberget. Det lid ut i tinget til den tid då domsnemnderne skal fara ut til lovberget og søksmålet fremjast. Båe møtte fram mannsterke. Geir Gode og Gissur Kvite stod sunanfor Rangæingaretten; Gunnar og Njål stod nordanfor. Geir Gode byd Gunnar å lya på eiden hans. Sidan gjorde han eid. Etter det sa han fram saki. So let han føra fram lysingsvitne. So let han bjoda vitnenemndi til sætes. So baud han til rudningar i nemndi. Og etter det bad han nemndi bera fram vitnemålet sit. Då gjekk dei uppnemnde bønder fram i retten, nemnde seg vitne og la ned motmæle mot vitnemål i Audulvs sak, av di at rette ettermålsmannen hans var i Norig, og dei hadde ikkje med å skila i saki hans. Etter di bar dei vitnemål i saki hans Otkjell, og sa Gunnar saka å vera. So baud Geir Gunnar føra fram vern, og tok vitne på alt sakgagnet som fram var kome. Etter det kom Gunnar frå si lei og baud Geir lya på eiden hans og på alle dei verjemål han vilde føra fram i saki. Han gjorde eid og mælte sidan so: «Det fører eg til vern i denne sak, at eg nemnde vitne og uhelga Otkjell for grannarne mine, for di han såra meg til blods med sporen sin. Og etter fullmagt frå goden forbyd eg deg, Geir Gode, å søkja dette målet, og eg forbyd domarane å døma, og med det gjer eg heile dit søksmål um inkje. Eg forbyd deg med lovlegt forbod, ævlaust forbod, fullt og fast forbod, soleis som eg hev å bera verjemål etter Alltings rett og ålmenn lov. Eg skal og segja deg, kva meir eg vil gjera.» – «Du vil bjoda meg på holm, kanskje,» seier Geir, «som du er van med, og ikkje tola Iov.» – «Det vil eg ikkje,» seier Gunnar; «eg vil stemna deg på lovberget, for di at du nemnde vitnemenner på det som ikkje kjem saki ved – på dråpet på Audulv – og difor vil eg lysa deg saka fjørbaugsmann å vera.» Njål mælte: «Det må ikkje taka den vegen, for då vert det gjort av med hardo. Det er her mykje til å føra i saki på båe sidor, etter som meg synest. Det er sume av dråpi som du ikkje kan segja imot å verta saka for. Men du hev det taket på honom for ulovleg målemning, at han og vert saka. Og det skal du og vita, Geir Gode, at enno er det ikkje gjort noko ved den skoggangssaki du hev på deg, og ho skal ikkje liggja nede, vil du ikkje gjera etter mine ord.» Torodd Gode mælte: «So synest det os, at det vøre fredlegast, um de samdest i målet. Men kvifor er du so fåmælt, Gissur Kvite?» – «Det ser meg ut,» seier Gissur, «som det trengst sterke stytter å setja ved målet vårt, skal det duga. Og lett er det å sjå, at dei stend nære ved, venerne hans Gunnar, og beste vilkåret var det for os, å få gode menner til å gjera det av, um Gunnar vil det.» – «Semjekjær hev eg støtt vore,» seier Gunnar, «og de hev denne gongen mykje å søkja meg for; men eg tyktest og vera sterkt nøydd.» Med tilråd av dei klokaste menner vart det den endelykten, at seks menner skulde gjera av alt saman. Og saki vart greidd straks på tinget. Skamkjell skulde liggja ubøtt. Dråpet på Otkjell skulde gå jamnt upp med sporehogget; dei andre dråpi vart bøtte etter takst. Frendarne hans Gunnar la til gods, so alle dråpi vart bøtte straks der på tinget. Gissur og Geir gjekk fram og gav Gunnar trygd. Gunnar reid heim frå tinget, takka dei som hadde hjelpt honom, og gav mange av dei gåvor og hadde heidr og æra av ferdi. Gunnar sit no heime i heidren sin.

57.

Det var ein mann heitte Starkad. Han var son åt Bork Blåtonnskjegg, son hans Torkjell Bundenfot, som tok land ikring Trihyrningen. Han var gift, og kona hans heitte Hallbera. Ho var dotter hans Roald hin raude og hennar Hildegunn, dotter hans Torstein Titling. Mor hennar Hildegunn heitte Unn; ho var dotter hans Eyvind Karve og syster hans Modolv hin spake på Mosfell, som Modylvingarne er ætta frå. Sønerne hans Starkad og hennar Hallbera var Torgeir og Bork og Torkjell. Hildegunn lækjar var syster deira. Det var sjølvgode karar og ovrikne, hardlynde og kranglevorne, og ingen fekk vera i fred for dei..

58.

Ein mann heitte Egil. Han var son åt Kol, son hans Ottar Boll, som tok land millom Stotaløk og Røyvatnet. Bror hans Egil var Ønund i Trollskogen, far hans Halle hin sterke, som var med sønom hans Kjetil hin slettmåluge og drap Holte-Tore.

Egil budde på Sandgil. Sønerne hans heitte Kol, Ottar og Hauk. Mor deira var Steinvor, syster hans Starkad under Trihyrningen. Sønerne hans Egil var storvaksne karar og kjeppsame, og skøytte lite um, kva dei gjorde ved andre. Dei og sønerne hans Starkad heldt støtt i hop. Syster deira var Gudrun nattsol. Ho var den fagraste og den finaste kvinna ein kunde sjå. Egil hadde teke tvo austmenner i huset; ein heitte Tore, ein Torgrim. Det var fyrste ferdi deira hit ut. Dei var vensæle og rike, godt stridsføre og framfærlege i alt. Starkad åtte ein god hest, raud på let, og dei meinte det var ikkje tilbjodande for nokon hest å slåst med honom. Ein gong var brørne på Sandgil under Trihyrningen. Dei rødde mykje og mangt um bønderne i Fijotslidi, og det kom på tal, um det var nokon der som kunde vilja røyna hestar med dei. Men dei som var med der gjorde etterlæte for å heidra og høla dei, og meinte, at korkje var det nokon som torde elder som hadde slik hest. Då svara Hildegunn: «Eg veit den som nok torde våga å røyna hestar med dykk.» «Nemn honom,» sa dei. Ho svara: «Gunnar på Lidarende hev ein brun hest, og han vågar nok både med dykk og med kven annan det er.» – «So tykkjer de kvinnor,» seier dei, «at ingen er maken hans Gunnar. Men um Geir Gode og Gissur Kvite rauk stygt for honom, so er det ikkje sagt det gjeng so med os.» – «Med dykk gjeng det aller verst, – sa ho, og dei kjegla hardt um detta. Starkad mælte: «Gunnar vilde eg de sist skulde gå for nær; det vert tungt for dykk å gå imot gjæva hans.» – «Men du gjev os fulla lov til å bjoda honom hesteota, sa dei. «Ja,» seier han, «nåar de ikkje prettar honom i nokon ting.» Dei lova det. Dei fór åt Lidarende. Gunnar var heime og gjekk ut; Kolskjegg og Hjort var og med. Gunnar tok vel imot dei og spør, kvart dei etlar seg av. «Ikkje lenger,» seier dei; «det er sagt os, at du eig ein god hest – og me vil bjoda deg hesteota.» – «Det kan ikkje gå stort ord um hesten min,» seier Gunnar, «han er ung og urøynd i alt.» – «Du møter vel fram,» seier dei; «ho Hildegunn gat um, at ho meinte du ikkje vilde halda hesten din unda.» – sKorleis kom de på detta?» seier Gunnar. «Det var dei som meinte, at du torde ikkje våga til med hesten vår,» seier dei. «Torer gjer eg nok,» seier Gunnar, «men uvenslegt tykkjest meg detta mælt.» – «Skal me rekna på det då,» seier dei, «at du vil møta?» – «De tykkjer vel ferdi dykkar er best,» seier Gunnar, «når de fær det som de vil. Men eg vil likevel beda dykk um det, at me måtar ota slik, at me gjer andre gaman og os sjølve ingen vanråder med det, og at de gjer meg ingor skam. Gjer de med meg som med andre, då kan det råka til, at eg byd til med slikt som kan verta hardt å ganga på; for eg gjer etter det som de gjer fyre;» Dei rid no heim. Starkad spurde, korleis ferdi gjekk. Dei sa han gjorde ferdi god og lova å møta med hesten sin. «Og me tala av, når møtet skulde vera. Men det var greitt å skyna, at han kjende seg veikast; han bad seg unda vanråder.» – «Det skal nok ofte røynast,» seier Hildegunn, «at Gunnar er lang å tøygja, fyrr han vil inni nokor vanråd, men er harddrøg, når han ikkje kan sleppa unda.»

Gunnar reid åt Njål og fortalde honom um hesteota og ordi som fall, «elder kor meiner du det gjeng med hesteota?» – «Du vert vinnaren,» seier Njål, «men det kjem til å kosta mange livet.» – «Vert kanskje min bane ogso utgangen av dette?» seier Gunnar.

«Ikkje av dette,» seier Njål; «men dei vil minnast gamal fiendskap og leggja nytt attåt, so det vert ikkje annan utveg for deg en å vægja.» Gunnar reid heim.

59.

I desse tidom fekk Gunnar daudarordi hans Hoskuld, værfar sin. Nokre fåe næter etter letna ho Torgjerd på Grjotå, dotter hennar Hallgjerd, kona hans Tråin, og det kom til eit sveinbarn. Ho sende bod åt mor si og bad henne rå for, um han skulde heita Glum etter far hennar elder Hoskuld etter morfar hennar. Ho sa han skulde heita Hoskuld. Og det namnet vart gjeve guten.

Gunnar og Hallgjerd hadde tvo søner. Ein heitte Hogne, den andre Grane. Hogne var ein dugande kar og stillfærleg, seintruen og sannordig.

Folk rid no åt hestestemna, og der vart det mykje folk samla. Gunnar og brørne hans var der, og Sigfussønerne, Njål og sønerne hans alle. Der var komne Starkad og sønerne hans, Egil og hans søner. Dei tala åt Gunnar, at dei fekk leia saman hestarne. Gunnar svara, at det var som det skulde. Skarphedin mælte: «Vil du ikkje at eg skal køyra hesten din, Gunnar frende?» – «Ikkje vil eg det,» seier Gunnar. «Det høvde no best,» seier Skarphedin; «då vart det høgt mot høgt.» – «Eg tenkjer det vart ikkje mykje sagt elder gjort då,» seier Gunnar, «fyrr det bar burti vanråderne. Med meg gjeng det seinare, um det elles kan koma på eitt ut.» Dermed vart hestarne leidde i hop. Gunnar laga seg til å køyra, og Skarphedin leidde fram hesten. Gunnar hadde raud kjole, eit digert sylvbelte um seg og ein svær hestestav i handi. Hestarne rende på einannan og beitst lenge, so ingen trong å eggja dei, og det var stor gaman. Då la dei råd i hop, Torgeir og Kol, at dei skulde skuva til hesten sin, nåar dei rende i hop, og. sjå um ikkje Gunnar rauk overende. No rende hestarne i hop, og Torgeir og Kol flaug til og skauv på lendi åt hesten sin meste dei orka. Gunnar skauv sin imot, og dermed ber det snart den vegen, at Torgeir og Kol fell att å bak, og hesten ovanpå dei att. Dei sprett kvast upp att og flyg på Gunnar. Gunnar rykkjer seg unda, tek Kol og kastar honom i vollen, so han ligg i uvit. Torgeir Starkadson slær til hesten hans Gunnar, so det flaug ut auga. Gunnar slær Torgeir med hestestaven, og han fell i uvit. Men Gunnar gjeng burt åt hesten sin og mælte til Kolskjegg: «Hogg du hesten – ikkje skal han leva med lyte.» Kolskjegg hogg hovudet av hesten. Då kom Torgeir på føterne att, tok våpni sine og vilde gå på Gunnar. Men det vart stadga, og det vart stort stim. Då mælte Skarphedin: «Eg er lei dette tøvet; det er mykje mannlegare, at folk slæst med våpn.» Han kvad eit vers um det sama. Gunnar var roleg, so at ein mann heldt honom, og han sa ikkje eit vondt ord. Njål mælte, at dei skulde semjast og setja grid. Torgeir sa, at han korkje vilde gjeva grid elder taka – han vilde sjå Gunnar daud for det slaget. Kolskjegg mælte: «Gunnar hev stade for støtt til å stupa for ord fyrr, og det gjer han nok enno.» Folk reid no frå hestestemna og heim att kvar åt seg. Det var ingen som gjekk på Gunnar. Soleis leid det året.

På tinget um sumaren råkte Gunnar Olav På, mågen sin, og han bad Gunnar heim åt seg, men sa han skulde vera var um seg; «for dei gjer deg alt i Ilt som dei kan – hav mange menner um deg støtt.» Olav gav honom mange gode råd, og dei avtala fast venskap millom seg.

60.

Åsgrim Ellidagrimsson hadde eit målemne å søkja på tinget. Det var ei arvesak. Den som stod til svars var Ulv Uggeson. Åsgrim mistok seg – som det sjeldan hende honom – so motmannen fekk vern i saki. Det var det, at han hadde nemnt berre fem til vitnenemnd, der som han skulde havt nie. No hadde dei detta til vern. Då mælte Gunnar: «Eg byd deg på holm, Ulv Uggeson, dersom folk ikkje skal få retten sin for deg.» – «Eg hev ikkje dette ubytt med deg,» seier Ulv. «Men det fær nok verta so likevel,» seier Gunnar; «Njål og Helge, venerne mine, ventar at eg tek eikor vern i målet med deg Åsgrim, nåar dei ikkje er her.» Endelykten vart, at Ulv laut greia ut alt godset. Då mælte Åsgrim til Gunnar: «Eg vil beda deg heim i sumar, og eg skal støtt vera med deg i alle målemne, og aldri imot deg.» Gunnar reid heim frå tinget. Lite seinare råkast han og Njål. Njål bad honom vera var um seg – det var sagt honom, at dei under Trihyrningen etla seg til å falla yver honom – og bad honom aldri fara fåment og støtt hava våpni sine. Gunnar sa, at so skulde han gjera. Han fortalde Njål, at Åsgrim hadde bedt honom åt seg, «og eg etlar meg til å fara dit i haust.» – «Lat ingen vita fyreåt,» seier Njål, «kva tid du reiser, elder kor lenge du vert burte. Men eg byd deg til, at sønerne mine rid med deg; då er det ingen som gjeng på deg.» Detta avtala dei. No lid sumaren, til åtte vikor var att. Då mælte Gunnar til Kolskjegg: «Gjer deg ferdug; for no skal me rida til gjesting på Tunga.» – «Skal me gjera bod åt Njålssønom?» sa Kolskjegg. «Inkje,» sa Gunnar; «ikkje skal dei koma i vanråd for mi skuld.»

61.

Dei reid tri-eine, Gunnar og brørne hans. Gunnar hadde atgeiren og sverdet Ølvesnaut, men Kolskjegg hadde sakset. Hjort og var fullt væpna. Dei rid no åt Tunga., Åsgrim fagna dei vel, og det vart der nokor tidi. Då gjorde dei kjent, at dei etla å fara heim. Åsgrim gav dei gode gåvor og baud seg til å rida austetter med dei. Gunnar sa det trongst ikkje, og Åsgrim var ikkje med.

Ein mann heitte Sigurd Svinhovde. Han kom under Trihyrningen. Han budde ved Tjorså, og han hadde lova å hava nysn um ferdi hans Gunnar. Han sa dei no frå ferdi hans, «og det er aldri betre von en no, dei er berre fire i fylgje.» – «Kor mange menner treng me til å leggja os i veg for honom?» seier Starkad. « Ryrt er småmenne for honom,» seier Sigurd, «og ikkje er det rådlegt med mindre en tretti mann.» – «Kor skal me leggja os fyre og venta ?» seier Starkad. «Ved Knaveholarne,» seier Sigurd; «der ser ein det ikkje, fyrr ein er stums innåt komen.» – «Far åt Sandgil,» seier Starkad, «og seg Egil, at dei lagar seg til med femtan mann derfrå; eg skal koma med femtan andre åt Knaveholarne.» Torgeir mælte til Hildegunn: «Denne handi skal syna deg Gunnar daud i kveld.» – «Eg gjet på,» seier ho, «at du kjem til bera hovudet lågt frå møtet med honom.» Desse fire, far og søner, og elleve med dei fór åt Knaveholarne og bidde der. Sigurd Svinhovde kom åt Sandgil og mælte: «Eg er send hit av Starkad og sønom hans, for å segja deg, Egil, at de, far og søner, skal fara åt Knaveholarne og leggja dykk i veg for Gunnar.» – «Kor mange skulde me vera?» seier Egil. «Femtan med meg,» seier Sigurd. Kol mælte: «I dag etlar eg meg til å mæla magt med

Kolskjegg.» – «Mykje tykkjer eg du etlar deg då,» seier Sigurd. Egil baud austmennerne sine vera med. Dei sa seg ikkje å hava noko ubytt med Gunnar – «det er svært so mykje, som trengst her,» seier Tore, «nåar slik ei mannamagt skal fara imot tri.» Egil gjekk frå dei og var vreid. Husfrøya mælte då: «Ille hev Gudrun, dotter mi, brote odden av storlætet sit og lege hjå deg, nåar du ikkje torer vera med værfar din – du må nok vera ein kryp,» seier ho. «Eg skal gjera fylgje med bonden din,» seier han, «men ingen av os kjem att.» Han gjekk åt felagen sin og sa: «Tak kistelyklarne mine, for eg brukar dei ikkje oftare. Eg bed deg, at du tek av godset mit slikt du vil; men far aust att frå her, og freist ikkje å hemna meg. Reiser du ikkje, so vert det dauden din.» Austmannen tok våpni sine og gav seg med dei.

62.

No er det å taka til der, då Gunnar reid aust yver Tjorsåi. Men som han kom lite frå åi, vart han svevnug og bad dei hamna hestarne der. Dei gjorde so. Han sovna hardt og let ille i svevnen. Kolskjegg sa: «No drøymer Gunnar.» Hjort mælte: «Eg vil vekkja honom.» – «Det skal du ikkje,» seier Kolskjegg; «han skai njota draumen sin.» Gunnar låg ei lang rid. Han slengde av seg skjoldet, då han vakna, og då var han vorten reint sveitt. Kolskjegg mælte: «Kva hev du drøymt, frende?» – «Slikt hev eg drøymt,» seier Gunnar, «at eg skulde ikkje hava ride frå Tunga so fåment, hadde eg drøymt det då.» – « Seg os draumen din,» seier Kolskjegg. «Eg drøymde,» seier Gunnar, «at eg reid frammed Knaveholarne. Der tyktest eg sjå ein stor hop ulvar, og dei sette på meg alle. Men eg skunda meg unda åt Rangåi. Då tykte eg dei søkte åt frå alle leier, men eg varde meg. Eg skaut alle dei som fremst var, til dei kom so nære, at eg ikkje fekk bruka bogen. Då tok eg sverdet i eine handi og atgeiren i hi, og hogg og støytte. Eg varna meg ikkje, og eg kunde ikkje skyna, kva det var som tok hoggi av for meg. Eg drap mange av vargom, og du med, Kolskjegg. Men Hjort tykte eg dei hadde fenge under seg og sleit upp brjostet, og ein stod med hjarta hans i kjeften. Men då tykte eg eg vart so vill, at eg hogg ulven av attantil bogarne. Etter det tok ulvarne spranget. No er det mit råd, Hjort frende, at du rid attende åt Tunga.» – «Eg vil ikkje det,» seier Hjort; «um eg veit den visse dauden min, so vil eg fylgja deg.» Dei steig til hest og reid langs med Knaveholom. Då mælte Kolskjegg: «Ser du alle desse spjoti, frende, som kjem fram millom haugom der, og menner med våpn?» – «Ikkje kjem det uventande på meg,» seier Gunnar, «at draumen min sannast.» – «Kva skal me no taka til?» seier Kolskjegg; «eg gjet meg til, at du vil ikkje renna unda dei.» – «Ikkje skal dei få det gjera spott av,» seier Gunnar; «men me skal rida framåt Rangåi – fram på neset. Der er det betre verjestad.» Dei reid fram på neset og stelte seg på. Kol mælte, då Gunnar reid framum: «Kvart renn du av, Gunnar?» Kolskjegg svara: «Fortel um det du, nåar dagen er all.»

63.

Starkad eggjar mennerne sine. Dei snur ut på neset åt dei. Sigurd Svinhovde fór fyrst, og hadde eit stort einspengt skjold i eine handi og ein stake i den andre. Gunnar ser honom og skyt til honom med bogen. Han skaut upp skjoldet, då han såg pili kom høgt ljugande. Pili flaug igjenom skjoldet inn i auga og ut nakken, og han vart den fyrste som let livet. Ei onnor pil skaut Gunnar, som råkte Ulvhedin, rådskaren hans Starkad, midt på. Han stupte framfyre føterne på ein bonde, og bonden tvert yver honom att. Kolskjegg kasta ein stein, som råkte bonden i hovudet, og det vart hans bane. Då mælte Starkad: «Detta duger ikkje for os, at han slepp åt med bogen; lat os ganga fram kvast og uforfært.» Dei eggja einannan. Gunnar varde seg med bogen so lenge det let seg gjera. Sidan kasta han den og tok atgeiren i ei hand og sverdet i hi, og hogg med båe. Bardagen vart hard. Gunnar la ned den eine etter den andre, og det gjorde og Kolskjegg. Då mælte Torgeir Starkadson: «Eg lova å gjeva Hildegunn hovudet dit, Gunnar.» – «Ikkje gjer ho so mykje av det, tenkjer eg, um du er kar til å halda den lovnaden elder ei,» seier Gunnar, «men du må koma nærare, skal du det millom handom hava.» Torgeir mælte då til brørne sine: «Lat os laupa på honom alle i senn; han hev ikkje skjold, og no skal me rå med honom.» Dei flaug fram, Bork og Torkjell, og kom fyre Torgeir. Bork hogg til Gunnar. Gunnar slo atgeiren so hardt imot, at sverdet dreiv ut or handi på Bork. Han ser Torkjell stend i hoggføre på andre leii. Gunnar stod noko på hall. Han sveivde til med sverdet; det råkte Torkjell på halsen, so hovudet fauk av. Kol Egilson mælte: «Slepp meg framåt Kolskjegg; eg hev støtt sagt, at me må vera jamføre i strid.» – «Det kan me freista no,» seier Kolskjegg. Kol støyter til honom med spjotet. Kolskjegg hadde det som mest annvint med å gjera frå seg ein annan, og fekk ikkje fyre seg skjoldet, og styngen kom i låret utanbeins og gjekk igjenom. Kolskjegg snudde seg kvast, steig burtåt honom og hogg med sakset yver låret og unda honom foten, og mælte: «Kva? råkte eg elder inkje?» – «Det fekk eg svia for,» seier Kol, «at eg var skjoldberr,» og stod ei stund på hin foten og såg på stubben. Kolskjegg mælte: «Ikkje treng du sjå etter; det er nett som du tykkjer; av er foten.» Kol fell då daud ned. Men då Egil, far hans, ser det, løyp han åt Gunnar og høgg til honom. Gunnar støyter imot med atgeiren og råkte Egil midtpå, veg honom so upp på atgeiren og kastar honom ut i Rangåi. Då mælte Starkad: «Ein vesallmann er du, Tore austmann, som sit still no, då Egil, husbond og værfar din, er drepen.» Då spratt austmannen upp i stort egse. Hjort hadde vorte tvo manns bane. Austmannen flyg til og høgg honom eit djupt hogg framan i bringa. Hjort fell daud ned straks. Gunnar ser det og kastar seg kvast fram til hogg imot austmannen og sneier honom tvert av midtpå. Lite seinare skyt Gunnar atgeiren til Bork og råkar honom midtpå, so atgeiren flaug igjenom honom og ned i vollen. Kolskjegg hogg hovudet av Hauk Egilson, men Gunnar hogg handi av Ottar i olbogeboti. Då mælte Starkad: «Lat os fly no; det er ikkje « folk me slæst med.» Gunnar mælte: «De tykkjer visst, fedgar, det er leitt å bera fråsegn um striden, nåar det ikkje syner, at de hev vore med.» Gunnar sprang etter og gav far og son kvar sit sår. Etter det skildest dei; men Gunnar hadde såra mange av dei som kom unda. Det fall fjortan i denne bardagen. Hjort var den femtande. Gunnar førde Hjort heim på skjoldet sit, og han vart hauglagd på Lidarende. Det var mange som syrgde på honom; for han var vensæl. Starkad og kom heim, og Hildegunn grødde såri hans og hans Torgeir og mælte: «De kunde gjeve mykje til, hadde striden med Gunnar vore ugjord.» – «Det er so,» seier Starkad.

64.

Steinvor på Sandgil bad Torgrim austmann taka gardsstyret hjå henne, og ikkje fara aust att, og på denne måten minnast dauden åt felagen og frenden sin. Han svara: «Det spådde han meg, Tore, at vart eg her verande, so kom eg til å falla for Gunnar, og han visste nok det og, han, som visste sin eigen daude fyreåt.» Ho svarar: «Eg vil gjeva deg Gudrun, dotter mi, og helvti med meg av alt eg hev, um du vil vera.» – «Eg visste ikkje du vilde kjøpa det so dyrt,» seier han. Dette vart då avgjort, og gjestebodet vart straks den sumaren. Gunnar reid åt Bergtorskvål, og Kolskjegg var med. Njål var ute, og sønerne hans; dei gjekk imot dei og fagna dei vel. Gunnar mælte: «Hiter eg komen for å søkja både hjelp og gode råd hjå deg.» – «Det er du vel skyldt til,» seier Njål. Gunnar sa: «Eg er komen i ein stor vanråde og hev drepe mange menner, og no vil eg vita, kva du vil det skal gjerast.» – «Mange vil segja, at du hev vore hardt nøydd,» seier Njål, «men no lyt du gjeva meg god tid til å tenkja yver det.» Njål gjekk ut einsaman og tenkte det ut, og kom so att og sa: «No hev eg tenkt yver det noko, og det tykkjest meg, at dette målemnet lyt drivast med hardo. Torgeir hev barna Torfinna, frenka mi, og eg skal gjeva deg den legomålssaki på henderne. Ei onnor skoggangssak gjev eg deg på Starkad, for di han hev hogge i skogen min på Trihyrningshalsarne. Du skal få båe desse å søkja honom med. So skal du fara dit de slost, og grava upp dei daude, nemna vitne på såri og lysa dei uhelga, for di dei får imot deg med dei tankom å gjeva sår og brådaude deg og brørom dine. Men er detta prova på tinget, og dei set imot det, at du hev slege Torgeir fyreåt, og ved det mist retten din til å søkja saker for deg sjølv og andre, so skal eg gjeva svar på det og segja, at eg helga deg på Tingskåletinget, so du kunde søkja både eigne mål og andre, og då er det svara på det målemnet. Og so skal du finna Tyrving i Berjanes og få honom til å gjeva deg ei sak på hender, som han hev med Ønund i Trollskog, bror hans Egil; for han er næraste ettermålsmannen etter honom.» Gunnar reid fyrst heim att, men nokre næter etter reid Gunnar og Njålssønerne dit som liki låg, grov dei upp alle som var nedgravne, og lyste dei alle uhelga å vera for yverfall og livråd, og reid so heim.

65.

Sama hausten kom Valgard hin grå austanfrå og for heim åt Hov. Torgeir reiste til Valgard og Mord og fortalde dei, kva for eit meinbægje det var, at Gunnar hadde uhelga alle dei som var drepne. Valgard sa, at det var nok etter rådom hans Njål, og dei var nok ikkje enno uppkomne, alle dei han hadde gjeve Gunnar. Torgeir bad dei um hjelp og fylgje. Dei drog seg unda lenge, men sistpå tinga dei um stor pengeløn. Dei vart samde um, at Mord skulde fri åt Torkatla, dotter hans Gissur Kvite, og Torgeir skulde rida i fylgje med Valgard og Mård vestum åerne. Dagen etter reid dei ut tolv saman, og kom til Mosfell. Der vart dei vel fagna og vart der um natti. Dei bar fram målemnet um friingi, og enden vart den, at dei tok ved giftet, og laget skulde vera på Mosfell um ein halv månad. Sidan får dei heim. Far og son får med stort fylgje til gjestebods – der var og mange komne fyre, og laget gjekk vel. Torkatla flutte til åt Mord, men Valgard for austerpå att um sumaren. Mord eggja Torgeir upp til at han skulde bu til målemnet mot Gunnar. Torgeir fór til Ønund i Trollskogen og bad honom bu seg til med dråpssak etter Egil, bror sin, og sønerne hans; «men eg vil bu til dråpssaki etter brørom mine og for såri som eg og far min fekk.» Ønund sa, at til det var han fullbuen. Dei drog til vigstaden, lyste dråpi og nemnde seg nie vigvangsvitne.

Denna måltilbunaden spurdest åt Lidarende. Gunnar reid for å finna Njål og seier honom det, og spør kva han vilde det no skulde gjerast. «No skal du,» seier Njål, «stemna saman nærbuarne og lysingsvitni dine, og taka dei til vitne på, at du vél Kol til dråpsmann åt Hjort; for det er rett. Sidan skal du lysa dråpet til å koma på Kol, like vel um han er daud. So skal du nemna deg vitne og stemna nærbuarne til å rida til Alltings og bera vitne, um Kol og dei andre var til stadar og var med i på laupet, då Hjort vart drepen. Og so skal du stemna Torgeir for legomålssaki og so Ønund for saki med Tyrving.» Gunnar gjorde i alle måtar soleis som Njål hadde rådt honom til. Detta tykte folk var ein undarleg måltilbunad. Saki kom so til tings. Gunnar reid til tings, og Njål og sønerne hans og Sigfussønerne. Gunnar hadde sendt ein mann åt mågom sine og bedt dei møta fram mannsterke, og sa at dette vart ei harddrøg sak for honom. Og dei vestantil samla stort fylgje. Mord reid til tings, og Runolv frå Dal, dei unda Trihyrningen og Ønund frå Trollskogen.

66.

Men då desse mennerne kom til tings, slo dei seg straks i lag med Gissur Kvite og Geir Gode. Gunnar, Sigfussønerne og Njålssønerne var i ein flokk, og fór so kvast fram, at dei som møtte dei laut sjå seg fyre, at dei ikkje vart drivne overende. Og det var ikkje noko på heile tinget det var so mykje røtt um som denna store trætta. Gunnar gjekk til møtes med mågom sine, og Olav og dei fagna honom vel. Dei spurde Gunnar um dragsmålet, og han gjorde vel greia for all ting, tala ingen for nær, og sa dei kva han sidan hadde gjort. Olav mælte: «Det er mykje verdt, so fast som Njål stend deg ved sida i alle rådgjerder.» Gunnar sa, at han aldri kunde løna det til fullnad. Han bad dei um hjelp og fylgje. Dei sa, at det var deira skyldnad. Båe måli kom for retten, og kvar førde sit. Mord spurde, kva rett ein mann som Gunnar hadde til å føra sak, som hadde gjort seg uhelga med å slå Torgeir Starkadson. Njål svara: «Var du på Tingskåletinget i haust var?» – «Visst var eg det,» seier Mord. «Høyrde du, at Gunnar baud honom full semja?» – «Visst høyrde eg det,» seier Mord. «Då fredhelga eg Gunnar,» seier Njål, «til å føra alle lovlege saker.» – «Rett er detta,» seier Mord; «men kor ber til, at Gunnar lyste dråpet på Hjort til å koma på Kol? for det var austmannen som drap honom.» – «Det var rett,» seier Njål, «nåar han tok vitne på, at han valde honom ut til dråpsmann.» – «Detta er nok rett,» seier Mord; «men kva var det Gunnar lyste dei uhelga for, alle dei som var drepne?» – «Du treng ikkje spyrja um det,» seier Njål, «der dei alle var utgjengne på meinverk og manndråp.» Mord mælte: «Det vart det ikkje til med Gunnar.» – «Dei var brørne hans Gunnar både Hjort og Kolskjegg,» seier Njål, «og den eine fekk bane, og den andre fekk sår.» – «Loven hev de med dykk,» seier Mord, «endå det er hard kost å ganga på.» Då gjekk han fram, Hjalte Skjeggjeson frå Tjorsådal, og mælte: «Ikkje er eg innblanda i trætta dykkar; men no vil eg vita, Gunnar, kva du vil gjera for mine ord og venskaps skuld.» – «Kva krev du?» seier Gunnar. «Det,» seier Hjalte, «at du legg alle måli under skynsdom og læt gode menner døma.» Gunnar mælte: «Då skal du aldri vera imot meg, kven eg so hev med å gjera.» – «Det vil eg lova deg,» seier Hjalte. Sidan tala han ved motmennerne hans Gunnar, og det kom til det, at dei sættest alle og gav einannan full trygd. Såret som Torgeir hadde fenge, skulde gå jamnt upp med legomålssaki, og skoghogsten med såret hans Starkad. Brørne hans Torgeir vart bøtte med halv bot; den andre halva skulde falla burt for yverfallet på Gunnar. Dråpet på Egil og saki med Tyrving skulde gå jamnt upp. Dråpet på Hjort skulde gå upp med dråpet på Kol og austmannen. Dei andre vart bøtte med halv bot. Njål var med i denne sættarnemndi, og Åsgrim Ellidagrimsson og Hjalte Skjeggjeson. Njål hadde mykje til gode både hjå Starkad og hjå dei i Sandgil, og alt det gav han Gunnar til å bøta med. So mange vener åtte Gunnar på tinget, at han kunde greia ut bøter for alle dråpi då med sama, og endå gjeva mange gåvor åt hovdingom som hadde hjelpt honom, og han hadde den største sømd av saki. Alle var dei samde um, at hans jamning fanst ikkje i Sørlendingafjorungen. Gunnar reid heim, og sat no i fred. Men motmennerne hans ovunda honom mykje sømdi hans.

67.

No er det å fortelja um Torgeir Otkjellson. Han mannast vel, vart ein staut mann, stor og sterk, trulynd og godtruen og vel mykje etterhøyren etter andre. Han var vensæl millom dei beste menner og elska av frendom sine. Ein gong kom Torgeir Starkadson åt Mord frenden sin. «Eg likar ille den vending ho tok, saki med Gunnar,» seier han. «Du veit eg hev kjøpt hjelp av deg, so lenge me båe er i live. Og no vil eg, at du skal tenkja ut ei elder onnor rådgjerdi som kan verta Gunnar til mein. Og legg deg no i det! Eg talar so beint ut, av di eg veit, at du er verste uvenen hans Gunnar, og han din; eg skal storleg auka sømdi di, um du gjer dit beste.» – «Det syner seg jamnan,» seier Mord, «at eg er pengekjær, og like eins her med. Men det vert vandt å stella det so, at du kan få dit fram, og endå sleppa verta gridnidding og trygdarrovsmann. Men det er meg sagt, at Kolskjegg etlar seg til å løysa inn att fjorungen av Moeidarkvål, som far din fekk i sonarbot. Detta målemnet hev han teke for mor si, og det er rådi hans Gunnar å leggja ut lausøyre og ikkje sleppa jordi. Det er best å bia, til det er gjort, og då segja, at han hev brote semja med dykk. Han hev og teke såland frå Torgeir Otkjellson, so sætten med honom er og broten. Du skal fara til Torgeir Otkjellson og få honom med deg mot Gunnar. Men um det glett for dykk einkvarn gongen, so de ikkje fær gjort det av med honom, so skal de gå på honom oftare. Eg kan segja deg, at Njål hev spått Gunnar og sagt honom lagnaden hans, at drep han meir en ein gong i sama ættgreini, og so det kjem attåt, at han riv sætten som då vert gjord, so hev han ikkje att lenge ulevt. Og det er for di du skal draga Torgeir inn i målemnet dit, at Gunnar hev drepe far hans fyrr. Nåar de so båe kjem i kast med Gunnar, so skal du halda deg attende. Men Torgeir gjeng fram vel, han, og vert felld av Gunnar; då hev han drepe tvo gonger i sama ættgreini, og då skal du fly frå striden. Men um dette vil draga honom daude på, då kjem han og til å riva sætten. Til des fær ein då bia.» Etter dette fór Torgeir heim og seier far sin detta i løynd. Dei vart samde um å halda denna rådgjerdi for seg sjølve.

68.

Noko seinare for Torgeir Starkadson til Kyrkjebø for å finna namnen sin, og dei gjekk til samtals og tala tvo-eine heile dagen. Men sistpå gav Torgeir Starkadson namnen sin eit gulllagt spjot; sidan reid han heim. Dei vart no dei beste vener. På Tingskåletinget um hausten søkte Kolskjegg den jordluten av Moeidarkvål, men Gunnar nemnde seg vitne og baud dei frå under Trihyrningen lausøyre elder anna land etter lovleg takst. Torgeir nemnde seg vitne, at Gunnar braut semja med dei. Etter dette slutta tinget. Det året gjekk. Namnarne er ofte saman, og det er skripgodt med dei. Kolskjegg sa ein gong til Gunnar: «Det er meg sagt, at det er overlag hæv venskap med Torgeir Otkjellson og Torgeir Starkadson, og det er mange menns tale, at dei ikkje er å tru; og eg vil beda deg vera var um deg.» – «Feigdi mi kjem fulla,» seier Gunnar, «kvar eg er stadd, er det so etla meg.» Dei tala ikkje meir um det.

Gunnar sa fyre um onni, at fyrst skulde dei onna ei vika heime, og so den andre nede på øyom, til dei fekk gjort frå seg høyonni, og alle skulde vera med. so nær som han og kvinnorne. Torgeir unda Trihyrningen fór åt namnen sin. Straks dei fanst, talast dei ved, som dei var van. Torgeir Starkadson mælte: «Eg hadde vilja, at me skulde herda os til å fara mot Gunnar.» – «Slike hev møti med Gunnar vore,» seier Torgeir Otkjellson, «at fåe hev gjenge frå dei med siger; og illt tykkjest meg det er å heita gridnidding.» – «Dei hev brote semja; ikkje me,» seier Torgeir Starkadson; frå deg tok han sålandet dit, og frå meg og far min tok han Moeidarkvål.» Dei vart samstelte um å fara imot Gunnar. Torgeir Starkadson sa, at um nokre fåe næter vart Gunnar verande åleine heime; «du skal møta med tolv mann, og eg skal hava jamnt like mange. Sidan reid Torgeir heim.

69.

Då tenestkararne og Kolskjegg hadde vore tri næter nedpå øyom, fekk Torgeir Starkadson nysn um det og sende bod åt namnen sin, at han skulde møta honom under Trihyrningshalsarne. Sidan laga han seg til med elleve menner. Han reid innpå halsen og bidde på namnen sin. Gunnar var åleine heime på garden. Namnarne reid inni noko skog; der vart dei so svevnuge, at dei kunde ikkje anna en sova. Dei hengde skjoldi på greinerne, batt hestarne sine og sette våpni frammed seg. Denne natti var Njål på Torolvsfell. Han fekk ikkje sova, men gjekk ut og inn. Torhild spurde, kvifor han ikkje fekk sova. «Det er mangt som berst for augo mine,» sa han. «Eg ser mange fylgjor, som vil Gunnar vondt; men det er so undarlegt: Dei ser olme ut, men fer likevel rådlaust fram.» Lite etter kom det ein mann innåt døri ridande, steig av hesten og kom inn; det var saugjætaren hennar Torhild. Ho sa: «Kor gjekk det, fann du sauerne?» – «Eg fann det som meir var,» seier han. «Kva er det,» seier Njål. «Eg fann fire-og-tjuge menner uppi skogen,» seier han; «dei hadde bunde hestarne sine og sov sjølve. Dei hadde fest skjoldi sine på greinerne.» Og so vel hadde han set etter, at han sa frå, korleis kvar var klædd og væpna. Då visste Njål, kven kvar var, og sa ved honom: «Ein god tenar er du – berre det var mange slike – detta skal du stendig njota godt av; men likevel, eg vil senda deg i vegen att.» Han jatta å fara. «Du skal fara åt Lidarende,» seier Njål, «og segja til Gunnar, at han fer åt Grjotå og samlar folk; men eg skal fara åt dei som i skogen er, og skræma dei frå. Dette hev bore so vel til, at dei ingenting skal vinna med detta, men missa mykje.»

Sauemannen fór og fortalde Gunnar greitt alt saman. Gunnar reid åt Grjotå og stemnde åt seg folk. Njål reid stad og fann mennerne. «Uvarleg ligg de til,» seier han, «elder kva skal denna ferdi vera tii? Gunnar er ingen godsau. Og um sant skal segjast, so er detta å liggja hardt etter livet hans. Og det skal de og vita, at Gunnar samlar folk og kjem yver dykk og drep dykk, um de ikkje skundar dykk og rid heim att.» Dei skvett upp, reint forstøkte, tek våpni sine, kastar seg på hestarne og legg i vegen heim att åt Trihyrningen. Njål fór åt Gunnar og bad honom ikkje å sleppa hjelpi frå seg; «eg skal fara imillom og få dykk forlikte; dei er so høveleg rædde no. Men for desse rådi mot livet dit, som dei er alle um, skal det ikkje verta mindre bøter en for ein av namnarne, um so ber til, at ein av dei vert felld. Eg skal taka sylvet i vareign, so det er til handa for deg, um du fær bruk for det.»

70.

Gunnar takka Njål for hjelpi. Njål reid under Trihyrningen og sa dei, at Gunnar skilde ikkje flokken, fyrr det var greitt med dei. Dei baud bot for seg, og var overlag ottefulle, og bad Njål fara med sættarbod. Han svara, at berre då vilde han fara med det, nåar ingi svikråd var under. Dei bad honom vera med og få det stilt att, og lova ut å halda den sætten som han vilde gjera. Njål sa han vilde ikkje gjera noko ved det fyrr på tinget, nåar dei beste menner var med. Dei gjekk med på det. Njål gjekk då imillom dei, so dei handfeste kvarandre grid og semja. Njål skulde vera skilsmann og taka med i skynsnemndi dei han vilde. Straks etter råktest namnarne og Mord Valgardson. Mord tala dei hardt til, for di dei hadde lagt det under Njål, som var slik ven med Gunnar, og meinte at det stod dei seg ikkje på.

Folk rid til Alltings som vanleg. Båe flokkarne er på tinget. Njål kravde ljod, og spurde hovdingarne og dei beste menner som der var komne, kva krav dei tykte Gunnar kunde hava på namnarne for det dei hadde stade etter livet hans. Dei svara, at dei tykte ein slik mann hadde stor rett for seg. Njål spurde, um han hadde krav på alle som var med, elder um fyremennerne skulde svara for alt. Dei sa, at førarane hadde å svara mest, men dei andre helder ikkje so lite. «Det vil mange mæla,» seier Mord, «at det var ikkje saklaust; for Gunnar hev brote semja ved namnarne.» – «Ikkje er det sættarrov,» seier Njål, «at kvar søkjer sin rett etter loven. For med lov skal landet vårt byggjast, og ikkje med ulov øydast.» Og Njål sa mennerne, at Gunnar hadde bode onnor jord for Moeidarkvål elder gods i staden. Namnarne tykte, at dei var snytte av Mord, gav honom vondord, og sa dei hadde honom å takka for detta utlegget. Njål tok ut ei tolvmannsnemnd til å avgjera dette målet. Dei som hadde vore med, laut ut med eit hundrad i sylv kvar, men namnarne med tvo hundrad kvar seg. Njål tok imot alt godset til varveitsla. Dei gav kvarandre trygd og grid, og Njål sa fyre. Gunnar reid frå tinget vest åt Dalom til Hjardarholt. Olav På tok vel imot honom. Han vart der ein halv månad. Gunnar fór mange stader ikring, og alle tok imot honom med fegne hender. Men i skilnaden sa Olav til Gunnar: «Eg vil gjeva deg tri dyre ting: ein gullring og ei kappa, som Myrkjartan, irekongen, hev ått, og ein hund, som eg og fekk i Irland. Han er stor, og det er likso godt fylgje i honom som i ein rask mann. Og han er slik, at han hev mannevit. Og han vil søkja på kvar ein som han veit er uvenen din, men aldri på dine vener; for han ser det på kvar mann, um han vil deg vel elder ille. Og han set livet inn på å vera deg tru. Han heiter Såm.» Sidan sa han til hunden: «No skal du fylgja Gunnar og vera honom til all den hjelp du kan.» Hunden gjekk burtåt Gunnar straks og la seg ved føterne hans. Olav bad Gunnar vera var um seg, og sa han hadde ovundsmenner, «for di at du no er den mest ågjetne mannen i landet.» Gunnar takka honom for gåvorne og dei gode råd, og reid heim. Han sit no heime ei rid, og alt er stilt.

71.

Lite seinare kom dei saman namnarne og Mord. Dei vart ikkje sameinte. Dei tyktest hava mist mykje gods for Mord si skuld og ikkje fenge noko att, og bad honom finna på ei onnor rådgjerd, som kunde vera Gunnar til mein. Mord sa, at det vilde han gjera. «Og det er no mit råd, at Torgeir Otkjellson legg seg ut um å dåra Ormhild, frenka hans Gunnar; av det vil Gunnar taka utokke åt deg. Eg skal få ut det ordet, at Gunnar ikkje vil lata det stå til med det. Noko seinare skal de fara imot honom. Men de skal ikkje gå på honom heime; for det er ikkje å meina på for nokon, so lenge hunden lever.» Dei vart samstelte um, at soleis skulde det farast fram. Sumaren gjekk. Torgeir tok til å gå åt Ormhild. Gunnar tykte ille um det, og det la seg stor utokke imillom dei. Og soleis gjekk vintren. Sumaren kom, og dei heldt ved å møtast i løynd alt som oftast då med. Torgeir unda Trihyrningen og Mord fanst ofte, og rådla at dei skulde taka på Gunnar, nåar han reid ned åt oyom for å sjå til med arbeidet åt huskarom sine. Ein gong vart Mord var, at Gunnar reid ned i øyarne, og so sende han ein mann åt Trihyrningen, til å segja Torgeir, at no var det best von til å koma yver Gunnar. Dei fekk det brått med å koma seg i vegen, og fór heiman tolv mann i fylgje. Men då dei kom åt Kyrkjebø, var det der tolv andre. Dei tala um, kvar dei skulde setja seg fyre, og dei vart samde um å fara nedetter åt Rangåi og leggja seg i veg for honom der. Då Gunnar kom ridande nedantil frå øyom, reid Kolskjegg med honom. Gunnar hadde boge og piler og atgeiren. Kolskjegg hadde sakset og full væpning.

72.

Som Gunnar og Kolskjegg rid upp med Rangåi, ber det til det hendet, at det fell blod på atgeiren. Kolskjegg spurde, kva det hadde å sæta. Gunnar sa, at nåar noko slikt hende, so kalla dei det sårregn i andre land. «Og han sa so Ølve i Hising, at det var jamnan fyre stormøte.» Dei reid til des dei fekk sjå mennerne ved åi; dei ser, at dei sat og hadde bunde hestarne sine. Gunnar mælte: «Det er nok fyreseta her.» – «Dei hev lenge vore lite å tru,» seier Kolskjegg; «kva råd skal me no taka?» – «Me skal rida framum dei,» seier Gunnar, «og uppyver åt vadet og stella os på der.» Dei hine ser det og set etter straks.

Gunnar tømer pileholken ned på marki framfor seg, spenner bogen, og skyt, so snart dei kjem i skotmål. Med det såra han mange og drap sume. Då mælte Torgeir Otkjellson: «Dette duger os ikkje; lat os gå på som hardast.» Dei gjorde so. Fyrst gjekk Ønund hin fagre, frenden hans Torgeir. Gunnar skaut atgeiren tii honom; den råkte i skjoldet, so det klovna i tvau, og atgeiren flaug igjenom Ønund. Øgmund Floke flaug på Gunnar bakanifrå. Kolskjegg såg det og hogg båe føterne unda honom og støytte honom ut i Rangåi, so han drukna med det sama. No vart striden ofsen og hard. Gunnar stakk med eine handi og hogg med hi. Kolskjegg og la ned den eine etter den andre og såra mange. Torgeir Starkadson mælte til namnen sin: «Ein ser lite til, at du hev far din å hemna.» Torgeir svarar: «Det vantar visst på, at eg hev gjenge vel fram; men endå hev ikkje du fylgt i hælarne på meg. Men likevel skal eg ikkje taka mot fleire neiseord av deg.» Han renner til Gunnar i fullt sinne og støyter spjotet igjenom skjoldet og so igjenom handi på honom. Gunnar snara skjoldet so hardt, at spjotskaftet brotna i falen. Gunnar ser, at ein annan mann er komen i hoggmål med honom, og hogg fyrst honom banehogget. Etter det tok han atgeiren med båe handom. Då var Torgeir komen tett innpå honom med sverdet i høgste hogg. Gunnar snur seg kvast imot Torgeir i full vreide, set atgeiren igjenom honom, veg honom til vers og kastar honom ut i Rangåi. Han rek nedåt vadet og vart liggjande der yver ein stein, og sidan hev det heitt Torgeirsvadet. Torgeir Starkadson mælte då: «Lat os fly; som det no er, kan me ikkje venta vinning denne gongen.» Dermed tok dei vegen ifrå alle saman. «Lat os setja etter dei,» seier Kolskjegg. «Tak du bogen og pilerne; du kan nok koma i skotmål med Torgeir Starkadson.» Gunnar svara: «Pengepungarne vert tome, nåar desse er bøtte som ligg her.» – «Sylvet rekk nok til,» seier Kolskjegg; «men Torgeir gjev seg ikkje, fyrr han fær rådt deg bane.» – «Det skal få stå nokre slike som han i vegen min, fyrr eg er rædd dei,» seier Gunnar. Sidan reid dei heim og seier kva som er hendt. Hallgjerd fegnast ved tidendi og roste verket. Rannveig mælte: «Kan so vera, at verket er godt; men so illt med som eg vart ved det, hev eg vondt for å tru, at det kan koma noko godt av det.»

73.

Denne tidendi spurdest vidt, og det var mange som syrgde på Torgeir. Gissur Kvite og Geir Gode reid dit striden hadde stade, lyste dråpi og sa til nærbuar til å møta på tinget, og reid so vestetter att. Njål og Gunnar kom saman og talast ved um bardagen. Då mælte Njål: «Ver no var um deg; no hev du drepe tvo gonger i sama ættlina; hugs på, at livet dit ligg ved, um du ikkje held den semja som vert gjord.» – «På ingen vis etlar eg å br jota den,» seier Gunnar; «men eg kjem hardt til å trenga di hjelp på tinget.» Njål svara: «Eg skal halda ved sama truskapen mot deg til min døyandedag.» Gunnar reid heim. Det leid innåt tinget. Båe flokkarne kom mannsterke. På tinget var det dette dei hadde uppe millom seg alle folk, kva ende det kom til å taka med dette målemnet. Gissur Kvite og Geir Gode talast ved sinsimillom, kven av dei som skulde lysa dråpssaki etter Torgeir. Det vart so, at Gissur tok henne. Han lyste saki på lovberget og tok soleis til ords: «Eg lyser lovmælt yverfallssak på Gunnar Håmundson, for di han fór med lovmælt yverfall mot Torgeir Otkjellson og gav honom holsår, som vart til eit ulivssår, og som Torgeir fekk bane av. Nemner eg honom for den saki saka skoggangsmann, ualande, uferjande, urådande med noko bergingsråd. Nemner eg alt hans gods forbrote, helvti åt meg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter honom etter loven. Eg lyser til den fjorungsdom som saki høyrer inn under etter loven; eg lyser lovleg lysing. Lyser eg i høyrande logn på lovberget, og eg lyser til søksmål i sumar og til full fredløysa yver Gunnar Håmundson. « Andre gongen nemnde Gissur seg vitne og lyste sak på Gunnar Håmundson, sårsak, fordi han gav Torgeir Otkjellson holsår som ulivssår vart og som Torgeir fekk bane av på den vigvangen der Gunnar fór mot Torgeir med lovmælt yverfall. Sidan lyste han denne lysingi som den fyrre. Og sist spurde han etter tingfeste og heimvist. Etter det gjekk folk frå lovberget. Alle sa han hadde tala godt. Gunnar var still av seg og sa ikkje mykje. Det lid frampå tinget, til den tid at fjorungsrettarne skal setjast. Gunnar stod nordanfor Rangæingaretten med mennom sine, men Gissur og hans flokk stod sunnanfor. Gissur nemnde seg vitne og baud Gunnar lya på eiden sin, på saki han sa fram, og alle dei gagnmål han tenkte å føra i saki. Etter det gjorde han eid. So sa han fram saki si, med same ordlagi som då han lyste henne. So førde han fram lysingsvitne. So baud han nemndsmennerne til sætes og motflokken til å rydja nemndi.

74.

Då mælte Njål: «No er det ikkje tid til å sitja og ingen ting gjera; lat os gå dit nemndi sit.» Dei gjekk dit og rudde fire buar utor nemndi, og nemnde dei fem som sat att til å bera bergingsmål for Gunnar, um ikkje Torgeir Starkadson og Torgeir Otkjellson hadde fare imot Gunnar med den tanke å gjera yverfall på honom, um dei kunde. Alle vitna då med ein gong, at so var det. Njål nemnde det som lovleg vern i saki, og sa seg å vilja bera fram verni, um dei ikkje vilde sættast. Då var det mange hovdingar som la seg frami og kravde semja; og det vart til det, at tolv menner skulde døma i saki. Båe flokkarne gjekk fram og handfeste semja. Etter di vart saki uppteki til skynsdom, og bøter fastsette, og dei skulde leggjast ut der på tinget. Gunnar og Kolskjegg skulde fara frå landet og vera burte i tri år. Men um Gunnar ikkje reiste, so sant det var råd til det, då hadde frendarne åt dei drepne lov til å taka livet hans. Gunnar let seg ikkje merka med, at han tykte sætten ikkje var god. Han spurde Njål etter det godset som han hadde gjeve honom til varveitsla. Det hadde øksla seg under Njåls hender, og då han greidde det ut, var det jamnt so mykje som Gunnar skulde ut med. Folk rid no heim. Gunnar og Njål fylgdest frå tinget. Då mælte Njål til Gunnar: «Sjå no so til, gode ven, at du held denne sætten, og drag deg til minnes det me hev tala um. So visst som den fyrste utferdi di vart deg til stor sømd, so skal denne verta det endå mykje meir. Du kjem då att med stor mannvyrnad og vert ein gamal mann, og det vert ingen her til å ganga framum deg. Men dersom du ikkje fer, men riv sætten, då vert du drepen her i landet – og det er illt å vita for dei som er venerne dine.» Gunnar sa, han tenkte ikkje å brjota semja. Han rid heim og fortel um avgjerdi som var gjord. Rannveig, mor hans, sa det var vel, at han for or landet, so dei fekk einkvarn annan å stridast med so lenge.

75.

Tråin Sigfusson sa tii kona si, at han etla seg til å fara utanfrå den sumaren. Ho sa det var råd til det. Han tinga seg føre med Hogne hin kvite; Gunnar og Kolskjegg med Arnfinn hin vikværske. Grim og Helge Njålssøner bad far sin um løyve til å fara utanfrå. Njål mælte: «Ho vert so meinsam for dykk den ferdi, at de kjem til tykkja det er tvisynt med livet; men noko heidr og vyrnad kjem de til å vinna millom folk. Men det kan nok vera von, at ferdi dreg vandemål med seg, etter at de kjem hit ut att.» Dei bad likevel alt i eit um å få fara, og det vart so, at han gav dei lov til det, um dei vilde. Dei tinga seg føre med Bård hin svarte og Olav, son hans Kjetil frå Elda. Og det vart mykje umtala, at so mange av dei beste i bygdi for burt.

Hogne og Grane, sønerne hans Gunnar, var so vidt vaksne. Det var ulike brørar, desse tvo. Grane hadde mykje av skaplyndet åt mor si, men Hogne var god av seg. Gunnar let varorne sine og hans Kolskjegg fora til skips. Og då alt reisefanget hans var kome på skipet, og det var ferdugt til å sigla, reid han åt Bergtorskvål og andre gardar for å finna folk og takka alle som hadde gjeve honom hjelp. Tidleg um morgoen dagen etter gjorde han seg ferdug til å fara på skipet, og sa til alt folket sit, at no reid han burt for ollo. Dei tykte dette var stridt, men dei gjorde seg von um, at han kom nok att åt dei ein gong. Gunnar tok farvel med kvar for seg av husfolki sine, då han var buen, og dei fylgde honom ut alle saman. Han stakk atgeiren i jordi og kasta seg uppi salen, og han og Kolskjegg reid burt. Dei reid nedmed Markarfljot. Då snåva hesten hans Gunnar, so han rapa av. Han kom til å sjå seg attende, upp til lidi og bøen på Lidarende. Då sa han: «Fager er lidi, so at meg hev ho aldri synst so fager som no – gule åkrar og slegne bøar – eg vil rida heim att og ingenstad fara.» – «Gjer ikkje uvenerne våre den hugnaden,» seier Kolskjegg, «at du bryt.ordet dit; for ingen ventar seg det av deg. Og du kan vera viss um, at det gjeng som Njål hev sagt.» – «Eg vil ingenstad fara,» seier Gunnar, «og so hadde eg vilja at du og skulde gjort.» – «Eg vil ikkje det,» seier Kolskjegg; «korkje i dette elder i anna vil eg gjera skam på den tiltru folk hev til meg. Det vert då so, at dette eine kjem til å skilja os. Men seg mor mi og frendarne mine, at eg etlar meg ikkje til å sjå Island meir; for eg kjem til å spyrja dauden din, frende, og då er det ikkje noko her som dreg meg attende.» Soleis skildest dei. Gunnar reid heim, men Kolskjegg reid til skips og fór frå landet. Hallgjerd vart fegi av Gunnar, då han kom heim, men mor hans sa ikkje stort. Gunnar sat heime hausten og vintren, og hadde ikkje mange menner um seg. Det lid so vintren gjeng utor garden. Olav På sende ein mann åt Gunnar og bad honom og Hallgjerd å koma der, og lata mor si og Hogne, son sin, styra garden. Gunnar var fyrst huga på det og sa ja; men då det skulde verta av, so vilde han ikkje.

Men på tinget um sumaren lyste Gissur og Geir Gunnar utlæg på lovberget. Og fyrr tinglyden gjekk frå einannan, stemnde Gissur alle uvenerne Jians Gunnar til Allmannagjå: Starkad unda Trihyrningen og Torgeir, son hans, Mord og Valgard hin grå, Geir Gode og Hjalte Skjeggjeson, Torbrand og Åsbrand Torleiksoner, Eiliv og Ønund, sønerne hans Åsbrand, Ønund frå Trollskogen og Torgrim austmann frå Sandgil. Gissur mælte: «Eg råder til, at me fer imot Gunnar i sumar og drep honom.» Hjalte mælte: «Det lova eg Gunnar her på tinget, då han gjorde etter mine ord, at eg skulde aldri vera med imot honom, og so skal det vera.» Dermed gjekk Hjalte frå. Men dei som att var, avtala yverfall på Gunnar, og handfeste dette, og sette bøter for den som gjekk utor. Mord skulde halda nysn med, nåar det var best tilføre til å gå på Gunnar. Dei var fyrti mann i dette sambandet. Det tyktest dei uvandt verk å rå med Gunnar, no dei var burte både Kolskjegg og Tråin og mange andre av venom hans. Folk reid heim frå tinget. Njål fór åt Gunnar og fortalde honom både um utlæglysingi og samrådet um å falla yver honom. «Du gjer vel,» seier Gunnar, «som varar meg.» – «No vil eg,» seier Njål, «at sønerne mine, Skarphedin og Hoskuld, skal fara hit og vera hjå deg; dei vil leggja sit liv ved dit liv.» – «Ikkje vil eg det,» seier Gunnar, «at sønerne dine vert drepne for mi skuld; anna eig du å venta av meg.» – «Det gjer ikkje noko frå elder til,» seier Njål; «nåar du er burte, vender uveret seg dit sønerne mine er.» – «Ikkje er det ulikt til det,» seier Gunnar, «men likevel vil ikkje eg vera valdand i det. Men det vil eg beda deg og sønerne dine um, at de ser til med Hogne, son min. Grane vil eg ikkje tala um; for han tek seg til mangt som ikkje er etter mit sinn.» Njål lova det og reid heim. Det er sagt, at Gunnar reid til alle folkemøte og ting, men uvenerne hans våga seg ikkje på Jionom. Soleis gjekk det ei tid, at han for som usaka mann.

76.

Um hausten sende Mord bod, at Gunnar var åleine kar heime; alt folket var nedpå øyom og gjorde frå seg med slåttonni. Gissur og Geir reid aust yver åi, so snart dei fekk spurt det, og aust yver Sandarne til Hov. Dei sende bod åt Starkad under Trihyrningen, og dei samlast der på Hov, alle som skulde vera med imot Gunnar, og la råd um korleis dei skulde gjera. Mord sa, at dei kunde ikkje koma uvart på honom, minders dei fekk tak i bonden i næste garden – han heitte Torkjell – og tvinga honom til å vera med dei og gå inn på garden åleine og få med seg hunden Såm. So fór dei austetter åt Lidarende, og sende nokre menner etter Torkjell. Dei tok honom med magt og gav honom det valet, anten å verta drepen elder taka hunden. Men han valde å løysa livet sit og gav seg med dei. Det var geilar nedåt garden på Lidarende, og der stadna dei med flokken. Torkjell bonde gjekk heim på garden, der hunden låg uppå taket, og lokkar honom med seg upp i geilarne. Men i di hunden fær sjå, at det er folk fyre der, flyg han på Torkjell og grip honom i veket og riv honom sund. Ønund frå Trollskogen hogg hunden i hovudet med øksi, so ho gjekk inn i heilen; hunden gav eit læte frå seg, so høgt, at ingen av dei tyktest hava høyrt slikt, og fell daud ned.

77.

Gunnar vakna i skålen og mælte: «Hardt er du medfaren no, Såm fostre, og det er kanskje so tiletla, at det skal verta stutt stundi millom os.» Skålen hans Gunnar var gjord av timber all saman, og bordtekt, og langs med brunåsarne var det gluggar med spjeld attfor. Gunnar sov i eit loftsrom, og Hallgjerd og mor hans. Men då Gissur og dei kom innåt garden, visste dei ikkje, um Gunnar var heime. Gissur sa, at nokon laut gå framåt husi og sjå etter. Dei andre sette seg ned på vollen, men Torgrim austmann gjekk upp på skålen. Gunnar fekk sjå i ein raud kjole utanfor gluggen, og stakk ut med atgeiren og råkte mannen midtpå. Torgrim glatt med fotom og slepte skjoldet og datt ned av taket. So gjekk han burtåt der som hine sat. Gissur såg på honom og spurde: «Kva, er Gunnar heime?» – «Sjå etter det sjølve; men det fekk eg vita, at atgeiren hans er heime,» seier austmannen. Og so seig han daud ned. Dei søkte framåt husi; men Gunnar skaut piler på dei, og varde seg so vel, so dei fekk ingen ting gjort. Sume sprang upp på husi og tenkte å koma åt med honom frå der; men Gunnar skaut etter dei, so dei kom ingen veg med det helder. Og slik gjekk det ei rid. Dei kvilte seg og tok på att. Gunnar skaut, so dei fekk ingen ting gjort, men laut tokka seg unda att andre gongen. Då mælte Gissur Kvite: «Lat os gå kvassare på; dette vert ikkje noko av.» Dei gjekk då på tridje gongen, og heldt på lenge, men laut draga seg frå att no med. Gunnar mælte: «Det ligg ei av pilom deira utpå taket; den skal eg skjota på dei; det er skam, um dei fær mein av våpnom sine eigne.» Mor hans mælte: «Gjer ikkje det, son min, so du steller dei upp att, no dei hev drege seg attende.» Gunnar treiv pili og skaut på dei; ho råkte Eiliv Ønundson, og han fekk eit stort sår. Han hadde stade einsleg, so ingen såg, då han fekk det. «Det kom ut ei hand,» sa Gissur, «med gullring på, og tok ei pil som låg på taket, og det hadde visst ikkje vorte leita ute, hadde det vore nøgdi inne; og no skal me freista att.» Mord mælte: «Lat os brenna honom inne.» – «Det skal aldri verta,» seier Gussur, «um eg so visste det kosta livet mit. Men det stend til deg sjolv å gjeva eit råd som duger, so sløg som du hev ord for å vera.» Det låg nokre tog på vollen der; dei var brukte til å festa husi med (i stormver). Mord mælte: «Lat os taka desse togi og slå um åsendarne; so fester me dei andre endarne i steinar og set vindestokkar i og vind taket av huset.» Dei tok togi og gjorde alt som Mord hadde sagt. Gunnar visste ikkje ordet av, fyrr dei hadde vundet taket av heile huset. Gunnar skyt med bogen, so dei kom honom ikkje nær. Då mælte Mord andre gongen, at dei skulde brenna Gunnar inne. Gissur svara: «Ikkje veit eg, kva det skal vera til å koma med slikt som ingen annan vil, og det skal aldri verta.» I dette bilet spring Torbrand Torleikson upp på raftestokken og høgg sund bogestrengen hans Gunnar. Gunnar triv atgeiren med båe hender, snur seg kvast imot Torbrand og set atgeiren igjenom honom og kastar honom daud ned på vollen. Då sprang han upp, Åsbrand, bror hans. Gunnar stakk etter honom med atgeiren, men han fekk skjoldet fyre seg. Atgeiren rende igjenom skjoldet og imillom handleggjerne på honom. Gunnar snara atgeiren so kvast, at skjoldet klovna og båe handleggjerne brotna, og han datt ned av veggen. Då hadde Gunnar såra åtte og drepe tvo mann, og no fekk han tvo såar sjølv; men det sa alle, at han vyrde korkje sår elder bane. Han mælte ved Hallgjerd: «Gjev meg tvo lokkar av håret dit, so snur du og mor mi ein bogestreng åt meg.» – «Ligg det deg mykje ved?» seier ho. «Det stend um livet mit,» seier han; «for dei skal ikkje få koma innpå meg, so lenge eg kan få bruka bogen.» – «Då skal eg no,» seier ho, «minnast kinnhesten du gav meg; eg er like sæl, anten du vér deg lenge elder kort.» – «Kvar hev sit til å verta ågjeten av,» seier Gunnar, «og eg skal ikkje lenge beda deg.» Rannveig mælte: «Ille ber du deg åt, og skammi di skal lenge minnast.» Gunnar varde seg vel og manneleg, og sårar endå otte mann med so store sår, at mange var dauden nær. Han varde seg til des han seig ned av moda. Då gav dei honom mange store sår. Men endå kom han utor henderne på dei att, og han varde seg lenge endå. Men enden vart, at dei drap honom. Gissur mælte: «Ein stor knape hev me no lagt i vollen, og hardt hev det røynt os; – og ordet um honom og hans forsvar vert standande uppe, med landet er bygt.» Sidan gjekk han åt Rannveig og mælte: «Vil du gjeva jord dei tvo mennerne våre som er daude for os, so dei vert hauglagde her?» – «Åt tvo so mykje helder som eg skulde unna dykk alle det,» seier ho. «Det undrar ingen, at du talar so,» seier Gissur, «for du hev mist mykje.» Og han sa frå, at ingen skulde ræna elder tyna noko der. Deretter fór dei derifrå. Då mælte Torgeir Starkadson: «Det vert uråd for os å vera heime på gardom våre for Sigfussønom, med mindre du Gissur Kvite elder Geir Gode er her sør eit bil.» – «Det er vel so, seier Gissur; og dei drog lut, og det vart so Geir skulde vera att. Han fór åt Odde og gav seg til der. Han hadde ein son heitte Roald. Han var løyndgjeten, og mor hans heitte Bjartøy, og ho var syster hans Torvald Veile, som vart drepen ved Hestløk på Grimsnes. Han kytte av at han hadde gjeve Gunnar banesår. Han var med far sin der i Odde. Torgeir Starkadson roste seg av eit anna sår han hadde gjeve Gunnar. Gissur sat heime på Mosfell. Dråpet på Gunnar spurdest og vart ille umtala i alle bygder, og mange syrgde på honom.

78.

Njål kunde ille med at Gunnar var drepen, og like eins var det med Sigfussønom. Dei spurde Njål, um han tykte det kunde vera nokor råd med å lysa dråpssak og bua til søksmål. Han sa, at det nytta ikkje, etter di mannen hadde dom på seg; helder fekk ein då sjå til å gjera skar i æra deira med å drepa nokon til hemn for Gunnar. Dei kasta upp haug yver Gunnar, og sette honom sitjande inne i hangen. Rannveig vilde ikkje at atgeiren skulde vera med i haugen, og sa at berre den som vilde hemna Gunnar skulde få taka den i henderne. Og difor var det ingen som tok i atgeiren. Ho var so hard ved Hallgjerd, at det var snautt ho heldt seg so ho ikkje drap henne, og sa, at ho hadde valda dråpet på son hennar. Hallgjerd rømde unda åt Grjotå, og Grane, son hennar. Og no vart buet skift millom dei. Hogne skulde taka garden på Lidarende med alt på, men Grane skulde hava den utleigde jordi.

Det hende seg på Lidarende, at saugjætaren og tenestgjenta jaga fé ved haugen hans Gunnar. Dei tyktest at Gunnar var glad og song inni haugen. Dei for heim og sa det til Rannveig, men ho bad dei fara åt Bergtorskvål og segja Njål det. Dei gjorde so, og han let dei segja seg det tri gonger. Etter det tala han lenge i still med Skarphedin. Skarphedin tok oksi si og var med dei åt Lidarende. Hogne og Rannveig tok overlag vel imot honom og var mykje fegne at han kom. Rannveig bad honom vera der lenge, og han lova det. Han og Hogne fylgdest stendig både ute og inne. Hogne var ein gjæv mann, rask og uforfærd, men ikkje snartruen, og difor torde dei ikkje segja honom fyreburden.

Ein kveld var Skarphedin og Hogne sunnanfor haugen hans Gunnar. Det var klårt måneskin, men sume tider drog det attfor. Det syntest dei som haugen var open, og Gunnar hadde snutt seg i haugen og såg imot månen. Dei tyktest sjå fire ljos som brann, og det fall ikkje skugge inni der. Dei såg han var glad, so gleda bragla i andlitet hans, og han song ei visa, og so hogt, at dei høyrde det vel, endå dei stod langt unda:

Dåmlydt or dulde heimar

dygglege ord eg mæler;

mannleg han beitte bjartan

byrtingen, far din, Hogne.

Aldri for uvener veik eg,

der eggjar um val braga;

hjelmprydd hermann det huga

helder døya en vægja,

helder døya en vægja.

Sidan lukte haugen seg att. «Hadde du vilja trutt detta,» seier Skarphedin, «um andre hadde sagt deg det?» – «Eg hadde vilja trutt det,» seier Hogne, «um Njål hadde sagt det; for det er sagt, at han lyg aldri.» – «Det er mykje i ein slik fyreburd,» sa Skarphedin; «nåar han sjølv vilde visa os, at han helder vilde døy en vika for uvenom, so var det ei råd han vilde læra os.» – «Ingen veg kjem eg,» seier Hogne, «um ikkje du vil hjelpa meg.» – «No skal eg minnast,» seier Skarphedin, «korleis Gunnar tedde seg etter dråpet på Sigmund, frenden dykkar; eg skal gjeva den hjelpi eg kan. Det lova far min Gunnar, nåar det galdt deg og mor hans.» Sidan gjekk dei heim åt Lidarende.

79.

Skarphedin mælte: «No skal me ganga straks i natt; for spør dei, at eg er her, so er dei varare um seg.» – «Eg vil gjera etter dine råd,» seier Hogne. Då dei andre var gjengne til sengs, tok dei våpni sine. Hogne tek ned atgeiren, og det syng høgt i den. Rannveig spratt upp i stor ødd og mælte: «Kven tek ned atgeiren, nåar eg hev sagt, at ingen skal røra honom?» – «Eg meinte,» seier Hogne, «å føra honom åt far min til å hava med til Valhall og bera fram på våpntinget.» – .Fyrst fær no du bera honom,» seier ho, «og hemna far din; for atgeiren song um daude åt ein elder fleire.» Sidan gjekk Hogne ut og fortalde Skarphedin dei ordi som fall millom honom og bestemor hans. Dei fór no til Odde. Det flaug tvo korpar med dei heile vegen. Um natti kom dei til Odde. Dei dreiv fenaden heim åt husi. Roald og Tjorve kom laupande ut væpna og jaga fenaden upp i geilarne. Skarphedin spratt upp og sa: «Du tarv ikkje sjå etter; det er nett som det synest deg – det er folk her.» Dermed hogg Skarphedin Tjorve banehogg. Roald hadde spjot i handi. Hogne fer imot honom, og Roald stakk etter Hogne. Hogne n°gg spjotskaftet av med atgeiren og støytte den igjenom honom. Dei let dei liggja der daude, og fór derifrå åt Trihyrningen. Skarphedin flyg upp på taket og ryskjer upp gras, og dei som inne var, tenkte det var kretur. Starkad og Torgeir klædde seg, tok våpni sine og gjekk uppum garden; men då Starkad såg Skarphedin, vart han rædd og vilde snu. Skarphedin hogg honom ned der attved garden. Hogne gjekk imot Torgeir og vog honom med atgeiren. Frå der fór dei til Hov. Mord var ute på vollen. Han bad for seg og baud full semja. Skarphedin fortalde um dråpet på dei fire, «og sama ferdi skal du og fara – elder gjeva Hogne sjølvdom, um han vil taka imot det.» Hogne sa, at han hadde ikkje tenkt å sættast med farsbanen sin, men sistpå vart det so han tok sjølvdom.

80.

Njål hadde samråd med dei som åtte ettermål etter Starkad og Torgeir, at dei skulde taka mot sætt.

Og det vart tilkalla heradsmøte og teke menner til å gjera.det av. Og alt vart teke med – yverfallet på Gunnar des helder, endå han var lyst utlæg. Dei bøter som vart sette, laut Mord leggja åleine; for dei kom ikkje fram med avgjerd i hans sak, fyrr saki med hine var uppgjord, og der let dei det eine gå upp med det andre. Soleis var dei no sameinte i alle måtar. Men på tinget vart det tala mykje fram og attende um saki millom Geir Gode og Hogne; men det vart til det, at dei og samdest. Og den semja stod ved lag med dei sidan. Geir Gode budde på Lid til sin døyandedag, og han er ute or soga.

Njål bad um Alvheid, dotter hans Vetrlide skald, til kona åt Hogne, og ho vart gjevi honom. Son deira var Are, som siglde til Hjaltland og gifte seg der. Frå honom er ætta Einar Hjaltlending, ein ferm kar. Um Hogne er no ikkje meir å fortelja, en at han heldt fast ved venskapen sin med Njål.

81.

No er det å segja frå Kolskjegg, at han kjem til Norig og er aust i Viki um vintren. Men sumaren etter fór han til Danmark og gav seg i tenest hjå kong Svein Tjuguskjegg, og der kom han i stor vyrnad. Ei natt drøymde han, at det kom ein mann åt honom. Han var ljos, og Kolskjegg tykte han vekte honom. Han sa: «Statt upp, du, og far med meg.» – «Kva vil du meg?» seier Kolskjegg. Han svara: «Eg skal gjeva deg gifte, og so skal du verta min riddar.» Og han tykte han jatta di. Og so vakna han. Sidan fór han åt ein vismann og sa honom draumen. Men han tydde so, at han skulde fara sud i landi og verta Guds riddar. Kolskjegg tok dåpen i Danmark, men han una ikkje å vera der, og so fór han aust til Gardarike og var der ein vinter. Men so fór han frå der til Miklagard og gjekk i tenest hjå keisaren. Det spurdest um honom, at han vart gift der nede og var hovding for væringarne, og han vart verande der til sin døyandedag. Og so er han ute av denne soga.

82.

No er det å fortelja um det, at Tråin Sigfusson kom til Norig. Dei kom til Hålogaland og heldt sud til Trondheim og inn til Hlade. Men so snarf Håkon Jarl spurde det, sende han menner åt dei, og vilde vita kva for menner som var på skipet. Dei kom attende og sa honom, kva menner det var. Jarlen sende bod etter Tråin Sigfusson, og han kom. Jarlen spurde, kva folk han var av. Han seier, at han var nærskyld Gunnar på Lidarende. «Det skal koma deg til gode,» sa jarlen; «for eg hev set mange islendingar, men ingen hans jamning.» Tråin mælte; «Vil de, herre, at eg fær vera hjå dykk i vinter?» Jarlen tok imot honom, og han vart der um vintren, vel vyrd.

Det var ein heitte Kol. Han var ein stor viking. Han var son hans Åsmund Eskesida austan frå Småland. Han låg i Gautaelvi og hadde fem skip og mykje folk. Frå der fór han til Norig og gjekk i land i Folden og kom uventande på Hallvard Sote, der han låg i loftet. Han varde seg vel, alt til dei bar eld åt. Då gav han seg. Dei drap honom og tok mykje gods, og fór frå der til Ljodhus. Denne tidend spurde Håkon Jarl, og han dømde Kol til å vera utlæg i sit rike og sette gods for hovudet hans. Ein gong var det at jarlen tok soleis til ords: «Han er for langt av, Gunnar på Lidarende; han hadde vore godtil å taka livet åt denne utlægingen, hadde han vore her; men no gjer islendingarne ende på honom. Og det er ille, at han ikkje hev fare åt os.» Tråin Sigfusson svara: «Ikkje er eg Gunnar, men eg er skyld honom, og eg vil bjoda meg til å gjera denne ferdi.» Jarlen svarar: «Det vil eg gjerne, og ferdi skal verta budd på det beste.» Då tok Eirik, son hans, til ords: «Det er mange du lovar vel, men folk tykkjer det gjeng misjamt med å halda det. Dette er ei meir en vågsam ferd; for denne vikingen er hard og vond å takast med. Du treng velja vel både skip og menner til den ferdi.» Tråin mælte: «Um ferdi er fårleg, so skal eg likevel fara.» Sidan gav jarlen honom fem skip, og alle var skipa på det beste. Både Gunnar Lambeson og Lambe Sigurdson var med Tråin. Gunnar var brorson hans Tråin og var komen åt honom berre ung, og dei heldt mykje av einannan. Eirik Jarl gjekk med dei og såg vel yver både mennerne og våpni, og rettleidde, der han tykte det trengdest. Sidan, då dei var fullt ferduge, gav Eirik dei ein kjentmann med. Dei siglde sudmed landet, men kvar dei kom, hadde jarlen trygda dei alt dei trong å hava. Dei heldt aust åt Ljodhus. Der fekk dei spurt, at Kol var faren sud til Danmark. Dei drog sudetter dit. Men då dei kom sud til Helsingborg, råkte dei menner i ein båt, og dei sa, at Kol var tett attmed der og vart verande der eit bil. Det var godt ver. Då såg Kol skipi som kom, og han fortalde, at han hadde drøymt Håkon Jarl um natti, og sa, at detta var nok av hans menner, og bad dei taka våpni sine. Dei so gjorde, og striden tok til. Det var lenge det stod som likt. Då flaug Kol upp på skipet hans Tråin og rudde kvast ikring seg og drap mange menner. Han hadde gyllt hjelm. No ser Tråin, at dette ber ikkje åt; han eggjar mennerne sine og gjeng sjølv fyrst imot Kol. Kol hogg til Tråin og råkte i skjoldet, so det klovna. Då fekk Kol eit steinkast yver handi, so sverdet datt ned. Tråin hogg til Kol og råkte foten, so den gjekk av, og sidan drap dei honom. Tråin tok av honom hovudet og gøymde det, men kasta bulen utanbords. Der tok dei mykje gods – fór so nord til Trondheim til å finna jarlen. Han tok vel imot Tråin. Han synte jarlen hovudet. Jarlen takka honom for det verket. Eirik sa, at det var meire verdt en ord åleine. Jarlen sa, at so var det, og bad dei ganga med seg. Dei gjekk dit som jarlen hadde late byggja mangt eit godt skip. Jarlen hadde late bygt eit som var ulikt andre langskip. Det var eit gamhovud på og overlag fyre seg gjort i alle måtar. Jarlen vende seg til Tråin og sa: «Du tykkjer um det staslege, Tråin; du likjest på Gunnar, frenden din, i det. No vil eg gjeva deg dette skipet; det heiter Gammen. Venskapen min fylgjer med, og eg vil du skal vera hjå meg, so lenge du sjølv vil.» Tråin takka for all velgjerdi, og sa han stunda ikkje til Island, som det no var. Jarlen hadde ei ferd å gjera aust åt landskilet til møtes med sviakongen. Tråin var med honom um sumaren og var skipsstyrar på Gammen. Han siglde so kvast, at fåe vanst fylgja med. Han var mykje ovunda. Men det var ofte å skyna, kor høgt jarlen vyrde Gunnar; for han sette dei jamleg etter, alle som kleiv innpå Tråin. Tråin vart verande der heile vintren. Men um våren spurde jarlen honom, um han vilde verta der elder fara til Island. Han sa, han hadde ikkje tenkt yver med seg sjølv endå; han vilde høyra frå Island fyrst. Jarlen sa, han kunde få gjera som han tykte det fali seg best. Og Tråin vart verande hjå jarlen. Då spurdest den tidendi frå Island, som mange tykte var stor, den at Gunnar på Lidarende var daud. Då vilde jarlen ikkje at Tråin skulde fara, og so vart han verande hjå jarlen endå ei tid.

83.

No er det å taka attpå att um Helge og Grim, sønerne hans Njål. Dei fór frå Island sama sumaren som Tråin og fylgjet hans fór utanfrå, og var på skip med Olav Elda og Bård hin svarte. Dei fekk so hardt nordanver, at det bar sud i havet med dei, og det kom slikt myrker på dei, at dei visste ikkje, kvart dei for; og dei vart farande lenge ute. Men so kom dei ein stad det var sterk grunnsjø, og dei tyktest då vita, at det laut vera land ikkje langt unda. Njålssønerne spurde Bård, um han kjende noko til, kva for land som var nærast ved. «Det kan vera mange å gjeta på,» seier han, «slik verstøa som me hev havt. Anten øyarne, elder Skotland, elder Irland.» Tvo dagar etter såg dei land åt båe bord og store grunnbrot inne i fjorden. Dei kasta anker utanfor grynna. Då tok veret til å leggja seg, og um morgoen var det stilt. Dei ser då, at det kjem trettan skip imot dei. Då mælte Bård hin svarte: «Kva råd skal me no taka? for desse vil nok setja på os.» Dei tala seg imillom, um dei skulde verja seg elder gjeva seg yver. Men fyrr dei fekk samrådt seg, kjem vikingarne. Kvar spurde annan etter namnet på fyremennerne. Fyremennerne på kjøpmansskipet namngav seg, og spurde imot, kven som stod for vikingom. Den eine kalla seg Grjotgard, og den andre Snækolv. Dei var sønerne hans Moldan frå Dungalsbø i Skotland og frendarne til Melkolv skottekonge. «Me gjev dykk eitt av tvo å velja,» seier Grjotgard: «At de gjeng på land, og me tek godset. Det andre, at me søkjer åt dykk og drep kvar ein me når.» Helge svarar: «Kjøpmennerne vil verja seg.» – «Vå vere deg, som du talar!» sa kjøpmennerne; «kva hev me å verja os med? Gull veg mindre en Iiv.» Grim fann på, at han ropte åt vikingarne, so dei ikkje skulde høyra korleis kjøpmennerne bar seg. Bård og Olav mælte: «Skynar de ikkje, at islendingarne driv spott med lætet dykkar. Tak no helder våpni dykkar og lat os verja os.» Dei tok våpni sine og lova einannan, at dei aldri skulde gjeva seg, so lenge dei var godtil å verja seg.

84.

Vikingarne skyt på dei, og striden tek til, men kjøpmennerne vér seg vel. Snækolv fer mot Olav og køyrer spjotet igjenom honom. Grim støyter til Snækolv med spjotet so hardt, at han stuper utanbords. Helge gjekk saman med Grim, og dei jaga alle vikingarne ned att, og jamnan var Njålssønerne der det mest trengdest. Vikingarne ropte og baud kjøpmennerne å gjeva seg. Men dei sa, at dei aldri vilde gjeva seg. Med det sama kom dei til å sjå til havs. Då ser dei, at det kjem skip siglande sunnanfrå framum neset, og det var ikkje færre en tie. Dei rodde kvast og stemnde dit. Det var skjold ved skjold etter skipsbordi. Men på det skipet som fyrst fór, stod ein mann ved sigla. Han var i silketrøya og gyllt hjelm, håret var både stort og fagert; i handi hadde han eit gulllagt spjot. Han spurde, kven som leikte so ujamn ein leik. Helge nemner seg, og sa at det var Grjotgard og Snækolv dei slost med.

«Men kven er styresmennerne?» sa mannen. Helge svarar: «Bård hin svarte, som lever. Den andre er fallen for vikingom her, og han heitte Olav. Men denne som fylgjer meg, er bror min og heiter Grim.» – «Er de tvo frå Island ?» seier hin. «Det er so,» seier Helge. Han spurde, kven dei var søner åt. Dei fortalde det. Då kjendest han ved dei og sa: «Namnfræge er de og far dykkar.» – «Kven er du?» seier Helge. «Kåre heiter eg, Solmundson.» – «Kvar kjem du frå? « seier Helge. «Frå Sudrøyom,» seier Kåre. «Du er komen i rette tid,» seier Helge, «um du vil veita os nokor hjelp.» – «Eg skal gjeva den hjelpi de treng,» seier Kåre; «elder kva bed de um?» – «Gå på vikingarne,» seier Helge. Kåre sa, at det skulde han gjera. Dei la då imot dei, og striden tok til andre gongen. Mendå dei hadde halde på ei rid, so spring Kåre upp på skipet åt Snækolv. Snækolv vender seg imot Kåre og høgg til honom. Kåre kastar seg med det sama baklengjes yver ei slå som låg tvers yver skipet, og Snækolv hogg i slåi, so sverdet gjekk nedi meir en breiddi si. Kåre hogg til honom, og sverdet råkte oksli; hogget var so hardt, at det tok av handi, og Snækolv døydde straks. Grjotgard skaut eit spjot etter Kåre. Kåre såg det og sprang til vers, so spjotet glapp honom. Med det sama var både Grim og Helge komne burtåt Kåre. Helge fór imot Grjotgard og la sverdet igjenom honom, og det vart hans bane. Dei gjekk fram langs med båe bord på alle skipi. Då bad mennerne um fred. Dei gav grid åt alle, men tok alt godset. Etter dette la dei alle skipi ut under øyarne og kvilde seg der ei rid.

85.

Sigurd Jarl rådde for Orknøyom. Han var son åt Lodve, son hans Torfinn Hausakljuv, son hans Torv-Einar, son hans Ragnvald Jarl frå Møre, som var son hans Øystein Glumra. Kåre var hirdmannen hans Sigurd Jarl og hadde henta skatt hjå Gille Jarl på Sudrøyom. Han bad Njålssønerne vera med til Rossøy, og sa at dei nok vart vel imottekne hjå jarlen. Dei tok ved det og gav seg med Kåre til Rossøy. Kåre fylgjer dei åt jarlen og seier kven dei er. «Korleis bar det til,» seier jarlen, «at dei råkte deg?» – «Eg fann dei i Skotlandsfjorden,» seier Kåre, «med dei heldt på og slost med sønerne hans Moldan frå Dungalsbø. Dei varde seg vel og kasta seg jamleg inni der fåren var størst og der det galdt mest på, og no vil eg, herre, beda um rom åt dei i hirdi.» – «Det skal du rå for,» seier jarlen, «som hev teke so mykje frami med dei fyrr.» Dei vart då verande der med jarlen um vintren og var vel vyrde. Men på vårsida vart Helge so still av seg. Jarlen visste ikkje, kva det kom seg av, og spurde Helge, kofor han var so sturen, elder kva han tyktest. «Tykkjer du ikkje um deg her?» – «Eg likar meg godt her,» seier Helge. «Kva er det då du grunar på?» seier jarlen. «Hev de noko land å vakta i Skotland ?» seier Helge. «Det er vel ikkje fritt,» seier jarlen; «men kva då?» Helge svarar: «Skottarne hev teke livet åt sysselmannen din og fakka alle som kunde bera bod, so ingen er komen yver Pettlandsfjorden.» Jarlen mælte: «Er du framsynt?» Helge svarar: «Lite er det røynt.» – «Auka skal eg sømdi di,» seier jarlen, «um dette viser seg å vera sant – elles vert det til tjon for deg.» – «Han er ikkje slik han lyg,» seier Kåre, «det er nok sant han seier; for far hans er framsynt.» Jarlen sende menner sud til Straumsøy åt Arnljot, sysselmannen sin. Og etter det sende Arnljot menner sud yver Pettlandsfjorden, og der fekk dei spurt, at jarlarne Hunde og Melsnate hadde teke livet av Håvard i Trasvik, mågen hans Sigurd Jarl. Etter dette sende Arnljot bod til jarlen, at han skulde koma sørpå med ein herstyrke og jaga desse jarlarne frå riket. Men straks jarlen spurde det, drog han saman herfolk frå alle øyom.

86.

Jarlen fór sørpå med heren. Kåre og Njålssønerne var med på ferdi. Dei kom sud til Katanes. Jarlen åtte desse riki i Skotland: Ross og Myræve, Suderland og Dale. Det kom menner åt dei frå desse riki, og dei sa, at jarlarne var der med ein stor her ikkje langt unda. Då tek Sigurd Jarl vegen dit med heren, og dei møttest ovanfor Dungalsnipa dei kallar. Det bar hardt i hop med det sama. Skottarne let sumt av heren sin fara i lausflokkar, og dei kom i ryggen på jarlsmennerne, og det vart eit stort mannfall, til des at Njålssønerne vende seg mot dei, slost med dei og dreiv dei på flugt. Endå var striden hard. Då gjekk Grim og Helge framum merket til jarlen og slost som djervast. Kåre snur seg imot Melsnate Jarl. Melsnate skaut eit spjot etter Kåre. Kåre fata det i lufti, skaut det attende og igjenom jarlen. Då flydde Hunde Jarl. Dei rak flogheren, alt til dei fekk spurt, at Melkolv skottekonge drog i hop ein her i Dungalsbø. Jarlen heldt då råd med mennom sine, og alle tykte det var beste rådi å venda att og ikkje slåst med ein so stor landher. Dei vende då att. Men då jarlen kom til Straumsoy, skifte han herfanget. Sidan fór han nord til Rossøy. Njålssønerne og Kåre fylgde honom. Jarlen gjorde eit stort lag. Og i det laget gav han Kåre eit godt sverd og eit gulllagt spjot, Helge ein gullring og ei kappa, men Grim skjold og sverd. Etter det gjorde han Grim og Helge til hirdmennerne sine, og takka dei for god framgonga. Dei var med jarlen den vintren og utpå sumaren, til des Kåre fór i herferd; då fór dei med honom. Dei herja vidt um sumaren, og vann gjorde dei støtt. Dei slost ved kong Gudrød frå Man og vann på honom, og fór so attende. Dei hadde då vunne mykje gods. Dei var med jarlen um vintren, vel vyrde. Um våren bad Njålssønerne um å få fara til Norig. Jarlen sa, at dei skulde få fara dit dei vilde, og gav dei eit godt skip og raske karar til fylgje. Kåre sa, at han vilde koma til Norig den sumaren med skatten til Håkon Jarl, «og då råkast me der.» Etter dette fór Njålssønerne til havs og siglde til Norig, og kom inn ved Trondheim. Der gav dei seg fyre.

87.

Det var ein trøndersk mann heitte Kolbein Arnljotson. Han siglde til Island den sumaren som Tråin og Njålssønerne drog utanfrå. Um vintren var han aust i Breidal; men sumaren etter laga han seg til ferd med skipet sit i Gautavik. Då dei var ferduge, kom det ein mann roande i ein båt, feste båten ved skipet og steig um bord for å finna Kolbein. Kolbein spurde denne mannnen etter namn. «Rapp heiter eg,» sa han. «Kven er du son åt?» seier Kolbein. Rapp svarar: «Eg er son åt Ørgumleide, son hans Geirolv Gjerpe.» – «Kva vil du meg?» seier Kolbein. «Eg vil beda deg,» seier Rapp, «at du tek meg med yver havet.» Kolbein spør: «Kva naudsyn hev du til det?» – «Eg hev gjort eit dråp,» seier Rapp. «Kven hev du drepe?» seier Kolbein, «og kven er ettermålsmennerne?» Rapp svarar: «Eg hev drepe Ørlyg Ørlygson, sonarson hans Rodgeir hin kvite. Det er våpntlrdingarne som er ettermålsmennerne.» – «Eg gjet det, at det gjeng ikkje den vel som tek deg med,» seier Kolbein. Rapp mælte: «Ven er eg åt venom mine, men den som gjer meg illt fær det att. – Elles so vantar det meg ikkje det eg skal leggja ut i føringsløn for meg.» Kolbein tok so imot Rapp. Lite etter vart det bør, og dei siglde til havs. Der traut nista upp for Rapp, og so sette han seg og åt hjå dei som sat fyrst for hand. Dei spratt upp og gav vondord, og det vart til det at det bar i hop med dei – og Rapp hev med ein gong tvo mann under seg. Det vart sagt Kolbein, og han baud Rapp vera i matnøyte med honom, og det tok han imot. Dei kom yver havet og la inn ved Agdanes. Då spurde Kolbein Rapp: «Kvar er det godset du baud i skipsleiga?» – «Det er utpå Island,» seier Rapp. Kolbein mælte: «Det er nok fleire du kjem til å gjera prettestykke en meg; men likevel vil eg gjeva deg etter skipsleiga.» Rapp takka for det, «men kva råd gjev du meg?» – «Det fyrst,» seier Kolbein, «at du fer frå skipet svintast du kan; for alle austmennerne kjem til å gjeva deg eit låkt lov millom folk. Det andre gagnrådet eg gjev deg er, at du aldri svik husbonden din.»

Sidan gjekk Rapp i land med våpni sine og hadde ei stor øks med jarnreiva skaft i handi. Han fór til han kom til Gudbrand i Daiom. Han var beste venen til Håkon Jarl. Dei åtte eit hov i hop, og det var aldri upplate, minder jarlen kom dit. Det var det eine største hovet i Norig; det andre var på Hlade. Son hans Gudbrand heitte Trand, dotteri Gudrun. Rapp gjekk fram for Gudbrand og helsa honom vel. Gudbrand spør, kva mann han var. Rapp sa namnet sit, og det med, at han var frå Island. Etter det bed han Gudbrand um å taka honom i huset. Gudbrand mælte: «Ikkje ser du meg ut til å føra lukka med deg.» – «Det tykkjest meg det er loge mykje på deg og,» seier Rapp, «når det var sagt, at du tok imot alle som bad deg um det, og at ingen var jamngjæv med deg. Det skal eg avsanna, dersom du ikkje tek ved meg.» Gudbrand mælte: «Du fær vera her då.» – «Kvar viser du meg til sætes ?» seier Rapp. «På lågbenken beint for høgsætet mit,» seier Gudbrand. Rapp gjekk åt romet sit. Han hadde mangt å fortelja, og i fyrstning tykte Gudbrand og mange av dei andre, at det var gaman; men etter kvart fann nokon kvar, at det vart for mykje flåskap. Han tok til å gjeva seg i tal med Gudrun, dotter hans Gudbrand, so folk meinte han kom til å forlokka henne. Men då Gudbrand vart var di, so tala han henne til for det, og bad henne agta seg for å tala noko ved Rapp, utan so alle høyrde det. Ho lova godt fyrst, men det var ikkje lenge, so var det det same upp att. Gudbrand sette då Åsvard, rådsdrengen sin, til å gå med henne, kvar ho fór. So var det ein gong ho bad um å få gå i nataskogen og trøya seg. Åsvard fylgde henne. Rapp leita etter» dei og fann dei i nataskogen. Han tok Gudrun ved handi og leidde henne med seg i einrøme. Sidan gjekk Åsvard og leita etter henne og fann dei liggjande saman i ein runn. Han løyp til med øksi reidd og høgg etter foten på Rapp. Men Rapp nykkte seg unda, so hogget gjekk i mist. I det same spratt Rapp på føterne og fata øksi si. Åsvard vilde hava seg unda, men Rapp hogg sund ryggen på honom. Då seier Gudrun: «No hev du gjort so du ikkje kan vera hjå far min lenger. Og endå er det anna attåt, som han kjem til å tykkja endå verre um; for eg er med barn.» Rapp svarar: «Ikkje skal han spyrja det av andre; eg skal fara heim og segja honom både det og hitt.» – «Då kjem du ikkje derfrå med livet,» seier ho. «Fær våga seg det,» seier han. Etter det fylgde han henne dit dei andre kvinnorne var, og gjekk so heim. Gudbrand sat i hogsætet, og det var fåe inne i stova. Rapp gjekk framåt honom og bar høgt øksi. Gudbrand spurde: «Kvi er øksi di blodut?» – «Eg gjorde åt Åsvard, rådsdrengen din, for ryggverk,» seier Rapp. «Det er ikkje av godo,» seier Gudbrand, «du hev vel drepe honom.» – «Det er visst,» seier Rapp. «Kva hev han gjort deg?» seier Gudbrand. «Du tykkjer vel det er lite,» seier Rapp; «han vilde hogga av meg foten.» – «Kva var det du fyrst hadde gjort då?» seier Gudbrand. «Det som ikkje kom honom ved,» seier Rapp. «Du fær likevel segja, kva det var,» seier Gudbrand. Rapp mælte: «Um du vil vita det, so låg eg hjå Gudrun, dotter di, og det likte han ikkje.» Gudbrand mælte: «Statt upp, menner, og tak honom; han skal drepast!» – «For lite læt du meg njota godt av mågskapen då,» seier Rapp; «men du hev ikkje det mannvalet, at du kan få det fort gjort.» Dei stod upp, men han hopa attende unda dei og ut. Dei sprang etter, men han kom seg unda åt skogen, og dei fekk ikkje teke honom. Gudbrand samla folk og let dei endefara skogen, men dei fann honom ikkje; for skogen var stor og tett.

Rapp fer i skogen, til han kjem til eit rjod. Der var ein heim, og der stod det ein mann ute og kløyvde ved. Han spurde denne mannen, kva han heitte, og han nemnde seg Tove. Tove spurde Rapp etter hans namn, og han sa som det var til. Rapp spor, kofor han bur so langt frå anna folk. «For di,» seier han, «at her tarv ein ikkje stort å ampast med andre folk.» – «Me hev det på ein sers måte, me tvo, med målemni våre,» seier Rapp. «Eg skal då segja deg fyrst, kven eg er: Eg hev vore hjå Gudbrand i Dalom; men eg laut nøyta meg å koma frå der, for eg drap rådsdrengen hans. Men eg veit, at me båe er illgjerdsmennner; du hadde ikkje butt so langt frå anna folk, utan du var utlæg for nokon; – og eg gjev deg no å velja eit av tvau: at eg seier frå kvar du er, eldaug so held me halvt um alt som her er.» Bonden mælte: «Det er som du seier; eg tok denne kvinna som er her hjå meg, og det er mange som hev leita etter meg.» – Etter det tok han Rapp inn med seg. Husi der var små, men vellaga. Bonden sa kona si, at han hadde teke Rapp åt seg. «Flest folk kjem nok til å njota illt av denne mannnen,» seier ho; «men du vil fulla rå.» Og soleis vart Rapp der. Han var svært vidforug og var aldri heime. Han hev møte med Gudrun alt som oftast. Gudbrand og Trand la seg etter honom, men det vart aldri so dei kom yver honom. Og soleis gjekk det heile det året. Gudbrand let Håkon Jarl få vita um all den ugjegna han hadde av Rapp. Jarlen dømde Rapp utlæg, og baud gods for hovudet hans, og desutan lova han å koma sjølv og leita etter honom. Men det drogst ut; for jarlen meinte, at dei tok honom vel sjølve, nåar han var so skamdjerv.

88.

Denne sama sumaren kom Njålssønerne til Norig frå Orknøyom, var på kjøpstemna der, og bidde so på Kåre Solmundson, som avtala var. Tråin Sigfusson heldt på stelte skipet sit til Islandsferd, og var no nærpå buen. Då fór Håkon Jarl til veitsla hjå Gudbrand. Rapp fór um natti åt det gudahuset som jarlen og Gudbrand åtte. Han gjekk inn i huset, og såg Torgjerd Horgabrud sitja der. Ho var stor som ein fullvaksen mann. Ho hadde ein stor gullring på armen og fald på hovudet. Han svipter av falden hennar og tek av henne gullringen. Då ser han kjerra hans Tor, og tek av honom ein annan gullring. Ein tridje ring tok han av Irpa, og drog so ut alle saman og tok av dei heile bunaden. So sette han eld på gudahuset og brende det upp. Etter det strauk han sin veg. Det tok då til å ljosna. Han gjeng framum ein åker. Der spratt det upp seks menner med våpn og gjekk på honom; men han varde seg vel. Og enden vart, at han drap tri, såra Trand til ulivs, og elter dei tvo til skogs, so dei ikkje kjem til jarlen med tidend. Han gjekk so åt Trand og sa: «Eg kunde drepa deg, men eg vil ikkje; eg vil syna, at eg vyrer mågskapen vår meir en de hev gjort.» Rapp etlar seg inn i skogen att, men so ser han, at det er kome menner millom honom og skogen. Han trøyster seg ikkje til å freista der, og so legg han seg inni nokre runnar ei stund. Tidleg sama morgoen gjeng Håkon Jarl og Gudbrand åt gudahuset, og dei finn huset uppbrent og dei tri gudarne ute og all stasen av dei teken. Då tok Gudbrand til ords: «Det er stor magt dei hev, gudarne våre, at dei hev sjølve gjenge ut or elden.» – «Det er ikkje gudarne som hev gjort det,» seier jarlen; «det er ein mann som hev brent hovet og bore ut gudarne. Gudarne hemner ikkje alt straks; men den mannen som hev gjort detta, vert jaga frå Valhall og kjem aldri der.» I det bilet kjem fire av mennom åt jarlen laupande og ber ill tidend – seier at dei hev funne tri drepne på åkren og Trand såra til ulivs. «Kven hev gjort det?» seier jarlen. «Viga-Rapp,» sa dei. «Då er det han som hev brent gudahuset,» seier jarlen. Dei tykte det kunde vera likt honom. «Kvar kan han no vera?» seier jarlen. Dei seier, at Trand sa han hadde lagt seg i nokre runnar. Jarlen fór dit og leita, men då var Rapp alt burte. Jarlen sette dei til å leita, men dei fann honom ikkje. Han var sjølv med i leitingi og; men so sa han dei skulde kvila på. Jarlen gjekk då einsaman frå dei andre, og baud at ingen skulde fylgja honom, og dvaldest eit bil. Han la seg på kne og heldt attfor augo. Sidan kom han attende åt dei. Han sa: «Gange med meg.» Dei gjekk med honom. Han tok tvert av frå den leii dei fyrr hadde fare, og kom burtåt ei dæld. Der spratt Rapp upp fyre dei; han hadde gøymt seg der. Jarlen eggjar mennerne sine til å setja etter honom; men Rapp var so fotug, at dei nådde honom ikkje på langt nær. Rapp stemnde åt HIade. Der låg dei ferduge til å sigla, både Tråin Sigfusson og Njålssønerne. Rapp løyp dit der Njålssønerne er. Han mælte: «Berg meg, gode menner! for jarlen vil drepa meg.» Helge såg på honom og sa: «Eg ser det på deg, at det fylgjer deg ugjæva; den er nok best faren som ikkje tek imot deg.» – «Eg skulde ynskja, at de tvo fekk alt som illt er av meg,» seier Rapp. «Det er me menner for å løna deg,» seier Helge, «nåar den stund kjem.» Rapp vender seg åt Tråin og bed honom hjelpa seg. «Kva er det som stend på med deg?» seier Tråin. Rapp mælte: «Eg hev brent gudahuset åt jarlen og drepe nokre menner, og no er han her um ei litor rid; for han er sjølv med i leitingi.» – «Lite sømer det seg for meg,» seier Tråin, «so mykje godt som jarlen hev gjort meg.» Då synte Rapp honom dei prydstykki han hadde bore med seg frå gudahuset, og baud honom det. Tråin sa, at han vilde ikkje taka det, med mindre han fekk gjeva anna gods imot. Rapp mælte: «Her vil eg stå og lata meg drepa midt for augom dine, so kan du venta deg kvar manns åmæle for det.» Då ser dei, at jarlen kjem, og mennerne hans. Då lova Tråin å taka mot Rapp, let skjota ut båt og førde honom ut til skipet. Tråin sa: «No er det beste gøymsla å br jota botnen ut or tvo tunnor, so skal du hava deg inni der.» So vart gjort, og han smaug inn i tunnorne; dei vart då bundne saman og havde yver bord. Då kjem jarlen med folket sit åt Njålssønerne, og spør um Rapp var komen der. Dei sa, at han var det. Jarlen spurde, kvar han tok av frå der. Dei sa, at det hadde dei ikkje ansa på. Jarlen sa: «Den skal få stor løn av meg, som seier meg av Rapp.» Grim sa stilt til Helge: «Kofor kan me ikkje segja um.det? Eg veit ikkje um Tråin løner os anna en vondt.» – «Me vil ikkje segja um det likevel,» seier Helge, «der det gjeld livet med honom.» Grim mælte: «Det kan gjerne vera, at jarlen snur hemnen mot os: for no er han so vreid, at det slær ned på einkvarn.» – «Det fær ikkje hjelpa,» sa Helge; «men me skal likevel leggja ut med skipet og gå til havs, fyrst det vert bør.» – «Skal me ikkje bia på Kåre?» seier Grim. «Eg kjærer meg ikkje um det no,» seier Helge. Dei la seg utmed ei øy og bidde på bør. Jarlen gjekk ikring og leita hjå dei som låg der med skip, men alle dulde, at dei visste um Rapp. Då sa jarlen: «No skal me fara til Tråin, venen min, og han læt meg få mannen, um han veit noko um honom.» So tok dei eit langskip og fór ut åt kjøpmansskipet. Tråin såg det var jarlen; han stod upp og fagna honom blidleg. Jarlen tok det vel og sa: «Me leitar etter ein islendsk mann, som heiter Rapp. Han hev gjort os alt som ilk er. Og no vil eg beda deg koma fram med mannen elder segja frå um honom.» Tråin mælte: «De veit, eg våga livet og drap den utlæge mannen for dykk, og fekk for det stor heidr.» – «Meire skal du no få,» seier jarlen. Tråin æva seg um, og tyktest ikkje vita, kva jarlen kunde mæta mest; – men det vart so han negta, at Rapp var der, og bad jarlen leita. Jarlen gjorde ikkje stort av leitingi, men gjekk i land og gjekk burt frå dei andre. Då var han so vreid, at ingen torde tala til honom. Jarlen mælte: «Vis meg åt Njålssønerne, so skal eg nøyda dei til å segja meg det som sant er.» Det vart honom sagt, at dei var farne ut. «Ikkje kan det gagna då,» seier jarlen; «men det var tvo vatskjerald ved skipet hans Tråin, og der kunde nok ein mann vera gøymd. Og hev Tråin gøymt honom, so hev han vore der. Og no skal me fara utpå åt Tråin att ein gong til.» Tråin ser, at jarlen etlar seg utpå att, og mælte: «So vreid som jarlen var fyrr, so er han dubbelt so vreid no, og det stend um livet for alle som her er, um nokon seier av, kvar Rapp er.» Alle lova å halda det dult; for det var kvar rædd for seg. Dei tok ut nokre sekkjer av bunkarne, let Rapp leggja seg inni i staden og la nokre lettare sekkjer ovanpå honom. Jarlen kjem, nettupp som dei hadde stelt til med Rapp. Tråin helsa vel på jarlen. Jarlen helsa att, men helder traudt. Dei såg, at han var fælt vond. Jarlen sa: «Kom fram med Rapp; eg veit visst du hev gøymt honom.» – «Kvar kan eg hava gøymt honom, herre?» seier Tråin.

«Det veit du best,» seier jarlen; «men um eg skal gjeta på, so tenkjer eg du hev havt honom gøymt i vatskjeraldi her ved skipet.» – «Eg vil ikkje de skal hava meg mistrudd for lygn,» seier Tråin; «helder vil eg de skal leita etter på skipet.» Då får jarlen upp på skipet og leita, men fann ingen ting. Tråin mælte: «Held de meg no fri, herre?» – «Langt ifrå,» seier jarlen; «men ikkje veit eg, kofor me ikkje finn honom; eg tykkjest sjå alt so skileg, nåar eg er i land, men nåar eg kjem her, so ser eg ingen ting.» Han let dei ro seg i land att. Han var so vond, at han var ikkje talande åt. Svein, son hans, var med honom. Han sa: «Det er eit undarlegt lynde det, skapa seg på uskyldige folk.» Jarlen gjekk sameleis i einrøme no og, frå dei andre; kom so att og sa: «Me skal ro utpå åt dei endå ein gong.» Dei gjorde so. «Kvar tru han hev vore gøymd?» seier Svein. Jarlen mælte: «Det kvittar eitt no, for han er frå der att. Det låg tvo sekkjer attved bunkarne, og Rapp hev nok vore lagd inni i staden for dei.» Tråin tok til ords: «Der set dei skuta utpå att, og etlar seg nok hit att til os. No skal me taka honom ut or bunkarne og leggja anna i staden, men lata sekkjerne liggja lause lell.» Dei gjorde so. Då mælte Tråin: «No gøymer me Rapp i seglet, som er bunde upp under råi.» Dei gjorde so. Jarlen kjem no til skipet. Han var ålvreid, og mælte: «Vil du no koma fram med mannen, Tråin? no er det verre en fyrr.» Tråin svarar: «For lenge sidan hadde eg kome fram med honom, hadde han vore i mi varveitsla – elder kvar kan han hava vore?» – «I bunkarne,» seier jarlen. «Kvi leita de ikkje etter honom der då?» seier Tråin. «Ikkje kom det fyre meg,» seier jarlen. Sidan leita dei etter honom yver heile skipet, men fann honom ikkje. Då mælte Tråin: «Vil de no taka meg fri, herre?» – «Visst ikkje,» seier jarlen, «for eg veit, at du hev gøymt mannen, endå eg ikkje kan finna honom. Men eg vil helder at du gjer deg til nidding mot meg, en eg mot deg.» Jarlen fór då til lands. «No tykkjest eg sjå,» seier jarlen, «kvar Tråin hev gøymt Rapp.» – «Kvar?» seier Svein, son hans. «set seglet,» seier jarlen, «som var bunde upp under råi.» Då vart det bør, og Tråin siglde ut or fjorden og til havs. Då mælte han dette, som hev vore uppatthavt lenge etter:

«Lat han gøysa, Gammen,

han gjev ikkje vik, Tråin!»

Men då jarlen spurde ordi hans Tråin, mælte han: «Ikkje kom dette av fåvit på mi sida, men frå detta sambandet deira, og som dreg til bane åt dei båe.» Tråin var ikkje lang stundi på havet, kom til Island og fór heim åt garden sin. Rapp fylgde med Tråin og vart verande hjå honom den vintren. Men um våren fekk Tråin honom bustad på Rappstad, og der vart Rapp buande. Lengste tidi var han likevel på Grjotå, og der var det som han skjepla alt. Det sa sume, at det var venskap med Hallgjerd og honom, og at han forlokka henne, men sume sa imot det. Tråin gav Mord Urøkja, frenden sin, skipet sit. Det var denne Mord som drap Odd Halldorson aust i Gautavik i Berufjorden. Alle frendarne hans Tråin heldt no honom for hovdingen sin.

89.

No er det å taka til att der, då Tråin kom seg unda Håkon Jarl. Jarlen mælte då ved Svein, son sin: «Me tek fire langskip og fer åt Njålssønerne og drep dei; for dei hev visst um med Tråin.» – «Det er ikkje nokor god råd, «seier Svein, «å snu saki mot uvaldande menner, og lata den sleppa unda som ber skuldi for alt.» – «Eg skal rå i dette,» seier jarlen. Dei held då ut etter Njålssønerne, leitar etter.dei og finn dei under øyi. Grim såg skipi åt jarlen fyrst og mælte til Helge: «Det kjem herskip her, og eg kan sjå det er jarlen som kjem farande – og han byd os nok ingen fred.» – «Det er mælt,» seier Helge, «at velgjort gjer den som vér seg, kven han so hev imot seg. Me skal og verja os. « Alle bad honom rå for det, og dei tok våpni sine. Jarlen kjem no åt og ropar åt dei, at dei skal gjeva seg. Helge svarar, at dei vil verja seg med dei er godtil. Jarlen baud grid alle som ikkje vilde vera med Helge og verja seg. Men so vensæl var Helge, at dei helder vilde døy med honom alle. Jarlen med sine menner søkjer no åt. Men hine vér seg vel, og Njålssønerne var jamnan der som det røyntest mest. Jarlen baud dei ofte grid. Dei svara støtt det sama og sa, at aldri vilde dei gjeva seg. Då gjekk han hardt på dei, Aslak frå Langøy, lendermannen til jarlen, og kom upp på skipet tri gonger. Då mælte Grim: «Du søkjer hardt åt; det vøre vel, um du fekk for umaken.» Grim tok upp eit spjot og skaut under kverken på honom, og det var dauden straks. Lite etter drap Helge Egil, merkesmannen åt jarlen. Då søkte Svein Håkonson åt og let dei kverrsetja med skjoldar, og då vart dei handtekne båe Njålssønerne. Jarlen vilde lata drepa dei straks, men Svein vilde ikkje det skulde gjerast, og sa det var natt. Då mælte jarlen: «So drep dei i morgo, men bind dei sterkt i natt.» – «Det fær vel so vera,» seier Svein; «men ikkje hev eg møtt stautare karar fyrr, og det er stor mannskade å taka dei frå livet.» Jarlen mælte: «Dei hev drepe tvo av raskaste mennom våre, og dei skal me hemna med det at desse vert drepne.» «So mykje raskare karar var dei då,» seier Svein; «men kor som er lyt dette verta som du vil.» Dei vart bundne og fjetra. Etter dette sovna jarlen og hans menner. Men då dei var sovna, mælte Grim ved Helge: «Burt vilde eg koma meg, um eg kunde.» – «Ja, lat os finna på ein utveg då,» seier Helge. Grim seier, at det ligg ei øks nær honom med eggi upp. Han dreg seg burtåt der og fær skore av seg bogestrengen med øksi; men han fekk og store sår på henderne. So løyste han Helge. Etter det skreidde dei seg yver bord og kom seg i land, so jarlen og hans folk ikkje vart var det. Dei braut av seg fjetrorne og gjekk yver øyi burt på andre sida. Då tok det til å dagast. Der fann dei eit skip, som dei kjende; det var Kåre Solmundson som var komen. Dei skunda seg dit han var, sa honom, korleis jarlen hadde fare med dei, synte honom såri sine, og fortalde, at no låg jarlen og sov. Kåre mælte: «Det er ille, nåar dei som saklause er skal få lida for ratamenner. Kva tykkjer de no helst skulde gjerast?» – «Fara åt jarlen og drepa honom,» sa dei. «Ikkje vert me lagje til det,» seier Kåre, «endå um det ikkje vantar dykk heilhug. Men me skal få vita, um han er der no.» Dei fór dit, men då var jarlen burte. Kåre får inn til Hlade og førde jarlen skatten hans. Jarlen mælte: «Hev du teke Njålssønerne åt deg?» – «So er det,» seier Kåre. «Vil du lata meg få dei?» seier jarlen. –Det vil eg ikkje,» seier Kåre. «Vil du sverja, at du ikkje etter det tenkte deg til å taka på meg?» Då mælte Eirik, son til jarlen: «Slikt er ikkje noko å røkja etter; Kåre hev støtt vore ven vår, og det skulde ikkje vore fare soleis åt, hadde eg vore ved. Njålssønerne skulde då gjenge fri alt forfang; men dei skulde fenge refsingi som til hadde gjort. Som det no er, skulde eg tru det var skaplegare å gjeva Njålssønerne æresgåvor til bot for uretten og for såri.» Jarlen mælte: «Ja, det er visst; men eg veit ikkje, um dei vil taka mot semja.» Då mælte jarlen til Kåre, at han skulde sjå åt og få semja med Njålssønom. Sidan tala Kåre ved Helge, um han vilde taka mot sømder av jarlen. Helge svarar: «Eg vil taka det av Eirik, son hans, men jarlen vil eg ikkje hava meir med å gjera.» Kåre sa Eirik svaret åt brørom. «So skal det vera,» seier Eirik, «at dei tek imot sømderne av meg, nåar dei tykkjer betre um det; og seg dei det, at eg bed dei åt meg, og far min skal ikkje noko mein gjera dei.» Det tok dei imot, og dei var hjå Eirik, til des Kåre var buen til å sigla vester ut. Då gjorde Eirik ei veitsla for Kåre og gav honom og Njålssønerne gode gåvor. Sidan fór dei og Kåre vest yver havet til Sigurd Jarl. Han tok imot dei på det beste, og dei vart verande der um vintren. Men um våren bad Kåre dei vera med honom på herferd. Grim sa, at det vilde dei, um han etterpå vilde fara med dei til Island. Kåre lova det. Fór dei so med honom på herferd. Dei herja sudpå kring Angelsøy og alle Sudrøyarne. Dei styrde til Satiri, gjekk på land og slost ved landsfolket der, vann mykje gods, og fór so til skips. Frå der heldt dei sudetter til Bretland og herja der. So fór dei til Man. Der møtte dei Gudrød, konge på Man. Honom slost dei med og vann, og drap Dungal, son åt kongen. Der tok dei mykje gods. Frå der fór dei nord til Kola, åt Gille Jarl. Han tok vel imot dei, og der vart dei verande ei tid. Jarlen fylgde dei åt Orknøyarne, til dei kom åt Sigurd Jarl. Men um våren gifte Sigurd Jarl Nereid, syster si, med Gille Jarl. Han fór då åt Sudrøyarne.

90.

Denne sumaren budde Kåre og Njålssønerne seg til å fara til Island. Då dei var reiseferduge, gjekk dei fram for jarlen. Han gav dei gode gåvor, og dei skildest som dei beste vener. Dei drog til havs, og dei var ikkje lenge på ferdi; for dei fekk god bør. Dei kom inn ved Øyrarne. Der fekk dei seg hestar og reid frå skipet tiUBergtorskvål. Då dei kom heim, vart det stor gleda på alle. Dei flutte godset sit heim og drog upp skipet og sette det på lunnar. Kåre var hjå Njål den vintren. Men um våren bad Kåre um Helga, dotter åt Njål. Grim og Helge styrkte til, og det vart so ho vart fest Kåre; brudlaupet vart avtala, og det stod ein halv månad fyre midsumar. Dei heldt til hjå Njål den vintren. Men um våren kjøpte Kåre seg land på Dyrholmarne aust i Mydal og sette bu der. Dei fekk ein rådskar og ei rådskona til å stå fyre der, men sjølve var dei hjå Njål.

91.

Rapp åtte bu på Rappstad; men han var jamnan på Grjotå, og der rangstelte han alt. Tråin likte honom godt. So var det ein gong Kjetil frå Mork var på Bergtorskvål, at Njålssønerne tala um det forfang dei hadde vore ute for, og sa dei tyktest hava mykje å krevja av Tråin, nåar dei vilde tala på det. Njål sa det var best, at Kjetil tala ved bror sin um detta. Han lova det, og dei gav honom god tid til å tala ved Tråin. Det gjorde han då, og Njålssønerne spurde kor det gjekk. Men han sa han vilde ikkje taka upp att stort av det som Tråin hadde sagt; «men det var lett å skyna,» sa han, «at Tråin tykte eg sette høgt mågskapen med dykk.» Dei tala ikkje meir på det. Dei tyktest sjå det ikkje vart so greitt, og spurde far sin til råds, korleis dei skulde bera seg åt med det, og sa dei likte ikkje på at det skulde stå i den skora. Njål svara: «Det er ikkje so beint detta. Det vert heitande at dei er saklause, um dei vert drepne. Det er mit råd, at de fær so mange de kan til å tala med dei um det, so det kan verta nok av høyrande vitne på det, um dei svarar ille. Kåre skal tala ved dei um det fyrst; for han kan best aga seg. Utokka kjem då til å veksa millom dykk og dei, og det vert lagt vondord på vondord for kvar gong saki er på tale, fåvituge som dei er. Det kan nok vera det vert sagt, at sønerne mine er seine til å røra på seg; men det skal de tola ei stund; for alt som gjort er vert umtala på tvo måtar. Men de skal ikkje røra dykk med noko, til de hev sett dykk fyre å gjera ved det, um det vert gjenge dykk for nær. Men hadde de teke meg på råd frå fyrst av, so skulde det aldri vorte åmåla nokon ting, og de hadde då vore fri all svivyrding av det. No hev de vorte hardt røynde, og det kjem til å auka på, til de ikkje kan få gjort ved på annan måte en de lyt leggja dykk ut i vandemål og taka til våpni, og det vert ei lang not å draga.» Etter dette slutta dei samtalen. Men det vart mykje umtala millom folk.

So var det ein gong at brørne talde til, at Kåre skulde fara til Grjotå. Kåre sa, at han hadde tykt betre um ei onnor ferd, men han sa han kunde nok gjera det, nåar det var Njål som hadde rådt til det. Sidan fór Kåre til Tråin. Dei tala um målemnet, men dei tykte ikkje båe det sama. Kåre kjem heim, og Njålssønerne spør kva ord som fór millom honom og Tråin. Kåre sa han vilde ikkje herma ordi deira; «for eg hev den voni, at det sama vert sagt so de sjølve fær høyra det.» Tråin hadde sekstan våpnføre menner på garden sin, og det reid åtte med honom, kvar han fór. Tråin var stor på stasen. Han reid jamnan i blå kappa og hadde gyllt hjelm på seg og spjotet Jarlsnaut i handi, eit fagert skjold og sverd ved sida. Dei var jamt i fylgje med honom, Gunnar Lambeson og Lambe Sigurdson, og Grane, son hans Gunnar på Lidarende. Men Viga-Rapp var det som støtt gjekk næst honom. Ein av heimemennom hans heitte Lodin; han og var jamnan med, nåar Tråin var på ferd. Og so ein som heitte Tjørve, bror hans Lodin. Viga-Rapp og Grane Gunnarson var det som la verst til um Njålssønerne, og var mest valdande i at ingor sømd korkje vart gjevi elder bodi dei. Sønerne hans Njål tala no um ved Kåre, at han kom til å vera med dei åt Grjotå. Det var han viljug til, og sa det var vel, at dei fekk høyra svaret hans Tråin sjølve. Dei gjorde seg ferduge, alle fire Njålssønerne, og Kåre den femte. Dei tør til Grjotå. Det var ein brei svalgang der, so mange kunde stå jamsides. Det var ei kvinna ute, som såg dei kom, og ho seier Tråin det. Han bad mennerne taka våpni sine og stella seg i svalgangen. Dei gjorde so. Tråin stod i midten, Viga-Rapp og Grane Gunnarson stod på kvar si lei åt honom; di næst Gunnar Lambeson, so Lodin, so Tjørve, so Lambe Sigurdson, so dei andre kvar på si lei; for alle mennerne var heime. Skarphedin og dei andre kjem gangande nedantil. Han fyrst, so Kåre, so Hoskuld, so Grim, so Helge. Men då dei kom framåt døri, var det ingen som helsa dei. Då mælte Skarphedin: pMe fær vera velkomne alle.» Hallgjerd stod i svali og hadde tala lågt ved Rapp. Ho mælte: «Det seier ingen av dei som her er, at de er velkomne.» Skarphedin mælte: «Det er ikkje å sæta, kva du seier; for du er eit av tvo, kråkjering elder lauskjering.» – «Dei skal verta lønt deg, desse ordi, fyrr du fer heim,» seier Hallgjerd. Helge mælte: «Deg er eg komen for å finna, Tråin, og få vita um du vil gjera meg nokor sømd for all den skammi og skaden eg leid i Norig for di skuld.» Tråin mælte: «Aldri visste eg at de brørne vilde gjera manndomen dykkar i pengar – elder kor lenge skal detta pengekravet stå på?» – «Det vil mange mæla,» seier Helge, «at det var din skyldnad å bjoda bot; for det var livet dit det stod um.» Då mælte Rapp: «Der gjorde gjævemunen so mykje, at den fekk smellen som hava skulde; de fekk skammi og skaden, men me slapp unda.» – «Litor var den gjæva,» seier Helge, «å brjota truskapen med jarlen og få att deg i staden.» – «Tykkjer du ikkje det er eg som skulde leggja boti?» seier Rapp; «eg skulde bøta slikt som eg tykte var falligast åt deg.» – «Fær me tvo med kvarandre å gjera,» seier Helge, «so vert det ikkje du som stend deg på di.» Skarphedin mælte: «Skift ikkje ord med Rapp, men gjev honom helder raudan belg for grå.» Rapp mælte: «Tig du, Skarphedin – eg skal ikkje spara å setja øksi i hovudet på deg.» – «Røynt kan det verta,» seier Skarphedin, «kven av os som kjem til å lessa stein på hovudet åt den andre.» – «Far heim, tadskjeggingar!» seier Hallgjerd, «og det skal me kalla dykk støtt heretter, og far dykkar den skjegglause kallen.» Dei gjekk ikkje fyrr dei var saka i desse ordom alle som der var, so nær som Tråin; han baud dei tigja med slike ord. Njålssønerne gjekk att, og fór heim. Dei sa far sin det. «Nemnde de noko vitne på ordi?» seier Njål. «Inkje,» seier Skarphedin; «me etlar os ikkje til å søkja detta anna en på våpnting.» – «Det tenkjer ingen no,» seier Bergtora, «at de torer lyfta henderne.» – «Det er ikkje verdt, husfrøya,» seier Kåre, «at du eggjar sønerne dine; dei er vissa fuse nok.» Etter di tala dei lenge i still, faren og sønerne og Kåre.

92.

Dette tvistemålet gjeng det no mykje ord um, og alle tyktest vita, at det var ikkje gjort med dessa. Runolv, son hans Ulv Ørgode aust på Dal, var svært godvener med Tråin og hadde bode honom heim åt seg; og det vart avtala, at han skulde koma austpå, nåar det leid tri vikor elder ein månad på vintren. Tråin bad med seg åt denne ferdi Rapp, Grane Gunnarson, Gunnar Lambeson, Lambe Sigurdson og Lodin og Tjørve. Dei var åtte. Hallgjerd og dotter hennar, Torgjerd, skulde og vera med. Tråin gjorde kjent, at han etla seg åt Kjetil, bror sin, og kor lenge han tenkte seg til å vera heiman. Alle var fullt væpna. Dei reid aust yver Markarfljot, og der råkte dei nokre fatigkjeringar, som bad dei hjelpa dei yver elvi. Dei gjorde det. So reid dei åt Dal og vart vel mottekne. Kjetil frå Mork var komen der fyre dei. Dei var der i tvo næter. Runolv og Kjetil bad Tråin, at han skulde semja seg med Njålssønerne; men han svara tvert, og meinte han aldri vilde gjeva bot, og sa han var ikkje uferdug til å møta Njålssønerne, kvar det so var. «Kan nok vera det,» seier Runolv; «men det meiner eg, at ingen er maken deira no, etter at Gunnar på Lidarende let livet, og det er helst likt til at dette endar med din elder deira bane.» Tråin sa, at det fælte han ikkje for. So fór han åt Mork og var der tvo næter. Etter det reid han derfrå ned til Dal. På båe stelle vart han utleidd med gilde gåvor. Markarfljot rann opi etter midten, men etter båe sidorne låg fast is, og småe spenger yver her og der. Tråin sa at han etla seg til å rida heimatt um kvelden. Runolv vilde ikkje han skulde rida heimatt den kvelden, og sa det var varlegast av honom ikkje å fara den tidi han hadde sagt. Tråin sa: «Ræddhug er det, og det vil eg ikkje.»

Desse fatigkjeringarne, som Tråin hadde hjelpt yver fljotet, kom til Bergtorskvål, og Bergtora spurde kvar dei var frå. Dei sa at dei var austanfrå under Øyafjellom. «Kven hjelpte dykk yver Markarfljot?» seier Bergtora. «Det var rektig storknapar, det,» seier dei. «Kven var det?» seier Bergtora. «Tråin Sigfusson,» sa dei, «og fylgjesmennerne hans; men det totte me var leitt, at dei brukte so mange og vonde ord um mannen din og sønerne hans.» Bergtora sa: «Det er mange som ikkje sjølve fær velja det ord dei fær på seg.» Sidan fór dei burt, og Bergtora gav dei gjølegåvor og spurde etter kva tid Tråin skulde koma heim att. Dei sa at han vilde vera heimanfrå fire næter elder fem. Dette fortalde Bergtora åt sønerne sine og Kåre, mågen sin, og dei tala lenge løynt.

Men same morgoen som Tråin reid vestetter, vakna Njål tidleg og høyrde øksi hans Skarphedin slo innpå bordveggen. Stend so Njål upp og gjeng ut. Han ser sønerne sine med våpn alle saman, og like eins Kåre, mågen hans. Skarphedin var fremst; han var i blå kufta, hadde eit kort skjold, og øksi si på oksli. Næst honom gjekk Kåre. Han hadde silketrøya og gyllt hjelm og skjold, som det var måla påa ei løva. Næst honom gjekk Helge. Han hadde raud kjole og hjelm og raudt skjold med ein hjort til merke. Alle var dei i letaklæde. Njål ropte på Skarphedin: «Kvart skal du av, frende?» – «På saueleiting,» sa han. «So var det og ein gong fyrr,» seier Njål, «men då veidde de menner.» Skarphedin log og mælte: «Høyrer de kva kallen seier, far vår; han er ikkje so fåtenkt.» «Når sa du dette fyrr?» seier Kåre. «Då eg vog Sigmund hin kvite, frenden hans Gunnar,» seier Skarphedin. «Kvafor?» seier Kåre. «Han hadde drepe Tord Lausingeson, fosterfar vår,» seier Skarphedin. Njål gjekk inn. Men dei drog upp i Raudskridorne og bidde der. Frå der kunde dei sjå, so snart dei hine reid austan frå Dal. Det var solskin um dagen og klårver. No rid Tråin og dei nedetter frå Dal etter øyrarne. Lambe Sigurdson mælte: «Det blikar på skjoldar i Raudskridom, som soli skin på; det er fulla nokon som hev lagt seg i veg for os der.» – «Då skal me snu og fara nedmed fljotet,» seier Tråin, «so kan dei koma til møtes med os, um det er åt os dei eig erend.» Dei gjorde so. Skarphedin mælte: «No hev dei set os – difor snur dei leii. Og no er det ikkje anna for os å gjera en å laupa ned og koma i fyrevegen for dei.» Kåre mælte: «Det legg seg mange i veg for folk og eig ikkje yvermun den vegen som me; dei er åtte, og me fem.» Dei tek no vegen nedmed elvi, og ser ei spong lenger nede, som dei etlar seg yver. Tråin og dei med honom tok stad ovanfor spongi på isen. Tråin mælte: «Kva kan desse mennerne vilja? dei er fem, men me er åtte.» Lambe Sigurdson mælte: «Eg gjet på at dei hadde våga på det, um det so stod endå fleire i veg for dei.» Tråin tek av seg kappa og hjelmen. Det hende Skarphedin, då dei sprang nedmed fljotet, at skoreimi hans rauk sund, so han vart attheftande. «Kva er det som held deg att?» seier Grim. «Eg bind skoen min,» seier Skarphedin. «Lat os fara fyre,» seier Kåre, «eg tykkjest sjå på Skarphedin, at han er likso fort framme som me.» Dei fór i sprang nedetter åt spongi. Skarphedin spratt upp, so fort han hadde bunde skoen sin, med øksi Rimmugygi i veret, og sprang til og beint på elvi, men den rann so djup, at ho ikkje var komande yver på lang lei. På austsida hadde det lagt seg eit stort issvell, hålt som glas, og midt på det stod Tråin og dei som med honom var. Skarphedin gjer eit sett og skyt seg tvert yver råki frå den eine isbarden til den andre; stadnar ikkje då han er yver komen helder, men fer skridande burtetter isen. Svellet var slikjande hålt, og han fór so fort som fuglen flyg. Tråin stod nettupp og skulde setja på seg hjelmen; men fyrr han fær gjort det, kjem Skarphedin farande og høgg til Tråin med øksi Rimmugygi; hogget råkte i hovudet og kløyvde det ned til jakslarne, so dei datt ned på isen. Dette var so svint gjort, at ingen fekk hogg på honom, fyrr han fer fljugande sin veg att i same rennet. Tjørve kasta eit skjold for førerne på honom, men han hoppa yver og stod att, og rende åt enden på svellet. Då kom Kåre og dei andre til møtes med honom nedantil. «Detta var gjort på karavis,» seier Kåre. «De hev att dykkar lut,» seier Skarphedin. Dei vender seg no mot dei andre. Grim og Helge fær sjå kvar Rapp er, og vender seg mot honom. Rapp høgg til Grim straks med øksi. Helge ser det og høgg til Rapp yver handi, so ho gjekk av og øksi datt ned. Rapp mælte: «Der gjorde du eit fagnaverk; for denne handi hev gjeve mang ein mann mein og bane.» – «No skal det verta ende på det,» seier Grim, og la spjotet igjenom honom. Rapp seig då daud ned. Tjørve snur seg mot Kåre og skyt eit spjot imot honom. Kåre sprang i veret, so spjotet fór under føterne på honom. So renn han imot Tjørve og høgg til honom med sverdet, og råkte honom i brjostet og gav honom holsår der, som straks vart hans bane. Skarphedin grip båe i senn, Gunnar Lambeson og Grane Gunnarson, og mælte: «Her hev eg teke tvo kvelpar; – kva skal eg gjera med dei ?» «Du eig råd med å drepa dei båe,» seier Helge, «um du vil det skal verta feigdi deira.» – «Ikkje nenner eg,» seier Skarphedin, «å hava det saman – hjelpa Hogne og drepa bror hans.» – «Det kjem ein gong,» seier Helge, «at du helst ser du hadde drepe dei; for dei vert deg aldri tru, korkje dei elder nokon av dei som her er.» – «Ikkje øgjest eg for dei,» seier Skarphedin. Sidan fekk dei grid, Grane Gunnarson og Gunnar Lambeson og Lambe Sigurdson og Lodin. Etter det snudde dei heim, og Njål spurde dei um nytt. Dei fortalde honom alt grant og greitt. Njål mælte: «Ei stor tidend er dette; og det er likjende til at dette dreg dauden etter seg åt ein av sønerne mine, um det ikkje vert meir av det.» Gunnar Lambeson flutte liket hans Tråin med seg til Grjotå, og han vart høygd der.

93.

Kjetil i Mork hadde Torgjerd Njålsdotter til kona, som fyrr er sagt, og var bror hans Tråin, og han tykte seg no vera ille stadd. Han reid til Njål og spurde um han vilde bøta noko for Tråin. Njål svara: «Eg skal bøta, og det munarleg, og eg vil beda deg telja brørne dine til å taka semja.» Kjetil sa, at det vilde han gjerne gjera. Dei tala då av, at Kjetil skulde fara og finna alle som åtte krav på bøter, og få gjort grid. Sidan reid Kjetil heim. Han fór no kring til alle brørne sine og stemnde dei saman til Lidarende. Der heldt han samråd med dei, og Hogne var med honom i alle rådgjerder. Det kom då til det, at det vart teke menner til å gjera semja, og eit mote til dette tilstemnt. På det møtet vart det fastsett mannebot for dråpet på Tråin, og alle fekk slikt dei skulde hava etter loven. Sidan vart det fyresett trygder og alt som skulde styrkja semja. Njål la ut godset rett og vel, og det var no stilt ei stund.

Ein gong reid Njål til Mork, og han og Kjetil talast ved heile dagen. Njål reid heim um kvelden, og ingen visste kva som hadde vore i rådgjerdom. Men noko seinare fór Kjetil til Grjotå. Han sa til Torgjerd: «Eg heldt mykje av Tråin, bror min, og det vil eg syna enno; for eg vil bjoda til å taka til fostrings Hoskuld, son hans.» – «Det kan det verta råd til,» seier ho, «på det vilkår, at du skal vera honom til hjelp i alt du kan, nåar han vert vaksen, hemna honom, um nokon tek hans liv med våpn, og leggja gods til, nåar han skal festa seg ei kona. Og alt detta skal du sverja på.» Han gjekk med på alt dette. Hoskuld fer med Kjetil heim og vert verande hjå honom nokor ridi.

94.

Ein gong reid Njål upp i Mork. Han vart vel fagna, og vart der um natti. Um kvelden bad Njål guten Hoskuld å koma burtåt seg, og han kom burtåt honom straks. Njål hadde ein fingerring på handi, som han synte honom. Guten tok fmgergullet, såg på det og drog det på fingren sin. Njål sa: «Vil du taka denna ringen til gjevandes?» – «Det vil eg visst,» seier guten. «Veit du,» seier Njål, «kva som vart far din til bane?» Guten svara: «Eg veit at Skarphedin gav honom bane; men det hev me ikkje bo å minnast, nåar det er gjort semja og fulle bøter gjevne.» «Dette er betre svara en eg spurde,» seier Njål; «du vert nok ein god mann.» – «Gode tykkjest meg dine spådomar å vera,» seier Hoskuld, «av di eg veit at du er fyrevis og lyg aldri.» Njål mælte: «No vil eg bjoda deg fostring, um du vil.» Hoskuld sa, at han vilde taka imot både dette gode og anna som han vilde gjeva honom. Og det vart enden på dette, at Hoskuld fór heim med Njål til uppfostrings. Han heldt ikkje noko for godt for guten, og gjorde svært mykje av honom. Njålssønerne rettleidde honom og var vyrdsame med honom i alt. So lid det til des Hoskuld er framvaksen. Han var både stor og sterk, ven av åsyn, hårfager, god til å føra våpn, blidmælt, gjevmild og taug, tala gjerne vel um alle og var vensæl. Njålssønerne og han var aldri usams korkje i det dei sa elder gjorde.

95.

Ein mann er nemnd Flose. Han var son hans Tord Frøysgode og var ætta i sette led frå Bjørn Buna, son hans Grim Herse frå Sogn. Mor hans Flose heitte Ingunn, dotter av Tore på Espehol, som var ætta frå Hjørleiv hin kvendsame, far hans Halv, som rådde for Halvsrekkjom. Mor til Tore var Ingunn, dotter av Helge den magre, som tok land i Øyafjorden. Kona hans Flose var Steinvor, dotter hans Hall frå Sida; ho var løyndgjeti, og mor hennar heitte Sélvor, dotter hans Herjolv hin kvite. Flose budde på Svinafell og var ein stor hovding. Han var stor på vokster og sterk, framifrå hugtrå og hardsøkjen. Ein halvbror av honom heitte Starkad; mor hans var Traslaug, dotter hans Torstein Titling Geirleivson. Dei andre brørne hans heitte Torgeir og Stein, Kolbein og Egil. Hilde gunn heitte dotter hans Starkad. Ho var ei ferm gjenta og overlag fager av åsyn, og so hag og hendig, at få kvende var jamngode med henne i det. Av huglag var ho strid og hardstælt, men godhjarta og grei, nåar vel skulde vera.

96.

Ein mann heitte Hall; han var kalla Sidu-Hall, og var son av Torstein Bodvarson. Mor hans, Tordis, var sonardotter åt Rodlaug, son av Ragnvald Mørejarl. Hall var gift med Joreid, dotter av Tidrande hin spake, sonarson hans Tore Tidrande frå Veradal. Bror hans Hall heitte Torstein; han var kalla Breimage. Son hans Torstein heitte Kol, han som vart drepen av Kåre i Bretland. Sønerne hans Hall frå Sida var Torstein og Egil, Torvald og Ljot, og Tidrande, som diserne drap.

Ein mann heitte Tore, og var kalla Holta-Tore. Sønerne hans var Torgeir Skorargeir, Torleiv Kråk og Torgrim hin mikle.

97.

No er det å fortelja, at Njål tala til Hoskuld, fostersonen sin, og sa: «Eg vilde gjerne sjå etter gifte åt deg, fosterson.» Hoskuld sa, at det var han vel fornøgd med. «Kvar helst hev du tenkt å høyra åt?» Njål mælte: «Det er ei heiter Hildegunn, dotter åt Starkad, son hans Tord Frøysgode; det veit eg er beste giftet. Hoskuld mælte: «Sjå du til åleine med det, fosterfar min; eg skal lita meg med det råd du tek. « «Der skal me då freista,» seier Njål. Lite seinare valde Njål seg menner til ferdi. Sigfussønerne var med, og Njålssønerne alle saman, og Kåre Solmundson. Dei reid aust til Svinafell; der vart dei vel imottekne. Dagen etter gjeng Njål og Flose til samtals. Det ber då dit med røa hans Njål, at han sa som so: «Det er erendi mi hit, at me fer friarferd og vil mæla fyre um mågskap med deg og giftarmål med Hildegunn, brordotter di.» – «For kven det?» spør Flose. «For Hoskuld Tråinson, fosterson min,» seier Njål. «Vel er dette tiletla,» seier Flose, «endå de hev mykje å våga kvar ved annan – elder kva seier du um Hoskuld?» – «Godt hev eg å segja um honom,» seier Njål, «og eg skal leggja til so mykje gods som de tykkjer det sømer seg, um de vil tenkja på saki.» – «Me skal kalla henne hit,» seier Flose, «ogfå høyra kva ho tykkjest um mannen.» Det vart sendt etter henne, og ho kom. Flose seier frå til henne um friarbodet. Ho sa, at ho var ei kvinna med store krav, «og eg veit ikkje korleis eg kan vera tent med å koma saman med folk som hev det på same måten sjølve. Men det er ikkje minder det, at denne mannen ikkje hev noko hovdingdøme, og det hev du sagt, at du vilde ikkje gifta meg med ein godordslaus mann.» – «Det er meir en nok for meg,» seier Flose, «til ikkje å gjera avtala, at du ikkje vil giftast med Hoskuld.» – «Det seier eg ikkje,» seier ho, «at eg ikkje vil giftast med Hoskuld, dersom de gjev honom hovdingsysla; men elles vil ikkje eg gå med på noko.» Njål mælte: «Då ynskjer eg at de vil bia meg og drygja med dette målet i tri år. Flose sa, at so skulde det vera.» – «Det vil eg få avtala,» seier Hildegunn, «um dette vert noko av, at me vert verande her aust.» Njål sa, at det vilde han lata Hoskuld rå for. Men Hoskuld sa, at han trudde mange vel, men ingen so vel som fosterfar sin.

Etter dette rid dei vestetter att. Njål spurde seg fyre etter umbod åt Hoskuld, men det var ingen som vilde selja godordet sit. Sumaren leid til Alltings. Denne sumaren var det mange tingtrættor. Det var som vanlegt, at mange kom til Njål. Men han gav slike råd – som ikkje var honom likt – at søksmåli gjekk spillt; og soleis vart det mykje trætta og ingen endskap, og folk reid heim usamde. Det leid til eit anna ting. Njål reid til tings. Og det var stilt på tinget, til des at Njål sa, at no var det på tidi, at folk lyste sakerne sine. Mange mælte, at det var lite gagn i at Alltinget var samanstemnt, nåar ingen fekk måli sine fram, «og me vil helder taka retten vår med odd og egg,» seier dei. «So må det ikkje vera,» seier Njål. «Det gagnar ingen, at det ikkje er lov i landet. Men de hev likevel mykje rett i det de seier, og det kjem på os som loven kan og loven skal styra. Det tykkjest meg vera beste rådi, at me kallar alle hovdingarne saman og talast ved um det.» Dei gjekk då til logretten. Njål mælte: «Deg talar eg åt um dette, Skafte Toroddson, og andre hovdingar, at det tykkjest meg som sakerne våre kjem burti uføre, so ingen ting vert gjort, um me søkjer dei berre i fjorungsretten; det vert so snutt og snara, at det ingen ende tek. Og difor tykkjer eg at me skulde hava ein fem te rett, og der skulde dei sakerne søkjast som ikkje kan koma til endskap i fjorungsretten.» – «Korleis vil du,» seier Skafte, «få sett saman femteretten, nåar fjorungsretten alt er samansett av dei gamle godord som me hev – fire tylfter i kvar fjorung?» «Eg ser råd til di,» seier Njål, «med å taka upp nye godord for dei menner som er best fallne til det i kvar fjorung, og so kan dei som det vil segja seg i ting med desse nye.» – «Detta kan me gå med på,» seier Skafte; «men kva slags saker skal sokna der?» – «Alle dei,» seier Njål, «som gjeld ugreia i rettargangen, nåar det er lygn i vitnemåli elder i domsmåli. Alle véfangsmål, som kjem seg av véfang i fjorungsretten, skal og fram her. Og like eins nåar menner byd elder tek gods til framhjelp for seg. I denne retten skal dei sterkaste eidarne brukast, og tvo menner ganga god for kvar eid som er svoren. Dei skal stå inne med namnet og æra si for det som dei hine sver. Og so det: um e i n fører saki si rett og den andre rangt, då skal domen ganga med den som søkte saki si rett. Kvar sak skal søkjast like eins her som i fjorungsretten, på det nær, at nåar fire tylfter er nemnde til femteretten, so skal den søkjande skjota ut seks mann, og den verjande andre seks. Men um han ikkje vil, då skal den søkjande skjota ut dei og, like eins som dei hine. Men um den søkjande ikkje gjer det, då er målemnet um inkje gjort; for berre tri tylfter skal døma. Me skal og skipa logretten so, at dei som sit på midpallom skal hava den rette lovgjevande magli; og til det skal dei menner veljast som er klokast og mest rettvise. Der skal og femteretten vera. Men um dei ikkje vert samde, dei som i logretten sit, um kva dei vil leia i lov elder løysa frå lov, då skal logretten kløyva seg, og fleirtalet skal vera det avgjerande. Men um det er nokon utanfor logretten, som ikkje kjem inn, og som trur han lid urett, so skal han gjera lovlegt motmæle, so dei høyrer det i logretten, og han hev då gjort um inkje all den lovgjerdi dei hev gjort.»

Kuer dessa leidde Skafte Toroddson i lov femteretten og alt dette som no var åmåla. Og so gjek folk åt Logberget. Og der vart det teke upp nye godord. I Nordiendingafjorungen vart det desse nye godordi: Melmannagodord i Midfjorden og Lauvæsingagodord i Øyafjorden. Då bad Njål um logn og mælte: «Det er mange av mennom kunnigt, korleis det gjekk os – sonom mine og Grjotåmennom – at dei drap Tråin Sigfusson; at det vart gjort semja, og at eg tok til fostrings Hoskuld, son hans Tråin. Eg hev rådt til giftarmål for honom, um han fær godord; men det er ingen som vil selja sit. No vil eg beda dykk, at de gjev meg løyve til å taka upp nytt godord på Kvitanes åt Hoskuld.» Han fekk lov til det av alle. Njål tek då upp godord for Hoskuld, og sidan var han kalla Kvitanesgode. Då dette var gjort, rid folk heim frå tinget. Njål drygde ikkje lenge heime, fyrr han og sønerne hans og Hoskuld reid aust til Svinafell og tek upp att friarmålet ved Flose. Men han sa han vilde halda all avtalen med dei. Vart då Hildegunn fest Hoskuld og brudlaupsstemna avtala. Dei rid då heim, og næste gongen rid dei dit til brudlaups. Flose løyste ut alt godset hennar Hildegunn etter gjestebodet, og greidde det vel frå seg. Dei fór til Bergtorskvål og var der det året, og alt gjekk vel med Hildegunn og Bergtora. Våren etter kjøpte Njål land i Vorsabo og gav Hoskuld det, og han fór dit og sette bu der. Njål feste honom alt tenestfolket han skulde hava. Og slik venskap var det med dei alle saman, at ingen tyktest noko råd vera fullgodt, minder dei var alle um det. Hoskuld budde lenge på Vorsabø, og det heldt ved med at dei gav kvarandre studnad til alt som kunde fremja deira æra. Njålssønerne fylgdest med Hoskuld i kvar ferd. So hævt var det med venskapen deira, at dei gjorde lag for einannan kvar haust og gav einannan storgåvor. Soleis gjekk det lenge frametter.

98.

Ein mann heitte Lyting. Han budde på ein gard heitte Såmstad. Kona hans heitte Steinvor. Ho var dotter hans Sigfus og syster hans Tråin. Lyting var stor på vokster og sterk, rik på gods og ill eiga ubytt med. Det var ein gong at Lyting hadde lag der på Såmstad. Hoskuld og Sigfussønerne var bedde, og dei kom alle. Der var og Grane Gunnarson og Gunnar Lambeson og Lambe Sigurdson. Hoskuld Njålsson og mor hans åtte gard i Holte, og han reid titt og jamt millom der og Bergtorskvål, og vegen hans gjekk frammed bøgarden på Såmstad. Hoskuld hadde ein son heitte Åmund; han var fødd blind, men stor på vokster og evlug. Lyting hadde tvo brørar; ein heitte Hallstein, ein Hallgrim. Dei var dei verste vyrdløysor, og var hjå Lyting bror sin støtt, av di andre ikkje kunde koma til rette med dei. – Lyting var ute lange stunder um dagen, men stundom kom han inn att og sette seg i sætet sit. Då kom det inn ei kona, som hadde vore ute. Ho mælte: «De var for langt av til å få sjå storknapen rida frammed garden.» – «Kvaforein storknape var det,» seier Lyting, «som du talar um?» «Hoskuld reid frammed garden her,» seier ho. Lyting mælte: «Han fer ofte frammed garden her, og det kan ikkje anna en harma meg. Eg byd meg til å vera med deg, Hoskuld måg, om du vil hemna far din, og drepa Hoskuld Njålsson.» «Det vil eg ikkje,» seier Hoskuld; «då lønte eg verre en vera skulde Njål fosterfar min; og usæl vere du for slikt eit gjestebod!» Han spratt upp frå bordet, fekk i hesten sin og reid heim. Lyting mælte då til Grane Gunnarson: «Du var til stadar, då Tråin vart drepen, so du må minnast det – og du Gunnar Lambeson, og du Lambe Sigurdson. No vil eg me skal taka på Hoskuld Njålsson og drepa honom, nåar han rid heim i kveld.» – «Nei,» seier Grane, «ikkje vil eg gå på Njålssønerne og brjota den semja som gode menner gjorde.» Det same sa dei andre tvo og Sigfussønerne; og dei tok den rådi alle, at dei reid burt. Då dei var reiste, mælte Lyting: «Det veit alle, at ikkje hev eg teke bøter etter Tråin, mågen min, og eg vil ikkje finna meg i at det ikkje vert teke mannhemn etter honom.» Sidan baud han båe brørne sine vera med seg, og tri tenestkarar. Dei stelte seg i veg for Hoskuld og la seg fyre i ei grep nordanfor garden, og bidde der, til det var midaftan. Då kom Hoskuld og skulde rida heim. Dei sprett upp med våpn alle saman og søkjer på honom. Hoskuld varde seg so vel, at det var lenge dei fekk ikkje gjort honom noko. Det vart til det, at han såra Lyting på handi og drap tvo av huskarom hans; men då fekk han sjølv bane. Dei såra honom med sekstan sår, men hogg ikkje hovudet av honom. Dei fór inn i skogen austanfor Rangåi og gøymde seg der.

Denna same kvelden hadde saugjætaren hennar Rodny funne Hoskuld daud, og fór heim og sa Rodny det, at son hennar var drepen. Ho mælte: «Han er nok ikkje daud – elder var det av honom hovudet?» – «Det var det ikkje, nei,» seier han. «Eg fær vita det, nåar eg ser åt,» seier ho, «og tak du hesten min og akedoning.» Han gjorde so og laga alt ferdugt. Sidan køyrde dei dit som Hoskuld låg. Ho såg på såri og sa: «Det er som det varde meg, at han er ikkje heilt daud; og Njål kan nok grøda større sår.» Dei tok og la honom upp på sleden og køyrde åt Bergtorskvål og bar honom inn i eit sauefjos og let honom sitja uppmed veggen. So gjekk dei båe inn på garden og banka på døri, og ein huskar kom ut i døri. Ho smatt framum honom og inn, og gjekk framåt sengi hans Njål. Ho spurde um Njål var vaken. Han sa han hadde sove til då; «men no er eg vakna – elder kvi er du komi her so tidleg?» – «Statt upp or sengi frå medfrøya mi og gakk med meg ut, og ho og sønerne dine.» Dei stod upp og gjekk ut. Skarphedin mælte: «Lat os taka våpni våre og hava med os.» Njål sa ikkje noko til det, og dei sprang inn og kom ut att væpna. Rodny gjekk fyre, til des dei kom åt sauehuset. Ho gjeng inn, og bad dei koma etter. I det same reidde ho upp lykti og mælte: «Her, Njål, er Hoskuld son din og hev fenge mange sår på seg, og han treng no lækning.» – «Daudamark ser eg på honom, men ikkje merke til liv,» seier Njål; «men kvi hev du ikkje veitt honom nåhjelp? naseborerne stend opne.» – «Det etla eg Skarphedin,» seier ho. Skarphedin gjekk fram og veitte honom nåhjelp. Skarphedin mælte då ved far sin: «Kven seier du hev drepe honom?» Njål svarar: «Lyting frå Såmstad og brørne hans er det som hev drepe honom.» Rodny mælte: «I dine hender legg eg det, Skarphedin, å hemna bror din. Og eg ventar meg det beste av deg, endå um han ikkje var din rette bror, at du vil syna deg mest ågangsam.» Bergtora mælte: «Undarlege karar er de; de tek på dykk dråp som kjem dykk lite ved, men gjeng og melter og kokar so lenge med det, til det ikkje vert noko av. Snart kjem vel Hoskuld Kvitanesgode og bed um semja, og det gjev de honom. Betre då å råda på snart, um de vil gjera noko.»

Skarphedin mælte: «No hev mor vår god rett til å eggja os. « Sidan ljop dei ut alle. Rodny gjekk inn med Njål og vart der um natti.

99.

No er det å fortelja um Skarphedin og dei, at dei stemner upp åt Rangåi. Skarphedin mælte: «Lat os stana her og lya.» Dei so gjorde. Han sa: «Lat os fara stilt; for eg høyrer mannamål uppmed åi. Kva vil de helst: eiga ved Lyting åleine elder båe brørne hans?» Dei sa dei helst vilde eigast ved Lyting åleine. «Han er likevel beste veidni,» seier Skarphedin, «og lite vilde eg lika, at han kom unda; og eg trur best meg sjølv til å gjera fyre det.» – «Kjem me til med det,» seier Helge, «so skal me nok stemna soleis innåt, at han ikkje slepp unda.» Sidan gjeng dei dit som Skarphedin hadde høyrt mannamål, og ser Lyting og brørne hans ved ein løk der. Skarphedin sprang straks yver løken og burti melbakken på andre sida. Uppå der stod Hallgrim og dei andre. Skarphedin hogg straks til Hallgrim i låret, so foten gjekk av, og greip Hallkjell med den andre handi. Lyting stakk etter Skarphedin. Då var Helge komen og skaut skjoldet imillom, so stikket råkte det. Lyting tok upp ein stein og dreiv til Skarphedin, so han slepte Hallkjell. Hallkjell flyg då til uppetter melbakken, men kjem ikkje upp på annan måte en at han baukar på kneom. Skarphedin sveiver til honom med øksi Rimmugygi og hogg sund ryggen på honom. Lyting snur no unda, men Helge og Grim set etter og gjev honom eit sår kvar seg. Lyting kom seg unda dei yver åi burt åt hestom, og rid i eitt jag til Vorsabø.

Hoskuld var heime. Lyting finn honom straks og seier honom verki. «Slikt hadde du å venta,» seier Hoskuld, «so vitlaust som du hev fare fram; og her sannast det som sagt er, at stutt stund vert hand av hogg fegi. Eg tykkjest skyna på deg, at du no ser det er um å gjera, um du kan berga deg for Njålssønerne.» «Det er visst,» seier Lyting, «at det var med naudi eg slapp unda; men no ynskjer eg, at du fær meg forlikt med Njål og sønom hans, og soleis at eg vert haldande garden min.» – «So skal eg gjera,» seier Hoskuld. Sidan let Hoskuld sala hesten sin og reid åt Bergtorskvåf med seks mann i fylgje. Då var Njålssønerne attkomne og hadde lagt seg til å sova. Hoskuld fekk straks fat i Njål, og dei gjekk til samtals. Hoskuld mælte til Njål: «Eg er komen her for å beda for Lyting, mågen min. Han hev gjort dykk mykje imot; brote semja og drepe son din.» Njål mælte: «Lyting tykkjer vel han hev kvitta mykje med di at han hev mist brørne sine; men um eg gjer nokor semja, so er det for di skuld. Og det vil eg då skila unda fyrst, at brørne hans Lyting skal vera uhelga; Lyting skal helder ingi bot hava for såri sine, men Hoskuld skal bøtast med fulle bøter.» – «Eg vil,» seier Hoskuld, «at du dømer åleine.» Njål svarar: «Eg skal gjera med det som du vil.» – «Vil du,» seier Hoskuld, «at sønerne dine skal vera med?» Njål svarar: «Ikkje er me nærare semja med det; men dei held den sætten eg gjer.» Då mælte Hoskuld: «Lat os få ende på målemnet, og lat du Lyting få grid for sønerne dine.» – «Det skal eg gjera,» seier Njål. «Det er min vilje, at Lyting skal leggja ut tvo hundrad i sylv for dråpet på Hoskuld, og fær bu på Såmstad. Men eg meiner det er rådlegast for honom, at han sel garden og hev seg lenger unda. Ikkje for di: eg skal ikkje brjotasætten med honom, og ikkje sønerne mine; men det kunde henda det kom upp ein elder annan i grendi som han laut agta seg for.

Men vert det uppteke som at eg gjer honom utlæg i heradet, so skal han hava løyve til å vera her i grendi for meg. Men han fær sjølv hava vågnaden. Etter di fór Hoskuld heim. Då dei vakna, Njålssønerne, spurde dei far sin, kven som hadde vore der. Han fortalde at det var Hoskuld, fosterson hans. «Han bad vel for Lyting?» sa Skarphedin. «So var det,» seier Njål. «Det var ille,» seier Grim. «Ikkje hadde Hoskuld skote skjold for honom no, hadde du drepe honom, då det var etla deg,» seier Njål. «Lat os ikkje klandra han far,» seier Skarphedin. Det er å segja um denne semja, at ho vart haldi sidan.

100.

Det vart hovdingskifte i Norig. Håkon jarl hadde levt frå seg, og Olav Trygveson var komen i staden. Det vart dauden hans Håkon jarl, at Kark træl skar av halsen på honom på Rimul i Guldalen. Det spurdest med sama tidendi, at det var vorte truskifte i Norig. Dei hadde kasta gamaltrui, og Olav konge hadde kristna vesterlandi – Hjaltland, Orknøyarne og Færøyarne. Det var mange som mælte, so Njål høyrde det, at slikt var eit udøme å kasta gamal tru og fedrased. Då sa Njål: «So synest det meg, som denne nye trui må vera mykje betre, og at den må vera sæl, som fær den i staden. Og kjem dei hit ut, dei menner som byd den trui, so skal eg stydja til på beste måten.» Det sa han ofte. Han gjekk ofte frå dei andre, og då tala han med seg sjølv. – Sama hausten kom det inn eit skip der aust i fjordarne. Det kom inn i Gautaviki i Berufjorden. Styresmannen heitte Tangbrand. Han var son hans Vilbald greive frå Saksland. Tangbrand var send her ut av Olav Trygveson, til å bjoda rette trui. I fylgje med honom var ein islandsk mann som heitte Gudleiv. Han var av folket hans Hjørleiv hin kvendsame, Hordalandskonge. Det var ein stor stridsmann, hugdjerv og hardsett i all si ferd. Det var tvo brørar som budde på Beruneset. Den eine heitte Torleiv, den andre Kjetil. Dei var sønerne hans Holmstein Ossurson Breidøl. Dei heldt møte og forbaud folk å handla med desse mennom. Dette spurde Hall frå Sida. Han reid til skips medtredive mann. Han fór straks til møtes med Tangbrand og mælte til honom: «Kva – gjeng det smått med handelen?» Tangbrand sa, at so var det. «No vil eg segja deg mi erend,» seier Hall, «eg vil beda dykk alle heim til meg og våga på um eg kan få handel i gang for dykk.» Tangbrand takka honom og vart med til Tvåttå. Ein gong um hausten var det at Tangbrand var tidleg ute ein morgo, let setja upp tjeld og song og hadde for seg mykje; for det var stor høgtid. Hall mælte til Tangbrand: «Kven er det til minning um, du held denne dagen?» – «Det er Mikael engel som eig dagen,» seier han. «Kva er det med honom,» seier Hall. «Mykje,» seier Tangbrand, «han skal vega alt du gjer, både godt og ilk – og han er so miskunsam, at han mét mest det som vel er gjort.» – «Honom vilde eg eiga til ven,» seier Hall. «Det stend deg fritt for,» seier Tangbrand; «gjev deg åt honom i dag med Gud.» – «Det vil eg skila frå,» seier Hall, «at du lovar meg det for honom, at han vert fylgjeengelen min.» – «Det skal eg lova deg,» seier Tangbrand. Hall tok då daup, og alle hjå honom.

101.

Um våren etter fór Tangbrand og vilde forkynna kristendomen, og Hall med honom. Dei kom vest um

Lonshei til Stavafell, og der budde Torkjell. Han tala mest imot trui, og baud Tangbrand på holm. Då bar Tangbrand rodekross framanfor skjoldet, og det enda so med dei, at Tangbrand vann og drap Torkjell. Frå der fór dei til Hornafjord og tok inn i Borgarhamn vestanfor Heinabergsand. Der budde Hilde hin gamle. Son hans var Glum, som var med Flose til brensla. Hilde og alle hans tok ved trui. Frå der fór dei til Fellskverve og var framum på Kalvafell. Der budde Kol Torsteinson, frenden hans Hall, og han tok ved trui, og alt hans folk. Frå der fór dei til Breiå. Der budde Ossur Roaldson; han var og frenden hans Hall; han let seg primsigna. Frå der fór dei til Svinafell. Flose tok primsigning og lova å fylgja dei på tinget. Frå der fór dei vest til Skogakverve og tok inn på Kyrkjebø. Der budde Surt Åsbjørnson. Der hadde dei vore kristne alt ifrå hans langgodfar Kjetil hin fjåmne. Sidan fór dei frå Skogakverve og til Hovdabrekka. Då spurdest ferdi deira alle stader. Det var ein mann som heitte Galdra-Hedin, som budde i Kerlingardal. Der kjøpte dei heidne mennerne honom til å drepa Tangbrand og fylgjet hans. Han fór upp i Arnarstaksheii og laga til eit stort blét der. Då Tangbrand kom austantil ridande, brast jordi sund under hesten hans, men han sprang av hesten og kom seg upp på bakken. Men jordi svelgde hesten og heile reidingi, og dei såg honom aldri sidan. Då lova Tangbrand Gud.

102.

Gudleiv leiter no upp Galdra-Hedin og finn honom uppå heii. Han driv honom ned til Kerlingardalsåi og kom i skotføre med honom, og skaut igjenom honom eit spjot. Frå der for dei til Dyrholm og heldt møte; Tangbrand baud dei trui og kristna Ingjald, son hans Håøyra-Tyrdil. Frå der for dei til Fljotslid og baud. fram trui. Der var det Vetrlide skald og Are, son hans, som mælte mest imot, og difor so drap dei Vetrlide. Frå der for Tangbrand til Bergtorskvål, og Njål og alle i hans hus tok imot trui. Men Mord Valgardsorr gjorde mest motstand. Frå der tok dei vegen ut yver åerne. Dei fór til Haukadal, og der døypte dei Hall;: han var tri år den gongen. Frå der for dei til Grimsnes. Der fekk han upp ein flokk imot dei, Torvald Veile, og sende bod til Ulv Uggeson, at hå skulde fara imot Tangbrand og drepa honom, og gjorde ei visa um det. Men Ulv Uggeson gjorde ei visa att og sa: «Eg agtar meg ikkje til å vera flugugapen hans.. Han fær agta seg, so ikkje tunga hans veiver seg um hovudet på honom.» Og etter det for sendemannea heim og sa Torvald Veile ordi hans Ulv. Torvald hadde mykje folk um seg, og hadde set ut at han vilde leggja seg i veg for dei på Blåskogsheii. Tangbrand og Gudleiv rid frå Haukadal. Dei møter ein mann som kom ridande imot dei. Han spurde etter Gudleiv, og då han fekk sjå honom, mælte han: «Det skal koma deg til gode, at du er bror hans Torgils frå Røykjarhole; eg skal gjeva deg njosn, at dei hev mange fyresetor – Torvald Veile ligg med ein flokk ved Hestaløk på Grimsnes.» – «Ikkje skal me drygja for di,» seier Gudleiv, «med å rida til mots med honom.» Og so reid dei nedetter til Hestaløk. Torvald var då komen yver løken. Gudleiv mælte til Tangbrand: «Her er Torvald; lat os no ganga på honom. Tangbrand skaut eit spjot igjenom honom, og Gudleiv hogg honom yver oksli og av handi, og det vart hans bane. Sidan reid dei upp på tinget – og det var nære gjort, at frendarne hans Torvald hadde gjenge på dei. Njål og austfjordingarne hjelpte Tangbrand. Hjalte Skjeggjeson kvad dette visestev:

Fritt eg åt gudarne fryner –

ei flog-tik tykkjest meg Frøya.

Hjalte og Gissur Kvite fór vestanfrå den sumaren. Men skipet hans Tangbrand vart sundslege aust ved Bulandsnes; skipet heitte Visund. Tangbrand for vest gjenom alle bygder. Steinunn, mor hans Skaldrev, kom imot honom. Ho baud Tangbrand den heidne trui og talde for honom lenge. Tangbrand tagde, med ho tala, men etterpå tala han lenge, og dreiv attende inn i villa alt det som ho hadde sagt. «Hev du høyrt det,» sa ho, «at Tor baud Krist på holm, men Krist torde ikkje slåst med Tor?» – «Det hev eg høyrt,» seier Tangbrand, «at Tor var ikkje anna en mold og oske, um Gud ikkje vilde lata honom leva.» – «Veit du,» seier ho, «kven som hev brote sund skipet dit?» – «Kva seier du um det?» seier han. «Det skal eg segja deg,» svarar ho. Og so kvad ho tvo vers, som gjeng um det, at det var Tor som hadde banka sund bordi i Visunden og slengt skipet imot bergi, so det gjekk i flisor og fillor. Etter det skildest Tangbrand og Steinunn, og Tangbrand og fylgjet hans for vest til Bardastrand.

103.

Gjest Oddleivson budde i Haga på Bardastrand. Han var den visaste av menner, so han såg lagnaden åt folk fyreåt. Han gjorde veitsla for Tangbrand og fylgjet hans. Dei fór til Haga, seksti mann sterke på lag. Då vart det sagt dei, at det var tvo hundrad Iheidne menner der, og det var von til det kom dit ein berserk som heitte Utrygg, og som alle var rædde. Um honom var det sagt so stort eit ord, at han ræddest korkje eld elder egg, og dei heidne menner var fælt rædde honom. Tangbrand spurde, um dei vilde taka ved trui. Men alle dei heidne mennerne mælte imot. «Eg skal bjoda til noko,» sa Tangbrand, «so me kan røyna kva som er den rette trui. Me skal gjera upp tri eldar. De heidningarne skal vigja ein, og eg ein, men den tridje skal vera uvigd. Men um berserken ræddest berre den eine av eldarne – den eg vigjer – men véd båe dei hine, då skal de taka ved trui.» «Detta er vel mælt,» sa Gjest, «og eg samtykkjer i det for meg og heimemennom mine.» Og då Gjest hadde detta mælt, då samtykte mange fleire. Då vart det sagt, at berserken kom farande til gards. Eldarne var uppgjorde og brann. Mennerne tok våpni sine og ljop upp i benkjerne og bidde so på honom. Berserken kjem laupand med våpnom sine inn igjenom døri. Han kjem inn i stova, og straks vod han den elden som var vigd av heidningom, og so den uvigde. Han kjem åt den elden som Tangbrand hadde vigt; den torde han ikkje vada, men sa han brende upp seg. Han høgg med sverdet innpå benken, men det beit upp i tverrtreet; for han svinga det høgt. Tangbrand slo honom yver handi med ein rodekross, og då hende so stort eit under, at sverdet datt ut or handi på berserken. Då sette Tangbrand sverdet i brjostet på honom, men Gudleiv hogg honom yver handi, so den gjekk av. Då var det mange som kom burtåt, og dei drap berserken. Etter dette spurde Tangbrand, um dei vilde taka ved trui. Gjest sa, at han hadde ikkje mælt meire en han etla å halda. Tangbrand døypte då Gjest og hans folk og mange andre.

Tangbrand rådførde seg med Gjest, um han skulde fara noko umkring der vest i fjordom; men Gjest rådde honom til å lata det vera, og sa at folket der var harde og vonde å eigast med – «men er det so etla fyre, at denne trui skal hava gjenge, so gjeng det fram på Alltinget, og der kjem det hovdingar frå alle heradi.» – «Eg bar det fram på tinget,» seier Tangbrand, «men der gjekk det mest trått.» – «Du hev no teke tyngste taket,» seier Gjest, «um det vert andre aude å få trui lovteki. Men det er som mælt er, at ikkje fell treet for fyrste hogget.» Gjest gav Tangbrand gode gåvor, og Tangbrand og fylgjet hans for so sudetter att. Tangbrand fór igjenom Sørlendingafjorungen, og so til Austfjordarne. Han var framum på Bergtorskvål, og Njål gav honom gode gåvor. So reid han aust til Ålptafjorden og til Sidu-Hall. Han let bøta skipet sit; heidningarne kalla det Jarnmeisen. På dette skipet for Tangbrand utantil, og Gudleiv med honom.

104.

Denne sama sumaren vart Hjalte Skjeggjeson dømd på tinget for gudespott.

Tangbrand fortalde Olav konge um alle dei meingjerderne islendingarne hadde gjort honom, og sa, at dei var so mangkunnuge, at jordi sprakk sund under hesten hans og tok den. Då vart Olav konge so vreid, at han tok fanga alle islendske menner som der var, og sette dei i myrkestova og etla seg til å drepa dei. Då gjekk Gissur Kvite og Hjalte fram og baud seg til å ganga god for desse mennerne og fara til Island og bjoda trui. Kongen tok det vel, og dei slapp att alle. Gissur og Hjalte tok til å bu skipet sit til Islandsferd, og dei var snøgt ferduge. Dei kom i land på Øyrom, tie vikor på sumaren. Dei fekk seg hestar straks og folk til å rydja av skipet. Dei reid til tings tredive i fylgje, og sende bod til alle kristne menner, at dei skulde halda seg påstelte. Hjalte var att i Røydarmulen; for dei hadde spurt, at han hadde vorte dømd utlæg for gudespott. Men då dei var komne til Vellandkatla nedanfor Gjåbakken, kom Hjalte etter dei, og sa han vilde ikkje syna heiingarne at han var rædd dei. Mange kristne menner reid til mots med dei, og dei rid med fylkt lid på tinget. Heiingarne og hadde fylkt. Og det var nære på, at heile tingheimen hadde kome til å slåst. Men det vart ikkje til det.

105.

Ein mann heitte Torgeir Tjørveson, sonarson av Torkjell Lang. Kona hans heitte Gudrid og var av Ravnistafolket. Han budde på ein gard heitte Ljosavatn, og var ein stor hovding og ein framifrå klok mann.

Dei kristne tjelda buderne sine. Gissur og Hjalte var i Mosfellingabudi. Dagen etter gjekk båe flokkarne på Logberget, og både kristne og heiingar nemnde seg vitne og sa seg utor lov med einannan, og då vart det so stort eit uljod på Logberget, at ein kunde ikkje høyra manna mål. Sidan gjekk dei frå einannan, og det tyktest alle, at det horva til den verste vanskipnad Dei kristne tok seg Hall frå Sida til lovsegjemann. Men Hall fór stad og fann Torgeir fra Ljosavatn, lovsegjemannen, og gav honom tri merker sylv, for at han skulde segja fram loven. Men det var då ei vågsam råd; for Torgeir var heiing. Torgeir låg heile dagen, og breidde ein feid yver hovudet, so ingen fekk tala ved honom. Men dagen etter gjekk folk til Logberget. Då bad Torgeir um ljod og mælte: «So tykkjest det meg, at målemni våre er komne vandveges, um me ikkje skal hava ein lov alle. Vert loven sundby», so vert og freden sprengd, og då vert det ikkje her buande. No vil eg spyrja både heidne menner og kristne, um de vil hava den loven som eg seier fram.» Det samtykte alle. Han vilde at dei skulde festa det med eid. Det sa alle ja til, og han tok eid av dei. «Det skal vera loven vår,» seier han, «at alle skal vera kristne her i landet og tru på ein gud – Far og Son og Heilaganden – og lata av frå all tregudvilla; ikkje bera ut born og ikkje eta hestekjøt. Det skal vera skoggangssak, kjem det upp, men er det gjort løynlega, so skal det vera strafflaust.» – Men all den heidendomen kom burt, då fåe år var lidne, so det vart avteke likso vel å gjera det løynlega som openljost. – Og so sa han frå um å halda sundagen, fastedagar, jol, påske og dei andre største høgtiderne. Heiingarne tykte at dei var stort svikne. Men likevel vart trui i lov leidd, og alle vart gjorde til kristne her i landet. Etter dette for folk heim frå tinget.

106.

Denne tilburden hende tri år etter på Tingskåleting. Åmund hin blinde, son hans Hoskuld Njålsson, var der. Dei leidde honom buda millom. Han kom åt budi der Lyting frå Såmstad var. Han let seg leia inn i budi og framåt der som Lyting sat. Han mælte: «Er han her, Lyting frå Såmstad?» – «Ja,» seier Lyting, «kva er det du vil meg?» – «Eg vil vita,» seier Åmund, «um du vil bøta meg far min; eg er løyndgjeten, og eg hev ikkje teke imot nokor bot.» – «Eg hev bøtt far din med fulle bøter,» seier Lyting; «farfar din og farbrørne dine tok imot det, men brørne mine vart ubøtte. Var det ille gjort, so vart eg og nedåtbøygd for det.» – «Eg spør ikkje etter det,» seier Åmund, «um du hev bøtt åt dei; eg veit de er sætte. Men eg spør um du vil bøta åt meg.» – «Nei,» seier Lyting. «Ikkje skynar eg,» seier Åmund, «at dette kan vera rett for Gud, so nære hjarta som du hev hogge meg. Og det kan eg segja deg, at var eg heiløygd, so skulde eg hava eitt for far min, anten bøter elder hemn. Men lat no Gud skifta os imillom.» Og so gjekk han ut. Men som han kjem burti buddøri, snur han inn i budi att. Då let dei seg upp augo hans. Då mælte han: «Lova vera du, Gud kongen min, no ser eg kva du vil!» og løyp so inn i budi og framåt Lyting og høgg ei øks i hovudet hans, kav uppunder hamaren, og nykte øksi åt seg. Lyting stupte fram og var daud straks. Åmund gjekk ut i buddøri, og då han kom i same feti, der augo opnast, let dei seg att, og han var blind all si tid sidan. Etter det let han fylgja seg til Njål og sønerne hans. Han seier dei dråpet på Lyting. «Ingen skal lasta deg for detta,» seier Njål, «for slikt er ofte fyrelaga, og nåar det hender, so minner det um, at ingen skal skjota unda dei som stend nær til å krevja.» Sidan baud Njål frendarne hans Lyting semja, og Hoskuld Kvitanesgode var med og talde til, at dei skulde taka imot. Det vart gjort so, at det halve av bøterne fall burt for det kravet som Åmund tyktest eiga. Sidan gjekk dei saman til trygd, og frendarne hans Lyting lova Åmund den. Folk for heim frå tinget, og no er det stilt lenge.

107.

Denne sumaren kom Valgard hin gråa ut att; han var heiing endå. Han fór til Hov åt Mord, son sin, og var der um vintren. Han sa til Mord: «Eg hev ride vidt ikring i bygdi her, men det tykkjest meg, at ho er ikkje attkjennande. Eg kom til Kvitanes, og der såg eg mange budtufter og store umbrøyte. Eg kom til Tingskåleting, og der såg eg budi vår var sigi ned all saman. Elder kva skal dei sæta, slike avbrigder?» Mord svarar: «Det er uppteke nye godord no og femteretslov, og folk hev sagt seg or ting med meg og i ting med Hoskuld.» Valgard mælte: «Ille hev du lønt meg for godordet eg gav deg i hand, nåar du hev fare so umanslegt fram med det. Men no vil eg du skal løna dei soleis, at det dreg til bane åt dei alle. Og det gjer du på den måten, at du set vondt millom dei og eggjar dei saman, til des Njålssønerne drep Hoskuld. Men det er mange til ettermål etter honom, og dette vert då upphav til at Njålssønerne vert drepne.» – «Detta gjeng yver mi magt å få gjort,» seier Mord. «Eg skal leggja råderne til,» seier Valgard. «Du skal beda Njålssønerne til deg og leia dei ut med gåvor; men fyrst då skal du taka til å leggja vondt i dei, nåar det er vorte so hævt med venskapen millom deg og dei, at dei trur deg likso godt som seg sjølve. Då kan du få hemn for pengarne som Skarphedin tok av deg, då Gunnar var daud, og då kan du nå fram til å verta hovding, nåar alle desse er drepne.» Dei slo det fast seg imillom, at etter denne rådgjerdi skulde det ganga. Mord mælte: «Det vilde eg, far, at du skulde taka ved trui – du er ein gamal mann.» – «Ikkje vil eg det,» seier Valgard, «helder vilde eg at du skulde kasta trui, og sjå korleis det då gjeng.» Mord sa han vilde ikkje det. Valgard braut sund for Mord alle krossar og heilagluter. Lite etter fekk Valgard sott, og døydde og vart hauglagd.

108.

Noko seinare reid Mord til Bergtorskvål og kom saman med Skarphedin og brørom hans. Han var svært fagermælt, og rødde heile dagen um kor gjerne han vilde hava samlag med dei. Skarphedin tok det alt vel upp, og sa berre at han hadde ikkje set slikt av honom fyrr. Men det vart til det, at han kom seg i slik venskap med dei, at ingen, korkje han elder dei, tykte eit råd var fullgodt, utan so dei var saman um det. Njål likte alltid ille på at Merd kom der, og synte då ogso titt og ofte uviljen sin. So var det ein gong Mord var på Bergtorskvål, at han sa det til Njålssønerne: «Eg hev laga til veitsla og etlar å drikka arvøl etter far min. Til det laget vil eg beda dykk Njålssøner og deg Kåre, og eg lovar at de skal ikkje ganga gåvelause derifrå. Dei lova å koma. Mord fer heim og gjer alt ferdugt til veitsla. Han bad dit mange bønder, og det vart folksamt i det gjestebodet. Njålssønerne og Kåre kom dit. Mord gav Skarphedin ei stor gullsylgja og Kåre eit sylvbelte; Helge og Grim fekk og gode gåvor. Dei kom heim, roste gåvorne og synte Njål dei. Han seier, at dei var vissa dyrt nok kjøpte; – «berre hav augo opne, at de ikkje løner honom med det som han mune vilja.»

109.

Lite seinare hadde dei lag for einannan, Hoskuld og Njålssønerne. Njålssønerne bad fyrst Hoskuld til seg. Skarphedin hadde ein brun hingst, fire år gamal og både stor og sjåleg, men han hadde ikkje endå vore framleidd til hesteota. Skarphedin gav Hoskuld denne hesten og tvo marar. Alle gav dei honom gåvor og mælte til vens med honom. Sidan bad Hoskuld dei heim åt Vorsabø. Han hadde bede mange, so det var mykje folk der. Han hadde havt nede skålen, men det var tri bur der, og i dei var det tilstelt sengjer åt gjesterne. Dei kom alle som var bedde, og veitsla gjekk overlag vel. Då folket skulde fara heim att, gav Hoskuld mennerne velvalde gåvor, og han fylgde Njålssønerne langt på vegen. Sigfussønerne fylgde med, og heile gjesteflokken. Kvar sa til annan, at det skulde ikkje koma dei noko imillom.

Noko seinare kom Mord til Vorsabø og vilde få tala med Hoskuld. Dei gjekk til samtals. Mord mælte: «Det er stor skilnad på deg og Njålssønerne. Du gav dei gode gåvor, men dei gav deg gåvor til stor spott og spe.» – «Kva hev du til å sannføra det med?» seier Hoskuld. «Dei gav deg ein hest som dei kalla Vonfolen, og det var for å spotta deg; for dei tykte at du og er urøynd. Og det kan eg og segja deg, at dei ovundar deg godordet. Skarphedin tok godordet dit på tinget, då du ikkje kom til femteretsstemma, og han etlar seg ikkje til å sleppa det att.» – «Det er ikkje sant, « seier Hoskuld; «eg tok imot det att no på hausttinget.» – «Det er Njål å takka det då,» seier Mord. «Dei braut semja med Lyting og,» seier Mord. «Ikkje tenkjer eg å lasta dei for det,» seier Hoskuld. «Det kan du ikkje mæla imot,» seier Mord, «at då du og Skarphedin gjekk aust tii Markarfljot, so datt det ei øks unda beltet hans, og han hadde etla seg til å drepa deg.» – «Det var vedarøksi hans,» seier Hoskuld, «og eg såg han stakk henne under beltet sit. Og um meg er her stutt å segja,» seier Hoskuld, «at du seier aldri so illt um Njålssønerne, at du fær meg til å tru det. Men um det vert å velja millom, og du hev rett i det, at eit av tvo må henda, anten at eg drep dei, elder dei meg – då vil eg mykje helder tola daude av dei en å gjera dei mein. Men du er berre so mykje verre mann, etter du hev sagt dette.» Etter det fór Mord heim.

Noko seinare fer Mord åt Njålssønerne. Han tala mangt med dei og Kåre. «Det er sagt meg,» seier Mord, «at Hoskuld Kvitanesgode skal hava mælt, at du Skarphedin hev brote sætten med Lyting. Men det hev eg fenge visend um, at han trur du stod honom etter livet, då de tvo fór aust til Markarfljot. Men eg tykkjer no han gjorde meir i den lei, då han baud deg til veitsla og viste deg til det utburet som låg lengst frå dei andre husi; der vart og bore ved til heile natti, so han hadde nok etla seg til å brenna dykk inne. Men det kom i vegen, at Hogne Gunnarson kom der um natti, og då vart det ikkje noko av; for dei var rædde honom. Sidan fylgde han deg langt på vegen med ein stor flokk menner. Det var andre gongen han etla seg til å taka på deg, og det var Grane Gunnarson og Gunnar Lambeson han hadde sett til å drepa deg; men dei vart modfallne og våga seg ikkje til å råda på deg.» Men då han hadde sagt dette, so mælte dei fyrst imot; men sistpå vart det til det at dei trudde. Dei vart styrvne mot Hoskuld og tala mest inkje til honom, nåar dei råktest. Hoskuld var ikkje den som synte seg etterlåten, han helder. Og soleis gjekk det ei rid frametter.

Um hausten fór Hoskuld austetter til eit lag på Svinafell, og Flose tok vel imot honom. Hildegunn var der og. Flose seier til Hoskuld: «Hildegunn fortel meg, at det er vorte so grått med deg og Njålssønerne, og det tykkjer eg er ille. Eg vil bjoda deg, at du ikkje rid vestetter att; for eg skal få deg bustad på Skaftafell, «og senda Torgeir, bror min, til å bu på Vorsabø.»

«Det kjem då sume til å mæla,» seier Hoskuld, «at eg flydde derifrå av ræddhug, og det vil eg ikkje.» «Då er det å ottast,» seier Flose, «at det ber burt i eit stort meinføre.» – «Ille er det,» seier Hoskuld; for helder vilde eg liggja ubøtt, en at mange skulde koma illt inni for mi skuld.» Hoskuld gjorde seg buen til å fara heim att nokre fåe næter etter. Flose gav honom ei skarlakskåpa, som var tilbudd med pynteband frå øvst til nedst. Hoskuld reid heim til Vorsabø. No er det stilt ei stund. Hoskuld var ein mann so vensæl, at fåe var hans uvener. Men same utokka var det med honom og Njålssønom all den vintren. – Njål hadde teke til uppfostrings ein son hans Kåre, som heitte Tord. Han hadde og fostra Torhall, son hans Åsgrim Ellidagrimsson. Torhall var ein spræk og traust kar. Han hadde lært loven so til gagns av Njål, at han var den tridje store lovmannen på Island. Det vårast tidleg det året, og folk tok tidleg åt å så konnet sit.

110.

Det var ein dag at Mord kom til Bergtorskvål. Dei gjekk til samtals straks, han og Njålssønerne. Mord baktalar Hoskuld, som han var van, og hev endå fleire nye sogor å fortelja, og eggjar Skarphedin på det hardaste til å drepa Hoskuld, og sa, at han vart nok fortare ferdug, gjorde dei det ikkje straks. «Eg skal gjera deg til viljes i dette,» seier Skarphedin, «um du vil vera med å gjera noko ved det.» – «Det skal eg lova,» seier Mord. Og dette batt dei med fastmæle, og Mord skulde koma att um kvelden. Bergtora spurde Njål: «Kva talar dei um ute?» – «Ikkje er eg med i råd-gjerdom deira,» seier Njål; «men eg hev sjeldan vore halden utanmed, nåar råderne var gode.» Skarphedin la seg ikkje den kvelden, og ikkje brørne hans elder Kåre. Denne same natti, då det leid på, kom Mord attende. Tok dei so våpni sine, Njålssønerne og Kåre, og reid burt. Dei fór til dei kom til Vorsabø, og bidde ved eit gjerde der. Veret var godt og soli komi upp.

111.

Ved dette leite vakna Hoskuld Kvitanesgode. Han klædde seg og tok yver seg kappa Flosenaut. Han tok ei korg med konn i eine handi og eit sverd i hi; gjekk so burtåt gjerdet og tok til å så. Skarphedin og dei hadde tala av, at dei skulde bera våpn på honom alle. Skarphedin spratt upp attanfor gjerdet. Men då Hoskuld såg honom, vilde han hava seg unda. Då flaug Skarphedin på honom og mælte: «Bry deg ikkje med å hopa å hæl, Kvitanesgode!» og høgg til honom i hovudet, so han seig på knéi. Han sa, med det same han fall: «Gud hjelpe meg, men tilgjeve dykk.» Dei ljop på honom alle og såra honom. Då sa Merd: «Det kjem fyre meg ei god råd.» – «Kva er det?» seier Skarphedin. «Fyrst fer eg heimum, og sidan fer eg upp til Grjotå og fortel det der og læt ille yver verket. Og då veit eg visst at Torgjerd bed meg lysa dråpet. Og det vil eg gjera; for det er ikkje noko som skjeplar so målemnet for dei. Eg vil og senda ein mann til Vorsabø, so eg kjem under med kor snart dei tenkjer seg til å gjera noko ved det. So fær han spyrja tidendi der, og eg skal låtast som eg fær vita det frå dei.» – «Gjer so, du,» seier Skarphedin. Brørne og Kåre for heim. Og då dei kom heim, sa dei Njål tidendi.

«Ei syrgjeleg tidend er dette,» seier Njål, «og ill å fretta; for nåar eg skal segja som det er til, so gjeng det meg so nær, at helder hadde eg vilja mist tvo av sønom mine, hadde Hoskuld vore i live.» – «Det er ikkje so undarlegt,» seier Skarphedin; «du er ein gamal mann – og ein kunde venta det gjeng deg nær.» – «Det er ikkje so mykje alderdomen,» seier Njål, «som det at eg veit betre en de, kva som etter kjem.» – «Kva vil koma etter?» seier Skarphedin. «At eg fær min daude av det,» seier Njål, «og kona mi og alle sønerne mine.» «Kva spår du for meg?» seier Kåre. «Det vil verta stridt for dei å ganga imot di gjæva,» seier Njål, «for du vert for drjug åt dei alle.» Dette gjekk Njål so nær som ingen annan ting, so han kunde aldri tala um det utan å myklast.

112.

Hildegunn vakna og vart var med at Hoskuld var utor stova gjengen. Ho mælte: «Harde hev draumarne mine vore og ikkje gode; leit etter Hoskuld!» Dei leita etter kring garden, men fann honom ikkje. Då hadde Hildegunn klædt seg. Ho og tvo menner gjeng burtåt gjerdet, og der finn dei Hoskuld drepen. Sauemannen hans Mord Valgardson kom med det sama, og seier henne at Njålssønerne hadde kome nedantil frå der: «Skarphedin ropte på meg og lyste dråpet på seg.» – «Karsverk hadde detta vore,» seier Hildegunn, «hadde det vore berre ein um det.» Ho tok kappa og turka upp alt blodet, og balla henne i hop, med blodlivrarne i, og la henne ned i kista si. So sende ho ein upp til Grjotå til å fortelja det der. Mord var der fyrr og hadde fortalt det. Kjetil frå Mork var og komen.

Torgjerd mælte: «No er Hoskuld daud, som me veit, og no fær du minnast det du lova, då du tok honom til fostrings.» – «Det kan vera,» seier Kjetil, «at eg lova vel mykje; for då tenkte eg ikkje at desse dagarne skulde koma som no er vortne. Men eg er ille komen; for nosi er nær augo – eg er gift med dotter hans Njål.» – «Vil du at Mord lyser dråpet,» seier Torgjerd. «Eg veit ikkje det,» seier Kjetil; «for eg tykkjer fleire fær Ult av honom en godt.» Men straks Mord kom til å tala med honom, so gjekk det Kjetil som andre, han let seg inntelja, at Mord vilde vera honom tru. Og den rådi vart teki, at Mord skulde lysa dråpet og bu målemnet til å koma fyre på tinget. Mord for då ned til Vorsabø, og dit kom nie av dei bønderne som budde nærast vigvangen. Mord hadde tie menner med seg. Han syner bønderne såri hans Hoskuld og nemner vitne åt dei – ein mann åt kvart – so nær som eitt; det lest han som han ikkje visste kven som hadde gjort. Men det hadde han sjølv gjort. Han lyste dråpet til å koma på Skarphedin, men såri på brørne hans og Kåre. Sidan stemnde han dei nie vigvangsvitni til å møta på Alltinget. Då det var gjort, reid han heim. Han var so godt som aldri saman med Njålssønerne. Og nåar dei råktest, lest dei vera uvener; det var dei samrådde um.

Dråpet på Hoskuld spurdest yver alle bygder og vart ille umtala. Njålssønerne for åt Åsgrim Ellidagrimsson og bad honom um mannahjelp. «Det kan de vita von til,» seier han, «at eg vil hjelpa dykk i alle stortak. Men det kjem meg fyre, at det vert eit tungt målemne; for det er mange til ettermåls, og dette dråpet er ille umtala i alle bygder.» Njålssønerne fór då heim.

113.

Ein mann er nemnd Gudmund hin rike; han budde på Modruvollum i Øyafjorden. Far hans heitte Øyolv, son åt Einar, son hans Audun Rotin, son hans Torolv Smør, son hans Torstein Skrove, son hans Grim rvamban. Mor hans Gudmund heitte Hallbera, dotter av Torodd Hjelm. Men mor åt Hallbera heitte Reginleiv, dotter hans Sæmund den sudrøyske. Etter honom hev Sæmundarlid i Skogafjorden sit namn. Mor til Øyolv, far hans Gudmund, var Valgjerd Runolvsdotter. Mor åt Valgjerd att heitte Vilborg, og hennar mor var Jorunn den uborne, dotter av kong Osvald den heilage. Mor hennar Jorunn var Bera, dotter åt kong Jetmund den heilage. Mor til Einar, far hans Øyolv, var Helga, dotter åt Helge den magre, som tok land i Øyafjorden. Far hans Helge var Øyvind Austmann, og mor hans var Ravarta, dotter av Kjarval irekonge. Mor til Helga Helgedotter var Torunn Hyrna, dotter åt Kjetil Flatnev, son hans Bjørn Buna, son hans Grim Herse frå Sogn. Mor hans Grim var Hervor, og hennar mor var Torgjerd, dotter av kong Håløyg på Hålogaland. – Gudmund hin rike var gift med Torlaug, dotter åt Ale hin ramme, son hans Eiliv Ørn, son hans Bård i Åi, son hans Kjetil Rev, son hans Skid hin gamle. Mor åt Torlaug heitte Herdis, dotter åt Tord på Hovde, son hans Bjørn Byrdusmør, son hans Roald, son hans Rodlaug Rygg, son hans Bjørn Jamsida, son hans Ragnar Lodbrok, son hans Sigurd Ring, son hans Randve Rådbardson. Mor til Herdis Tordsdotter var Torgjerd Skidesdotter, og hennar mor var Fridgjerd, dotter av Kjarval irekonge.

Gudmund var ein stor hovding og overlag rik på gods. Han hadde hundrad tenestfolk. Og so stort eit velde åtte han yver dei andre hovdingarne nordanfor Øksnadalshei, at sume miste gardarne sine, sume livet, og sume godordet sit for honom. Frå honom er dei mest utvalde menner komne: Oddaverjar og Sturlungar, Kvamverjar og Fljotemenner, og Kjetil bisp og mange av dei beste menner. Gudmund var venen hans Åsgrim Ellidagrimsson, og Åsgrim etla seg til å få mannahjelp der.

114.

Snorre heitte ein mann; han hadde tilnamnet Gode. Han budde på Helgefell fyre den tid Gudrun Osvivsdotter kjøpte av honom garden. Ho budde der til sin alderdom, men Snorre fór til Kvamsfjorden og budde på Sælingsdalstunga. Far hans Snorre heitte Torgrim, som. var son åt Torstein Torskebit, son hans Torolv Mostrarskjegg, son hans Ørnolv Fiskreke. Men Are Frode seier at Torolv var son hans Torgils Røydarsida. Denne Torolv Mostrarskjegg var gift med Oska, dotter åt Torstein hin raude. Mor hans Torgrim heitte Tora, dotter åt Oleiv Feilan, son hans Torstein hin raude, son hans Oleiv hin kvite, son hans Ingjald Helgeson. Mor hans Ingjald og heitte Tora, dotter åt Sigurd orm i auga, son hans Ragnar Lodbrok. Men mor hans Snorre var Tordis, syster åt Gisle Sursson. Snorre var godven åt Åsgrim Ellidagrimsson, og hjå honom med tenkte Åsgrim å få hjelp. Snorre var den visaste av alle menner på Island, av dei som ikkje var framsynte. Han var god mot sine vener, men hard mot sine uvener. I denne tidi var det stor tilstrøyming til tinget frå alle landsfjorungarne, og folk hadde mange målemne i gjerdom.

115.

Flose spør dråpet på Hoskuld, og han vart både hugsottfull og vreid, men han bar det stilt. Det vart sagt honom måltilbunaden som var gjort etter dråpet på Hoskuld, men han sa ikkje vidare um det. Han sende bod til Hall på Sida, mågen sin, og Ljot, son hans, at dei skulde gjera seg mannsterke til tings. Ljot var halden for å vera beste hovdingemnet der aust. Det var spått honom, at reid han til tings tri gonger og kom heil heim, so skulde han verta største hovdingen i ætti si, og eldst. Han hadde då ride ein sumar til tings, og no etla han seg til den andre. Flose sende bod åt Kol Torsteinson, åt Glum, son hans Hilde hin gamle, Geirleiv, son hans Anund Taskabak, og Modolv Kjetilson. Alle dessa reid til møtes med Flose. Hall lova og å koma mannsterk.

Flose reid til han kom til Kyrkjebø til Surt Åsbjørnson. Då sende han bod etter Kolbein Egilson, brorson sin, og han kom der. Frå der reid han til Hovdebrekka; der budde Torgrim Skraute, son hans Torkjell hin fagre. Flose bad honom rida til Alltings med seg. Han lova det, og mælte til Flose: «Du hev ofte vore gladare en no, bonde, og det er ikkje å undrast på, um so er.» Flose mælte: «Det er visst, at no er det hendt som eg vilde gjeva all mi eiga til skulde vore ukome. Med låkt konn var det sått, og låkt må det verta som gror av det.» Frå der reid han yver Arnarstakshei og kom åt Solheim til kvelds. Der budde Lodmund Ulvsson. Han var godven til Flose og Flose vart der um natti. Um morgoen reid Lodmund med honom til Dal, og der vart dei den natti. Der budde Runolv, son hans Ulv Ørgode. Flose mælte til Runolv: lier kan me sannspurt få vita um dråpet på Hoskuld Kvitanesgode; for du er ein sannordig mann, og hev det nære spurt, og eg trur deg i alt du hev å fortelja um kva det var som kom imillom.» Runolv mælte: «Det er ikkje betre segjande en det er, at Hoskuld er meir en saklaus drepen. Tungt var det for alle, at han skulde døy soleis, og for ingen so tungt som for Njål, fosterfar hans.» – «Då vert det vondt um mannahjelp for dei,» seier Flose. «Det vert so,» seier Runolv, «um ikkje noko elles kjem til hjelp.» – «Kva er no vedgjort?» seier Flose. «Det er stemnt vitne,» seier Runolv, «og lyst dråpet.» – «Kven gjorde det?» seier Flose. «Mord Valgardson,» seier Runolv. «Kor mykje er det å lita på?» spør Flose. «Han er skyld meg,» seier Runolv, «men likevel vil eg segja som sant er, at av honom nyt fleire illt en godt. Det vil no eg beda deg um, Flose, at du roar vreiden og tek det valet som det kan koma minst vanråd av; for Njål vil bjoda god bot, og med honom mange av dei beste menner.» Flose mælte: «Rid med til tings, Runolv; ordi dine skal vega mykje hjå meg, um ikkje noko verre kjem på, en som vera skulde.» Dei tala ikkje meir, men Runolv lova å fylgja. Han sende ord åt Havr hin spake, frenden sin, og han reid dit straks. Flose reid frå der og til Vorsabø.

116.

Hildegunn var ute, og ho sa: «No skal alle heimemennerne vera ute, nåar Flose rid inn på garden. Men kvinnorne skal rydja i huset og tjelda og bu til høgsætet åt Flose.» So kom Flose ridande inn på tunet. Hildegunn gjekk til møtes med honom og mælte: «Kom heil og sæl, frende; di koma hev gjort meg glad i hjarta.» – «Her skal me,» seier Flose, «eta dugurd, og sidan rida lenger.» Då vart hestarne deira bundne. Flose gjekk inn i stova og sette seg, men kasta høgsætet unda seg nedi benken og mælte: «Korkje er eg konge elder jarl, og vil ikkje lata gjera høgsæte under meg, og det trengst ikkje å spotta meg.» Hildegunn var nære stadd, og ho sa: «Det er ille, um du mislikar det; for detta gjorde me av heilan hug.» Flose mælte: «Um du hev heilan hug ved meg, skal det rosa seg sjølv, – og lasta seg sjølv, um illt er.» Hildegunn log ein kaldlått og sa: «Ikkje er det sætande enno, – me fær talast betre ved, fyrr me skilst.» Ho sette seg frammed Flose og dei tala lågt lenge.

Sidan vart bordi framsette, og Flose og mennerne hans tok handlaug. Flose såg på handklædet, og då var det hol i hol og sundtrive i eine enden. Han kasta det i benken og vilde ikkje turka seg på det, men rispa av bordduken eit stykke og turka seg på, og kasta det åt mennerne sine. Sidan sette Flose seg innåt bordet og bad mennerne sine eta. Då kom Hildegunn inn i stova og gjekk burtåt Flose, greidde håret frå augo på seg og gret. Flose mælte: «Det er deg hugtungt no, frendkona, med di du græt so; men det er då vel, at du græt for ein god mann.» Ho tok då til ords:

«Kva vil no du gjera i ettermålet, og kva hjelp skal eg få av deg?» Flose mælte: «Eg skal søkja målet dit fram til full rett, elder og få gjort slik semja som gode menner held for sømeleg i alle måtar.» Ho mælte: «Hemnt deg hadde Hoskuld vilja gjort, um han hadde havt å taka ettermål etter deg.» Flose svara:

Det vantar ikkje deg hardlynde, og det er lett åsjå, kva du vil.» Hildegunn mælte: «Det var mindre han hadde til gjort, Amor Ørnolvson frå Fossåskogen, mot Tord Frøysgode, far din, då brørne dine Kolbein og Egil drap honom på Skaftafellstinget.» Hildegunn gjekk då fram i skålen og let upp kista si. Ho tok upp kappa som Flose hadde gjeve Hoskuld. I den kappa var det Hoskuld var drepen, og i den hadde ho gøymt alt blodet. Ho gjekk då innar i stova med kappa, og burtåt Flose, og sa ikkje eit ord. Då var Flose mett, og det var bore av bordet. Hildegunn tok og la kappa yver Flose, so blodet raus utyver honom alle stader. Ho mælte då: «Denne kappa fekk Hoskuld av deg, Flose, og no vil eg gjeva deg henne att. I den vart han drepen. Og eg tek Gud og alle gode menner til vitne, at eg gjer deg eidbunden ved din Krist og all hans kraft, og ved din manndom og mannskap, til å hemna alle dei sår som Hoskuld hadde på seg, då eg fann honom daud, – elder og so heit kvar mans nidding!» Flose kasta kappa av seg og heiv henne burti fanget hennar og mælte: «Du er eit våemenne av verste slag, og vil at me skal velja det som gagnar os alle verst; – kalde er kvenderåd.» Flose vart so skjepla, at stundom var han raud i andlitet som blod, stundom bleik som oska, stundom blå som Hel. Flose og mennerne hans gjekk åt hestom sine og reid burt. Han reid åt Holtsvad og bier der på Sigfussønerne og dei andre venerne sine.

Ingjald, bror til Rodny, mor hans Hoskuld Njålsson, budde på Kjelda. Far deira heitte Hoskuld hin kvite. Ingjald var gift med Traslaug, dotter åt Egil, son hans Tord Frøysgode. Flose sende Ingjald bod, at han skulde koma til honom. Ingjald fór straks med fjortan mann. Dei var heimemennerne hans alle saman. Ingjald var ein stor og sterk mann. Heime var han jamnan stillferdleg av seg, men han var ein mansleg kar og raust med venerne sine. Flose fagna Ingjald vel og mælte til honom: «Ein stor vande er komen os på hender, som det vert vondt å greia seg utor. No vil eg beda deg um det, måg, et du ikkje skil deg ved dette målemnet mit, fyrr me er komne yver denne vandsken. Ingjald mælte: «Eg er ille stadd, både for skyldskapen med Njål og sønerne hans, og andre vigtuge ting som her kjem imillom.» Flose mælte: «Det meinte eg, då eg gifte deg brordotter mi, at du lova å hjelpa meg i alle målemne.» – «Det er vel og likast eg gjer so,» seier Ingjald. Men likevel vil eg no rida heimum fyrst, og derfrå til tings.

117.

Sigfussønerne spurde at Flose var ved Holtsvad, og dei reid dit for å råka honom. Det var Kjetil frå Mork og Lambe, Torkjell, Mord og Sigmund Sigfussøner. Der var og Lambe Sigurdson, Gunnar Lambeson, Grane Gunnarson og Vebrand Håmundson. Flose gjekk til mots med dei og fagna dei alle med blidskap. Dei gjekk framåt åi. Flose fekk høyra av dei det som sant var, og det samsvara i eit og alt med det han hadde høyrt av Runolv i Dal. Flose mælte til Kjetil frå Mork: «Deg spør eg um dette: Kor hardsøkne er de meint å vera i dette målemnet, du og dei andre Sigfussønerne?» Kjetil mælte: «Eg såg helst at det vart semja med os; men eg hev lova med min eid, ikkje å skiljast ved denne saki, fyrr ho fær ein endskap på ein elder annan måte, og våga livet på det.» Flose mælte: «Ein manndomsam mann er du, og slike er det mun i.» Dei tok til orde båe i senn, Grane Gunnarson og Lambe Sigurdson: «Fred løysa vil me få det til, og mannhemn.» Flose mælte: «Det er ikkje sagt, at me fær både skifta og velja.» Grane mælte: «Det var eg tenkt på, då dei drap Tråin på Markarfljot, og sidan Hoskuld, son hans, at aldri vilde eg gjera heil semja med dei; for eg vilde gjerne vera med, nåar dei vart drepne alle saman.» Flose mælte: «Du hev sete so nære ved, at du kunde hava hemnt dette, hadde det vore evle og manndom i deg til det. Eg tykkjer både du og mange andre no bed um det som de vilde gjeva mykje til, nåar lenger lid, at de ikkje hadde kome frami. Det ser eg vel, at um det skulde ganga os etter vilje, at me fær drepa Njål elder sønerne hans, so er det so gjæve og storætta menner, at det vert eit ettermål so drjugt, at me lyt ganga for mang ein mans kne og beda um studnad, fyrr me fær semja og kjem ut or denne vanden. Det kan de og lita på, at mange vert utarma, som fyrr var ved magt, men sume fær lata både godset og livet. «

Mord Valgardson reid til møtes med Flose og sa han vilde fylgja honom til tings med alle mennerne sine. Flose tok vel imot det, og tala på at han skulde gifta Rannveig, dotter si, med Starkad på Stavafell, brorson hans Flose. Flose gjorde detta for di han meinte, at han då betre kunde halda Mord og folkemagti hans i truskap med seg. Mord gav gode voner, men skaut det under Gissur Kvite, og sa at dei kunde talast ved um det på tinget. Mord var gift med Torkatla, dotter hans Gissur Kvite. Mord og Flose reid saman til tings og talast ved kvar dag.

118.

Njål mælte til Skarphedin: «Kva hev de tenkt dykk til no, de brørne og Kåre?» Skarphedin mælte: «Me er ikkje av dei som brukar å sova på det, nåar me skal gjera noko. Men for å segja deg det, so etlar me å rida åt Tunga fyrst og finna Åsgrim Ellidagrimsson, og frå der til tings. Men korleis hev no du far tenkt det med di ferd?» Njål svarar: «Eg vil rida til tings; for det sømer meg best å ikkje skiljast ved dykkar mål, so lenge eg er i live. Eg ventar meg, at mange der legg inn eit godt ord for meg, so de kan hava gagn av meg, og ikkje skade.a Torhall Åsgrimson, systerson hans Njål, var der. Njålssønerne log åt honom for ei brunrenda kufta han gjekk med, og spurde kor lenge han etla seg til å hava den. Torhall svara: «Den skal eg hava kasta, nåar eg reiser ettermål etter fosterfar min.» Njål mælte: «Du kjem til å gjera det best, nåar det gjeld mest um.»

Dei bur seg no alle heimanfrå, og var innpå tretti mann, då dei reid til Tjorså. Der kom dei etter, frenderne hans Njål, Torleiv Kråk og Torgrim hin mikle; dei var sønerne hans Holta-Tore, og baud seg til å fylgja Njålssønerne med lidet sit. Og det tok dei imot. Dei reid so alle saman yver Tjorsåi, og til dei kom på Laksåbakken, og hamnar hestarne der. Der kom Hjalte Skjeggjeson attåt. Han og Njål talast lenge ved i still. Hjalte mælte til dei: «Det vil eg støtt syna, at eg ikkje gøymer noko unda; Njål hev bede meg um lidveitsla; eg hev gjenge inn på det og lova honom lidsinne. Han hev longe lønt meg det, og mange andre, med dei gode råderne sine.» Hjalte fortel Njål alt um ferdi hans Flose. Dei sende Torhall med fyrebod til Tunga, til å segja Åsgrim at dei etla seg dit til kvelds. Åsgrim fekk gjort alt ferdugt, og stod ute, då Njål reid inn på tunet. Njål var i blå kappa, tovhatt på hovudet og breiøks i handi. Åsgrim tok Njål av hesten og bar honom inn og sette honom i hogsætet. Sidan gjekk dei inn alle Njålssønerne og Kåre. Åsgrim gjekk ut att. Hjalte vilde rida lenger – han totte det vart for mange der – men Åsgrim tok i taumarne og sa at han fekk ikkje rida derifrå att, og let taka av hestom deira og fylgde Hjalte inn og sette honom ved sida hans Njål. Men Torleiv og Torgrim og mennerne deira sat på den andre benken. Åsgrim sette seg på ein stol framfor Njål og spurde: «Korleis ber det deg i hug um målemnet vårt?» Njål svarar: «Helder tungt; for eg tenkjer det er ikkje gjævemenn som eig lut i dette. Men eg vil beda deg, ven, at du sender bod etter alle tingmennerne dine og rid til tings med meg.» – «Det hev eg alt etla meg til,» seier Åsgrim, «og det skal eg attåt lova deg, at eg skal ikkje skilja lag med dykk, so lenge eg fær nokon mann med meg.» Men alle som inne var, takka honom og sa at slikt var manneleg mælt. Der vart dei då um natti. Men dagen etter kom .det der heile styrkjen hans Åsgrim. Sidan reid dei alle i fylgje, til dei kom upp på tinget. Buderne deira var tjelda fyrr.

119.

Flose og var komen på tinget og hadde heile budi si fullskipa med folk. Runolv tok inn i Dalverjabudi, og Mord i Rangæingabudi. Lengst austanfrå var Hall frå Sida komen, men so godt som ingen fleire frå den kanten. Han hadde likevel stort fylgje frå si bygd, og gav seg straks med Flose. Han bad honom gjera fred og semja; for Hall var ein klok mann og godvis. Flose tok alt vel, men svara då ikkje vidare på det. Hall spurde, kven som hadde lova honom lidsinne. Flose nemnde Mord Valgardson, og sa han hadde bede um dotter hans for Starkad frenden sin. Hall sa, at ho var nok eit godt gifte, men at det stod berre Ult av å hava med Mord å eigast, «og det fær du nok røyna, fyrr dette tinget er slut.» Etter det vart det ikkje meir med samrøa deira.

Det var ein dag at Njål og Åsgrim talast ved lenge i still. Då stod Åsgrim upp og tala åt Njålssønerne: «Me fær gå og leita os vener, so ikkje me skal verta nedåtlagde med ovrevle; for i dette målemnet kjem det til å verta hard pågang.» Åsgrim gjekk ut, og næst honom Helge Njålsson, so Kåre Solmundson, so Grim Njålsson, so Skarphedin, so Torgrim hin mikle, so Torleiv Kråk. Dei gjekk til budi hans Gissur Kvite, og gjekk inn i budi. Gissur stod upp i mote dei og bad dei sitja ned og drikka. Åsgrim svara: «Me hev anna erend, og det skal me ikkje fara løynt med. – Kva lidveitsla kan eg venta meg av deg, frende?» Gissur svarar: «Det ventar visst ho Jorunn, syster mi, at eg ikkje dreg meg unda å hjelpa deg. So skal det og vera, no og oftare, at eitt skal ganga yver os båe.» Åsgrim takka honom, og gjekk so ut att. Då spurde Skarphedin: «Kvart skal me no ganga?» Åsgrim svarar: «Til Ølvusingabudi. « Sidan gjekk dei dit. Åsgrim spurde, um Skafte Toroddson var i budi. Det vart sagt honom, at han var der. Dei gjekk då inn i budi. Skafte sat på pallen og fagna Åsgrim. Åsgrim takka. Skafte bad honom sitja nedpå; men Åsgrim sa han hadde stutte stunder å dveljast, «men det er deg eg hadde erend åt.» – «Lat høyra det,» seier Skafte. «Eg vil beda deg um hjelp åt meg og mågom mine,» seier Åsgrim. «Det hev eg tenkt,» seier Skafte, «at ho skulde ikkje koma innanstokks hjå meg, denne ugreia dykkar.

Åsgrim svarar: «Ille er slikt mælt, å vera folk sist til hjelp, nåar det røyner mest.» – «Kven er han, denna mannen,» seier Skafte, «som det gjeng fire mann fyre; storvaksen, bleikdæmd, usælsleg, hardskjøven og trolsleg?» Han svarar: «Skarphedin heiter eg, og du hev jamnan set meg på tinget. Men eg er visare en du, med di at eg treng ikkje å spyrja deg, kva du heiter; du heiter Skafte Toroddson. Men det var ei tid du kalla deg Busta-Koll. Det var då du hadde drepe Kjetil frå Elda. Då gjorde du deg snau i kollen og smurde deg i hovudet med tjøra. So leigde du trælar til å rispa upp ei torvremsa, som du kraup under um natti. Sidan fór du åt Torolv Loftsson på Øyrom, og han tok imot deg og bar deg um bord i mjølsekkjerne sine.» Åsgrim og dei gjekk att. Skarphedin sa: «Kvart skal me no ganga ?» – «Åt budi hans Snorre Gode,» seier Åsgrim. Og so gjekk dei dit. Det var ein mann utanfor budi, og dei spurde honom, um Snorre var inne. Mannen sa at han var der. Åsgrim og dei andre gjekk inn i budi. Snorre sat på pallen. Åsgrim gjekk fram for honom og helsa honom sømleg. Snorre tok mot helsingi blidslegt og bad honom sitja. Åsgrim sa seg eiga stutt stund til å dveljast; «men det er deg eg hev erend åt.» Snorre bad honom segja det. Åsgrim mælte: «Eg hadde vilja at du gjekk med meg i retten og veitte meg lidsinne; for du er klok og ein stor framkvæmdarmann.» – «Tungt gjeng det os med våre søksmål no,» seier Snorre; «det er mange som legg seg sterkt fram imot os, og difor er me traude til å fåast med folks vandemål i andre fjorungar.» – «Det er ikkje å undrast på det,» seier Åsgrim; «du er os helder ikkje noko skuldig.» – «Eg veit at du er ein manndomsmann,» seier Snorre, «og difor vil eg lova deg, korkje å vera imot deg elder hjelpa dine uvener.» Åsgrim takka honom. Snorre mælte: «Kven er denna som det gjeng fire fyre? denna bleike skarpleitte mannen, som kaldflin og ber øksi so høgt på oksli ?» – «Hedin heiter eg,» seier han, «men sume kallar meg Skarphedin med fullt namn; – hell var det meire du vilde tala med meg um?» Snorre mælte: «Berre det, at du ser meg ut til å vera ein hardstælt og stortøk mann, men eg gjet på, at ho no er troti, di meste gjæva, og at du ikkje hev lenge ulevt.» – «Vel er det,» seier Skarp hedin, «med di at den skuldi hev me alle å svara. Men med alt det er det større naudsyn for deg å hemna far din en å spå meg slike spådomar.» – «Mange hev sagt det same fyrr,» seier Snorre, «og ikkje skal eg vreidast for slikt.» Sidan gjekk dei ut, og fekk ingi lidveitsla der.

Frå der fór dei åt Skagfirdingabudi. Den budi åtte Havr hin rike. Åsgrim og fylgjet hans gjekk inn i budi. Havr sat midt inne i budi og tala med ein mann. Åsgrim gjekk burtåt og helsa på honom. Havr tok vel imot honom og bad honom sitja. Åsgrim mælte: «Eg vil beda deg hjelpa meg og mågarne mine.» Havr svara stutt, at han ikkje vilde taka uppunder med vandemåli deira; «men eg vil likevel spyrja, kven det er, denna bleike, med fire mann fyre seg, og so illtokkjeleg som han var komen gangande utor sjø hamrom.» Skarphedin mælte: «Kjær deg aldri um det, du mjolken, kven eg er – for eg torer nok ganga fram der du sit fyre, og måteleg rædd skulde eg vera, der eg hadde slike sveinar i vegen for meg. Du skulde helder leita upp att Svanlaug, syster di, som Øydis Jarnsakse og Stedja-Koll drog av med frå garden din, med du sat og ikkje torde røyva deg.» Åsgrim mælte: «Lat os ganga ut att; her er det ikkje von um nokor lidveitsla.»

Sidan gjekk dei åt Modruvellingabudi, og spurde um Gudmund hin rike var der i budi. Det vart sagt dei, at han var der. Dei gjekk då inn i budi. Det var høgsæte midt i budi, og der sat Gudmund hin rike. Åsgrim gjekk framåt honom og helsa honom. Gudmund tok vel imot honom og bad honom sitja. Åsgrim mælte: «Eg vil ikkje sitja. Men eg vil beda deg um lidsinne; for du er hardsøkjen og ein stor hovding.» Gudmund mælte: «Ikkje skal eg vera imot deg; men um eg vert huga til å gjeva deg hjelp, so kan me talast ved um det sidan.» – Han svara vel på alt, og Åsgrim takka honom for ordi hans. Gudmund mælte: «Det er ein mann i fylgjet dit, som eg hev havt augo på eit bil, og som synest meg ulik flestalle dei menner eg hev set.» – «Kven er detr» seier Åsgrim. «Fire mann gjeng fyre honom,» seier Gudmund, «han er brun i håret, bleikleitt, stor på vokster, og so ferm og ram til mansverk, synest meg, at helder vilde eg hans fylgje hava en tie andre. Men han ser ikkje ut til å hava lukka med seg.» Skarphedin mælte: «Eg skynar at det er meg du meiner på. Ho er ikkje sama vegen fari, uheppa vår. Eg fær åmæle for dråpet på Hoskuld Kvitanesgode – som ventande kan vera. Men um deg gjorde dei illmæle Torkjell Håk og Tore Helgeson, og av det hev du havt stort huggræe.» Dei gjekk ut. Skarphedin mælte då: «Kvart skal me no ganga?» – «Åt Ljosvetningabudi,» seier Åsgrim. Den budi hadde Torkjell Håk tjelda. Han var son hans Torgeir Gode. Mor hans var ætta frå Kjetil Høing, son hans Hallbjørn Halvtroll. Torkjell Håk hadde vore ute og kome seg upp i andre land. Han hadde drepe ein illgjerdsmann aust på Jamtelandsskogen. Sidan for han aust til Svitjod og gav seg i lag med Sorkve Karl, og dei herja i austerveg. So var det austanfor Balagardssida, at Torkjell skulde finna vatn åt dei ein kveld. Då møtte han eit finngalkn og slost ved det vel og lenge. Men enden vart den, at han drap finngalknet. Frå der fór han aust i Adalsysla. Der var han i kast med ein flogdrake. Sidan fór han attende til Svitjod, frå der til Norig, og sidan ut til Island, og han fekk utskore dessa storverki yver loksengi si og på ein stol framanfor høgsætet sit. Han og brørne hans tokst ved Gudmund hin rike på Ljosvetningatinget, og Ljosvetningarne vann. Sidan gjorde Torkjell Håk og Tore Helgeson slengjeord um Gudmund. Torkjell sa so, at det fanst ikkje den mann på Island som han kviddest for å ganga til einvig med elder veik for. Av di vart han kalla Torkjell Håk, at han vyrde aldri, korkje med ord elder verk, kven han so hadde med å gjera.

120.

Åsgrim og fylgjet hans gjekk til budi hans Torkjell Håk. Åsgrim mælte då til felagarne sine: «Denne budi eig Torkjell Håk, ei stor kjempa, og det vøre mykje um å gjera, um me fekk honom med os. Her fær me agta os vel i alt me seier og gjer, for han er einlynd og illtolug. Eg vil no beda deg, Skarphedin, at du ikkje gjev deg um samrøa vår.» Skarphedin kaldflein. Han var soleis klædd, at han var i blå kjole og blårenda brok og høge svarte sko på føterne. Han hadde sylvbelte um seg, og i handi den øksi som han hadde drepe Tråin Sigfusson med, og som han kalla Rimmugygi, eit kort skjold, og eit silkebånd um hovudet og håret greitt attum øyra. Han var hermanlegast av alle menner, so dei kjende honom av di alle, um dei aldri hadde set honom fyrr. Han gjekk der han fyrr hadde gjenge; korkje lenger fram elder lenger att. Dei gjekk heilt inn i budi. Torkjell sat midt på pallen, og mennerne hans på båe leier åt honom. Åsgrim helsa, og Torkjell tok det vel. Åsgrim mælte til honom: «Til det er me hitkomne å beda deg um lid veitsla, til me skal ganga i retten.» Torkjell mælte: «Korleis kan de trenga mi lidveitsla, nåar de gjekk til Gudmund fyrst? Han hev vel lova dykk hjelpi si?» – «Me fekk ikkje hans lidsinne,» seier Åsgrim. Torkjell mælte: «Då tykte nok Gudmund at målemnet er uvensælt. Og so er det; for det er det verste verk som hev vore øvt. Og eg veit kva som hev drive deg til å koma hit. Du meiner, at eg skulde vera uvandare av meg en Gudmund til å få med på ei rang sak.» Åsgrim tagde då, og totte det såg tungsamt ut. Torkjell mælte: «Kven er han, denna store fælslege mannen, som det gjeng fire fyre, nåbleik og skarpleitt, usælsleg og illmansleg?» Skarphedin mælte: «Eg heiter Skarphedin, og du hev ikkje noko velja ut hædingsord åt meg for, saklaus mann. Det hev aldri hendt meg, at eg hev kuva far min og slegjest med honom, soleis som du hev gjort med din far. Det er og lite du hev ride til tings og starva med deildemål. Du er betre hendt til å stella på sætri di uppmed Øksaråi, der det ikkje er so mange som ser deg. Og so skulde du stanga ut or tonnom dine rasstarmen av merri du åt, fyrr du reid til tings; – saugjætaren din såg det, og han undra seg på at du kunde gjera slik ufysa.» Då spratt Torkjell upp i fullt sinne og treiv stuttsverdet sit og mælte: «Dette sakset tok eg i Svitjod av ei stor kjempa eg drap der, og sidan hev eg og feilt mange menner med det. Kjem eg berre nær deg, skal eg renna det igjenom deg; det skai du få for fulordi dine. Skarphedin stod med reidd øks, kakl flein og mælte: «Denne øksi hadde eg i handom, då eg sprang tolv alner yver Markarfljot og fellde Tråin Sigfusson. Dei stod åtte saman der, men ingen fekk tak på meg. Aldri enno hev eg lyft våpn mot mann, so at ikkje det åt hev kome.» Dermed skauv han or vegen brørne sine og Kåre mågen sin, og steig framåt Torkjell. Skarphedin mælte då: «Gjer no eitt av tvo, Torkjell Håk: anten slirar du sakset og set deg ned, eldaug so køyrer eg øksi i hovudet på deg og kløyver deg ned i herdarne.» Torkjell slira sakset og sette seg straks. Men slikt hende honom korkje fyrr elder sidan.

Åsgrim og dei gjekk då ut. Skarphedin mælte: «Kvart skal me no ganga?» Åsgrim svara: «Heim åt budi vår.» – «Me fær bidjarleii attende då,» seier Skarphedin. Åsgrim snudde seg åt honom og sa: «Du hev mange stader vore helder ordkvass; men det du gav Torkjell, tykte eg for vel.» Dei gjekk då heim åt budi og fortalde Njål alt, soleis som det var gjenge. Njål mælte: «Det fær no gå den veg som lagnaden vil.»

Gudmund hin rike fekk spurt, korleis det var gjenge med Skarphedin og Torkjell, og han sa då: «De kjenner alle til, korleis det hev gjenge med meg og Ljosvetningarne; men aldri hev eg fenge slik skam og svivyrding av dei som no Torkjell av Skarphedin, og er detta overlag vel vorte.» So mælte Gudmund til Einar Tverræing, bror sin: «Du skal fara med alt lidet mit og ganga med Njålssønerne, nåar fjorungsretten vert sett. Men treng dei hjelp ein annan sumar, so skal eg sjølv vera med og gjeva dei lidveitsla.» Einar sa ja til dette, og sende ord åt Åsgrim um det. Åsgrim mælte: «Ulik er Gudmund flestalle menner i hovdingskap.» Åsgrim fortalde Njål det sidan.

121.

Dagen etter var dei saman, Åsgrim og Gissur Kvite, Hjalte Skjeggjeson og Einar Tverræing. Der var då og Mord Valgardson. Han hadde då fenge saki frå seg og i henderne på Sigfussønerne. Då mælte Åsgrim: «Dykk fortel eg det åt fyrst, Gissur Kvite, Hjalte og Einar, korleis saki stend. De kjenner då til, at Mord hev vore med ved dråpet på Hoskuld og gjeve honom det såret som ingen vart nemnd åt. Det synest meg då, som det målemnet må vera spilt etter loven.» – «Då vil me bera det fram straks,» seier Hjalte. Torhall Åsgrimson mælte: «Det vilde vera urådande anna en å halda dette løynt, til des retten er sett.» – «Kva skil det?» seier Hjalte. Torhall svarar: «Fær dei vita det no, at målemnet er rangt tilbutt, so kan dei berga saki med di, at dei sender ein mann heim frå tinget no straks og læt honom stemna på nytt lag og nemna vitne til å møta på tinget, og då er søksmålet rett.» – «Ein vitsam mann er du, Torhall» seier dei, «og etter dit råd skal det gjerast.» Etter dessa gjekk kvar til si bud. Sigfussønerne lyste saki på Logberget og spurde etter tingfeste og heimstad. Men fredagskvelden skulde fjorungsretten setjast og søksmålet taka til, og det er stilt tinget til då. Det var mange menner som talde til å gjera semja; men Flose var tverr, og dei andre tala endå meir imot, so det tyktest vera litor von. So kjem tidi då domsnemnderne skulde fara ut til Logberget fredagskvelden. Heile tinglyden gjekk framåt. Flose og fylgjet hans stod sunnanfor Rangæingaretten. Saman med honom var Hall frå Sida og Runolv frå Dal, son hans Ulv Ørgode, og dei andre som hadde lova Flose lidveitsla. Men nordantil Rangæingaretten stod dei Åsgrim Ellidagrimsson og Gissur Kvite og Hjalte Skjeggjeson og Einar Tverræing. Men Njålssønerne var heime ved budi, og Kåre og Torleiv Kråk og Torgrim hin mikle. Dei sat med våpnom alle, og det var ein flokk som ikkje var pålaupande. Njål hadde bede domarane ganga i retten. Sigfussønerne søkjer no målet. Dei nemnde seg vitne og baud Njålssønerne å lya på eiden. So gjorde dei eid. So sa dei fram saki. So let dei bera lysingsvitne. So baud dei nemndsmennerne til sætes. So baud dei til rudning i nemndi. Då stod han upp, Torhall Åsgrimson, nemnde seg vitne og forbaud nemndsmennerne å bera fram vitnemåli, for di at den hadde lyst saki som sjølv var saka og utlæg etter loven. «Kven meiner du med dette?» spør Flose. Torhall svarar: «Mord Valgardson var med Njålssønerne, då Hoskuld vart drepen, og gav honom det såret som ingen vart nemnd åt den gongen det vart teke vitne på såri. De kan ikkje mæla imot, at søksmålet er spilt.»

122.

Njål stod då upp og mælte: «Det bed eg dykk um, Hall frå Sida og Flose og alle Sigfussønerne, og alle våre menner, at de ikkje gjeng burt, men høyrer på ordi mine.» Dei gjorde so. Han mælte då: «So synest det meg, at dette søksmålet no er uført; – og det var å venta; for av låk rot er det runne. Det vil eg de skal vita, at eg elska Hoskuld meir en mine eigne søner. Og då eg spurde han var drepen, då tyktest meg sløkt søtaste ljoset for augo mine, og helder hadde eg vilja mist alle sønerne mine, og han hadde levt. Og no bed eg deg Hall frå Sida og Runolv or Dal, Gissur Kvite og Einar Tverræing og Havr hin spake, at eg fær gjort semja åt sønerne mine for dette dråpet. Og eg vil at dei skal døma imillom som er falligast til det.» Både Gissur og Einar og Havr tala lenge kvar seg og bad Flose semja seg, og baud honom venskapen sin imot. Flose svara vel til alt, men han lova ikkje noko. Hall frå Sida mælte då til Flose: «Vil du gjera etter ordom dine og høyra ei bøn eg bed deg? – den du lova meg den gongen eg hjelpte ut or landet Torgrim, son hans Diger-Kjetil, frenden din, då han hadde drepe Halle hin raude.» Flose mælte: «Eg vil lyda deg, måg, for eg veit du bed meg ikkje um anna en som kan gjera sømdi mi større enfyrr.» Hall mælte: «Då vil eg det, at du gjer semja straks og læt gode menner døma imillom; då vinn du deg venskap med dei beste menner.» Flose mælte: «Det vil eg kunngjera dykk, at eg vil lyda ordom hans Hall, mågen min, og andre gode menner, og lata seks menner frå kvar sida – lovleg nemnde – skilja i saki. Eg tykkjer det er ikkje meir en rett å unna Njål detta.» Njål takka Flose og dei alle; det gjorde og dei andre som var der, og sa at Flose gjorde som ein fagnamann. Flose mælte: «No vil eg nemna mine skilsmenner. Fyrst nemner eg Hall frå Sida, mågen min, so Øssur frå Breiå, Surt Åsbjørnson frå Kyrkjebø, Modolv Kjetilson» – han budde på Åsom – «Havr hin spake og Runolv or Dal. Og det vil vera einmælt, at desse er dei falligaste til det av alle mennom mine.» Han bad no Njål å nemna sine skilsmenner. Njål stod då upp og mælte: «Til det nemner eg fyrst Åsgrim Ellidagrimsson, so Hjalte Skjeggjeson, Gissur Kvite og Einar Tverræing, Snorre Gode og Gudmund hin rike. Sidan tok dei kvarandre i hand, Njål og Flose og Sigfussønerne, og Njål handfeste for alle sønerne sine og Kåre, at tolv menner skulde døma. Og det er å segja, at heile tinglyden gjordest fegen ved dette. Det vart sendt menner etter Snorre og Gudmund; for dei var i budom sine. So vart det sagt frå, at domsmennerne skulde sitja i logretten, men alle dei andre ganga burt.

123.

Snorre Gode mælte då: «No er me her tolv domsmenner som desse målemni er lagde i henderne åt. Og no vil eg beda dykk som her er, at ingen legg vandskar i vegen, so det ikkje kjem til semja millom dei.» Gudmund mælte: «Vil de lysa nokon or heradet elder or landet?» – «Ikkje noko av det,» seier Snorre, «for di at det hev ofte ikkje vorte halde, og hev drege dråp og usemja etter seg. Men eg vil det skal setjast so store bøter, at ingen mann hev dyrare vore her i landet en Hoskuld.» Ordi hans vart vel fagna. Sidan samrådde dei um det; men dei vart ikkje samde um, kven som fyrst skulde setja fram, kor stor boti skulde vera. Det vart til det, at dei skulde draga luter um det, og det fall på Snorre å segja frå fyrst. Snorre mælte: «Ikkje skal eg eva meg lenge um med det. Eg skal segja dykk mi meining: Eg vil at Hoskuld bøtest med tri mannabøter; det er seks hundrad i sylv. No fær de gjera ved, um det er for mykje elder for litei.» Dei svara, at dei hadde ikkje noko å gjera ved det. «Det skal og fylgja med,» sa han, «at alt godset skal leggjast ut her på tinget.» Då mælte Gissur Kvite: «Dette tykkjest meg snautt nok læt seg gjera; for dei hev då for lite med seg her til å kunna greia for seg.» Gudmund hin rike mælte: «Eg veit kva Snorre vil. Det vil han, at alle skilsmennerne legg attåt, etter som kvar er raust til, so kjem mange etter og gjer det sama.» Hall frå Sida takka honom, og sa at han gjerne vilde leggja so mykje som den som gav mest. Og dette gjekk alle skilsmennerne med på. Etter det gjekk dei ut or logretten, og gjorde av seg imillom, at Hall skulde målbera avgjerdi på Logberget.

So vart det saman ringt, og alt folket gjekk åt Logberget. Hall frå Sida stod upp og mælte: «I dette målemnet, som me hev gjort av, hev me vorte vel samde, og me hev sett boti til seks hundrad i sylv. Me skilsmennerne vil leggja til det halve, og alt skal greiast ut her på tinget. Men det er mi bøn åt alle som her er, at de legg ein lut kvar, for Guds skuld.» Det svara alle vel på. Hall lyste då vitne på semja, so ingen skulde brjota den. Njål takka dei for avgjerdi. Skarphedin stod der; han tagde og kaldflein. Folk gjekk, frå Logberget åt buderne sine. Men domsmennerne bar saman på kyrkjegarden der alt det godset dei hadde lova å leggja til. Njålssønerne og Kåre la fram alt det godset dei hadde, og det var eit hundrad i sylv. Njål tok det godset han hadde, og det var det andre hundrad. So vart alt det godset bore fram i logretten. Og folket skaut til so mykje, at ikkje ein pening vanta. Njål tok då ei silkjekåpa og eit par styvlar og la ovanpå haugen. Sidan sa Hall til Njål, at han skulde ganga etter sønerne sine, «men eg skal ganga etter Flose, og gjeve so einannan fred og trygd.»

Njål gjekk då heim åt budi si og sa til sønerne sine: «No er målemnet vårt kome i godt gjenge. Me er samde, og alt godset er til veges havt. No skal me frå båe leier ganga saman og gjeva einannan fred og trygd. Og no v:l eg beda dykk, sønerne mine, at de ikkje gjer noko som skjeplar. Skarphedin strauk seg yver panna og kaidflein. Dei gjekk so alle til logretten. Hall gjekk til møtes med Flose og mælte: «Gakk no i logretten; for no er alt godset utgreitt og lagt saman på eitt stelle.» Flose bad Sigfussønerne ganga med seg. Dei gjekk då ut alle. Dei kom austanfrå til logretten; Njål og sønerne hans kom vestanfrå. Skarphedin steig upp på midpallen og stod der. Flose gjekk inn i logretten, for å sjå på godset, og mælte: «Detta godset er både mykje og godt og vel frå handom greitt, som von var.» So tok han upp kåpa, og spurde kven som hadde gjeve den. Men det var ingen som svara honom. Endå ein gong sveivde han kåpa i lufti, og spurde kven som hadde gjeve henne, og log åt. ingen svara honom. Flose mælte då: «Korleis er det? Veit ingen av dykk, kven som hev ått denne bunaden, elder torer de ikkje segja meg det?» Skarphedin mælte: «Kven meiner du hev gjeve henne?» Flose mælte: «Um du vil vita det, so skal eg segja deg kva eg meiner; eg tenkjer det er far din, den skjegglause kallen, som hev gjeve henne. Nåar folk ser honom, so er det mange som ikkje veit, anten han er kvinnfolk elder karmann.» Skarphedin mælte: «Slikt er ille mælt, å neisa ein so gamal mann; det hev enno ingen dugande mann gjort. Det kan og alle vita, at han er karmann; for han hev havt søner med kona si. Det hev fåe av våre frender vorte liggjande ubøtte ved garden vår, som me ikkje hev hemnt.» Skarphedin nykte no kåpa åt seg og kasta burt åt Flose ei blå brok, og sa at den kunde han helder trenga. Flose mælte: «Kvi skulde eg helder trenga den?» Skarphedin svara: «Jau for di – um du er brur åt Svinafellguden, som dei seier, og han gjer deg til kona niande kvar natt.» Flose spente til sylvhaugen, og sa at ikkje ein pening vilde han hava av det, og det skulde verta eitt av tvo: anten skulde Hoskuld vera ubøtt, eldaug skulde dei hemna honom. Flose vilde ingi grid gjeva og ingi taka, og sa til Sigfussønerne: «No gjeng me heim; eitt skal ganga yver os alle.» Dei gjekk heim åt budi. Hall mælte: Det må vera altfor usælslege folk som eig lut i dette.»

Njål og sønerne hans gjekk heim åt budi. Njål mælte: «No kjem det fram, som hugen min lenge hev sagt meg, at tungt mune det falla os, dette målet.» «Det er ikkje so visst,» seier Skarphedin; «for dei kan ikkje søkja os etter lands lov.» – «Då kjem det,» seier Njål, «som gagnar alle verst.» – Dei menner som hadde gjeve gods, tala um at dei fekk taka att det. Gudmund hin rike mælte: «Den skammi vil ikkje eg velja – taka att det eg gjev – korkje her elder annan stad.» – «Vel er detta mælt,» sa dei. Og då var det ingen: som vilde taka sit att. Snorre Gode mælte: «Det er mit råd, at Gissur Kvite og Hjalte Skjeggjeson tek vare på dette godset til eit anna Allting; det berst meg fyre, at det gjeng ikkje lenge, fyrr det vert bruk for det.» Hjalte tok eine helmingen i varveitsla, Gissur den andre. Folk gjekk då heim åt buderne sine.

124.

Flose stemnde alle mennerne sine upp i Allmannagjå og gjekk dit sjølv. Dei kom alle, og det var nitti mann. Flose mælte til Sigfussønerne: «Korleis skal eg taka det med dette målemnet, so det er mest etter dykkar tykkje?» Gunnar Lambeson mælte: «Me er ikkje fullnøgde, fyrr dei er drepne alle Njålssønerne.» Flose mælte: «Det vil eg lova Sigfussønerne, ikkje å skiljast ved dette målemnet, fyrr dei elder me nigjer for den andre. Det vil eg og vita, um det er nokon her som ikkje vil ganga med.» Men alle sa at dei vilde vera med. Flose mælte: «Gange då hitåt meg alle og sver eid, at ingen vil draga seg unda.» Alle gjekk framåt Flose og svor honom eid. Flose mælte: «Det skal me og alle hava handtak på, at kvar den skal lata liv og gods, som gjeng ut or dette målet fyrr det er slut.» Desse hovdingarne var med Flose: Kol, son hans Torstein Breimage, brorson hans Hall frå Sida, Roald Ossurson frå Breiå, Øssur, son hans Ånund Taskabak, Torstein hin fagre Geirleivson, Glum, son hans Hilde hin gamle, Modolv Kjetilson, Tore, son hans Tord Illuge frå Mørtunga, frenderne hans Flose, Kolbein og Egil, Kjetil Sigfusson og brørne hans, Mord, Torkjell og Lambe, Grane Gunnarson, Gunnar Lambeson og Sigurd, bror hans, Ingjald frå Kjelda, og Roar Håmundson.

Flose mælte til Sigfussønerne: «Tak no den til hovding som de tykkjer er best fallen til det; for det vil til, at ein stend for styret.» Kjetil frå Mork svara: «Um valet skal koma under os brørar, so er det snøgt gjort. Då vél me deg. Det er og mangt som peikar i den lei. Du er ein ættstor mann og ein megtug hovding, harddrøg og klok. Og det vilde me då taka upp soleis, at det er for vår skuld du tek på deg saki.» Flose mælte: «Det er vel likast, at eg gjeng med på det som de bed meg um. Og då vil eg og segja frå, korleis me skal gjera. Det er då mit råd, at de rid heim att frå tinget og steller kvar med sit i sumar, so lenge heimeonni stend på. Eg vil og rida heim og vera heime i sumar. Men sundagen, åtte vikor fyre vinternæterne, vil eg lata syngja messa for meg heime og rida vest yver Lomagnupsand. Kvar av os skal hava tvo hestar. Eg vil ikkje auka lidet med fleire en dei som no hev gjenge i eid; for me er so visst mange nok, berre me fær rette gagnet av alle. Eg vil rida sundagen, og natti med. Men andre dagen i vika er eg komen på Trihyrningshalsen fyre midaftan. Då skal de vera komne der alle som eidsvorne er i dette målemnet. Men er det då nokon som ikkje er komen, av dei som hev gjenge med i dette, då gjeld det ikkje mindre en liv, um me må råda.» Kjetil mælte: «Korleis kan det svara saman, at du rid heimantil sundagen og kjem på Trihyrningshalsen andre dagen i vika?» Flose mælte: «Eg rid upp frå Skaftå-tunga og nordanfor Øyafjelljøkulen og ned til Godaland; då vinst eg det nok, når eg rid radt. No vil eg og segja dykk alt, som eg hev tenkt meg det. Nåar me er komne saman der, skal me rida til Bergtorskvål med heile styrkjen og søkja Njålssønerne med eld og jarn, og ikkje ganga frå der, fyrr dei er drepne alle saman. Denne rådgjerdi må de halda løynd; for livet åt os alle ligg ved. Og no tek me hestarne våre og rid heim.» Alle gjekk då åt buderne sine. Sidan let Flose sala hesten sin, og bidde ikkje på fylgje med nokon, men reid heim. Han vilde ikkje råka Hall, mågen sin; for han tyktest vita, at han vilde telja frå alt valdsverk.

Njål og sønerne hans reid heim frå tinget, og var heime um sumaren. Njål spurde Kåre, mågen sin, um han kanskje vilde rida aust til Dyrholmarne, til garden sin. Kåre svara: «Eg vil ikkje det; det skal ganga eitt yver meg og sønerne dine.» Njål takka honom, og sa det var von slikt av honom. Det var jamnan framåt tretti stridsføre karar der med huskarom.

Det var ein gong at Rodny Hoskuldsdotter, mor hans Hoskuld Njålsson, kom til Kjelda. Ingjald, bror hennar, fagna henne vel. Ho svara ikkje på helsingi hans, men bad honom ganga med seg ut, og han so gjorde. Dei gjekk or garden båe saman. Ho treiv honom i handi, og dei sette seg båe. Rodny mælte: «Er det sant, at du hev svore eid, at du vil vera med imot Njål og drepa honom og sønerne hans?» Han svara: «Sant er det.» – «Ovmykje til nidding er du,» seier ho, «der Njål tri gonger hev løyst deg frå skoggang.» – «Det er likevel dit kome no,» seier han, «at livet mit ligg ved, um eg ikkje gjer dette.» – «Det er ikkje sagt,» seier ho; «du kan leva alt med di, og heita ein god mann, um du ikkje svik den du hev mest å takka.» Då tok ho fram or pungen sin ei linhuva, som var flengjut og blodut all igjenom, og mælte: «Denne huva hadde Hoskuld Njålsson, systerson din, på hovudet, då dei drap honom. Eg tykkjer det vilde vera ille gjort av deg å hjelpa dei som stend på den sida.» Ingjald svara: «Det fær verta so, at eg ikkje er med imot Njål, kva det so etter kjem; endå eg veit, at dei kjem til å venda seg mot meg.» Rodny mælte: «No kunde du gjera Njål og sønerne hans ei stor hjelp, um du seier honom all denne rådgjerdi.» – «Det vil eg ikkje gjera,» seier Ingjald; «for då er eg kvar mans nidding, um eg seier um det som dei hev trutt åt meg. Men det er mannleg bragd å skilja seg ved dette målet, der eg veit hemnen viss å venta. Men seg Njål og sønerne hans, at dei er vare um seg heile denne sumaren – for det er gagnråd for dei – og at dei må vera godt manna.» Sidan fór ho åt Bergtorskvål og sa Njål all denne samrøa. Njål takka henne og sa ho hadde gjort vel; «for det hadde vore meir misgjort av honom en av nokon annan, um han hadde vore med imot meg.» Ho fór då heim. Men Njål sa detta åt sønerne sine.

Det var ei kjering på Bergtorskvål som heitte Sæunn. Ho var klok på mangt og framsynt. Men no var ho svært gomol, og Njålssønerne kalla henne gamaløra, av di ho mælte mangt og mykje. Men likevel vart det gjerne so, at det horvde etter. Det var ein dag ho tok seg ein lurk i handi og gjekk uppum husi åt ei arvegrassåta som der stod. Ho dengde og slo såta og ynskte illt yver henne – slikt ulukketing ho var. Skarphedin log, og spurde kva ho skapte seg på såta etter. Kjeringi mælte: «Denne såta vert teki og kveikt eld med, nåar Njål bonde og Bergtora, fosterdotter mi, vert innebrende – ber henne på vatnet elder brenn henne upp, snøggast de kan.» – «Det vil me ikkje gjera,» seier Skarphedin; «for er det so laga, so vert det alltid eitt til eldkveikje, um ho ikkje er.» Kjeringi masa med det heile sumaren, at dei skulde bera inn arvegrassåta; men alltid vart det avdrygt.

125.

På Røykje i Skeide budde Runolv Torsteinson. Hildeglum heitte son hans. Han gjekk ut sundagsnatti tolv vikor fyre vinternæterne. Han høyrde eit stort brak, so han totte det skolv både jordi og himmelen. Han såg vest i, og då tyktest han sjå ein logande ring, og inni ringen ein mann på ein grå hest. Han for fort framyver, og fór hardt. Han hadde ein logande eldbrand i handi, og reid so nær honom, at han kunde sjå honom vel. Mannen var svart som bek. Han song denne visa med sterkt mål:

Eg rid hesten helu-måna,

våtrogg-toppa, illt valdande.

Eld er i endom eitr er i midja.

So er med Floses råd

som njugand kjevle;

so er med Floses råd

som Hjugand kjevle.

Då tyktest det honom, at han skaut branden austetter mot fjelli framanfor seg, og han totte det flaug upp ein varme til motes, so stor at han ikkje kunde sjå fjelli for det. Det synte seg for honom, som mannen reid aust under elden og kom burt der. Han gjekk inn att og la seg, og vart liggjande lenge i uvit, men raknast då or att. Han mintest alt som fyre honom hadde borest, og fortalde far sin det. Men han bad honom segja det til Hjalte Skjeggjeson. Han fór til Hjalte og sa honom det. «Du hev sett gandreid,» seier Hjalte, «og det er jamnan fyre storhendingar.»

126.

Flose laga seg til å fara austan, då det var att tvo månader til vinters, og stemnde åt seg alle dei som hadde lova ut å vera i ferdi. Kvar av dei hadde tvo hestar og gode våpn. Dei kom til Svinafell alle saman og var der um natti. Flose let messa for seg tidleg um sundagsmorgon, og gjekk då til bords. Han sa alle heimekararne sine fyre, kva kvar skulde gjera, med han var burte. So gjekk han åt hestom sine.

Flose og fylgjet hans reid vestetter til Sand. Flose bad dei ikkje rida hardt i fyrstningi; dei vanst nok endå fram, sa han. Han bad alle bia, um nokon trong å heftast. Dei reid vest til Skogakverve, og kom til Kyrkjebø. Flose bad dei alle ganga med til kyrkja til bøn. Mennerne gjorde so. Sidan steig dei på hestarne sine og reid upp på fjellet, og so til Fiskevatni og eit stykke vestanum dei, og stemnde då vestetter yver Sanden, so dei hadde Øyafjelljøkulen på vinstre handi; fór so nedetter til Godaland, og so til Markarfljot, og kom til Trihyrningshalsen ved nonsleite andre dagen i vika og bidde der til midaftans. Alle kom, so nær som Ingjald frå Kjelda. Sigfussønerne lasta honom sterkt for det. Men Flose bad dei ikkje åmæla Ingjald, den tid han ikkje sjølv var der; «men me skal nok løna honom for det seinare.»

127.

No er å segja um på Bergtorskvål, at Grim og Helge fór åt Hole – dei hadde born til fostrings der – og sa då til far sin. at dei kom ikkje heim att um kvelden. Dei var i Hole heile dagen. Det kom nokre fatigkonor der, som sa at dei kom langveges frå. Brørne spurde dei etter tidend. Dei sa dei hadde ikkje nokor tidend å segja, «men lite nytt kan me nok fortelja.» Dei spurde, kva for noko nytt det var, og bad dei ikkje løyna det. Nei det skulde dei ikkje, svara dei. «Me kom ned FIjotslidi, og der såg me alle Sigfussønerne kom ridande fullt væpna; dei stemnde upp på Trihyrningshalsen og var femtan i flokken. Me såg og Grane Gunnarson og Gunnar Lambeson; dei var fem i fylgje og stemnde sama leii. Og det er å kalla for, at alt er på for og flog ikring heradet.»

Helge Njålsson mælte: «Då er visst Flose komen austantil, med alle dei andre komne til mots med honom. Og då skal eg og du vera med der som Skarphedin er.» Grim sa, at so skulde det vera, og dei for heim.

Denne sama eftan sa Bergtora til husfolket sit: «No skal de velja dykk mat i kveld, so kvar fær det han best likar; for di at i kveld er det siste gongen eg ber fram mat åt folket mit.» – «So gale må då ikkje henda,» sa dei som inne var. «So vert det no, kor som er,» seier ho. «Eg kunde segja mykje meir, um eg vilde. Og det kan vera til merke, at Helge og Grim kjem heim att i kveld, fyrr folk er frå bordet gjengne. Og gjeng det etter det, då gjeng det etter med meir, so som eg seier.» Sidan bar ho mat på bordet. Njål mælte: «Undarlegt synest det meg no; eg tykkjest sjå ikring heile stova, og at båe gavlveggjerne er unda, og bordet og maten i blod alt saman.» Alle gav mykje um detta, so nær som Skarphedin. Han bad dei ikkje ihugast elder fara med andre avlætor, so folk fekk den skammi å gjera ord um. «Det krevst meir av os en av andre, at me ber os vel, som det og er å venta.» Grim og Helge kom heim, fyrr bordi var undasette, og folk rygdest sterkt ved det. Njål spurde, kvi dei kom att so brått. Men dei fortalde kva dei hadde frett. Njål bad kvar og ein halda seg vaken og vera var um seg.

128.

No er det å taka åt att der Flose er. Han mælte: «No skal me rida til Bergtorskvål, so me kjem der fyre nattmål.» Dei gjerer so. Det var ein dal i kvålen, og dei reid dit og batt hestarne sine og drygde der til det leid langt på kvelden. Flose mælte: «No skal me ganga framåt garden; me skal ganga tett saman og fara seint, og sjå kva dei tek til råds.» Njål stod ute, og sønerne hans og Kåre og alle heimemennerne, og heldt på stella seg upp utpå helleladet, og var nær tretti mann. Flose stadna og mælte: «No skal me sjå, kva dei tek seg til; for so synest det meg, at vert dei standande ute, so råar me aldri med dei. « – «Då vart det ei vesall ferd,» seier Grane Gunnarson, «skal me ikkje våga å taka på dei.» – «Det er ikkje meiningi anna,» seier Flose; «me skal nok ganga på dei, endå um dei stend ute; men det avnotet fær me bøta med, at det vert mang ein som ikkje kjem til å bera bod um kven som vann.»

Njål mælte til mennerne sine: «Ser de noko til kor mannsterke dei er?» – «Dei hev både mykje folk og harddrøgt,» seier Skarphedin; «men no stadnar dei, av di dei etlar det kan verta hardt nok å vinna med os.» «Det er det nok ikkje,» seier Njål; «eg vil at me skal ganga inn. Dei var ille ute, dei som søkte åt Gunnar på Lidarende, og han var åleine mot. Husi her er sterke, som dei der var, og dei kan ikkje få noko gjort.» – «Det er ikkje liknande i hop det og dette,» seier Skarphedin. «Dei som tok på Gunnar i hans hus var so gjæve hovdingar, at helder vilde dei venda att en brenna honom inne. Men desse sparer ikkje å søkja os med eld, straks dei ikkje kjem nokon veg på annan måte; av di dei vil gjera alt dei kan til å få bugt med os. Dei meiner vel – som ikkje er uliklegt helder – at det vert deira bane, um me kjem unda. Helder ikkje er eg huga på å lata meg røykja inne som ein melrakke i hiet.» Njål mælte: «No er det att som so ofte, at de vil læra meg råd, sønerne mine, og ikkje vyrer meg. De gjorde ikkje so, den tid de var yngre, og då gjekk alt betre for dykk.» Helge mælte: «Lat os gjera som far vår vil; det batar os best.» – «Ikkje veit eg det visst,» seier Skarphedin, «di at no er han feig. Men det kan eg alltid gjera far min til viljes, å brenna inne med honom; for eg ræddest ikkje dauden min.» Han mælte då til Kåre: «Lat os fylgjast vel, måg, so ikkje den eine skilst ved den andre.» – «Det hev eg etla meg til,» seier Kåre; «men umanna er tillagt, fær det hava sin gang; det er ikkje noko med det å gjera.» – «Hemnos,du!» seier Skarphedin; «men me skal hemna deg, um me vert levande etter.» Kåre sa at so skulde det vera. So gjekk dei inn alle og stelte seg i døri. Flose mælte: «No er dei feige, med di dei gjekk inn. No skal me skunda os heim åt huset og skipa os som tjukkast framanfor døri, og gjæta vel etter at ingen kjem unda, korkje Njålssønerne elder Kåre; for det er vår bane.»

Dei kom då framåt garden og skipa seg umkverves husi, um det skulde vera nokor løyndør der. Flose med sine menner gjekk åt framsida av huset. Roald Ossurson ljop åt der Skarphedin stod og stakk til honom. Skarphedin hogg spjotet av skaftet for honom, flaug innpå og hogg til honom. Øksi tok ned i skjoldet og klemde det inn på Roald; men framhyrna tok i andlitet på honom, og han fell att å bak og var daud straks. «Det glatt ikkje mykje den gongen helder for deg,» sa Kåre; «du er den frægaste av os.» – «Ikkje veit eg det visst,» seier Skarphedin, og drog på lippa under skjegget og kaldflein. Kåre, Grim og Helge sette i vegen mange spjot og såra mange. Men Flose og dei andre fekk ingenting gjort. Flose mælte: «Me hev fenge stor skade på folket vårt. Mange er såra, og den er drepen som me sist vilde valt til det. No hev me set, at me ikkje nåar dei med våpn. Mange er no ikkje so stride til å gå på som dei lét, av dei som eggja mest. Detta mæler eg mest åt Grane Gunnarson og Gunnar Lambeson, som lest vera mest bråfuse. Me fær no taka ei onnor råd. Det er no tvo koster å velja imillom, og ikkje kvårgjen god. Den eine er å ganga frå att, og det er vår bane. Den andre er å setja eld på og brenna dei inne, og det er å taka på seg eit stort andsvar for Gud, då me er kristne menner sjølve. Men den utvegen fær me likevel taka til.

129.

Dei tok no eld og gjorde upp eit stort bål framanfor døri. Då mælte Skarphedin: «De kveikjer eld no, sveinar; – skal de kanskje til å koka?» Grane Gunnarson mælte: «Det skal me, ja, og du skal ikkje trenga det heitare til å baka deg med.» Skarphedin mælte: «Du løner meg som du er mannen til, at eg hemnde far din, og gjer mest for det som du hev minst med å gjera.» Då bar kvinnorne mysa på varmen og sløkte for dei; sume slo på vatn elder skval. Kol Torsteinson sa til Flose: «Det kjem meg i hug ei råd. Eg hev set det er eit loft i skålen uppå tverrbjelkom. Der skal me bera inn elden og kveikja med arvegrassåta som stend ovanfor husi.: Etter det tok dei såta og sette eld på. Dei som inne var, visste inngen tingav, fyrr heile skålen loga ovantil. Dei gjorde og upp store bål framanfor alle dører. Kvinnfolki tok då til å bera seg ille, dei som inne var. Då sa Njål til dei: «Skikka dykk vel, og gjer ikkje noko ræddelæte; det er eit el, som gjeng snart yver, og då vert det langt til eit anna slikt. Tru og det, at Gud er miskunsam, og han vil ikkje lata os brenna både i denne heimen og den andre.» Med slike fyretolor og andre raustlegare talde han fyre dei. No tok heile huset til å loga. Då gjekk Njål burt åt døri og mælte: «Er Flose so nær ved, at han kan høyra det eg seier?» Flose sa han kunde høyra det. Njål mælte: «Vil du taka nokor semja av sønerne mine, elder gjeva nokon av mennerne løyve til utgonga?» Flose svarar: «Ikkje vil eg taka nokor semja ved sønerne dine; no skal det verta ein ende på det millom os, og ikkje herfrå gjenge, fyrr dei alle er daude. Men kvende og bom og huskarar gjev eg løyve til utgonga.» Njål gjekk då inn og sa til folket: «No fær de ganga ut alle som lov hev, og gakk no ut du Torhalla Åsgrimsdotter, og med deg alle som hev løyve til det.» Torhalla mælte: «Annan vert skilnaden med meg og Helge en eg tenkte ei rid. Men eg skal då eggja far min eg brørne mine til å hemna den mannskaden som her vert gjord.» Njål mælte: «Du fær nok gjort likso vel som du hev lova, slik god kvinna som du er.» Sidan gjekk ho ut, og mange med henne. Astrid frå Djupåbakke mælte til Helge Njålsson: «Gakk med meg ut; eg skal kasta yver deg ei kvinnekåpa og setja på deg hovudduk.» Han drog seg unda fyrst. Men so gjorde han det for bøni deira. Astrid veivde på honom hovudduken, og Torhild, kona hans Skarphedin, la yver honom ei kåpa, og so gjekk han ut imillom dei. Då gjekk dei og ut Torgjerd Njålsdotter og Helga, syster hennar, og mange andre. Men då Helge kom ut, sa Flose: «Det var ei høg kvinna og brei yver herdarne, denna som gjeng der; tak og haldt henne.» Men då Helge høyrde det, kasta han kåpa. Han hadde eit drege sverd under handi på seg, og hogg til ein mann; det råkte i skjoldet og tok sporden av det og foten av mannen. Då kom Flose og hogg til Helge yver halsen, so hovudet gjekk av. Flose gjekk burtåt døri og sa, at Njål og Bergtora skulde koma og tala ved honom. Dei gjorde so. Flose mælte: «Eg vil bjoda deg utgonga, Njål bonde; for du brenn skuldlaust inne.» Njål mælte: «Eg vil ikkje ganga ut; for eg er ein gamal mann og lite før til å hemna sønerne mine – men eg vil ikkje leva med skam.» Flose mælte då til Bergtora: «Gakk du ut, husfrøya; for deg vil eg for ingen mun inne brenna.» Bergtora mælte: «Eg var ung gjevi Njål; og det hev eg lova honom, at eitt skulde ganga yver os båe.» Sidan gjekk dei inn båe tvo. Bergtora mælte: «Kva skal me no til råds taka?» – «Me skal ganga til sengs,» seier Njål, «og leggja os i ro – eg hev lenge vore kvilekjær.» Bergtora sa då til småsveinen Tord Kåreson: «Deg skal dei bera ut; du skal ikkje brenna inne.» – «Det hev du lova meg, mormor,» seier sveinen, «at me aldri skulde skiljast, med eg vilde vera hjå deg. Men eg tykkjer det er mykje betre å døy med deg og Njål en å leva etter.» So bar ho guten åt sengi. Njål sa til husbondskaren sin: «No skal du sjå etter, kvar me legg os, og korleis eg steller um os; for eg etlar meg til ikkje å røra på meg korkje for røyk elder brune. Då kan du nære gjeta på, kvar dei kan finna beini våre.» Det hadde vore slagta ein ukse der um dagen, og hudi låg der. Njål sa til husbondskaren, at han skulde breia yver dei hudi. Og han lova det. Dei signa seg og guten, og gav anden sin i Guds hand, og det var det siste som folk høyrde av dei. Husbondskaren tok hudi og breidde yver dei og gjekk ut sidan. Kjetil frå Mork tok imot honom og kipte honom ut. Han spurde vel etter korleis det var med Njål, værfar sin, og mannen sa alt som det var. Kjetil mælte: «Stor harm er os fyrelaga, at me skulde hava so stor ugjæva saman.»

Skarphedin hadde set, at far hans la seg, og korleis han hadde stelt um seg. Han mælte då: «Far vår gjeng tidleg til sengs no, og det er som von kan vera – han er ein gamal mann.» Skarphedin, Grim og Kåre tok brandarne, jamnskjott som dei datt ned, og skaut dei ut på dei som der var, og soleis gjekk det ei rid. Dei ute skaut spjot inn åt dei, men dei tok dei i veret og sende dei ut att. Flose bad mennerne sine å slutta skjota; «for alt våpnskifte med dei mun falla os tungt, og no kan me bia til des at elden vinn med dei.» Dei gjer no so. Då ruste storstokkarne ned or taket. Skarphedin mælte då: «No må visst han far min vera daud; men eg hev ikkje høyrt til honom, korkje styn elder hoste.» Dei gjekk då burti enden på skålen. Der var tverråsen fallen ned og sterkt brend på midten. Kåre mælte til Skarphedin: «Laup du ut her; eg skal beina til med deg og koma etter straks. Då kan me koma unda båe tvo, nåar me steller det so; for hit legg all røyken seg.» Skarphedin mælte: «Du skal laupa fyre, og eg tett etter i hælarne på deg.» – «lkkje er det råd,» seier Kåre; «for eg kan vel koma ut eit anna stelle, gjeng det ikkje her.» – «Eg vil ikkje det,» seier Skarphedin. «Laup du ut fyre; eg skal straks koma etter.» Kåre mælte: «Det er kvar mans skyldnad å berga livet, med råd er; og skal eg og so gjera. Men no skilst me soleis, at me aldri fær sjå einannan sidan; for løyp eg ut or elden, då skal eg ikkje hava hug til å laupa inn i elden att åt deg, og då kjem me til å fara kvar si lei.» – «Det trøyer meg,» seier Skarphedin, «at um du kjem unda, måg, so hemner du os.» Kåre tok ein logande setustokk i handi og sprang utetter tverråsen. Den slengjer han ut frå taket og ned på dei som stod utanfyre. Dei ljop då unda. Då stod det i ein loge både håret og klædi på Kåre. Han støyper seg ut frå taket og spring med røyken. Då sa ein av dei som stod nærast ved: «Kva – ljop det ikkje ein mann ut frå taket ?» – «Langt ifrå,» var det ein annan som sa; «det var Skarphedin som kasta ein stokkbrand på os.» Og so gruna dei ikkje ved det. Kåre ljop, til han kom åt ein løk, og der kasta han seg nedi og sløkte elden. Frå der flaug han etter røyken, til des han kom til eit grovafar; der kvilde han. Og det er sidan kalla Kåregrovi.

130.

No er det å fortelja um Skarphedin, at han sprang utetter tverrbjelken straks etter Kåre. Men då han kom dit som den var mest brunnen, brast stokken under honom. Skarphedin kom ned att på føterne, og sprang til att andre gongen og rende uppetter veggen. Men då valt brunåsen yver honom, og han rapa innatt. Skarphedin mælte då: «Set hev eg no, korleis det vera vil,» og gjekk frammed sideveggen. Gunnar Lambeson sprang uppå veggen og ser Skarphedin. Han sa: «Græt du no, Skarphedin?» – «Ikkje det helder,» seier Skarphedin, «men det er sant, at det surnar i augo. Men kva – er det som meg synest – lær du?» – «Det er visst,» seier Gunnar, «og det hev eg ikkje gjort att fyrr no, etter då du drap Tråin på Markarfljot.» Skarphedin mælte: «Her skal du då få ei minnegåva um det.» Tok han so ein jaksl or lumma si, som han hadde hogge av Tråin, og kasta til Gunnar og råkte i auga, so det låg utpå kjaken. Gunnar stupte då ned av taket. Skarphedin gjekk åt Grim bror sin. Dei heldt einannan i henderne og trødde elden. Men då dei kom midt fram i skålen, seig Grim daud ned. Skarphedin gjekk åt enden på huset. Då vart det stor brest og brak. Heile taket rausa ned, og Skarphedin vart klemd fast millom det og gavlveggen, so han kunde ikkje røyva seg åt nokor lei.

Flose og dei var ved elden der til etter det var ljost. Då kom det ein mann ridande åt dei. Flose spurde kva han heitte. Han nemnde seg Geirmund, og sa han var frende åt Sigfussønerne. «De hev gjort eit stort åverk her,» seier han. Flose svara: «Folk vil nok kalla dette både åverk og ill verk. Men no er det ikkje noko ved det å gjera.» – «Kor mange mann hev vorte fyre her?» seier Geirmund. Flose svarar: «Her hev kome av dage Njål og Bergtora og alle sønerne deira, Tord Kåreson, Kåre Solmundson og Tord Løysinge. Men me veit ikkje so vel, um det kan vera fleire, som me ikkje hev so god greia på.» Geirmund mælte: «Der sa du daud ein som me hev tala med denne morgoen.» – «Kven er det?» seier Flose. «Me råkte Kåre Solmundson, eg og Bård, grannen min,» seier Geirmund, «og Bård gav honom hesten sin; det var brunne av honom både håret og klædi.» – «Hadde han noko våpn?» seier Flose. «Han hadde sverdet Fjørsvavne,» seier Geirmund. «Eggi var blåna i den eine kanten, og eg og Bård sa, at det hadde nok deigna. Men han svara det, at han skulde herda det i blodet åt Sigfussønerne elder dei andre brennemenner.» Flose sa: «Kva fortalde han um Skarphedin?» Geirmund svara: «Dei var i live både han og Grim, då Kåre skildest ved dei; men han sa han meinte dei var daude no. Flose mælte: Du hev der sagt os ei soga som ikkje byd os setugrid; for di at no er den mannen unda komen, som gjeng næst Gunnar på Lidarende i alle luter. Og det skal de og no hugsa på, Sigfussøner og alle de andre, at her vert reist eit ettermål so stort etter denne brensla, at det kjem til å kosta sume hovudet, og sume gard og grunn. Det grunar meg no og, at ingen av dykk Sigfussønom torer sitja heime på gardom dykkar; og ikkje er det til å undrast på. No vil eg beda dykk aust med meg alle saman og lata eitt ganga yver os alle.» Dei takka honom for tilbodet, og sa dei vilde taka imot det. Då kvad Modolv Kjetilson ei visa, um at Hoskuld var hemnd, og at det levde att berre ein av Njåls hus etter branden. «Me skulde havt noko anna å kyta av,» seier Flose, «en det at Njål er inne brunnen; for det er ingor fremd.» Flose og Glum Hildeson og nokre andre gjekk upp på gavlveggen. Då mælte Glum: «Må tru Skarphedin er daud no?» Men andre sa han måttevera daud longe sidan. Stundom gaus logen upp, stundom slokna han ned att. Då høyrde dei nedunder seg i elden at det vart sunge ei visa.

Grane Gunnarson mælte: «Må tru Skarphedin kvad denna visa levande elder daud?» – «Det vil eg ikkje gjera noko gissingar um,» seier Flose. «Leita vil me no,» seier Grane, «etter Skarphedin og dei andre som hev brunne inne.» – «Det vil me ikkje,» seier Flose; «fåvitug som du laut ein då vera, no då dei samlar mannskap yver heile heradet. Og den same som no hev gode stunder, skulde då verta so rædd, at han ikkje veit kvar han skal laupa av. Mit råd er det, at me rid burt alle, svintast me kan.» Flose gjekk då snyggeleg til hesten sin, og alle hans menner. Flose mælte til Geirmund: «Tru Ingjald frå Kjelda er heime?» Geirmund sa, han trudde han var det. «Den mannen,» seier Flose, «hev brote eid ved os og all trunad.» Han spurde Sigfussønerne: «Kva vil de no velja åt Ingjald» vil de gjeva honom etter, elder skal me no fara åt honom og drepa honom?» Dei svara alle, at dei no vilde fara og drepa honom. Då steig Flose på hesten sin, og alle dei andre, og reid burt. Flose reid fyre og stemnde uppåt Rangåi og uppmed den. Då såg han ein mann kom ridande nedetter på andre sida åt åi. Han kjende honom; det var Ingjald frå Kjelda. Flose ropar åt honom. Ingjald stogga på og snudde innåt åi. Flose mælte til honom: «Du hev brote eiden ved os, og hev forbrote liv og gods. Og no er Sigfussønerne her og vil gjerne drepa deg. Men eg tykkjer du er ille stadd, og eg vil gjeva deg livet, um du vil lata meg få sjølvdom.» Ingjald svarar: «Fyrr skal eg no rida til mots med Kåre en å gjeva deg sjølvdom. Men Sigfussønerne vil eg segja det, at eg er ikkje ræddare dei en dei meg.» – «Bi då,» seier Flose, «nåar du ikkje er rædd; for eg vil senda deg ei sending.» – «Visst skal eg bia,» seier Ingjald. Torstein Kolbeinson, brorson hans Flose, reid frammed honom og hadde eit spjot i handi. Det var den raskaste karen og mest ved av alle som var med Flose. Flose treiv spjotet frå honom og skaut det til Ingjald. Det kom på vinstre sida av honom og gjekk igjenom skjoldet nedanfor handtaket, so skjoldet klovna, men spjotet flaug inni foten ovanfor kneskjeli og alt ned i salfjøli, og vart standande der. Flose mælte til Ingjald: «Vart det so eg råkte deg?» – «Det råkte nok,» sa Ingjald, «men detta kallar eg skeina, og ikkje sår.» Ingjald kipte spjotet or såret og sa til Flose: «Bi no du, um du ikkje er blaud.» Han skaut då spjotet attende yver åi. Flose ser at spjotet stemner beint på honom, og hopar attende med hesten. Spjotet flaug framanfor bringa på Flose og gjekk i miss av honom, men råkte Torstein midt på, so han stupte daud av hesten. Ingjald jagar no på hesten og rid inn i skogen, og dei nådde honom ikkje. Flose mælte til mennerne sine: «No hev me fenge stor mannskade. Me kan og no vita, soleis som detta hev borest til, kva for ei uhæma me hev. Og no er det mit råd, at me rid innpå Trihyrningshalsen. Frå der kan me sjå mannareierne yver heile heradet; for no kjem dei til å stemna saman som mest. Då tek dei den tanken, at me hev ride aust til Fljotslidi frå Trihyrningshalsen, og at me so tek til fjells yver til austheradi, og so rid største flokken den vegen; men sume fer nedrefram til Seljalandsmulen, endå dei meiner det er mindre von der. Men no skal eg maka råd for os. Det er mit råd, at me rid upp i Trihyrningsfjellet og bier der, til des tri soler er lidne av himmelen.» Dei gjer då so, at dei rid upp i fjellet og inn i ein dal, som sidan er kalla Flosedalen. Frå der ser dei no alle ferder av folk ikring i heradet.

131.

No er det å segja frå Kåre, at han fór frå den grovi der han hadde kvilt seg, til des ban møtte Bård. Ordi millom dei fall som Geirmund hadde sagt. Kåre reid frå der til Mord Valgardson og fortalde honom um tilburden. Merd bar seg svært ille for det. Kåre meinte det no var anna for ein kar å gjera en å gråta på dei daude, og bad honom helder samla folk og møta fram med dei ved Holtsvadet. Sidan reid Kåre til Tjorsådal åt Hjalte Skjeggjeson. Som han kjem uppmed Tjorsåi, ser han ein mann kjem ridande kvasst etter seg. Kåre bidde på mannen, og ser at det er Ingjald frå Kjelda. Han ser at han er blodut yver heile låret. Kåre spurde kven som hadde såra honom. Ingjald fortalde det. «Kvar råktest de?» seier Kåre. «Ved Rangåi,» seier Ingjald; «han skaut på meg yver åi.» – «Gjorde du noko att?» seier Kåre. «Eg skaut spjotet attende,» seier Ingjald. «og dei sa ein mann vart fyre, og at han var daud med same.» – «Fekk du ikkje vita,» seier Kåre, «kven som vart fyre?» – «Eg totte det var likt til å vera Torstein, brorson hans Flose,» seier Ingjald. «Heil vere deg for det verket!» seier Kåre. Sidan reid dei båe saman til Hjalte Skjeggjeson og sa honom tidendi. Han brukte harde ord um det verk som var gjort, og sa det var på tidi å rida etter dei og drepa alle saman. Sidan samla han folk og baud ut allmenning. Med dette lidet reid Kåre og dei andre til møtes med Mord Valgardson, og dei møttest ved Holtsvadet. Mord var komen der fyrr med stor mannamagt. Dei skipa seg i flokkar til å leita. Sume reid nedrefram aust til Seljalandsmulen, sume upp i Fljotslidi, og sume for øvrefram um Trihyrningshalsen og ned til Godaland, derifrå nordetter alt til Sand, og sume til Fiskevatni, og vende att der. Sume reid nedrefram aust til Holt og sa Torgeir tidendi, og spurde um ikkje Flose hadde ride framum der. Torgeir mælte: «Um ikkje eg er nokon stor hovding, so vilde vel Flose helder taka eit anna råd en å rida midt for augo mine, nåar han hev drepe Njål, farbror min, og sønerne hans, frendarne mine. For dykk er det ikkje anna fyre en å venda att; for de hev nok leita ute etter det som var inne. Men seg til Kåre og bed honom rida hit og vera her hjå meg, um han vil. Men vil han ikkje aust her. då skal eg sjå til med garden hans i Dyrholmarne, um han so vil. Seg honom og det, at eg skal gjeva honom den tilstudnad eg kan, og rida til Alltings med honom. Han veit vel og det, at me brørne er dei næraste ettermålsmennerne, og me etlar å driva det dit med ettermålet, at det kjem til utlægd, um me må råda, og sidan til mannhemn. Men for di fer eg ikkje nokonstad med dykk no, at eg veit det ikkje nyttar; for no er dei som varast um seg.» Dei reid då attende og møttest på Hov alle, og dei tala der um seg imillom, at dei hadde skam av ferdi si, då dei ikkje hadde funne dei. Men Mord meinte, at dei skulde ikkje segja det. Då var det mange som eggja til at dei skulde fara til Fljotslidi og øyda gardarne for dei som hadde vore med i dette verket; men med dette vart det so, dei skulde lata Mord gjera det av. Han sa at dette var reint eit uråd. Dei spurde kvi han meinte det. «For di,» seier han, «at nåar gardarne deira fær stå, so kjem dei og ser til dei og kvendi sine, og då kan ein nå dei der, nåar det lid frametter. Og de skal ikkje tvila um, at eg er Kåre tru i alle råd; for her hev eg for meg sjølv og å svara.» Hjalte bad honom gjera som han lova. Hjalte bad Kåre til seg. Kåre sa han vilde rida dit fyrst. Dei fortalde honom og, kva Torgeir hadde bode honom. Han sa han skulde nøyta det tilbodet seinare, og la til, at han tykte det lova godt, um det var mange slike. Etter dette let dei hopen dreivast og ganga kvar til sit.

Flose og dei kararne såg alt som hende, frå fjellet der dei var. Flose mælte: «No skal me taka hestarne våre og rida burt; for no er det råd til det.» Sigfussønerne spurde, um det var rådelegt for dei å fara heimum og segja til um gardsstellet. «Mord meiner nok som so, at de vil sjå heim åt konorne dykkar,» seier Flose, «og eg gjet meg til, det er hans råd, at gardarne dykkar skulde stå urænte. Og då er det mit råd, at ingen av os skil seg frå den andre, og at de alle rid med meg der aust.» Dei reid då burt, og tok vegen nordanum jøkulen, til dei kom til Svinafell. Flose sende menner i vegen straks, til å draga til huset, so ingen ting skulde skorta. Flose gjorde seg aldri til av dette verket, men helder ingen kunde merka han var rædd. Og han var heime all den vinteren fram um jol.

132.

Kåre bad Hjalte vera med og leita fram beini etter Njål; «for alle trur det som du seier um kva du tykkjer.» Hjalte sa, at han gjerne vilde flytja beini hans Njål til kyrkja. Etter det reid dei heimanfrå der femtan mann. Dei reid aust yver Tjorsåi, og fekk med seg folk, til dei hadde hundrad mann med grannom hans Njål. Dei kom til Bergtorskvål ved høgstdagsleite. Hjalte spurde Kåre, kvar Njål skulde liggja under. Kåre synte dei det, og der var det mykje oska å moka av. Der under fann dei hudi, og ho var vorti som ei skorpa berre av elden. Dei tok upp hudi, og der låg dei under ubrende båe. Alle lova Gud for dette, og totte det var ei stor jarteign i det. Sidan vart sveinen teken upp, som hadde lege imillom dei, og av honom var avbrend eine fingren, som han hadde rett fram unda hudi. Njål og Bergtora vart utborne, og so gjekk alle burtåt for å sjå på liki deira. Hjalte mælte: «Kva synest de um desse liki?» Dei svara: «Me vil høyra di meining fyrst. « Hjalte mælte: «Den skal eg segja beint ut: Bergtora tykkjer eg ser ut som det kunde vera likjende til, og helder betre. Men likamen hans Njål og åsyni synest meg so bjart, so eg hev ikkje set nokon daud mans likam so bjart som hans.» Alle sa, at so var det. Dei leita då etter Skarphedin. Heimemennerne synte dei, kvar det var Flose og fylgjet hans høyrde visa var kvedi. Der var taket falle innåt gavlen. Og der sa Hjalte at dei skulde grava. Dei gjorde det, og fann likamen hans Skarphedin. Han hadde stade uppmed gavlveggen. Føterne var brende av honom nedantil mest til knes. Men alt anna var ubrent på honom. Han hadde bite seg i lippeskjegget. Augo hans stod opne, men dei var ikkje trutne. Han hadde drive øksi inn i gavlveggen so hardt, at ho hadde gjenge inni til midt upp på bladet, og difor hadde ho ikkje deigna. Han og øksi vart borne ut. Hjalte tok upp øksi og mælte: «Dette er eit sjeldfengt våpn, og få er dei som magtar å bera det.» Kåre mælte: «Eg veit ein mann til å bera øksi.» – «Kven er det?» seier Hjalte. «Torgeir Skorargeir,» seier Kåre, «han etlar eg er den fremste mannen i den ætti no.» Då vart klædi havde av Skarphedin; for dei var ikkje brende. Han hadde lagt henderne sine i kross, og den høgre ovanpå. Dei fann eit merke på honom millom herdom, og eit anna på bringa, og båe var brende i kross. Folk meinte at han hadde brent seg sjølv. Alle so mælte dei, at det fylgde betre med Skarphedin daud, totte dei, en dei hadde tenkt seg; for det var ingen som rygdest ved honom. Dei leita etter Grim, og beini hans fann dei midt i skålen. Gjegnt imot der, under langveggen, fann dei Tord Løysinge, og i vevarstova fann dei kjeringi Sæunn og tri andre. I alt fann dei beini av elleve menneskje. Dei flutte no liki til kyrkja. Hjalte reid då heim, og Kåre med honom. Det kom trote i foten hans Ingjald. Han for då til Hjalte, og han grødde foten; men Ingjald var halt støtt sidan.

Kåre reid til Tunga åt Åsgrim Ellidagrimsson. Ho Torhalla var heimkomi fyrr, og hadde då sagt tidendi der. Åsgrim tok imot Kåre med båe hendom og bad honom vera der heile det året. Kåre sa, at det vilde han. Åsgrim baud seg til å taka til seg alle som hadde vore på Bergtorskvål. Kåre seier, at det var godt tilbode, «og eg skal taka imot det på deira vegne.» Og so flutte dei dit alle. – Torhall Åsgrimson vart so ille ved, då det vart fortalt honom, at Njål, fosterfar hans, var daud og hadde vorte innebrend, at all kroppen hans trutna, og blodbogen stod utor båe øyro på honom, og det vilde ikkje stødva; men so fall han i uvit, og då stødva det. Etter det stod han upp, og sa at han hadde bore seg som eit småmenne. «Men eg skulde ynskja, at eg fekk hemnt dette som hende meg på nokon av dei som var med då han brann inne.» Men andre sa, at dette var noko som han ikkje hadde skam av. Men han sa, at han kunde ikkje taka att noko, kv3 det so vart sagt. Åsgrim spurde Kåre, kva studnad han gjorde seg von um av dei austanfor åi. Kåre seier, at Mord Valgardson og Hjalte Skjeggjeson vilde veita honom all den styrk dei kunde, og like eins Torgeir Skorargeir og alle brørne hans. Åsgrim sa, at det var avl som det var mun i. «Kva styrk skal me hava av deg då?» seier Kåre. «All den eg orkar,» seier Åsgrim, «og eg skal setja livet mit inn på det. « «Gjer det, du,» seier Kåre. Åsgrim mælte: «Eg hev og fenge Gissur Kvite med i saki – og eg spurde honom til råds, korleis me skulde fara åt.» – «Det er vel, « seier Kåre, «og kva rådde han til?» Åsgrim svara: «Det rådde han til, at me skulde halda stilt med alt til vårs; men då skulde me rida austyver og bu til søksmål imot Flose for dråpet på Helge og stemna nærbuar heimantil, lysa brandsaki på tinget, og der hava dei same buarne til å vitna. Eg spurde og Gissur, kven som skulde søkja dråpsmålet. Men han sa, at det skulde Mord gjera, anten han let vel elder ille um det; «han skal taka tyngste taket; for han er den som hev gjort verst i dette målet til dessar. Kåre skal vera kvass, kvar gong han er saman med Mord. Dette dreg på honom frå ei lei, og mine råd frå den andre, sa Gissur.» Kåre mælte: «Dine råder vil me fylgja, so lenge det er gjerande og du vil standa fyre med os.»

So er å segja um Kåre, at han fekk ikkje sova um næterne. Åsgrim vakna ei natt og høyrde at Kåre låg vaken. Åsgrim mælte: «Korleis – er det ikkje svevnsamt um næterne?» Kåre kvad då ei visa.

Jamnan i øyro imar ankande vivs bøner,

valdar at svevn på augo seint mune bu festa.

Alt sidan bause brandmenn brende Njål inne,

meinslegt i mødde hugen minnesam haustnatt svim.

Ingen var det Kåre so ofte gat som Njål og Skarphedin. Aldri åmælte han uvenerne sine, og aldri lova han dei vondt.

133.

Ei natt bar det so til på Svinafell, at Flose lét ille i svevnen. Glum Hildeson vekte honom; men det var lenge, fyrr han fekk honom vaken. Flose mælte då: «Kalla hit Kjetil frå MorkU Kjetil kom. Flose mælte: «Eg vil segja deg draumen min.» – «Gjer det,» seier Kjetil. «Eg drøymde det,» seier Flose, «at eg tykte eg var på garden Lomagnup og gjekk ut og såg upp til gnupen. Den opna seg, og då gjekk det ein mann ut or gnupen i geiteskinstrøya, og hadde ein jarnstav i handi. Han fór ropande og kalla på mennerne mine, sume fyrr og sume seinare, og nemnde dei ved namn. Han ropte fyrst på Grim hin raude, frenden min, og Arne Kolsson. Eg totte det vart meg so undarlegt ved det. Då tyktest meg han ropte på Øyolv Bolverkson, og Ljot, son hans Hall frå Sida, og seks andre menner. Då tagde han nokor stundi. Sidan ropte han på fem menner av flokken vår, og med der var Sigfussønerne, brørne dine. So ropte han på fem andre menner, og med der var Lambe og Modolv og Glum. Då ropte han på tri menner. Sist ropte han på Gunnar Lambeson og Kol Torsteinson. Etter det kom han burtåt meg. Eg spurde honom etter tidender, og han let som han hadde tidender å segja. So spurde eg etter namnet, og han nemnde seg Jarngrim. Eg spurde kvar han skulde av. Han sa han skulde fara til Alltings. «Kva skal du der gjera?» sa eg. Han svara: «Fyrst skal eg rydja nemnder, so retten, og so vigvoll åt stridsmennom.» Og so kvad han dette:

Hogg-ormar mun seg hevja hoggfuse ovan marki;

sjå mune menn på moldi mange heilne-borger.

No veks blåe broddars bøvste-soli i fjellom;

kjerner det sume seggjer sveite-dogg på leggjer.

Han kasta ned staven, og det vart eit forfælande brak. Gjekk han so inn i fjellet. Men eg vart teken av otte. Og no vil eg at du seier, kva du meiner draumen min varslar.» – «Det er hugbodet mit,» seier Kjetil, «at dei alle er feige som vart ropte på namn. Eg tykkjer det er best, at me ikkje seier denne draumen til nokon, som det no stend.» Flose sa, at so skulde det vera.

No lid vintren til yver jol. Då sa Flose til mennerne sine: «No hev eg tenkt me skulde fara heimanfrå; for eg tykkjest vita, at me ikkje kan venta nokon setufred. Me skal fara ut og lya etter hjelp. No kjem det til å sannast som eg sa dykk, at det vert å ganga for mange mens kne, fyrr dette målet tek ende.»

134.

Sidan laga dei seg til å fara heiman alle saman. Flose hadde leistabrok; for han etla seg til å ganga. Han visste, at då tykte dei andre mindre åt å ganga dei og. Frå heime fór dei åt Knappavoll, men andre eftan til Breiå, men frå Breiå til Kalvafell, frå der til Bjarnarnes i Hornafjorden; derfrå til Stavafell i Lon, og so til Tvåttå åt Sidu-Hall. Flose hadde Steinvor, dotter hans. Hall tok vel imot dei. Flose mælte til Hall: «Eg vil beda deg, måg, um å rida til tings med meg med alle tingmennom dine.» Hall svara: «No er det vorte som sagt er, at stutt stund fegnast hand av hogg. Og dei i flokken din som eggja til det verste verk, ber ikkje hovudet so høgt no, då det er gjort. Men lidveitsla mi er eg skuldug å leggja til, all den eg kan.» Flose mælte: «Kva råder du meg til, soleis som det no stend?» Han svarar: «Du skal fara heilt nord til Våpnafjorden og beda alle hovdingarne um studnad, og det kjem du nok til å trenga av dei alle, fyrr tinget er slut.»

Flose vart verande der tri næter og kvilde seg, og fór derfrå aust til Geitahellor, og so til Berufjord. Der var dei um natti. Frå der for dei aust til Breidal i Høydalen. Der budde Hallbjørn hin sterke. Han hadde Oddny, syster hans Sorle Broddhelgeson, og der vart Flose vel fagna. Hallbjørn spurde um mangt frå branden, og Flose gav god greia um alt. Hallbjørn spurde, kor langt Flose etla seg nord i fjordarne. Han sa han etla seg nord til Våpnafjorden. Flose tok då ein pengepung frå beltet sit, og sa han vilde gjeva Hallbjørn den. Han tok imot gullet, men sa at han hadde ingor gåva tent av Flose; «men det vilde eg då vita, korleis du vil eg skal løna deg.» – «Eg treng ikkje gods,» seier Flose; «men det ynskjer eg, at du vil rida til tings med meg og hjelpa med i målet mit, endå eg hev korkje skyldskap elder venskap å rekna med deg.» Hallbjørn mælte: «Det skal eg lova å rida til tings med deg og vera deg til hjelp i målet, som um du var bror min.» Flose takka honom.

Frå der for dei Breidalsheii, og so til Ravnkjellsstad. Der budde Ravnkjell, son åt Tore og sonarson hans Ravnkjell Ravnsson. Flose vart der vel fagna og høyrde etter med Ravnkjell um tingreid og lidveitsla. Ravnkjell drog seg unda lenge. Men det vart til di, at han lova, at Tore, son hans, skulde rida til tings med alle tingmennom deira og hjelpa med på same sida som samtingsgodane hans. Flose takka honom og fór burt og til Bersestad. Der budde Holmstein Spakberseson, og han tok overlag vel imot Flose. Flose bad honom um lidveitsla. Holmstein sa, at den hadde Flose longe sidan gjort rett for. Frå der for dei til Valtjovsstad. Der budde Sorle Broddhelgeson, bror hans Bjarne Broddhelgeson. Han hadde Tordis, dotter hans Gudmund hin rike på Modruvollom. Der fekk dei god fagnad. Men um morgoen kom Flose fram med at han vilde få Sorle til å rida til Alltings med seg, og baud honom gods for det. «Eg veit ikkje det,» seier Sorle, «so lenge eg ikkje veit, kvar Gudmund hin rike, mågen min, stend; for eg etlar meg til å vera der som han er med.» Flose mælte: «Eg skynar på svaret dit, at du hev kvendemagti yver deg.» Flose stod upp og bad dei taka klædi og våpni sine. Dei gjekk att, og fekk ingor hjelp der.

Dei får so nedanum Lagarfljot og yver heii og til Njardvik. Der budde det tvo brørar, Torkjell Fullspak og Torvald. Dei var sønerne åt Kjetil Trym, son hans Tidrande hin spake. Mor deira heitte Yngvild, og hennar far med heitte Torkjell Fullspak. Flose vart vel fagna der. Han fartalde brørne erendi si og bad um lidveitsla deira. Dei slo seg unda, til des han gav dei tri merker sylv kvar for lidveitsla. Då lova dei honom det, Yngvild, mor deira, var til stadar, då dei lova å rida til Alltings, og ho gret. Torkjell mælte: «Kva græt du for, mor?» Ho svara: «Eg drøymde at Torvald, bror din, var i raud kjortel, og eg tykte den var so trong som han skulde vore sauma på honom. Eg tykte og at han hadde raude hosor, som var reiva med grove snøre. Eg tykte det var illt å sjå; for eg visste det var uhøgt for honom. Men det var ikkje råd for meg å gjera noko ved det.» Dei log åt henne, og sa det var tull, og meinte at vaset hennar skulde ikkje standa i veg for tingferdi deira. Flose takka dei vel og for frå der til Våpnafjorden, og dei kom til Hov. Der budde Bjarne Broddhelgeson. Brodd-Helge, far hans, var son åt Torgils, son hans Torstein hin kvite, son hans Ølve, son hans Øyvald Øksnatoreson.

Mor hans Bjarne var Halla Lytingsdotter. Mor hans Broddhelge var Åsvor, dotter åt Tore, son hans Graut-Atle, son hans Tore Tidrande. Bjarne var gift med Rannveig, sonardotter åt Eirik frå Goddalarne. Bjarne tok imot Flose med båe hendom. Flose baud honom gods for at han skulde vera med. Bjarne mælte: «Aldri hev eg selt manndomen min elder lidveitsla mi for gull. Men no, då du treng hjelp, so skal eg gjera det for venskaps skuld, og rida til tings med deg og hjelpa deg som du var bror min.» – «Då legg du all skyldnaden på mi sida,» seier Flose; «men eg venta meg slikt av deg.»

Frå der fór Flose og fylgjesmennerne hans til Krossavik. Der budde Torkjell Geiteson. Flose og han var svært gode vener frå fyrr. Flose sa honom erindi si. Torkjell sa det var hans skyldnad å veita honom den hjelp han var før til, og ikkje skiljast ved målemnet hans. Torkjell gav Flose gode gåvor ved skilnaden. Då for Flose nedantil frå Våpnafjorden og upp i Fljotsdalsheradet og gjesta Holmstein Spakberseson. Flose sa honom, at alle hadde teke vel uppunder vandemålet og erendi hans, so nær som Sorle Broddhelgeson. Holmstein sa det hadde seg so, at Sorle var ingen våverksmann. Holmstein gav Flose gode gåvor. Flose for upp Fljotsdalen, og frå der sud yver fjellet um Øksarraun og ned Svidinhornadal og utmed vestanfor Ålptafjorden, og slutta ikkje ferdi si fyrr han kom til Tvåttå åt Hall, mågen sin. Der var Flose og dei med honom ein halv månads tid og kvilde seg. Flose spurde Hall, kva han vilde råda honom, korleis han no skulde taka det elder stella seg. Hall mælte: «Det råder eg deg til, at du og Sigfussønerne er heime på garden din, men at dei sender folk til å sjå til på gardom sine, medan de sjølve fer beint heim denne gongen. Men nåar de rid til tings, må de fara alle i fylgje og ikkje dreiva flokken dykkar.» På den ferdi kan då Sigfussønerne sjå innum åt konorne sine. Eg og Ljot, son min, skal og rida til tings med alle tingmennom våre og gjeva deg den lidveitsla eg kan koma til med.» Flose takka honom. Hall gav Flose gode gåvor i skilnaden. Flose for då frå Tvåttå, og det er ikkje noko um ferdi hans å segja, til han kjem heim til Svinafell. Han er då heime det som att er av vintren, og sumaren frametter til tings.

135.

No er det um det å fortelja, at Kåre Solmundson og Torhall Åsgrimson ein dag reid til Mosfell for å finna Gissur Kvite. Han tok imot dei med båe hendom. Dei vart verande der ei lang rid. Det var ein gong, då dei og Gissur tala um Njålsbrenna, at Gissur sa det var ei framifrå stor lukka, at Kåre hadde kome unda. Då kom det Kåre ei visa i munnen, um kor tungt det var for honom å ganga ut av Njåls hus, frå dei som skulde brenna inne der. Gissur mælte: «Det er ikkje å undrast på, at dette er minnesamt for deg, og me skal ikkje tala meir um det denne gongen.» Kåre sa, at han etla seg til å rida heim. Gissur mælte: «Eg skal no i all dælskap gjeva deg mit råd. Du skal ikkje rida heim, men likevel rida frå her og aust under Øyjafjell og finna Torgeir Skorargeir og Torleiv Kråk. Dei skal rida austanfrå med deg, då dei er næraste ettermålsmennerne. Torgrim hin mikle, bror deira, skal og vera med. De skal rida til Mord Valgardson og segja honom det med mine ord, at han skal taka på seg vigsmålet mot Flose etter Helge Njålsson. Men um han seier noko ord imot dette, då skal du gjera deg som vreidast og låta som du vil setja øksi i hovudet på honom. Du skal og attåt lova honom min vreide, um han læst vera ille åtkomen. Desutan skal du segja, at eg vil koma etter Torkatla, dotter mi, og taka henne med meg heim att. Det toler han ikkje; for han elskar henne som augo i hovudet sit.» Kåre takka honom for rådgjerdi hans, men han tala ikkje med honom um lidveitsla; for han tenkte at Gissur vilde syna seg som ven i dette som i alt anna.

Kåre og Torhall reid frå der aust yver åerne, og so til Fljotslid og aust yver Markarfljot og til Seljalandsmulen. Dei rid aust til Holt, og Torgeir tok imot dei med stor blidskap. Han fortalde dei um ferdi hans Flose, og kor mykje lid han hadde fenge seg i austfjordom. Kåre sa, det var ikkje å undrast på, at han bad seg hjelp, so mykje som han hadde å svara for. Torgeir mælte: «Di verre det fer dei alle, di betre.» Kåre fortel Torgeir rådi hans Gissur. Sidan reid dei austanfrå åt Rangåvollom til Mord Valgardson. Han tok vel imot dei. Kåre sa honom ordsendingi frå Gissur, mågen hans. Han var sein på det, og sa det var verre å søkja Flose åleine en tie andre. Kåre mælte: «Du ber deg nett som Gissur tenkte seg, ille emna som du er i alle luter – du er både rædd og huglaus. Men so skal og det fylgja på, som er måta åt deg, at ho Torkatla skal fara heim att til far sin.» Ho laga seg straks til å fara, og sa at ho longe sidan hadde vore bui til å skiljast frå Mord. Då skifte Mord både sinn og ord straks, bad av seg vreiden deira og tok ved målemnet straks. Kåre mælte då: «No hev du teke ved målemnet – søk det no som ein urædd mann; for livet dit ligg ved.» Mord sa han skulde leggja all sin hug i det og søkja vel og manneleg.

Etter det stemnde Mord til seg nie mann, som alle var vigvangsbuar. Mord tok då Torgeir i hand og nemnde seg tvo vitne – «i det vitnemålet, at Torgeir Toreson gjev meg i hender vigsak mot Flose Tordsson for dråpet på Helge Njålsson, til å søkja med alle dei søknargagni som saki eig. Du gjev meg denne saki både til å søkja og til å semja, og til å njota og nytta alle sakgagni, som um eg var den rette ettermålsmannen. Du gjev meg det etter loven – eg tek det etter loven.» På nytt lag nemnde Mord seg vitne – «i det vitnemålet,» seier han, «at eg lyser søksmål imot Flose Tordsson for di han for med lovmælt yverfall mot Helge Njålsson og gav honom heilnesår elder holsår elder mergsår, som til ulivssår vart og som Helge fekk bane av. Eg lyser for fem vitnemenner» – han nemnde alle ved namn – «eg lyser lovleg lysing. Eg lyser i saki hans Torgeir Toreson gjevi meg i hand.» Andre gongen nemnde han seg vitne – «i det vitnemålet, at eg lyser heilnesår elder holsår elder mergsår til å koma på Flose Tordsson, det såret som til ulivssår vart og som Helge fekk bane av på den vigvangen der Flose Tordsson for mot Helge Njålsson med lovmælt yverfall. Lyser eg dette for fem vitnemenner» – han nemnde dei alle – «eg lyser lovleg lysing. Eg lyser i saki hans Torgeir Toreson gjevi meg i hand.» So nemnde Mord seg vitne tridje gongen – «i det vitnemålet,» seier han, «at eg stemner vigvangsbuarne alle nie» – han nemnde dei alle ved namn – «til Alltingsreid og til å bera fram vitneburd, um Flose Tordsson for imot Helge Njålsson med lovmælt yverfall på den vigvangen der Flose Tordsson gav Helge Njålsson heilnesår elder holsår elder mergsår, det som til ulivssår vart og som Helge Njålsson fekk bane av. Stemner eg dykk alle til å orda alt de skylder etter loven, det eg krev av dykk for retten, og som kjem dette målemnet ved. Eg stemner dykk med lovleg stemning, so de sjølve høyrer på. Eg stemner dykk i den handgjevne saki hans Torgeir Toreson.» Enn nemnde Mord seg vitne – «i det vitnemålet,» seier han, «at eg stemner desse nie vigvangsbuar til Alltingsreid og til å bera fram vitneburd, um Flose Tordsson særde Helge Njålsson med heilnesår elder holsår elder mergsår, det såret som til ulivssår vart og som Helge fekk bane av på den vigvangen der Flose Tordsson for mot Helge Njålsson med lovmælt yverfall. Stemner eg dykk til å orda alt de skylder etter loven, det eg krev av dykk for retten, og som kjem dette målemnet ved. Stemner eg dykk med lovleg stemning. Eg stemner so de sjølve høyrer på. Eg stemner dykk i den handgjevne saki hans Torgeir Toreson.» Etter det mælte Mord: «No er saki budd soleis som de bad meg. Og no vil eg beda deg, Torgeir Skorargeir, at du kjem åt meg, nåar du rid til tings, so rid me saman båe, kvar med sin flokk, og held os som best saman; for flokken min skal vera buen til straks tinget tek til. Eg skal i alle luter vera deg tru.» Det lét alle vel for. Og det vart bunde med eid, at ingen skulde skilja seg or, fyrr Kåre vilde, og kvar skulde leggja sit liv ved, der den andre Ia sit. Dei skildest med venskap og tala av møte med einannan på tinget. Torgeir reid austetter att; men Kåre reid vest yver åerne, til han kom til Åsgrim i Tunga. Åsgrim tok imot honom overlag vel. Kåre fortalde Åsgrim um rådgjerderne hans Gissur Kvite og heile måltilbunaden. «Slikt var meg ventande av honom,» seier Åsgrim, «at han vilde stella seg vel, og det hev han no og synt» Åsgrim mælte: «Kva hev du spurt austanifrå um Flose ?» Kåre svarar: «Han for alt aust i Våpnafjorden, og mest alle hovdingarne hev lova honom lidveitsla og Alltingsferd. Dei ventar seg og lid frå Røykdølom og Ljosvetningom og Øksfjordingom.» Dei tala mangt um dette. So ltd det fram til Alltings.

Torhall Åsgrimson fekk verk i foten, og so hard, at ovan okla var foten so truten og diger som eit kvendelår, og han kunde ikkje ganga utan stav. Han var stor på vokster og evlug, myrk i hår og hamlet; han styrde godt ordi sine, endå han var hugbrå. Han var ein av dei tri lovkunnigaste menner på Island.

No lid det so folk rid heimanfrå åt tinget. – Åsgrim mælte til Kåre: «Du skal rida so du kjem fram til tings og tjeldar buderne våre; Torhall, sonen min, skal fylgja deg; for du er falligast til å fylgja honom, no han er ufør i foten. Me kjem nok hardt til å trenga honom på dette tinget. Det skal rida tjuge andre menner i fylgje med dykk.» Etter det laga dei seg til ferdi, og sidan reid dei til tings, tjelda buderne og gjorde alt i stand på det beste.

136.

Flose reid austantil, og alle dei fem tjuge menner som hadde vore med honom til brensla. Dei reid til des dei kom til Fljotslidi. Sigfussønerne var då heime og skipa med gardarne sine, og vart verande der um dagen. Men um kvelden reid dei vest yver Tjorsåi og sov der um natti. Men tidleg um morgoen tok dei hestarne sine og reid lenger. Flose mælte til mennerne sine: «No skal me rida åt Tunga åt Åsgrim Ellidagrimsson til dugurds og øvast med honom.» Dei sa det var godt påfunne, og dei reid til des det ikkje var langt att til Tunga. Åsgrim stod ute, og nokre menner med honom. Dei vart vare denne flokken, straks dei kom so nær. Mennerne hans Åsgrim mælte: «Det er nok Torgeir Skorargeir.» Åsgrim mælte: «Langt ifrå; for desse fer med lått og skrål, men frendarne hans Njål. slike som Torgeir, lær ikkje fyrr det er teke noko hemn for branden. Men eg skal gjeta på noko anna, men som det kan vera de tykkjer er utrulegt. Eg tenkjer det er Flose og brennemennerne, som etlar seg til å egla os. No skal me ganga inn alle saman.» Dei gjerer so. Åsgrim let dei sopa huset og tjelda, setja bord fram og bera innpå mat. Han let dei setja forsæte og benkjer endelangs yver heile stova.

Flose reid inn på tunet, og bad mennerne stiga av hestom og ganga inn. Dei so gjorde. Flose og fylgjet hans kom inn i stova. Åsgrim sat på pallen. Flose såg burtyver benkjerne, og såg det stod til reids alt som trongdest. Åsgrim helsa ikkje, men mælte til Flose: «Bordi er sette; maten er for alle som til treng.» Flose sette seg til bords, og alle mennerne hans. Våpni sine sette dei frå seg attåt bordveggen. Dei som det ikkje var rom åt på benkjerne sat på forsæti. Men det stod fire væpna menner framanfor Flose, alt med dei åt. Åsgrim tagde, medan dei fekk seg mat, men han var raud som blod å sjå. Då dei var mette, bar kvinnorne av bordet att, og sume kom inn med handlaug. Flose gav seg dag, som han skulde vera heime. Det låg ei boløks burtpå pallsnyten. Åsgrim fata den tvihendes, flaug upp på pallstokken og hogg etter hovudet på Flose. Glum Hildeson fekk sjå ågrepet, flaug upp og fekk teke øksi framanfor hendene hans Åsgrim og snudde eggi imot Åsgrim; for Glum var handfast. Då flaug det upp mange fleire og vilde råda på Åsgrim. Men Flose sa, at ingen skulde gjera Åsgrim mein; «for me hev røynt honom for hardt. Han gjorde berre det som rett var, og han hev synt han er uforfærd.» Flose mælte til Åsgrim: «Her skilst me heile og haldne, men so møtest me att på tinget, og tek so til att med saki på nytt lag. « – «Det skal verta,» seier Åsgrim, «og eg skulde ynskja de slakna noko, fyrr tinget er slutt.» Flose svara ikkje. Dei gjekk ut, steig på hestarne sine og reid burt.

Dei reid til des dei kom til Laugarvatnet, og var der um natti. Men um morgoen reid dei fram på Beitevollarne og hamna hestarne sine der. Der kom det ridande mange flokkar. Hali frå Sida kom der og alle Austfjordingarne. Flose fagna dei vel, og fortalde um ferdi si og um vedskiftet med Åsgrim. Det var mange som roste det og sa det var mannlegt gjort. Då mælte Hall: «Detta synest meg annarleis en dykk. Slikt tykkjest meg vera uvitug bragd. Dei hugsar nok tregemålet sit, um ikkje dei vert minte um det på nyo. Og det kan verta stridt nok for dei som freistar andre so hardt.» Det var å merka på Hall, at han tykte detta var avveges gjort. Dei reid då frå der alle saman, til dei kom til den øvre vollen; der fylkte dei lidet sit og reid sidan ned åt tinget. Austfjordingarne reid åt buderne sine.

137.

No er det frå det å segja, at Torgeir Skorargeir kom ridande austantil med stort lid. Brørne hans, Torleiv Kråk og Torgrim hin milde, var med honom. Dei reid til des dei kom til Hov åt Mord Valgardson, og bidde der til han var buen. Mord hadde samla kvar ein mann som våpenfør var. Og det kunde ingen anna skyna, en at han var å lita på i alle måtar. Dei reid til des dei kom so langt vest som yver åerne. Der bidde dei på Hjalte Skjeggjeson, og dei hadde ikkje lenge venta, fyrr han kom. Dei fagna honom vel, og reid då saman alle, til des dei kom til Røykje på Biskopstunga, og bidde der på Åsgrim Ellidagrimsson, og der kom han til mots med dei. Dei reid då vest yver Bruaråi. Åsgrim seier dei alt som det var tilgjenge med honom og Flose. Torgeir mælte: «Eg skulde ynskja me fekk freista kva karar dei er, fyrr tinget er slutt. « So reid dei til des dei kom heilt åt Beitevollarne. Der kom Gissur Kvite imot dei med stor mannfjølde. Dei talast då lenge ved. Sidan reid dei fram på øvrevollen og fylkte alt ltdet sit, og reid so ned åt tinget. Flose og mennerne hans ljop til våpn alle. Og det var då nære ved det skulde bore i hop å slåst med dei. Men Åsgrim og dei på den sida baud seg ikkje til med det, men reid åt buderne sine. Det vart stilt den dagen, so det ikkje bar i hop med dei. Det var kome hovdingar der frå alle fjorungarne i landet. Og aldri hadde det vore so folksamt på tinget fyrr, det nokon kunde minnast.

138.

Ein mann heitte Øyolv. Han var son aåt Bolverk, son hans Øyolv hin grå frå Otradal, son hans Tord Gjelle, son hans Olav Feilan. Mor hans Øyolv hin grå var Rodny, dotter hans Midfjordar-Skjeggje. Øyolv Bolverkson var ein høgvyrd mann, og so lovkunnig, at han var den tridje største lovmannen på Island. Han var ein ovfager mann å sjå til, stor og sterk, og det beste hovdingemne. Han var kjær etter pengar, som dei andre av frendarne hans.

Flose gjekk ein dag til budi hans Bjarne Broddhelgeson. Bjarne tok imot honom med båe hendom, og Flose sette seg frammed honom. Dei talast ved um mangt. Flose mælte til Bjarne: «Kva råd skal me no taka?» Bjarne svara: «Eg tenkjer det vert vandt um råd som duger. Men det tykkjest meg vera rådlegast å bidja seg lidveitsla; for dei dreg i hop magt imot dykk. Det vil eg og spyrja deg um, Flose, um det er nokon stor lovmann med i sveiti dykkar, for her vert det tvo koster til. Ein er det å søkja sætt, og den vegen er god. Den andre er å verja målet med lov, um det er vern å finna, endå det kan sjå vågsamt ut. Den vegen tykkjer eg likevel de fær velja; med di at etter de hev slege so stort på fyrr, so høver det ikkje å småminka seg no.» Flose mælte: «Når du spør etter lovmann, då er det snøgt å svara på det; det finst ingen i vår flokk, og ingen veit eg von um, andre en Torkjell Geiteson, frenden din.» Bjarne mælte: «Ikkje fær me rekna med honom; um han er lovsterk, so er han svært forsjåleg. Det tarv ingen tenkja på å få honom til skotskiva for seg. Men han fylgjer deg som kven som best fylgjer; for han er framdjerv til det. Men det skal eg segja deg, at det vert kostande den mannen livet som ber fram vern i brandsaki. Og eg unner ikkje det Torkjell, frenden min. Me fær nok leita einkvar annan staden.» Flose sa han hadde ikkje greia på, kven som var største lovmennerne. Bjarne mælte: «Det er ein mann heiter Øyolv Bolverkson. Han er største lovmannen i Vestfirdingafjorungen. Det vil mykje gods til, um me skal få honom med i målet; men det fær me ikkje sjå på. Me skal ganga væpna åt alle retsmøti, og vera som varast um os, men ikkje taka på dei, minder me vert nøydde til å verja os sjølve. No skal eg vera med deg og fara i lidbeidsla; for no tykkjer eg det er ikkje gjerande å leggja seg fyre.»

Sidan gjekk dei ut or budi og åt Øksfirdingarne. Bjarne tala med Lyting og Blæing og Roe Arnsteinson, og av dei fekk han straks det han bad um. So fór dei og fann Kol, son hans Viga-Skuta, og Øyvind Torkjellson, sonarson hans Åskjell Gode, og bad dei um lidveitsla. Dei drog seg lenge unda. Men det kom til di, at dei tok imot tri merker sylv og gjekk med i målet med dei. Frå der gjekk dei åt Ljosvetningabudi og dvaldest der nokor ridi. Flose bad Ljosvetningarne um lidveitsla. Men dei var tverre og tråbedne. Flose vart då harm og mælte: «Med dykk stend det låkt til. De er nærsøkne og ranglåtne heime i heradet, men på tinget vil de ikkje vera nokon til hjelp, um folk krev det av dykk. Og de fær mykje åmæle for det, og det vert åttykt på tinget, um de ikkje minnest den svivyringi Skarphedin gjorde på dykk Ljosvetningar.» Men sidan tala han i løynd med dei og lokkast ved dei med gods og gode ord. Og det vart til di, at dei lova honom lidveitsla si. Og då gjorde dei seg so beitte, at dei sa dei vilde slåst for Flose, um det trongdest. Bjarne mælte då til Flose: «Du hev godt for det. Ein stor hovding er du, og ein ram kar og traust, som ikkje er rædd for å gå beint på.»

Sidan gjekk dei frå der og vest yver Øksaråi åt Ladbudi. Dei såg mykje folk utanfor budi. Det var ein mann der som hadde skarlakskåpa yver herdarne, gullband på hovudet og ei sylvlagd oks i handom. Bjarne mælte: «Det ber vel til; her er no Øyolv Bolverkson, um du vil tinna honom, Flose.» Sidan gjekk dei framåt Øyolv og helsa på honom. Bjarne tok Øyolv i handi og leidde honom med seg upp i Allmannagjå. Mennerne hans Bjarne og hans Flose gjekk etter. Mennerne hans Øyolv gjekk og med honom. Dei bad dei vera uppi gjåbakken og sjå etter. Sjølve gjekk dei til dit der gata gjeng ned frå den øvre gjåi. Flose sa, at der var det godt å sitja, og at der såg ein vidt. Dei sette seg då ned der. Dei var fire mann der, og ikkje fleire. Bjarne mælte då til Øyolv: «Det er deg me er komne for å finna, ven; for me treng hardt di hjelp i alle måtar.» Øyolv mælte: «Her er godt mannval på tinget, og det er ikkje vondt for ménner som er meir til styrk for dykk en eg kan vera.» Bjarne mælte: «Det er ikkje so. Du hev mange muner, der ingen er din yvermann her på tinget. Det fyrst, at du er vel ætta, som alle dei som er komne frå Ragnar Lod brok. Forfederene dine hev og jamnan vore med i stortøki både på tinget og heime i heradet, og jamnan havt yvertaket. Av di tykkjest det os liklegt, at du må vera sigersæl i målemni.» Øyolv mælte: «Vel mæler du, Bjarne; men eg meiner eg eig lite her å gjera.» Flose mælte då: «Ikkje trengst det å meita lenge med det som me hev i hugen. Me vil beda deg um lidveitsla di, Øyolv, i dette måiet vårt, at du gjeng med os i retten, tek dei vernemåli det kan verta, og fører dei fram på vår hand og hjelper os på dette tinget i alt som til kan falla.» Øyolv spratt upp vreid, og sa at ingen mann turvte etla seg til å hava honom til flugugap og fyreskinn for seg, nåar han ikkje hadde noko med di. «Og no ser eg,» sa han, «kva det låg under alt det fagermæle de kom med åt meg. « Hallbjørn hin sterke treiv honom og sette honom ned millom seg og Bjarne og. mælte: «Ikkje fell treet for fyrste hogget, ven; sit her fyrst hjå os.» Flose drog då ein gullring av handi si og mælte: «Denna ringen vil eg gjeva deg, Øyolv, for venskap og hjelp, og soleis synardeg at eg ikkje vil narra deg. Du kan og gjerne taka ringen; for det er ingen her på tinget som eg hev gjeve ei slik gåva.» Ringen var so stor og god og velgjord, at han gjekk jamnt med tolf hundrad alner morent vadmål. Hallbjørn drog ringen inn på handi hans Øyolv. Øyolv mælte: «Det vert fulla best eg tek ringen, nåar du er so raust. Og det kan du lita på, at eg skal taka på meg vernemålet og gjera det som til trengst.» Bjarne mælte: «Detta var som det skulde av dykk båe, og no høver det godt, at eg og Hallbjørn kan vera vitne på at du tek ved målemnet.» Øyolv stod då upp, og Flose, og dei handtokst. Øyolv tok imot alle vernegagni av Flose, og like eins um det skulde reisa seg noko søksmål av verni – for det hender ofte, at det som er vern i ei sak kan verta søksmål i ei onnor – so tok han alle dei søknargagni som høyrde denne saki til, anten ho so var å søkja i fjorungsretten elder femteretten. Flose gav etter loven; Øyolv tok etter loven. Han mælte då til Flose og Bjarne: «No hev eg her teke ved målet, som de bad meg um. Likevel vil eg no at de held dette dult i fyrstningi. Men um saki kjem for femteretten, må de vara dykk aller mest for å gjeta um at de hev gjeve gods til å få retshjelp. «

Flose stod då upp, og like eins Bjarne og dei andre. Flose og Bjarne gjekk kvar til si bud; men Øyolv gjekk åt budi hans Snorre Gode og sette seg der hjå honom. Dei talast ved um mangt. Snorre tok kring handi hans Øyolv og strauk upp ermi, og ser at han hev ein svær gullring på armen. Snorre Gode mælte: «Korleis – er denna ringen kjøpt elder gjeven?» Øyolv vart tagall og fekk ikkje ord for seg. Snorre mælte: «Eg skynar vel, at det er til gåva du hev fenge honom. Berre hrø ikkje måtte koma til å kosta deg hovudet. « Øyolv spratt upp og gjekk, og vilde ikkje tala noko urådet. Snorre mælte, då han såg Øyolv stod so kvast upp: «Du fær visst vita, fyrr tinget er slutt, kva for ei gåva du hev teke imot.» Øyolv gjekk åt budi si.

139.

No er det å segja frå der Åsgrim Ellidagrimsson» og Kåre Solmundson er, at dei kom saman med Gissur Kvite og Hjalte Skjeggjeson og Torgeir Skorargeir og Mord Valgardson. Åsgrim tok då til ords: «Her trengst det ikkje å tala lågmælt; for her er ikkje andre en dei som liter på einannan. No vil eg spyrja dykk, um de veit noko um rådgjerderne åt Flose og dei kararne. Eg tykkjer me og fær gjera noko på vår lei. Gissur Kvite svarar: «Snorre Gode sende ein mann åt meg og let segja meg, at Flose hadde tinga seg mykje lid av nordlendingom; men Øyolv Bolverkson, frenden hans, hadde fenge ein gullring av einkvarn, og heldt det i løynd. Og Snorre sa han heldt fyre, at Øyolv Bolverkson var etla til å føra fram lovvern i saki, og at det var for det han hadde fenge ringen.» Alle var samde um, at so måtte det vera. Gissur mælte då: «No hev Mord Valgardson, mågen min, teke på seg den av sakerne som alle må tykkja er den vandaste, det å søkja Flose. No vil eg at de skifter dei andre sakerne millom dykk; for no er det straks fyrr dei skal lysast på Logberget. Me treng og å bid ja os lid.» Åsgrim svarar: «Det skal me og gjera, men me vil beda deg å vera med i lidbeidsla med os.» Gissur sa at han skulde gjera sit. Sidan valde han med seg dei vitsamaste menner av svein deira. Der var Hjalte Skjeggjeson og Åsgrim, Kåre og Torgeir Skorargeir.

Då mælte Gissur: «No skal me fyrst ganga åt budi hans Skafte Toroddson.» Og dei gjekk då åt Ølvusingabudi. Gissur Kvite gjekk fyrst, so Hjalte, so Kåre, so Åsgrim, so Torgeir Skorargeir, og so brørne hans. Dei gjekk inn i budi. Skafte sat på pallen, og då han såg Gissur Kvite, stod han upp imot honom og fagna vel honom og alle dei andre, og bad Gissur sitja jamsides seg, og det gjorde Gissur. Gissur mælte då til Åsgrim: «No skal du bera erendi upp ved Skafte, so skal eg leggja til slikt som det tykkjest meg trengst.» Åsgrim mælte: «Me er komne hit, Skafte, til å søkja traustnad og hjelp hjå deg.» Skafte mælte: «De totte eg var tverr fyrre gongen, då eg ikkje vilde stydja under vandemålet dykkara Gissur mælte: «No er det annarleis vore. No er det å reisa ettermål etter Njål bonde og husfrøya Bergtora, som båe tvo vart saklaust innebrende, og etter tri av Njålssønom og mange andre gode menner. Og du kan då vel ikkje anna vilja en stydja og hjelpa frendarne og mågarne dine.» Skafte svarar: «Det sette eg meg fyre, då Skarphedin sa ved meg, at eg hadde havt tjora upp i hovudet på meg og smoge under jordtorva, og han sa eg var so rædd, at Torolv Loftsson frå Øyrom bar meg ut på skipet i injolsekkjom sine og fragta meg soleis yver til Island, at aldri skulde eg vera med til ettermål etter honom.» Gissur mælte: «Slikt er ikkje noko å minnast no, då han er daud som sa det. Og du vil då hjelpa meg, um du ikkje vil gjera det for andre si skuld.» Skafte mælte: «Detta målet kjem ikkje deg ved, nåar du ikkje hadde vasa deg inni med dei.» Gissur vart då harm og mælte: «Ulik er du far din. For endå um han og tyktest vera noko ustø, so hjelpte han då gjerne folk, nåar dei var som nøyddast um det.» Skafte mælte: «Me er ikkje av same huglaget. De tykkjest hava vore med i storrådom: du Gissur Kvite då du sokte Gunnar på Lidarende, og Åsgrim då han drap Gauk, fostbror sin.» Åsgrim svarar: «Fåe sneier folk for det som betre er, nåar dei veit det som verre er. Men det vil mange mæla, at ikkje drap eg Gauk fyrr det var naudhøve til det. Det kan endå so vera, at du ikkje vil hjelpa os; men det er utidigt, at du neiser os med illord. Og eg vil ynskja du måtte få den verste vanvyrnad av dette målemnet, fyrr tinget er slutt, og då ikkje få skammi di bøtt.»

Gissur og dei andre stod upp og gjekk ut, og til budi hans Snorre Gode, og gjekk inn i budi. Snorre Gode sat på pallen i budi. Han kjende dei straks, gjekk imot dei og bad dei velkomne alle saman, og gav dei rom til å sitja. Sidan spurde dei kvarandre etter dagsnytt. Åsgrim mælte til Snorre: «Det er for di eg og Gissur, frenden min, er komne hit, at me vil beda deg um lidveitsla.» Snorre Gode svarar: «Det du der talar på, er noko som ikkje er til å undrast på, at du vil reisa sak etter mågom dine, slike som du åtte. Mang ei råd som takande var tok me av Njål, um det no er fåe som minnest det. Men eg veit ikkje kva lidveitsla de tykkjest mest å turva.» Åsgrim svarar: «Me treng mest av di som vil til, um det kjem til slagsmål her på tinget.» Snorre mælte: «Det er og so, at då ligg det mykje ved for dykk. Det er ventelegt, at de vert hardsette til å søkja; men dei vil og verja seg på sama vis, og ingen vil unna den andre rett. Detta toler ikkje de av dei, men gjeng på, og de hev helder ikkje anna å gjera; for dei vil løna dykk med.skam for mannskade og svivyring for frendetap.» Det var å skyna på alt, at han vilde eggja dei fram. Gissur Kvite mælte, då: «Vel mæler du, Snorre. Og du er beste mannen og mætaste hovdingen å finna, nåar mest ligg ved.» Åsgrim mælte: «Eg vilde gjerne vita, kva du vil hjelpa os med, um det ber so til som du seier.» Snorre mælte:

«Då skal eg gjera deg det veneverk som all dykkar sømd skal fylgja med. Men eg gjeng ikkje med i retten. Men gjeld det å slåst på tinget, so tak ikkje på dei, utan so de veit alle er heilt å lita på; for det er drjuge karar imot. Vert de for lette, so drag dykk hitetter åt os; for då skal eg hava mine folk standande fylkte her og vera buen til å hjelpa dykk. Men um det ber den andre vegen, at dei vægjer unda, då tenkjer eg dei etlar å finna seg vigstad i Allmannagjå. Og slepp dei dit, so fær de aldri søkt dei. Eg skal då sjå til og fylkja lidet mit der fyreåt og bægja dei frå der. Men me vil ikkje setja etter dei, er det so dei tek anten nord elder sud med åi. Og nåar de hev drepe av flokken deira noko nær so mange som eg tykkjer de kan orka å bøta og få njota godordi dykkar og heradsvist, då skal eg koma farande med alle mennerne mine og skilja dykk. Då skal de og på mit ord halda upp med bardagen, nåar eg gjer som eg no hev lova.» Gissur takka honom vel for det, og sa at detta var mælt til bate for dei alle. Dei gjekk då ut alle saman. Gissur mælte: «Kvart skal me no ganga?» – «Åt Modruvellingabudi,» sa Åsgrim. Dit for dei då.

140.

Og som dei kom inn i budi, såg dei at Gudmund hin rike sat og tala med Einar Konalson, fosterson sin. Det var ein klok mann. Dei gjekk då fram for Gudmund. Han tok vel imot dei og let rydja upp i budi, so dei kunde få sitja alle. Dei spurde einannan um tidender. Åsgrim mælte: «Det trengst ikkje tala inni seg med erendi vår. Til det er me komne hit, at me vil beda deg um traust lidveitsla.^ Gudmund mælte: «Hev de då vore hjå nokon hovding fyrr?» Dei svara at dei hadde vore hjå Skafte Toroddson og Snorre, og sa honom i still korleis det gjekk hjå båe. Då mælte Gudmund: «Fyrre gongen de var her, bar eg meg småmanslegt åt, med di eg var so trå; men no skal eg gjeva etter so mykje lettare som eg då var tung. Eg skal ganga i retten med dykk med alle mine tingmenner og stydja dykk i alt på dette tinget, og vera med dykk til strid, um det trengst, og leggja mit liv ved dykkar liv. Eg skal og løna Skafte med det, at Torstein Holmunn, son hans, skal vera med os i striden; for han trøyster seg ikkje til å gjera anna en som eg vil, av di han hev Jodis, dotter mi, til kona. Skafte vil då koma og skilja os åt.» Dei sa honom stor takk, og vart sitjande og tala lenge ved honom, so ingen annan høyrde på. Gudmund bad dei ikkje å kneganga fleire hovdingar. Det var småmanslegt, sa han. «Me skal våga på med det lid me no hev. De skal ganga væpna åt alle retsmøti, men ikkje taka til våpni for det fyrste.» Dei gjekk då ut alle og heim åt buderne sine i fyrstningi var det berre fåe som visste um dette. Soleis leid det ut i tinget.

141.

Det var ein dag at folket gjekk til Logberget. Hovdingarne var soleis skipa, at Åsgrim Ellidagrimsson og Gissur Kvite, Gudmund hin rike og Snorre Gode stod uppmed Logberget, men Austflrdingarne nedantil. Mord Valgardson stod frammed Gissur Kvite, mågen sin. Mord var ordfør framum alle andre menner. Gissur mælte då, at han skulde lysa dråpssaki, og bad honom mæla so høgt, at det kunde høyrast vel. Mord nemnde seg vitne. «Eg nemner vitne på det, « seier han, «at eg lyser lovmælt yverfalssak på Flose Tordsson, for di han ljop mot Helge Njålsson på den vigvangen der Flose Tordsson gjorde yverfall på Helge Njålsson og gav honom holsår elder heilnesår elder mergsår, som til ulivssår vart, og som Helge fekk bane av. Nemner eg honom for den saki til å verta dømd utlæg mann, skogarmann, ualande, uferjande, urådande med noko bergingsråd. Nemner eg alt hans gods forbrote, helvti åt meg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter honom etter loven. Eg lyser denne dråpssaki til den fjorungsrett som saki hoyrer inn under etter loven. Eg lyser lovleg lysing. Lyser eg i høyrande logn på Logberget. Eg lyser til søksmål i sumar og til full fredløysa yver Flose Tordsson. Lyser eg i saki hans Torgeir Toreson gjevi meg i hand.» På Logberget vart det stort ståk og rop, at han hadde målborest vel og manneleg. Mord tok til ords andre gongen: «Nemner eg dykk til vitne på det,» seier han, «at eg lyser sak på Flose Tordsson for di han særde Helge Njålsson holsår elder heilnesår elder mergsår, det såret som til ulivssår vart og som Helge fekk bane av på den vigvangen der Flose Tordsson ljop mot Helge Njålsson med lovmælt yverfall. Seier eg deg Flose for denne saki utlæg mann, skogarmann, ualande, uferjande, urådande med noko bergingsråd. Nemner eg alt dit gods forbrote, helvti åt meg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter deg etter loven. Eg lyser denne saki til den fjorungsrett som ho høyrer inn under etter loven. Eg lyser lovleg lysing. Lyser eg i høyrande logn på Logberget. Eg lyser til søksmål i sumar og til full fredløysa yver Flose Tordsson. Lyser eg i saki hans Torgeir Toreson gjevi meg i hand. «

So sette Mord seg ned. Flose høyrde vel etter og sa ikkje eit ord medan.

Torgeir Skorargeir stod då upp og nemnde seg vitne. «Eg nemner vitne på det,» seier han, «at eg lyser sak på Glum Hiideson, for di han tok eld og kveikte og bar inn i huset på Bergtorskvål, då dei brann inne Njål Torgeirson og Bergtora Skarphedinsdotter og alle dei folk som der vart innebrende. Nemner eg honom for den saki utlæg mann, skogarmann, ualande, uferjande, urådande med noko bergingsråd. Nemner eg alt hans gods forbrote, helvti åt meg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter honom etter loven. Lyser eg denne saki til den fjorungsrett som ho høyrer inn under etter loven. Eg lyser lovleg lysing. Lyser eg i høyrande logn på Logberget. Eg lyser til søksmål no i sumar og til full fredløysa yver Glum Hildeson.» Kåre Solmundson søkte Kol Torsteinson og Gunnar Lambeson og Grane Gunnarson. Og det ordet gjekk manna-millom, at han målbar seg furdulega vel. Torleiv Kråk søkte alle Sigfussønerne. Men Torgrim hin mikle, bror hans, søkte Modolv Kjetilson og Lambe Sigurdson og Roar Håmundson, bror hans Leidolv hin sterke. Åsgrim Ellidagrimsson søkte Leidolv og Torstein Geirleivson, Arne Kolsson og Grim hin raude. Alle målbar dei seg vel. Sidan lyste andre menner sakerne sine. Og det gjekk med mykje av dagen med det. Folk gjekk då heim åt buderne sine.

Øyolv Bolverkson gjekk åt budi med Flose. Dei gjekk aust um budi. Flose mælte til Øyolv: «Kor er det – ser du nokor vern i dette målemnet?» – «Ingi,» seier Øyolv. «Kva råd skal me då taka?» seier Flose. «No er det å finna råd for uråd,» seier Øyolv; «men eg skal likevel finna på ei råd til dykk. No skal du avhenda godordet dit åt Torgeir bror din og segja deg i ting med Åskjell Gode Torkjetilson nordanfrå Røykjardal. Og nåar dei ikkje veit um detta, kan det henda at det vert dei til mein; for dei vil søkja det i Austfirdingaretten. men dei hadde å søkja det i Nordlendingaretten. Dette kjem dei til å forsjå seg i. Då hev dei femteretssak på seg, um dei søkjer i ein annan rett en til høyrer. Det målemnet fær me då taka upp; men det fær vera siste utvegen.» Flose mælte: «Kan vera me no fær løn for ringen.» – «Ikkje veit eg det,» seier Øyolv; «men eg skal gjeva dykk den rettarbeining, at folk skal segja det var ikkje von til likare. No skal du senda bod etter Åskjell, og Torgeir skal koma åt deg no straks, og ein mann med honom.» Lite etter kom Torgeir og tok ved godordet. Åskjell og kom der. Flose sa seg då i ting med honom. Det var ikkje fleire en dei som visste um dette.

142.

No lid det til det at retten skal setjast. Dei budde seg på båe leier; væpna seg og sette hermerke på hjelmarne sine. Torhall Åsgrimson mælte: «Far de no ikkje fram, far min, med noko slags gir, men gjer alt som rettast. Og um noko flokar seg for dykk, so lat meg få vita det som skjotast. Og då skal eg leggja til råd med dykk.» Åsgrim og dei andre vart sjåande burtpå honom, og då var andlitet hans som blod å sjå, og det braut fram som store haglkonn frå augo på honom. Han bad dei fli seg spjotet sit. Det hadde Skarphedin gjeve honom, og det var det største eignating. Åsgrim sa, då dei gjekk burt: «Ikkje var det godt i hugen hans Torhall frende å vera att i budino; og ikkje veit eg kva han tek seg til. No skal me taka i vegen med Mord Valgardson,» sa Åsgrim, «og låta fyrst som det ikkje anna var; for det er meire mun i å få tak i Flose åleine en i mange andre.» Åsgrim sende då ein mann til Gissur Kvite og Hjalte Skjeggjeson og Gudmund hin rike. Dei kom alle saman og gjekk straks til Austfirdingaretten. Dei gjekk åt retten sunnantilfrå. Flose med sine og alle Austfirdingarne med honom gjekk i retten nordantilfrå. Der var og Røykdøler og Øksfirdingar og Ljosvetningar med Flose. Der var og Øyolv Bolverkson. Flose såg burtpå Øyolv og mælte: «Det ber godt i vegen; – kan vera det ikkje fer fjerre frå di du gat um.» – «Far stilt med det,» seier Øyolv; «det kan nok koma dit, at me fær bruk for det.»

Mord Valgardson nemnde seg vitne, baud til lutfelling alle dei mennerne som hadde skoggangssaker å søkja i retten, kven som fyrst skulde segja saki si fram, kven di næst, og kven sist. Han baud det fremja etter loven, so dei dømande høyrde på. Det vart luta um sakerne, og det vart Mord som fekk å segja fram si sak fyrst. Han nemnde seg vitne andre gongen: «Eg nemner vitne på det,» seier han, «at eg tek unda alt eg kan mistala meg i saki mi, anten eg seier for mykje elder eg seier det gale. Eg vil få retta ordi mine, til des eg fær fram saki mi på rett og lovleg vis. Til det nemner eg desse menner til vitne, for meg elder dei andre som kan turva nøyta elder njota dette vitnemålet.» Mord Valgardson nemnde seg vitne på nytt lag. «Nemner eg vitne på det,» sa han, «at eg byd Flose Tordsson, elder kven annan det er handgjeve å føra lovvern for honom, å lya på eiden min og på framsoga av saki mi, og på alle dei søknargagni som eg tenkjer å føra fram imot honom. Eg byd rettarbod etter loven, so domararne høyrer det tvert yver retten.» Mord Valgardson mælte: «Eg nemner vitne på det, at eg gjer eid på boki, lovleg eid, og seier eg innfor Gud, at eg skal soleis denne saki søkja som eg veit sannast og rettast og mest etter loven, og fremja alle dei skil som loven gjev – so lenge eg hev med dette målemnet å gjera.» Sidan tok han so til ords: «Torodd nemnde eg til vitne, like eins Torbjørn, i det vitnemålet, at eg lyste Flose Tordsson saka i lovmælt yverfall på den vigvangen der Flose Tordsson ljop mot Helge Njålsson med lovmælt yverfall, den gongen Flose Tordsson særde Helge Njålsson holsår elder mergsår, som til ulivssår vart, og som Helge Njålsson fekk bane av. Nemnde eg honom for den saki til å verta dømd utlæg mann, skogarmann, ualande, uferjande, urådande med noko bergingsråd. Nemnde eg alt hans gods forbrote, helvti åt meg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter honom etter loven. Eg lyste til den fjorungsrett som saki høyrer inn under etter loven. Eg lyste lovleg lysing. Lyste eg i høyrande logn på Logberget. Eg lyste til søksmål no i sumar og til full fredløysa yver Flose Tordsson. Lyste eg saki hans Torgeir Toreson gjevi mig i hand. Alle dei ordi hadde eg i lysingi mi som eg no hadde i framsoga av saki. Seier eg denne skoggangssaki soleis laga fram i Austfirdingaretten yver hans hovud som skal reiva målet, soleis som eg sa det fram då eg lyste.» Mord mælte: «Torodd nemnde eg til vitne, like eins Torbjørn, i det vitnemålet, at eg lyste sårsak på Flose Tordsson for det at han særde Helge Njålsson holsår elder mergsår, det såret som til ulivssår vart og som Helge Njålsson fekk bane av på den vigvangen der Flose Tordsson ljop mot Helge Njålsson med lovmælt yverfall. Nemnde eg honom for den saki til å verta dømd utlæg mann, skogarmann, ualande, uferjande, urådande med noko bergingsråd. Nemnde eg alt hans gods forbrote, helvti åt meg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter honom etter loven. Eg lyste til den fjorungsrett som denne saki høyrer inn under etter loven. Eg lyste lovleg lysing. Lyste eg i høyrande logn på Logberget. Eg lyste til søksmål no i sumar og til full fredløysa yver Flose Tordsson. Lyste eg handgjevne saki hans Torgeir Toreson. Alle dei ordi hadde eg i lysingi som eg no hadde i framsoga av saki mi. Seier eg denne skoggangssaki soleis laga fram i Austfirdingaretten yver hans hovud som skal reiva målet, soleis som eg sa det fram då eg lyste.» Lysingsvitni hans Mord gjekk då fram i retten og bar vitne, soleis at den eine bar vitnemålet fram og båe sanna det, at «Mord nemnde seg Torodd til vitne, og meg den andre, men eg heiter Torbjørn.» Sidan nemnde han far sin. «Mord nemnde os til vitne, at han lyste Flose Tordsson saka i lovmælt yverfall då han ljop mot Helge Njålsson på den vigvangen der Flose Tordsson gav Helge Njålsson holsår elder mergsår, det som til ulivssår vart og som Helge fekk bane av. Nemnde han Flose for den saki til å verta dømd utlæg mann, skogarmann, ualande, uferjande, urådande med noko bergingsråd. Nemnde han alt hans gods forbrote, helvti åt seg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter honom etter loven. Han lyste til den fjorungsretten som denne saki høyrer inn under etter loven. Han lyste lovleg lysing. Lyste han i høyrande logn på Logberget.

Han lyste til søksmål no i sumar og til full fredløysa yver Flose Tordsson. Lyste han handgjevne saki hans Torgeir Toreson. Og han hadde alle dei ordi i lysingi si som han hadde i framsoga av saki, og som me hev dei i vitneburden vår. Rett hev me no bore fram vitnet vårt, båe samde i eitt. Ber me dette lysingsvitnemålet soleis laga fram i Austfirdingaretten yver hans hovud som skal reiva målet, soleis som Mord sa fram då han lyste.» Andre gongen sa dei fram lysingsvitnemålet i retten, men nemnde då sår fyre og yverfall etter, og hadde alle dei same ordi som fyrr, og bar lysingsvitnemålet soleis laga fram i Austfirdingaretten, soleis som Mord sa fram då han lyste. Saktakarvitni hans Mord gjekk då i retten; den eine bar vitnemålet fram, men båe sanna det, og tok soleis til ords, at Mord Valgardson og Torgeir Toreson hadde nemnt dei til vitne på at Torgeir Toreson gav Mord Valgardson i hende vigsak mot Flose Tordson for dråpet på Helge Njålsson. «Han gav honom den saki i henderne med alle dei søknargagni som til saki høyrde. Han gav honom å søkja og å sættast og alle gagn i å nytta og njota, som han vøre den rette ettermålsmannen. Torgeir gav etter loven, Mord tok etter loven. Dette saktakarvitnemålet soleis laga bar dei fram i Austfirdingaretten yver hans hovud som skulde reiva målet, slikt som det Torgeir og Mord nemnde dei til vitne på. Alle vitni let dei sverja eid, fyrr dei bar vitnemål, og like eins domararne.

Mord Valgardson nemnde seg no vitne att. «i det vitnemålet nemner eg dykk,» seier han, «at eg byd dei nie vigvangsbuar som eg stemnde i denne saki, som eg reiste mot Flose Tordsson, til sætes på vestre åbakken, til å få gjort rettingar med denne nemndi. Eg byd rettarbod etter loven, so domararne høyrer det.» Mord Valgardson nemnde seg vitne andre gongen: «Nemner eg dykk til vitne på det,» sa han, «at eg byd Flose Tordsson, elder den mannen som hans handgjevne fullmagt hev til å føra vern for honom, til rudning i den nemndi som eg hev sett saman vest på åbakken. Eg byd rettarbod etter loven, so at domararne høyrer det tvert yver retten.» Enn nemnde Mord seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at no er frumgagni framkomne, alle dei som til saki høyrer: bode til eidfesting, eiden gjord, sagd fram sak, bore lysingsvitne, bore saktakarvitne, bode vigvangsbuar til sætes, bode til rudning i nemndi. Eg nemner meg desse menner til vitne åt alle dei gagni som no er framkomne, og på det med, at eg vil ikkje vera gjengen utor saki for det um eg gjeng frå retten, anten til å leita fleire gagn elder i andre erender.»

Flose og dei gjekk no dit som nemndmennerne sat. Flose sa til dei: «Det må Sigfussønerne vita, kor rette vigvangsbuar desse er som her er stemnde.» Kjetil frå Mork svarar: «Her er ein nemndmann som heldt Mord Valgardson under skirsl, men ein annan er trimenningen hans. Dei greidde då fram skyldskapen, og sanna det med eid. Øyolv nemner seg vitne, at nemndi skulde standa so lenge til ho var rudd. Andre gongen nemnde Øyolv seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at eg rydjer båe desse menner or nemndi» – han nemnde namni på dei og farsnamni – «for den skuld, at den eine av dei er trimenningen hans Mord etter ætti og den andre etter gudsivjungskap, slik som gjev rudningsrett etter loven. Etter loven er de ubrukande i nemndi, di at no er det kome lovleg rudning åt dykk. Rydjer eg dykk ut etter Alltings rett og ålmenn lov. Rydjer eg i saki hans Flose Tordsson gjevi meg i hand.» No mælte all ålmugen og sa at målet var tynt for Mord. Alle var samde um at no stod verni betre en søksmålet

Åsgrim mælte då til Mord: «Enno er ikkje alt deira, um dei tykkjest hava gjort eit godt tak. Me skal ganga og finna Torhall, sonen min, og få vita kva han råar os til.» Det vart då send ein grei mann til Torhall, og han sa honom greinleg korleis saki stod, og at Flose og dei tykte dei hadde gjort nemndi ufør. Torhall mælte: «Eg skal gjera so dette ikkje vert noko sakspille, og seg dei det, at dei fær ikkje tru på dei lovvillor som vert lagde i vegen for dei; for klokskapen hans Øyolv hev glotte no. Gakk du åt dei, det kvataste du kan, og seg at Mord Valgardson skal ganga i retten og nemna seg vitne, at rudningi deira er spilt» – og han sa honom vel fyre med alt, korleis dei skulde gjera det. Sendemannen fór og sa dei rådi hans Torhall. Mord Valgardson gjekk då i retten og nemnde seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at eg gjer um inkje rudningi hans Øyolv Bolverkson. Og finn eg det til grunn, at han rudde ikkje etter skyldskap med rette saksøkjaren, men med sakføraren. Nemner eg desse menner til vitne for meg, elder for dei som turva njota dette vitnemålet.» Sidan førde han vitne i retten. So gjekk han dit som nemndmennerne sat, og bad dei setja seg som hadde reist seg, og sa dei var i nemndi med retto. Då mælte alle, at det var mykje som Torhall hadde gjort. Og alle tyktest då søksmålet standa betre en verni. Flose mælte då til Øyolv: «Meiner du detta er lov?» – «Det tenkjer eg visst,» seier Øyolv; «det er greitt at me hev misteke os. Men likevel skal me no takast um meir slikt med dei.» Øyolv nemnde seg då vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at eg rydjer desse tvo menner or nemndi» – han nemnde båe ved namn – «for den skuld, at de tvo er husmenner og ikkje bønder. Eg forbyd dykk å sitja i nemndi; for no er det kome rett og lovleg rudning åt dykk. Rydjer eg dykk ut or nemndi etter Alltings rett og ålmenn lov.» Øyolv sa det skulde koma hardla uventa på honom, um dette kunde rengjast. Då mælte alle, at no stod verni betre en søksmålet. Alle roste Øyolv sterkt, og sa at det turvte ingen røyna seg i lovkunna med honom.

Mord Valgardson og Åsgrim Ellidagrimsson sende no ein mann til Torhall, til å segja honom korleis det no stod. Men då Torhall høyrde detta, spurde han kva dei åtte til gods. Sendemannen sa, at den eine av dei levde av mjølkefe, «og han hev både kyr og sauer. Men den andre eig til tridjungs i det jordstykket dei bur på, og før seg sjølv. Og dei hev eldsto saman og sauegjætar, dei og han som dei leiger landet av.» Torhall mælte: «Det er det sama att no som fyrr, at dei hev misgått seg. Og det skal vera svint gjort å rengja detta for dei, um so Øyolv hev brukt aldri so store ord um at detta er rett.» Torhall sa no sendemannen greinleg fyre um alt, korleis dei skulde bera seg åt. Sendemannen kom attende og sa Mord og Åsgrim dei råd som Torhall hadde gjeve. Mord gjekk då i retten og nemnde seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at eg gjer um inkje rudningi hans Øyolv Bolverkson, for di han rudde dei menner or nemndi som hev rett til å sitja der. Kvar den hev rett til å sitja i rettarnemnd, som eig tri hundrad i jord elder meir, um han ikkje eig mjølkefe. Den andre eig og rett til å sitja i nemndi, han som lever av mjølkefe, um han ingi jord hev i leige.» Han førde då vitne i retten. So gjekk han dit nemndmennerne var, og bad dei setja seg att, og sa dei var lovlege nemndmenner. Då vart det svært tii rop og høgmæle. Og det sa alle då, at no var ho nedåtgjord til gagns saki for Flose og Øyolv, og det var berre ei meining um det, at no stod søksmålet betre en verni. Flose mælte til Øyolv: «Skulde dette vera rett?» Øyolv lest ikkje hava vitsmun til å vita det visst. Dei sende då ein mann til Skafte lovsogumann, til å spyrja honom, um det var rett. Han sende dei dei ordi attende, at visst var det lov, endå det var få som visste det. Detta vart sagt Flose og Øyolv.

Øyolv Bolverkson spurde no Sigfussønerne ut um dei andre vigvangsbuarne som var tilstemnde. Dei sa at fire av dei var ulovleg stemnde, «for di at det sit dei heime som nærare var.» Øyolv nemnde seg då vitne, at han rudde alle desse fire ut or nemndi, og brukte dei rette rudningsordlagi. Sidan mælte han til dei andre i nemndi: «De er skyldige å gjera rett til båe sidor. No skal de ganga til retten, nåar de vert tilsagde, nemna dykk vitne, at de hev det å segja mot å gjera ved her, at de er fem nemndmenner tilsagde, men de skulde vera nie. Kan Torhall berga dette, so fær han fram kva sak det er.» Det var lett å skyna på alt, at Flose og Øyolv gilda seg. Det gjordest no stort søg um at no var vigsmålet tynt, og at no stod verni betre en søksmålet.

Åsgrim mælte til Mord: «Dei veit ikkje kva dei hev å skreppa av enno, fyrr Torhall, son min, er spurd. Njål sa ved meg, at han hadde lært Torhall loven so godt, at han skulde vera største lovmannen på Island, um det kom til eit spenntak.» Det vart ein mann send til Torhall, til å segja korleis det stod til, um kva Flose og dei kararne kytte med, og um det vedmælet det gjekk millom tinglyden, at no var søksmålet spilt for Mord. «Det er godt for dei, fær dei ikkje skam av det,» seier Torhall. «No skal du gå og segja Mord, at han skal nemna seg vitne og gjera eid, at største luten av nemndi er rett stemnde. Det vitnemålet skal han då bera fram i retten, og då bergar han frumsaki; men han er saka til å bøta tri merker for kvar av dei han hev stemnt rangt. Men for det kan han ikkje søkjast på dette tinget. Sendemannen fór no attende og gav Mord full greia um ordi hans Torhall. Mord gjekk i retten, nemnde seg vitne og gjorde eid, at den største luten av nemndi var rett stemnde. Og han sa, at med det hadde han berga frumsaki. «Det lyt verta anna uvenerne våre fær mætnad av, en det store mistaket det skal vera gjort her.» Då vart det stor yverlæta um at Mord gjekk vel fram i saki; men Flose og hans menner, sa dei, fór med berre lovvillor og krokar. Flose spurde Øyolv, um detta kunde vera rett. Men han lest ikkje vita det visst, og sa at lovsogumannen fekk løysa det. Torkjell Geiteson gjekk då på deira vegne til lovsogumannen, og sa honom korleis det stod, og spurde um det var rett, det som Mord hadde sagt. Skafte svarar: «Fleire store lovmenner er det no en eg hadde tenkt. Men nåar eg skal segja deg det, so er dette so rett i alle stader, at her bid det ikkje å mæla imot. Men eg meinte eg var åleine um å vita dette no, då Njål er daud; for han veit eg kjende til det.» Torkjell gjekk då attende åt Flose og Øyolv, og sa dei at dette var lov.

Mord Valgardson gjekk då åt retten og nemnde seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at eg bed dei nærbuarne som eg stemnde i denne saki eg reiste imot Flose Tordsson, å bera fram skilmæle, anten med elder imot. Eg krev med lovlegt krav i retten, so domararne høyrer det tvert yver retten.» Nemndmennerne hans Mord gjekk då fram i retten. Ein sa fram skilmæiet – dei andre gav samkvæde – og han tok soleis til ords: «Mord Valgardson tok ut os nie friborne menner til vitnenemnd; men me stend her berre fem; for fire er rudde utor. Men i staden for dei fire som skulde vitna med os, er det sett fram vitneord. Etter loven skal det då no berast fram skilmæle. Me var tilsagde til å skila um det, um Flose Tordsson ljop imot Helge Njålsson med lovmælt. yverfall på den vigvangen der Flose Tordsson særde Helge Njålsson holsår elder mergsår, det som til ulivssår vart, og som Helge Njålsson fekk bane av. Han sa os til å bruka alle dei ord som me var skyldige til etter loven, som han vilde krevja av os ved retten til prov i dette målemnet. Han stemnde os med lovleg stemning, so at me høyrde på. Han stemnde i den handgjevne saki hans Torgeir Toreson. Alle hev me no gjort eid og fenge skilmæiet vårt rett, so at me er samde um eitt. Me ber det mot Flose Tordsson og seier honom saka å vera i saki. Dette nie mans skilmæiet soleis laga ber me fram i Austfirdingaretten yver hans hovud som skal reiva målet, soleis som Mord stemnde os til. Og dette vitnemålet er me alle um,» sa dei. Andre gongen bar dei skilmæiet fram, men nemnde då sår fyre og yver all etter, men alle dei andre ordi bar dei fram like eins som fyrr. Dei bar skilmæiet imot Flose og sa honom saka å vera.

Mord Valgardson gjekk i retten og nemnde seg vitne, at dei buarne han hadde stemnt i saki som han hadde reist mot Flose Tordsson, dei hadde bore vitnemål imot honom og sagt honom saka å vera. Desse vitnemenner nemnde han for seg elder for dei som turvte njota dette vitnemålet. Andre gongen nemnde Mord seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at eg byd Flose Tordsson, elder den mannen som handgjevi lov-vern hev i hans stad, å koma med vern i den saki som eg reiste imot honom; for no er alle søknargagni framkomme som høyrer saki til – framborne alle vitnemåli og skilmæiet, og vitne nemnde på skilmæiet og på alle dei gagni som fram er komne. Men um det kjem fram noko i verni som eg må hava i søksmålet, so tek eg unda rett for meg til å bruka det. Eg byd rettarbod etter loven, so domararne høyrer på.» – «Det trøyer meg no, Øyolv,» sa Flose, «å tenkja på kor dei skal bregda bruni og klå seg i hotten, nåar du ber fram verni.»

143.

Øyolv Bolverkson gjekk då fram i retten og nemnde seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at dette er vern i dette målet, at de hev søkt den saki i Austlendingaretten som skulde vera søkt i Nordlendingaretten, av di at Flose hev sagt seg i ting med Åskjell Gode. Her er no båe dei vitni som var med i det, og som kan vitna, at fyrst gav Flose godordet sit i henderne på Torgeir, bror sin; sidan sa han seg i ting med Åskjell Gode. Nemner eg desse menner til vitne for meg elder for andre som kan turva nøyta elder njota dette vitnemålet.» Andre gongen nemnde Øyolv seg vitne. «Eg tek meg vitne,» sa han, «at eg byd Mord, som hev saki å søkja, elder rette saksøkjaren, å lya på eiden min og på framsoga av dei vernemåli og gagni eg vil bera fram. Eg byd rettarbod etter loven, so domararne høyrer på.» På nytt lag nemnde Øyolv seg vitne, «i det vitnemålet,» sa han, «at eg gjer eid på boki, lovleg eid, og seier det innfor Gud, at eg skal so denne saki verja som eg veit rettast og sannast og mest etter loven, og fremja alle dei skil som loven gjev, og som under meg kjem, so lenge eg er på dette ting.» Øyolv mælte: «Desse tvo menner nemner eg til vitne, at eg fører fram denne lovlege verni, at saki var søkt i ein annan fjorungsrett en ho skulde. Seier eg for det saki deira spilt. Seier eg dette vernemålet soleis laga fram i Austfirdingaretten.» Sidan let han føra fram alle dei vitnemåli som høyrde verni til. So nemnde han vitne på vernegagni, at no var alle framkomne. Enn nemnde Øyolv seg vitne. «Eg tek vitne på det,» sa han, «at etter fullmagt frå goden forbyd eg domararne å døma i saki hans Mord og hans Åsgrim; for di at no er lovleg vern framkomi i retten. Eg forbyd det med forbod frå goden, lovlegt forbod, ævlaust forbod, fullt og fast forbod, soleis som eg hev å føra vernemål etter Alltings rett og ålmenn lov.» Etter det let han vernemålet ganga til doms. Åsgrim og dei andre saksøkjararne tok upp søksmåli mot dei andre brennemennerne, og dei fekk sino fram.

144.

No sende Åsgrim og Mord ein mann åt Torhall, til å segja honom kva uføre det no var kome i. «For langt unda var eg no,» sa Torhall; «saki skulde ikkje fare den vegen endå, hadde eg vore der. Eg ser på åtferdi deira, at dei etlar seg til å stemna dykk til femterets for ulovleg rettargang. Dei etlar seg nok til å vefengja brandsakerne, so dei ikkje vert dømde. For dei er no komne i det føret, at dei ikkje hevlar for nokon urett. No skal du ganga dit att, skjotast du kan, og segja dei det, at Mord skal stemna både Flose og Øyolv for det at dei hev gjort handel med retten, og krevja fjørbaugsstraff. So skal han stemna dei ei stemning til, for det at dei bar fram vitnemål som ikkje kom saki ved, og gjorde med det ulovleg sakføring. Seg dei det, at eg seier, at nåar ein mann fær tvo fjørbaugssaker på seg, er han dømd til skogarmann. Av di skal de vera åt fyre dei til å bu målemnet; for då fær de det fyrst fram til søksmål og dom.»

Sendemannen gjekk stad og sa Mord og Åsgrim det. Sidan gjeng dei til Logberget. Mord Valgardson nemnde seg vitne. «Eg tek vitne på det,» sa han, «at eg stemner Flose Tordsson for di at han gav Øyolv Bolverkson gods til lids for seg her på tinget. Seier eg honom for den saki saka fjørbaugsmann, korkje ferjing elder fristad njotande, med mindre det vert lagt livloysn elder alandfeste i eignalausdomen, i anna fall vera fullsaka skogarmann. Seier eg alt hans gods forbrote, helvti åt meg, helvti åt fjorungsmennom, dei som eig å taka forbrote gods etter honom etter loven. Stemner eg dette målemnet til femteretten, der det eig å koma fram etter loven. Eg stemner til søksmål og til full fredløysa. Eg stemner lovleg stemning. Stemner eg i høyrande logn på Logberget.» Med slik stemning stemnde han og Øyolv Bolverkson, for det at han hadde teke imot gods. Den saki og stemnde han for femteretten. Andre gongen stemnde han Flose og Øyolv i den saki, at dei bar fram vitnemål i tinget som ikkje kom saki ved etter loven, og gjorde med det ulovleg rettargang. For det med kravde han dei dømde til fjørbaugsstraff. Dei gjekk då frå der og til logretten. Her var då femteretten sett.

Då Åsgrim og Mord var gjengne frå, vart ikkje domararne sameinte um korleis dei skulde døma; for sume vilde døma med Flose, men andre med Mord og Åsgrim. Flose og Øyolv måtte då til å få vefengt domen. Dei vart heftande med dette, medan stemningarne stod på. Lite etter vart det sagt Flose og Øyolv, at dei var stemnde på Logberget med tvo stemningar kvar. Øyolv mælte då: «lllt gagn var det, at me dvaldest her, so dei vart fyre os til å stemna. Det er sløgdi hans Torhall som her er framkomi. Det er ikkje nokon honom lik i klokskap. No stend det dei til å søkja målemnet sit ved retten fyrst. Og det var det alt stod på for dei. Men likevel skal me no ganga til Logberget og bu til sak imot dei, endå det lite gagnar os.» Dei gjekk då åt Logberget, og Øyolv stemnde dei for ulovleg rettargang. Sidan gjekk dei til femteretten. Då Mord og Åsgrim kom til femteretten, nemnde Mord seg vitne og baud dei å lya på eiden hans, på framsoga av saki, og på alle dei søknargagni han tenkte å bera fram imot Flose og Øyolv. Han baud rettarbod etter loven, so domararne høyrde det tvert yver retten. I femteretten skulde og sanningsmenner fylgja eiden, og dei med skulde gjera eid. Mord nemnde seg vitne. «Eg tek vitne på det,» sa han, «at eg gjer femteretseid. Bed eg so Gud hjelpa meg i dette ljoset og i det andre, at eg skal soleis denne saki søkja som eg rettast og sannast veit og mest etter loven. Og held eg Flose for saka å vera i denne saki, so visst som det er prov til det. Og eg hev ikkje lagt til gods her i retten til hjelp for meg i denne saki, og ikkje vil eg gjera det, og ikkje vil eg taka, korkje til lov elder ulov.» Dei tvo sanningsmennerne hans Mord gjekk då fram i retten og nemnde seg vitne, «i det vitnemålet,» sa dei, «at me gjer eid på boki, lovleg eid – bed me Gud so hjelpa os i dette ljoset og i det andre, og me legg vår mansæra ved – at me trur at Mord vil søkja denne saki soleis som han veit rettast og sannast og mest etter loven, og at han ikkje hev lagt til gods her i retten for denne saki seg til lids, elder vil gjera det, og han hev ikkje teke gods elder vil taka, korkje til lov elder ulov.» Mord hadde sagt til nie Tingvallabuar i saki. Sidan nemnde Mord seg vitne og sa fram dei fire saker som han hadde butt til mot Flose og Øyolv, og han. hadde alle dei ordi i framsoga av saki som han hadde då han stemnde. Desse fjørbaugssakerne soleis laga bar han fram i femteretten, sameleis som han hadde sagt fram då han stemnde. Mord nemnde seg vitne og baud dei nie buarne til sætes vest på åbakken. Etter det nemnde han seg vitne og baud Flose og Øyolv å rydja nemndi. Dei gjekk fram og skulde rydja nemndi, og røynde vel etter, men fann ingen til å reka or. Med dette gjekk dei frå att, og unde ille ved. Mord nemnde seg vitne og bad dei nie tilsagde buarne å bera skilmæle, anten for eider imot. Buarne hans Mord gjekk då åt retten; ein sa fram vitnemålet, men dei andre gav samkvæde. Dei hadde alle gjort femteretseid, og vitna at Flose var saka, og bar skilmæiet imot honom. Dette skilmæiet soleis laga bar dei fram i femteretten yver hovudet på den mannen som Mord hadde sagt fram saki si yver. Sidan bar dei fram alle dei vitnemåli som dei hadde å bera fram i alle dei andre saker, og gjorde alt etter loven. Øyolv Bolverkson og Flose sat og gjætte etter å finna noko å rengja, men fekk ikkje noko åtgjort. Mord Valgardson nemnde seg vitne. «Eg tek vitne på det,» sa han, «at desse nie buar eg stemnde til i denne saki, som eg reiste imot Flose Tordsson og Øyolv Bolverkson, dei hev bore skilmæle mot dei og sagt dei saka i saki.» Han nemnde dei for seg, desse vitnemenner. Andre gongen nemnde han seg vitne. «Eg tek vitne på det,» sa han, «at eg byd Flose Tordsson, elder kven annan mann som det er handgjeve å fora vern for honom, å taka til vern. For no er alle søknargagni framkomne: bode til eid, eiden gjord, sagd fram saki, bore stemnevitne, nemndmennerne bodne til sætes, bode til rudning i nemndi, skilmæle frambore og teke vitne på.» Desse vitnemennerne nemnde han seg på dei gagni som var framkomne.

Då stod den mannen upp som saki var framsagd yver hovudet på, og reivde målet. Han tok fyrst upp att det, at Mord baud dei lya på eiden sin og på framsoga av saki og alle søknargagni. So tok han upp att det, at Mord gjorde eid, og like eins sanningsmennerne hans. So tok han upp att det, at Mord sa fram saki, og tok soleis til ords, at han hadde alle dei ordi i reivingi si som Mord hadde havt då han sa fram saki, og som han hadde i stemningi si, «og denne saki soleis laga sa han fram i femteretten, som han hadde sagt fram då han stemnde.» So tok han upp att det, at dei bar stemnevitne, og nemnde då alle dei ordi som Mord fyrr hadde brukt i stemningi si, og som dei hadde i vitneburden sin, «og som eg no,» sa san, «hev i reivingi mi. Og dette vitnemålet sit soleis laga bar dei fram i femteretten, slikt som han sa det fram, då han stemnde.» Sidan tok han upp att det, at Mord baud nemndmennerne til sætes. Di næst tok han upp att det, at han baud Flose å rydja nemndi, «elder den mannen som hev lovvern handgjevi for honom.» So tok han upp att det, at buarne gjekk i retten og bar fram skilmæle imot Flose og sa honom saka i saki. «Dette nie mans skilmæiet soleis laga bar dei fram i femteretten.» So tok han upp att det, at Mord tok vitne på at skilmæiet var gjenge Flose imot. So det, at Mord nemnde seg vitne på sakgagni og baud til vern. – Mord Valgardson nemnde seg no vitne. «Eg tek vitne på det,» sa han, «at eg forbyd Flose Tordsson, elder kven annan som hev lovvern handgjevi for honom, å taka til vern. For di at no er alle søknargagni framkomne, dei som skal vera med i saki nåar ho er reivd og gagni borne fram.» Sidan tok sakreivaren upp att dette vitnemålet. Mord nemnde seg då vitne og baud domararne å døma i saki. Då mælte Gissur Kvite: «Meir hev du å gjera endå, Mord; for det er ikkje fire tylfter som skal døma.»

Flose mælte til Øyolv: «Kva råd er det no å taka?» Øyolv svarar: «No spørst det um råd for uråd. Men likevel skal me bia – for eg gjet på, at no gjer dei rangt i rettargangen, etter di Mord kravde dom i saki straks; men dei hev å taka seks menner ut or retten. Sidan skal dei vitnefast bjoda os å taka ut or retten seks andre. Men det skal me ikkje gjera noko ved; for då stend det til dei å nemna or dei seks mennerne – og det gløymer dei. Då er heile saki deira spilt, um dei det gjer; for det er berre trenne tylfter som skal døma i saki.» Flose mælte: «Ein klok mann er du, Øyolv, so det er ikkje mange som gjeng framum deg.» Mord Valgardson nemnde seg vitne. «Eg tek vitne på det,» sa han, «at eg skyt desse seks menner ut or retten» – han nemnde dei alle ved namn. «De hev ikkje mit løyve til å sitja i retten. Eg skyt dykk ut etter Alltings rett og ålmenn lov.» Etter det baud han Flose og Øyolv å nemna vitnehøyrt dei andre seks menner ut or retten. Men Flose og Øyolv vilde ikkje skjota ut nokon. Mord let då døma i saki. Og då saki var dømd, nemnde Øyolv seg vitne og lyste domen deira magtlaus, og alt dei hadde ved gjort, for di at halvfjorde tylft hadde dømt, der som trenne skulde døma. «No skal me søkja femteretssakerne våre mot dei og få dei dømde.» Gissur Kvite mælte då til Mord: «Hardt hev du misgått deg, at du skulde gjera detta rangt. Og slikt er ei stor uhemd. Elder kva råd skal me no taka, Åsgrim frende?» seier Gissur. Åsgrim mælte: «No skal me enno ein gong senda ein mann åt Torhall, sonen min, og få vita kva han vil råda os til.»

145.

Snorre Gode fær no spurt, kvart det er kome med målemnet. Tek han då til å fylkja lidet sit nedantil frå Allmannagjå – millom den og Ladbudi, og sa mennerne sine fyre, kva dei skulde gjera. Sendemannen kjem no åt Torhall Åsgrimson, og seier honom kvart det no var kome, at Mord Valgardson og alle dei kom til å verta saka, og at heile dråpssaki var øydd. Men då Torhall høyrde det, tok det honom so hardt, at han fekk ikkje ordet fram. Han spratt upp frå lega og treiv spjotet Skarphedinsnaut med båe hender og køyrde inn i foten på seg. Holdet og kveisnaglen låg att på spjotet; for han skar det ut or foten. Men vågen og blodyellet valt som ein foss, so det stod som ein løk etter golvet. Han gjekk ut or budi uhalt, og fór so hardt, at sendemannen vann ikkje fylgja honom. Han fór til han kjem åt femteretten, og der møter han Grim hin raude, frenden hans Flose. Og med same dei møtest, støyter Torhall til honom med spjotet; det kom i skjoldet, og skjoldet klovna sund, men spjotet rann igjenom honom, so odden kom ut millom herdom. Torhall kastar honom av spjotet daud. Kåre Solmundson såg detta og mælte til Åsgrim: «Han er komen her Torhall, son din, og hev straks gjort dråpsverk, og det er stor skam, skal han vera åleine som vil hemna mordbranden.» – «Det skal helder ikkje so vera,» seier Åsgrim; «lat os no venda os mot dei.» Då vart det ein forfælande gnyr yver heile heren, og so vart det ropt herrop. Flose og dei med honom snudde seg til mots med dei, og på båe leier eggja dei kvarandre.

Kåre Solmundson gjekk på der dei stod, Arne Kolsson og Hallbjørn hin sterke. Og straks Hallbjørn ser Kåre, høgg han til honom og stemnde på foten. Men Kåre spratt til vers, so Hallbjørn hogg i mist. Kåre snur seg åt Arne Kolsson og høgg til honom; hogget kom i oksli og tok av akslebeinet og kragebeinet og skar kav ned i brjostet. Arne seig daud åt jordi straks. Sidan hogg Kåre til Hallbjørn; det råkte i skjoldet, igjenom det og ned og tok av honom tumarståi. Holmstein skaut eit spjot imot Kåre. Men han tok spjotet i veret og sende det attende, og det vart mans bane i flokken hans Flose. Torgeir Skorargeir kom framåt der han var, Hallbjørn hin sterke. Torgeir støytte til honom so hardt med den eine handi, at Hallbjørn stupte ved, og det var med naudi han kom på føterne att, og då hadde han seg unda straks. Då møtte Torgeir Torvald Trumkjetilson og hogg straks til honom med Rimmugygi, som Skarphedin hadde ått. Torvald skaut skjoldet fyre seg. Torgeir hogg i skjoldet og klauv det all igjenom; men framhyrna rende inn i brjostet heilt inn. Torvald stupte straks og var daud.

No er det å fortelja um, at Åsgrim Ellidagrimsson og Torhall, son hans, Hjalte Skjeggjeson og Gissur Kvite søkte åt der som Flose og Sigfussønerne og dei andre brennemennerne stod. Der vart det eit overlag hardt tak – men det enda med det, at Åsgrim og dei med honom gjekk so fast fram, at Flose og den flokken tokka seg unda. Gudmund hin rike, Mord Valgardson, Kåre Solmundson og Torgeir Skorargeir sokte åt der som dei stod Øksfirdingarne, Austfirdingarne og Røykdølerne. Der vart det ein overlag hard strid. Kåre Solmundson kom åt der Bjarne Broddhelgeson var. Kåre treiv upp eit spjot og støytte til honom, og det råkte i skjoldet. Bjarne skaut skjoldet til leds; elles hadde spjotet stade igjenom honom. Han hogg til Kåre og stemnde på foten. Kåre rykte foten åt seg og snara seg unda på hælen, so Bjarne hogg i mist. Kåre hogg straks til honom. Då flaug det ein fram og skaut skjold fyre Bjarne. Kåre kløyvde skjoldet frå øvst til nedst, og odden gjekk inn i låret og rispa ned igjenom heile foten. Mannen stupte straks, og vart aldri meinfri sidan, so lenge han levde. Kåre treiv då spjotet tvihendes, snudde seg imot Bjarne og støytte til honom. Han såg seg ingor onnor råd en å stupa seg tvert unda støyten. Men straks han kom på føterne att, drog han seg unda. Torgeir Skorargeir søkte åt der dei var Holmstein Spakberseson og Torkjell Geiteson. Enden vart den, at Holmstein og Torkjell hadde seg unda. Då vart det eit stort rop etter dei av mennerne hans Gudmund hin rike. Torvard Tjorveson fekk eit stort sår; han vart skoten i armen. Folk meinte det var Halldor, son hans Gudmund hin rike, som hadde skote. Det såret bar han sidan ubøtt all si æva. No vart det stort skov. Og um det er fortalt her um sume tilburder, so er dei mange fleire som folk ikkje hev noko fråsegn um. Flose hadde sagt til mennerne sine, at dei skulde leita seg verjestad i Allmannagjå, um dei vart drivne attende; for der var berre åtkomande frå ei sida. Men den flokken som var med Sidu-Hall og Ljot, son hans, hadde vægt unda for åtgonga hans Åsgrim og hans Torhall. Dei tok vegen nedetter austanfor Øksaråi. Hall mælte då: «Dette ber burt i det største uhevlet, at heile tinglyden slæst. Eg hadde vilja, Ljot frende, at me skulde bidja os hjelp til å skilja dei åt, um me so skulde få lastord for det av sume. Du kan bia ved bruarsporden; men eg vil ganga åt buderne og bidja meg lid.» Ljot mælte: «Um eg ser at Flose og dei treng lid av våre menner, so vil eg straks laupa åt der med dei.» – «Det fær du gjera med som du tykkjer,» seier Hall, men eg vil beda deg, at du bier på meg.»

No brest fylkingen i Floseflokken, og alle flydde vest yver Øksaråi. Men Åsgrim og Gissur Kvite sette etter med heile heren. Flose og dei tok vegen nedetter millom Virkesbudi og Ladbudi. Der hadde Snorre Gode fylkt fyre lidet sit so tjukt at dei ikkje slapp fram. Snorre Gode ropte åt Flose: «Kva er det de fer so åkavt etter? Elder kven er etter dykk?» Flose svarar: «Ikkje spør du etter detta for di du ikkje veit det fyrr. Men kvi skal du halda os frå å leita os feste i Allmannagjå?» – «Ikkje er det eg som det gjer,» seier Snorre; «men det er sant, at eg veit kven som valdar det – og det skal eg segja deg, um du vil; dei valdar det Torvald Kroppenskjeggje og Kol.» No var dei daude båe tvo, men det hadde vore dei verste illmenne i lidet hans Flose. Åt den andre leii mælte Snorre til sine menner: «Gakk no på med både hogg og stikk, og køyr dei burt her ifrå. Då vert det stutt stundi dei held seg her, nåar dei andre søkjer åt nedantil. Berre ikkje set etter dei; men lat dei sjå til sjølve med det dei hev seg imillom.» Det vart sagt Skafte Toroddson, at Holmunn, son hans, var i bardagen med Gudmund hin rike, mågen sin. Og straks han fekk vita det, so gjekk han åt budi hans Snorre Gode, og hadde etla seg til å beda Snorre gå med seg og skilja dei. Men han var ikkje komen heilt fram åt buddøri hans Snorre, då var striden som hardast. Åsgrim og dei med honom kom då åt nedantil. Då mælte Torhall til Åsgrim, far sin: «Der er Skafte Toroddson no, far.» Åsgrim mælte: «Eg ser det, frende,» og han skaut til Skafte med eit spjot; det råkte nedanfor tjukkaste leggen på honom og gjekk igjenom båe føterne. Skafte datt overende ved skotet og kunde ikkje risa uppatt. Dei som var attved der, visste seg ikkje onnor råd, en at dei tok og drog honom etter marki inn i budi åt ein sverdslipar.

Åsgrim og flokken hans gjekk då åt so fast, at Flose og dei fór unda sudmed åi åt Modruvellingabudi. Ute ved ei bud der stod ein mann som heitte Solve. Han kokte i ein stor kjel, og hadde nettupp teke upp kjøtet; kjelen stod i fullt fosskok. Solve fekk sjå kor Austfirdingarne flydde; dei var då komne beint for der han stod. Han mælte då: «Er dei krukar alle desse Austfirdingarne som kjem flyande her? Torkjell Geiteson flyg, han med. Dei hev vore drjuge til å ljuga på honom, alle dei som hev sagt at han var reine hardbeitelen. No renner ingen hardare en han.» Hallbjørn hin sterke var nærstadd der og mælte: «Ikkje skal du hava det å segja, at me alle er rædde,» og treiv Solve, reidde honom til vers og støypte honom på hovudet ned i sodkjelen. Solve var daud straks. Då kom dei og inn på Hallbjørn, so han laut hava seg unda. Flose skaut eit spjot til Brune Havlideson; det råkte honom midtpå, og det vart banen hans. Han var i flokken hans Gudmund hin rike. Torstein Lenneson tok spjotet utor såret og skaut attende åt Flose, og det kom i foten, so han fekk eit stort sår og stupte overende ved det. Men han stod upp att straks. Dei tok då vegen åt Vatnfirdingabudi. Ljot og Hall gjekk no vest yver åi med heile flokken sin. Men då dei kom ul på raunet, vart det skote eit spjot frå flokken hans Gudmund hin rike, og det råkte Ljot midtpå. Han seig ned og var daud straks. Det kom aldri upp, kven som hadde gjort det dråpsverket. Floseflokken drog seg uppum Vatnfirdingabudi. Torgeir Skorargeir mælte då til Kåre Solmundson: «Der er Øyolv Bolverkson, um du vil løna honom for ringen.» «Det tenkjer eg det kan vera tid til no,» seier Kåre, treiv eit spjot frå ein annan mann og skaut til Øyolv og råkte honom midtpå, og det flaug igjenom honom. Øyolv datt daud åt jordi straks. Då vart det som ei logn i bardagen. Snorre Gode kom då åt med flokken sin. Skafte var i lidet med honom, og dei ljop fram imillom dei, so dei ikkje nådde til å slåst. Hall gjekk og i lid med dei og vilde leggja seg imillom. Det vart då sett grid, og den skulde standa tinget ut. So vart liki budde og førde til kyrkja, og såri bundne på dei som var særde.

Folk gjekk då åt Logberget. Hall frå Sida stod upp og kravde seg ljod – det fekk han straks. Han tok so til ords: «Det er harde ting som her hev hendt med mannatap og saksøkjing. Eg vil no med syna at eg er småferdsmann. Eg vil beda Åsgrim og dei andre som stend fyre desse målemni, at dei unner os jambytt semja.» Han la til mange fagre ord. Kåre Solmundson mælte: «Um alle dei andre gjer semja i sine målemne, so vil ikkje eg taka semja i mit mål. For de vil setja desse dråpi jamnt med brensla, og det vil me ikkje tola.» Det sama sa Torgeir Skorargeir. Då stod Skafte Toroddson upp og mælte: «Betre hadde det vore av deg, Kåre, at du ikkje hadde rent frå mågom dine, en no å skiljast or semja ved gode menner.» Kåre kvad då denne visa:

Sist tarv du meg senda snei-ord,

at snogt eg renner, der du flat

vart dregen i dul or våpnaskuri.

Då hjalte-tungor hevja høgmælt

ord på tinge, krylast

rædde raudskjegg rådvill inst at budi.

Gildsleg gaman var det,

dei Grim og Helge tynte;

veldugt verk å rosa det var,

då Njål brann inne.

Rlåsten, som um bergi

byrge låt mun bera, enn,

nåar tinget endar,

annan veg skal ljota.

Det vart stor lått, og Snorre Gode mylte og kvad som for seg sjølv, men likevel so at mange høyrde det:

Vel kan Skafte skilja,

Åsgrim skaut med spjotet,

hardvikt Holmstein vægjer,

Torkjetil huglaust strider.

Folk storlog. Hall frå Sida mælte: «Alle veit, kor stor harm det hev møtt meg, som miste Ljot, sonen min. Mange vil meina, at han var å setja dyrast av dei som her hev late livet. Men for at folk kan verta samde, vil eg leggja son min ubøtt, og endå ganga fram og bjoda motmennerne mine trygd og grid. Eg bed deg, Snorre Gode, og andre dei beste menner, at de bægjer til, so det kjem til sætt med os.» Sidan sette Hall seg ned. Det gjordest stor om og godlæte yver desse ordi, og alle roste dei storleg godviljen hans. Snorre Gode stod då upp og tala lenge og velstilt, og bad Åsgrim og Gissur og dei andre menner som stod fyre målemnet på den sida, å gå med på semja. Åsgrim mælte: «Det tenkte eg, då Flose reid heimum åt meg, at med honom skulde eg aldri gjera semja. Men no vil eg gjera det, Snorre Gode, for dei ord du hev sagt, du og andre av våre vener.» Det same sa Torleiv Kråk og Torgrim hin mikle, at dei vilde sættast, og dei trengde på Torgeir Skorargeir, bror deira, at han skulde gjera det same. Men han drog seg unda, og sa at han vilde aldri skilja lag med Kåre. Då mælte Gissur Kvite: «No fær Flose velja, um han vil sættast på det vilkår, at sume er utanfor.» Flose seier han vil sættast, «med di eg tykkjer det er betre,» seier han, «di færre gode menner eg hev imot meg.» Gudmund hin rike mælte: «Eg vil bjoda handtak for dei dråpi det hev vore gjort her på tinget og som fell på min lut, men soleis at brandsaki ikkje gjeng upp i det.» Det same sa Gissur Kvite og Hjalte Skjeggjeson, Åsgrim Ellidagrimsson og Mord Valgardson. Soleis kom semja i stand. Det vart då handgjeve åt tolv menner å døma. Snorre Gode stod fyre skilgjerdi, og andre gode menner med honom. Dråpi vart jamna imot einannan, og dei dråpi bøtte som var umframt. Dei gjorde og skilgjerd i brandsaki: Njål skulde bøtast med trifeld mannabot, og Bergtora med tvifeld. Dråpet på Skarphedin skulde ganga jamnt med dråpet på Hoskuld Kvitanesgode. Trifeld mannabot skulde det vera for kvar av Grim og Helge. For kvar av dei andre som brann inne skulde det vera ei mannabot. For dråpet på Tord Kåreson vart det ikkje nokor semja. Flose og alle brennemennerne vart dømde til å fara or landet; men ikkje den sumaren, utan dei sjølv vilde. Men um dei ikkje var farne frå landet nåar tri vetrar var lidne, då skulde han og alle brennemennerne vera utlæge skoggangsmenner. Og det vart sagt ifrå, at domen yver dei skulde lysast på hausttinget elder vårtinget, det ein helst vilde. Flose skulde vera utanfrå i tri år. Gunnar Lambeson og Grane Gunnarson, Glum Hildeson og Kol Torsteinson – dei skulde aldri få koma heim att. Flose vart spurd, um han vilde lata døma for såret sit. Men han sa, han vilde ikkje gjera seg i pengar. Øyolv Bolverkson vart lagd ubøtt for urettferd og rangskap. Alt dette handtokst dei um, og denne sætten vart halden i eit og alt sidan.

Åsgrim og dei gav Snorre Gode gode gåvor. Han hadde stor heidr av dette målet. Skafte fekk ikkje bøtt skaden sin. Gissur Kvite og Hjalte Skjeggjeson og Åsgrim Ellidagrimsson bad heim åt seg Gudmund hin rike. Han tok imot det, og dei gav honom ein gullring kvar seg. Gudmund rid nordetter og heim, og hadde alle mans lovord for det han gjorde i denne saki. Torgeir Skorargeir baud Kåre med seg. Men fyrst reid dei med Gudmund hin rike heilt nord på fjellet. Kåre gav Gudmund ei gullsylgja, og Torgeir gav honom eit sylvbelte; båe desse ting var dei beste eignaluter. Dei skildest med den beste venskap. Gudmund reid då heim, og han er no ute or denne soga.

Torgeir og Kåre reid sudetter att frå fjellet og ned i Reppen og til Tjorsåi. Flose og alle brennemennerne med honom reid aust til Fljotslid. Han let Sigfussønerne skipa til med gardarne sine. Flose fekk spurt, at Torgeir og Kåre hadde ride nordetter med Gudmund hin rike, og folk meinte då, at dei vart verande nordanfor. Då bad Sigfussønerne um å få fara aust under Øyjafjell og taka inn pengar, som dei hadde ute standande aust i Hovdabrekka. Flose gav dei lov til det, men bad dei vera vare um seg og snøgge. Flose reid då upp igjenom Godaland upp i fjellet og nordanum Øyjafjelljøkulen, og stadna ikkje fyrr han kom heim aust til Svinafell.

No er det å fortelja um, at Hall frå Sida hadde lagt son sin ubøtt, og gjorde det for å få sætt i stand. Då la heile tinglyden i hop til bøter. Og det vart ikkje mindre gods en åtte hundrad i sylv; det er fire mannabøter. Men alle dei andre som hadde vore med Flose fekk ingor bot for tapi sine, og tykte storleg ille ved det.

Sigfussønerne dvaldest heime tvo næter. Tridje dagen reid dei aust til Rauvarfell og var der um natti. Dei var femtan saman og hadde ingen otte på seg. Dei reid frå der seint og etla seg til Hovdabrekka um kvelden. Dei hamna hestarne i Kjerlingardal og tok seg der ei god ykt til å sova.

146.

Sama dagen reid Kåre Solmundson og Torgeir Skorargeir aust yver Markarfljot, og so aust til Seljalandsmulen. Der møtte dei nokre kvende som kjende dei, og dei sa: «De er mindre kåtfarande de en Sigfussønerne; men lell fær de uvarleg fram.» Torgeir mælte: «Kvi er de soleis håtta mot Sigfussønerne, elder kva veit de um dei?» – «Dei var på Rauvarfell i natt,» sa dei, «og etla seg til Mydal i kveld. Men det tykte me var godt, at dei hadde otte på seg for dykk, og spurde etter nåar de skulde koma heim att.» So for konorne sin veg, og desse tvo onna på hestarne. Torgeir mælte: «Kva hev du helst hug på? vil du me skal rida etter dei?» Kåre svarar: «Ikkje vil eg telja frå det.» Torgeir mælte: «Kva skal me etla os?» – «Ikkje veit eg det,» seier Kåre; «det hender ofte dei lever langan aldr, dei som berre med ord er drepne. So mykje veit eg, kva du etlar deg; du etlar deg åtte mann. Og likevel er det mindre en då du rende deg nedi med eit reip og drap dei sju i bergskori. Men det hev seg so med dykk frendar, at de støtt skal gjera noko som det kan gå ord um. Og det minste eg kan gjera er å vera med deg til å bera fråsegn. No skal me rida etter dei tvo-eine; for eg ser det er det du hev etla deg til.» Sidan reid dei austetter øvrefram, og var ikkje framme på Holt; for Torgeir vilde ikkje at brørne hans skulde få skuld for det som kunde verta gjort. Dei reid aust til Mydal. Der møtte dei ein mann som førde eit torvrip på hesten. Han tok so til ords: «Altfor fåment er du no, Torgeir felage.» – «Kva meiner du med di?» seier Torgeir. «For di at då kunde det vorte noko til veidn,» seier han. «Dei reid fram um her Sigfussønerne, og dei vert nok sovande heile dagen i Kjerlingardal, for dei etla seg ikkje lenger en åt Hovdabrekka til kvelds.» Sidan reid kvar si lei.

Torgeir og Kåre reid aust på Arnarstaksheii, og det er ikkje noko å segja frå ferdi deira, fyrr dei kom til Kjerlingardalsåi. Åi var stor. Dei reid uppmed henne; for dei såg hestar med salar på der. Dei reid dit, og såg at det låg nokre menner og sov i ei dæld der, og spjoti deira stod nedanfor dei. Dei tok spjoti og bar dei ut i åi. Torgeir mælte: «Kva – vil du me skal vekkja dei?» Kåre svarar: «Ikkje spør du etter dessa for di du ikkje hev tenkt det yver med deg sjølv fyreåt, at du ikkje vil taka på liggjande menner og gjera niddråp.» Sidan ropte dei på dei. Dei vakna og spratt upp alle og treiv våpni sine. Torgeir og Kåre gjekk ikkje på dei, fyrr dei var væpna. Torgeir Skorargeir ljop åt der Torkjell Sigfusson var stadd. Med det sama sprang det ein mann bakanpå honom. Men fyrr han vann gjera Torgeir noko, hadde Torgeir upp øksi Rimmugygi tvihendes og slo øksahamaren i hovudet på honom som stod attantil, so at hausen brotna i småe molar. Han fall straks og var daud. Men som han reidde øksi fram, hogg han Torkjell i oksli og klauv armen heilt av honom, og Torkjell fall daud ned. Imot Kåre reid Mord Sigfusson og Sigurd Lambeson og Lambe Sigurdson. Lambe flaug bakpå Kåre og stakk til honom med eit spjot. Kåre fekk set honom, og flaug upp for stikket og kasta føterne ut frå einannan. Stikket kom i vollen, men Kåre hoppa uppå spjotskaftet og trødde det sundt. Han hadde spjot i ei hand og sverd i hi, men ikkje skjold. Han stakk til Sigurd Lambeson med høgre handi. Det råkte i brjostet, og spjotet gjekk ut millom herdarne. Han stupte og var daud straks. Med vinstre handi hogg han til Mord Sigfusson og råkte hofti, so ho vart spika, og ryggen med. Han stupte framstupes og var straks daud. Etter det snara Kåre seg rundt på hælen som ein snørekall, og mot Lambe Sigurdson. Men han tok den einaste naudrådi han visste, at han la på rås. No vende Torgeir seg mot Leidolv hin sterke. Dei hogg til einannan samstundes. Hogget hans Leidolv var so hardt, at det tok av skjoldet heile det stykket som det nådde. Torgeir hadde hogge tvihendes med Rimmugygi. Bakhyrna kom i skjoldet, og det klovna sund; men framhyrna tok kragebeinet av og skar seg heilt ned i brjostet. Kåre kom med det same og hogg unda Leidolv foten midt på låret. Då fall Leidolv og var daud straks. Kjetil or Mork mælte: «Lat os laupa åt hestarne våre; me kan ikkje standa os mot slike ovevlesmenner.» Dei flaug stad åt hestarne sine og sprang upp på dei. Torgeir mælte: «Vil du me skal setja etter dei? me kan endå nå atti og få drepa einkvarn.» – «Den rid sist,» seier Kåre, «som eg ikkje vil drepa – Kjetil or Mork; for me hev kvar si av tvo systrar til kona, og han hev og bore seg best åt i målemnet vårt fyrr.» Dei steig då på hestarne sine og reid til dei kom til Holt. Torgeir let brørne sine fara aust til Skogar; for der åtte dei ein annan gard, og Torgeir vilde ikkje at brørne hans skulde heita gridniddingar. Torgeir hadde mange menner um seg; det var aldri færre en tretti våpnføre karar. Der var no stor gleda. Folk tykte at Torgeir og Kåre hadde vakse og fremda seg med dette, og det var mykje i minnet havt millom menner, at dei tvo åleine reid etter femtan, og drap dei fem, og jaga dei tie som kom unda.

No er det å fortelja um Kjetil og dei andre, at dei reid det meste dei vann, til dei kom til Svinafell, og fortalde kva ferd dei fór. Flose sa, at det var å venta, «og denna ferdi kan læra dykk,» seier han, «so de ikkje fer på den måten sidan. – Flose var ein framifrå gladværug mann, og den beste å koma heim åt. Og det hev vore sagt um honom, at honom var dei fleste luter gjevne som pryder ein hovding. Han var heime um sumaren og utyver vintren. Men um vintren etter jol kom Hall frå Sida og Kol, son hans. Flose vart fegen av koma hans. Dei tala ofte um målemnet. Flose sa, at dei alt hadde fenge bøta hardt. Hall svara, at med det målemnet var det gjenge nære di som han gat på. Flose spurde honom til råds, kva han tykte var likast. Hall svarar: «Den rådi gjev eg deg, at du gjer sætt ved Torgeir, um det er å få. Men det er visst vandt um å få honom til å gjera nokor semja.» – «Meiner du det då tek ende med dråpi?» seier Flose. «Det meiner eg ikkje,» seier Hall; «men du hev med færre ubytt, nåar Kåre er åleine. Men fær du ikkje sætt med Torgeir, so vert det banen din.» – «Kva sætt skulde me bjoda honom?» seier Flose. «Hard kjem de til å tykkja ho er, den semja som han vil taka,» seier Hall; «for han vil ikkje på annan måte en at han slepp bøta for det han hev vedgjort, og endå fær sin tridjung av bøterne for Njål og sønerne hans.» – «Hard sættarkost er det,» seier Flose. «Ikkje for deg er denne sætten hard,» seier Hall; «for det er ikkje du som eig ettermål etter Sigfussønom – det eig brørne deira og Håmund hin halte etter sonen sin. Men no kan du få semja med Torgeir; for eg skal rida med deg, og eg vonar han tek nokorleis vel imot meg. Men ingen av dei som hev med denne saki å gjera torer sitja på gardom sine i Fljotslid, um dei er utan semja; for det vert dauden deira. Det er noko ein kan vonast, nåar ein kjenner huglyndet hans Torgeir.» Det vart då sendt bod etter Sigfussønerne, og dei bar so dette målet upp ved dei. Og ved det at Hall talde for dei, vart enden på samtalen den, at dei vilde sættast, soleis som han talde dei til. Grane Gunnarson og Gunnar Lambeson mælte: «Når Kåre vert att åleine, so råar me det sjølve, um ikkje han skal verta likso rædd os som me honom.» – «Seg ikkje det,» seier Hall; «det vert såart kjøpt for dykk å hava utstand med honom, og de fær mykje å svida for, fyrr det kjem til endskap millom dykk.» Med det slutta dei samtalen.

147.

Hall frå Sida og Kol, son hans, og fem andre med dei reid vestyver Lomagnupsand, og so vestyver Arnarstaksheid, og stadna ikkje fyrr dei kom til Mydal. Der spurde dei åt, um Torgeir var heime i Holt. Det vart sagt dei, at han var heime. Hall vart spurd, kvart han etla seg til å fara. Men han sa han etla seg til Holt. Dei sa at då hadde han visst ei god erend. Hall og fylgjet hans dvaldest der ei stund og kvilde på. Sidan tok dei hestarne sine og reid til Solheim um kvelden, og var der um natti. Men dagen etter reid dei til Holt. Torgeir og Kåre og mennerne deira var ute; for dei kjende ferdi hans Hall. Han reid i ei blå kåpa og hadde ei litor sylvlagd oks i handi. Men då dei kom i tunet, gjekk Torgeir til møtes med dei og tok Hall av hesten, og dei kyste honom både han og Kåre og leidde honom millom seg inn i stova, der dei sette honom på pallen i hogsætet, og spurde honom um mange tidender. Han vart der um natti.

Um morgoen orda Hall på ved Torgeir, um han vilde sættast, og sa honom kva sætt dei vilde bjoda, og han tala ved honom um det med mange fagre og godvise ord. Torgeir mælte: «Du veit visst, at eg ingor semja vilde taka med brennemennerne.» – «Alt var då annarleis,» seier Hall; «de var då stridsheite. De hev og gjort mykje ved med manndråp sidan.» – «De tykkjer vel det,» seier Torgeir; «men kva semja byd de Kåre?» – «Det skal verta bode honom somdeleg sætt,» seier Hall, «um han vil taka mot.» Kåre mælte: «Det vil eg beda deg um, Torgeir ven, at du tek semja; for din lut kan ikkje verta betre en god.» – «Det tykkjest meg illt å sættast og skiljast med deg, minder du tek slik sætt som eg tek,» seier Torgeir

«Eg vil ikkje sættast,» seier Kåre. «Eg vil nok segja at me no hev hemnt branden; men son min kallar eg å vera unemnd, og eg etlar meg til å hemna honom åleine, slikt eg kan.» Men dei fekk ikkje Torgeir til å taka mot sætt, fyrr Kåre truga honom med uvenskapen sin, um han ikkje gjorde det. Torgeir handfeste då Flose og mennerne hans grid til sættamotet, og Hall gav det sama imot for Flose og Sigfussønerne. Men fyrr dei skildest gav Torgeir Hall ein gullring og ei skarlakskåpa, men Kåre gav honom ei sylvspenna, som det var tri gullkrossar på. Hall takka dei for gåvorne og reid burt med den største heidring, og stadna ikkje fyrr han kom til Svinafell. Flose tok vel imot honom. Hall fortalde Flose alt um erendi si og samtalen sin med Torgeir og Kåre, og at Torgeir ikkje vilde taka mot semja, fyrr Kåre tok frami og bad honom, og la uvenskapen sin ved, um han ikkje gjorde det – men Kåre vilde likevel ikkje sættast. Flose mælte: «Det er fåe som er Kåre lik, og eg skulde gjerne vilja havt same huglaget som han.»

Hall og fylgjet hans dvaldest der ei rid. Sidan reid dei vestetter til sættamotet, til fastsett tid, og møttest ved Hovdabrekka, soleis som det var avtala millom dei. Torgeir kom vestanfrå åt møtet. Dei tala då um sætten, og det gjekk i alt etter det som Hall hadde sagt. Torgeir sa frå i fyrevegen, at Kåre skulde få vera hjå honom so ofte han vilde, «og ingen skal gjera den andre noko ilk i min buheim. Helder ikkje vil eg heimta bøterne hjå ein for ein av dykk; eg vil berre hava med deg, Flose, å gjera, so fær du heimta inn hjå dei andre. Og eg vil det skal stå ved lag alt som vart fastsett på tinget i brandsaki, attåt det eg krev at du Flose skal reida ut min tridjung heilt ut.» Flose gjekk radt inn på alt dette. Torgeir gav ikkje etter korkje lands eller herads utlægdi.

Etter det reid Flose og Hall på heimvegen austetter. Hall mælte til Flose: «Hald vel denne semja, måg, både utferdi og sudferdi og pengereidslorne. Du vert halden for ein hæv mann, for det um du rørde deg inni dette valdsverket, nåar du gjer rett for deg som ein mann i alle måtar.» Flose sa han skulde gjera det. Hall reid no heim austpå, og Flose reid heim til Svinafell og var no heime ei rid.

148.

Torgeir Skorargeir reid heim frå sættamotet. Kåre spurde kor det gjekk, um dei vart samde. Torgeir sa at dei vart fullt sameinte. Kåre tok hesten sin og vilde rida burt. «Ikkje tarv du rida burt,» seier Torgeir; «for det vart fråskila i semja vår, at du skulde få vera her kva tid du vilde.» Kåre mælte: «Ikkje skal det so vera, måg; for straks eg gjer noko dråpsverk, so vert det heitande, at du er i rådom med meg, og det vil eg ikkje. Men det vil eg gjerne, um du vilde lata deg handfesta godset mit og eigna det under deg og Helga Njålsdotter, kona mi, og døtrarne mine. Då fær ikkje mine motmenner tak i det.» Torgeir lova å gjera som Kåre bad honom um, og han tok ved godset med handslag. Etter det reid Kåre burt. Han hadde tvo hestar og våpni og klædi sine og noko lausøyre i gull og sylv.

Kåre reid no vestum Seljalandsmulen og uppmed Markarfljot, og upp i Torsmork. Der er det tri gardar som alle heiter Mork. På midgarden budde ein mann som heitte Bjørn og var kalla Bjørn Kvite. Han var son hans Kodal Bjålveson. Bjålve hadde vore løysingen hennar Åsgjerd, mor hans Njål og hans Holta-Tore. Bjørn hadde ei kona heitte Valgjerd. Ho var dotter hans Torbrand Åsbrandson. Mor hennar heitte Gudlaug. Ho var syster åt Håmund, far hans Gunnar på Lidarende. Ho var gjevi Bjørn for pengom si skuld, og ho heldt ikkje mykje av honom; men dei hadde då born saman. Dei sat i velberga bu. Bjørn var svær til å høla og rosa seg sjølv; men husfrøya var lei for det. Han var giøggsynt og fotkvat. Dit kom Kåre som gjest, og dei tok imot honom med båe hendom. Han var der um natti, og um morgoen talast dei ved. Kåre mælte til Bjørn: «Eg skulde lika å få vera her. Det tykkjest meg som eg er vel til mans komen hjå dykk. Eg vilde gjerne hava deg med meg på ferdom; for du er god til å sjå og skjot på foten, og eg tenkjer det er framferd i deg til vågestykke med.» – «Ikkje vantar det meg korkje på gløggsyn elder framferd elder manndom i nokon veg,» seier Bjørn. «Og det er vel for di du er komen hit, at det er fokje attfor alle andre skjol. Men nåar du bed meg um det, Kåre,» seier Bjørn, «so skal ikkje eg gjera deg lik kvardagsmennom. Eg skal visst hjelpa deg til slikt som du bed meg um.» Husfrøya høyrde det og mælte: «Troll fare i di høling og skrøyting! du skulde ikkje røa dykk båe burt i draum og villa. Eg vil so gjerne hjelpa Kåre med mat og andre gode ting som eg veit kan gagna honom. Men på djervskapen hans Bjørn skal du ikkje lita, Kåre; for eg ottast det kunde verta annarleis for deg en han seier.» Bjørn mælte: «Du hev ofte brukt deg på meg. Men eg trøyster meg so vel, at eg hopar ikkje å hæl for nokon mann. Det er og røynd på det, at det er fåe som legg seg ut med meg, av di at ingen torer.»

Der var Kåre nokor stund i løynd, og det var fåe som visste um det. Folk tenkte at han var riden til nordlandet åt Gudmund hin rike; for Kåre let Bjørn segja det til grannarne sine, at han hadde møtt Kåre på ferdi, og at han reid frå der uppetter på Godaland og nordyver til Gåsasand og til Gudmund hin rike på Modruvollom. Detta spurdest yver alle bygder.

149.

No er det å fortelja um Flose, der han er. Han sa til brennemennerne, felagarne sine: «Ikkje duger det os å slå os til ro enno. Me fær hugsa på utanferdi vår og bøterne me skal leggja, og greia sætten vår på karavis, og sjå til å få os føre der kvar tykkjer det er best for seg.» Dei bad honom sjå til med det. Flose mælte: «Me skal rida aust til Hornafjord; forder stend det eit skip som ein Øyolv Nev, ein trønder, er eigarmann til. Han friar til ei gjenta, men fær ikkje lov på henne, minder han set seg ned her. No skal me kjøpa skipet av honom; for me kjem til å hava lite gods med, men vert mange mann. Det er eit stort skip, so det tek os alle.» Dei tala ikkje meir um det. Men lite seinare reid dei austetter, og stadna ikkje fyrr dei kom til Bjarnanes i Hornafjord, Der farin dei Øyolv; for han hadde havt kosten der um vinteren. Det vart teke vel imot Flose, og dei vart der um natti. Men um morgoen fala Flose på skipet. Styremannen sa han skulde ikkje vera tverr på å selja skipet, nåar han fekk for det som han vilde. Flose spurde kva det var falt for. Austmannen sa han vilde hava jord for det, og som låg nære attåt der. Og Øyolv fortalde Flose, korleis det stod med honom og far åt gjenta han hadde fria til. Flose sa han skulde gjera sit til at giftarmålet vart avgjort, og so skulde han sidan kjøpa skipet av honom. Austmannen vart glad for det. Fiose baud honom land i Borgarhamn. Austmannen ber no upp målemnet ved bonden, ein gong Flose er med. Flose la sit ord med i laget, so det bar saman med giftarmålet. Flose let austmannen få jordi i Borgarhamn, og fekk hans handslag på skipet. Tjuge hundrad i varor fekk Flose og av austmannen i same handelen.

Flose reid då attende. Han var so vensæl millom mennom sine, at han fekk varor hjå dei til Iåns elder til gjevandes, etter som han vilde. Han reid no heim til Svinafell og var heime ei rid. Han sende Kol Torsteinson og Gunnar Lambeson aust til Hornafjorden. Dei skulde vera ved skipet og stella til der, tjelda buder, leggja varorne i sekkjer og rå til det som trengdest.

No er det å fortelja um Sigfussønerne, at dei seier til Flose, at dei vil rida vest til Fljotslid og få skipa med gardom sine og føra med seg varor og anna dei trengde frå der. «Det er ikkje Kåre å varast for no,» seier dei, «um han er nordanfor, som sagt er. Flose svarar: «Ikkje veit eg kor mykje sant det kan vera i det som er sagt um ferderne hans Kåre. Eg tykkjer det glett sumt av det som ikkje er so langt frett som dette. Det er mit råd, at de fer mange saman og agtar dykk for å skiljast, og er so vare um dykk som råd er. Du Kjetil frå Mork skal minnast den draumen eg sa deg, som du bad me skulde halda dult med; for det er no med deg mange som det var ropt på.» Kjetil mælte: «Mannens liv må hava sin gang som det fyreetla er. Men det er snildt av deg, at du varar os.» Dei tala ikkje meir um detta.

Sidan budde Sigfussønerne seg til ferdi, og dei andre som skulde med. Dei var attan saman. Dei reid då burt; men fyrr dei reiste, kystest dei med Flose. Han bad dei vel fara, og sa det var visst siste gongen han såg sume av dei som reid burt. Men dei let ikkje det hefta seg og for leii si. Flose bad dei taka varorne hans i Medallandet og føra med seg aust, og like eins det han hadde i Landbrotet og Skogakverve. Dei reid til Skaftåtunga og yver fjellet nordanum Øyafjelljøkulen og ned i Godaland, og so ned til skogarne i Torsmork. Bjørn på Mork fekk sjå mannareidi og fór straks til mots med dei. Dei helsast venleg. Sigfussønerne spurde etter Kåre Solmundson. «Eg råkte Kåre,» seier Bjørn; «men det er lenge sidan no. Han reid då nordetter til Gåsasand og etla seg nord på Modruvollarne til Gudmund hin rike. Og eg tyktest skyna på honom, at han ottast for dykk. Han tottest vera svært einsleg vorten no.» Grane Gunnarson mælte: «Han skal verta ræddare os heretter; det skal han verta var, kjem han i kast med os. Me er ikkje dusti rædde honom, no han er einsamane Kjetil or Mork bad honom tegja seg og ikkje bruka store ord. Bjørn spurde, nåar dei skulde fara attende. «Me vert verande innpå ei vika i Fljotslid,» sa dei, og dei fortalde honom, kva dag dei vilde rida til fjells att. Med di skildest dei. Reid so Sigfussønerne heim åt gardarne sine, og heimemennerne deira vart fegne ved dei. Dei var heime mest ei vika. No kjem Bjørn heim og gjeng til Kåre og fortel honom um ferdi åt Sigfussønerne og fyreskipnaden deira. Kåre sa at han hadde synt honom stor venskap og truskap med dette. Bjørn mælte: «Det meinte eg nok, at hev eg lova nokon hjelpi mi, so skulde dei sjå seg mun i det.» Husfrøya hans mælte: «Det vilde vera for ille og, skulde du vera trulaus mot din hovding.» Kåre vart verande der i seks dagar etter dette.

150.

Kåre talar no til Bjørn: «Me skal rida austyver fjellet og ned til Skaftåtunga, og fara løynleg gjenom tingbygdi hans Flose; for eg etlar meg til å få meg skipsføre aust i Ålptafjorden.» Bjørn mælte: «Detta er ei ferd som er vågsam til gagns, og fåe var det vel som hadde hugen til, andre en du og eg.» Husfrøya mælte: «Fylgjer du ikkje Kåre vel, då er det so vidt du veit, at aldri ein gong skal du koma i mi seng sidan. Då skal frendarne mine gjera skifte millom os.» – «Det ser ut til å verta anna å leggja råd um no, husfrøya, en å skiljast,» seier Bjørn; «for no ber det til eg kan få syna kva for ein hardhaus og yvergangskar eg er i våpnskifte.» Dei rid no yver fjellet um dagen, og aldri allmannvegen, ned til Skaftåtunga og ovanum alle gardarne til Skaftåi; der leidde dei hestarne sine burt i ei dæld. Sjølve heldt dei njosn, og hadde stelt seg soleis at ingen kunde sjå dei. Kåre mælte då til Bjørn: «Kva skal me taka os til, um so hender, at dei kjem ridande ned mot os her frå fjellet?» – «Er det ikkje då eitt av tvo å gjera?» seier Bjørn, «anten å rida unda nordmed brekka og lata dei rida framum, eldaug bia, på voni um nokon vert attheftande, og då gå på dei.» Dei tala mangt um dette. Takom tala Bjørn um at han vilde fly som hardast, men takom at han vilde bia der og taka imot dei. Detta tykte Kåre var storleg gaman.

No er det å segja um Sigfussønerne, at dei reid heiman den dagen dei hadde sagt til Bjørn. Dei kom til Mork, banka på døri og vilde finna Bjørn. Men husfrøya gjekk åt døri og helsa dei. Dei spurde straks etter Bjørn. Ho sa at han var riden nedanum Øyafjell og austetter til Holt; «med di han hev pengar å krevja der,» sa ho. Dei trudde detta – for dei visste at han hadde pengar til gode der – og reid aust yver fjellet, og stadna ikkje fyrr dei kom til Skaftåtunga, og reid nedmed Skaftåi, og beitte der som Kåre og Bjørn hadde tenkt. Der kløyvde dei flokken. Kjetil frå Mork og åtte med honom reid aust til Medalland; men dei hine Ia seg til å sova, og vart ikkje noko vare, fyrr Kåre og Bjørn kom åt dei. Det gjekk eit lite nes ut i åi. Kåre gjekk frampå der, og bad Bjørn standa attanåt og ikkje halda seg for mykje frami; «men gjer meg gagn slikt som det fell seg for deg.» – «Eg hadde ikkje tenkt å hava nokon mann til skjold for meg,» seier Bjørn; «men det er vel so kome no, at du fær råda for det. Men med vitsmunen og kvatleiken min, so skal eg vel endå få gjort slikt som er gagn i for deg og ikkje meinlaust for uvenom våre.»

Dei stod no upp alle og rende på dei. Modolv Kjetilson var fyrst framme og stakk til Kåre med eit spjot. Kåre hadde skjold for seg, og spjotet råkte i det og tok fast. Kåre snara skjoldet so hardt at spjotet brotna. Han hadde drege sverdet og hogg til Modolv. Modolv hogg imot, og sverdet hans Kåre råkte hjaltet og skeina av og innpå uvleden på Modolv og tok av den, so sverdet og handi datt ned, men sverdet hans Kåre flaug inn i sida på Modolv, millom sidebeini. Modolv fall då og var daud straks. Grane Gunnarson fata eit spjot og skaut på Kåre. Men Kåre sette skjoldet nedmed seg so hardt at det stod i vollen, tok spjotet i lufti med vinstre handi og skaut attende til Grane, og tok straks att skjoldet sit med vinstre handi. Grane hadde skjold for seg. Spjotet flaug i skjoldet og igjenom det og inni låret på Grane nedanfor småtarmarne, og igjenom og ned i vollen. Og han kom ikkje av spjotet, fyrr felagarne hans drog honom av det. Dei stelte honom frå seg i ei dokk og la skjoldtak yver honom. Ein mann skaut seg til og vilde hogga foten unda Kåre, og kom på sida åt honom. Bjørn hogg handi av denne mannen og skaut seg attum Kåre straks att, so dei ikkje fekk noko gjort honom. Kåre sneidde til mannen med sverdet og hogg honom midt av. Då ljop Lambe Sigurdson mot Kåre og hogg til honom med sverdet. Kåre slo flate skjoldet imot, so sverdet beit ikkje, og stakk so til Lambe med sverdet i brjostet, so det gjekk ut att millom herdom. Det vart hans bane. So flaug Torstein Geirleivson på Kåre og etla seg på honom frå sida; men Kåre fekk sjå Torstein og sneidde til honom med sverdet tvert yver herdarne og skar honom av der. Lite etter hogg han ein annan mann banehogg, ein god bonde heitte Gunnar or Skål. Bjørn hadde såra tri menner, som hadde etla seg på Kåre, men hadde endå aldri vore so langt frami at han kom i berrhogg. Han fekk helder ikkje noko sår i dette møtet, korkje han elder Kåre. Men dei var såra alle som kom unda. Dei ljop åt hestarne og sette ut på Skaftåi meste dei vann, og var so rædde at dei korkje kom framåt gardom elder torde segja um nokon stad kva som var hendt. Kåre og Bjørn ropte åt dei, då dei sette ut på åi. Bjørn ropte: «Renner de no, brennemenner!» seier han. Dei reid aust til Skogakverve, og stadna ikkje fyrr dei kom til Svinafell. Flose var ikkje heime, då dei kom, og difor vart det ikkje leita etter Kåre og Bjørn frå der. Men alle tykte at det var ei svivyrleg ferd av ein slik karaflokk. Kåre reid til Skål, og der lyste han desse dråpi på seg. Han fortalde um dauden åt mannen der og dei fem andre, og um såret hans Grane, og sa det var best å få honom til husa, um han skulde leva. Bjørn sa han nente ikkje å drepa honom, for mågskapen si skuld, men han meinte det kunde vore til høves. Men dei som svara honom sa at det var nok fåe som hadde rotna for honom. Bjørn meinte det no var råd til at det kunde få rotna so mange av mennerne i Sidagrendi som han vilde. Dei sa det var ille, um so var. Kåre og Bjørn reid då burt.

151.

Kåre spurde Bjørn: «Kva råd skal me no taka? No skal eg freista vitsmunen din.» Bjørn svara: «Er det so det gjeld um å vera sløg til gagns?» – «Ja,» sa Kåre, «det er visst.» – «Då er det snøgt å vita,» seier Bjørn; «me skal narra dei som tussar alle i hop. Me skal låtast som me vilde rida nordyver fjellet. Men straks me er komne yver leitet, skal me snu attende og fara nedmed Skaftåi og halda os gøymde ein staden det er falligt, medan dei leiter som hardast, dersom dei rid etter.» Kåre mælte: «So skal me gjera det; det var so eg tenkte det og.» – «Der kan du sjå,» seier Bjørn, «at eg er ikkje mindre hendt i sløgskap en i hardtakom.» Dei reid no, som dei hadde etla, nedmed Skaftåi. Åi gjeng med ei grein i aust og ei onnor i landsud. Dei fór ned med midkvisli, og stadna ikkje fyrr dei kom til Medalland og ned på ei myr heiter Kringlemyri. Der var det raun rundt ikring. Kåre mælte då til Bjørn, at han skulde sjå etter hestarne deira og vera på vardhald; «for det kjem på meg eit svevntyngje.» Bjørn gjætte hestarne, og Kåre la seg. Men han hadde sove berre ei liti ykt, då Bjørn kom og vakte honom. Han hadde leitt saman hestarne, so dei stod der frammed dei. Bjørn mælte då til Kåre:

«Du kom til å trenga hardt til meg. Kven annan det hadde vore, so hadde han no ljope frå deg, var det ikkje ein so hardhuga som eg; for no kjem dei ridande åt deg, uvenerne dine, so no fær du laga deg til» Kåre gjekk burt under ein bergskut. Bjørn mælte: «Kvar skal eg standa no?» Kåre svarar: «Det er tvo råder for handom; den eine er, at du stend her attåt meg og hev skjoldet å liva deg med, um du kan hava gagn av det. Den andre er den, at du stig på hesten din og rid unda, det hardaste du kan.» – «Det vil eg ikkje,» seier Bjørn; «det er mangt i vegen for det. Fyrst det, at leie tungor kunde taka so til ords, at eg rende frå deg for hugløysa si skuld, um eg reid burt. Det andre er det, at eg veit kva veidn dei tykkjer det er i meg – og då kan dei radt rida etter meg tvo elder tri. Og so vert eg ikkje deg til noko gagn elder hjelp. Eg vil helder standa saman med deg og verja meg so lenge lagnaden vil det.» Då var det ikkje langt å bia, til dei såg klyvhestar vart drivne frametter myri, og med dei fur det tri mann. Kåre mælte: «Dessa ser os ikkje.» – «Då læt me dei rida,» seier Bjørn. Dei reid framum. Men dei hine seks reid fram og flaug ned av hestarne straks alle i senn og vende seg imot Kåre og Bjørn. Fyrst fer Glum Hildeson mot dei og stakk etter Kåre med spjotet. Kåre snara seg unda på hælen, so Glum støytte i mist og inn i berget. Bjørn ser dette og høgg straks spjotet av skaftet for honom. Kåre hogg til Glum på hallande fot som han stod, og sneidde sverdet i låret på honom, so foten gjekk av og Glum døydde straks. Då fór Torbrandssønerne imot Kåre, Vebrand og Åsbrand. Kåre flaug innpå Vebrand og rende sverdet igjenom honom. Men sidan hogg han båe føterne unda Åsbrand. I dette svipet vart dei såra både Kåre og Bjørn. Då ljop Kjetil or Mork imot Kåre og stakk til honom med spjotet; men Kåre spratt upp med føterne, so spjotet gjekk i vollen. Kåre seiste seg på spjotskaftet og braut det sundt. So treiv han Kjetil med henderne. Bjørn flaug fram straks og vilde drepa Kjetil, men Kåre mælte: «Ver roleg. Eg vil gjeva Kjetil grid. Og um det skulde verta soleis oftare, Kjetil, at eg eig valde yver livet dit, so skal eg aldri drepa deg.» Kjetil svara lite på det, og reid etter dei andre felagarne sine og sa dei tidendi som ikkje fyrr visste det. Dei fortalde det åt bygdafolket, og dei gjorde stort herlaup straks, og for etter alle vatsdrag, og so langt nord på fjellet at dei var burte tri dagar i leitingi. Men so vende dei att og for heim att kvar åt seg. Men Kjetil og hans fylgje reid aust til Svinafell og fortalde tidendi der. Flose sa ikkje mykje um ferdi deira, men sa det var ikkje visst, um det var slutt med dessa. «Det er ingen mann lik Kåre av dei som no er på Island.»

152.

No er det å fortelja frå Bjørn og Kåre, at dei reid til Sand og leidde hestarne sine under ein marhalmbakke, og skar åt dei av marhalmen, so dei ikkje skulde døy av svult. Kåre var so nærgjeten, at han reid frå der att straks dei slutta å leita. Han reid um natti upp igjenom bygdi, og so fjellet sama leii attende som dei reid austtil, og dei stadna ikkje fyrr dei kom til Midmork. Bjørn mælte då til Kåre: «No lyt du vera meg ein god ven hjå husfrøya mi; for ho trur ikkje eit ord av det eg seier, men meg ligg det no mykje ved. Løn meg no for det gode fylgje du hev havt av meg.» «So skal verta gjort,» seier Kåre. Sidan reid dei heim til garden. Husfrøya spurde dei etter tidend og fagna dei vel. Bjørn svara: «Det hev helder auka på med vandemåli, kjering.» Ho svara lite og smilte. Husfrøya mælte då: «Kva gagn gjorde Bjørn deg, Kåre?» Han svarar: «Berr er brorlaus bak; Bjørn gjorde meg godt gagn. Han såra tri menner og er såra sjølv. Og han var hjelpsam alle stader der han nådde til.» Der var dei i tri næter.

Sidan reid dei til Holt åt Torgeir og fortalde honom tidendi i einmæle; for det hadde ikkje spurst dit fyrr. Torgeir takka Kåre, og det kunde ein skyna, at han var fegen av det. Han spurde Kåre, kor mykje det no var gjort av det han etla seg til å gjera. Kåre svarar: «Eg etlar meg til å drepa Gunnar Lambeson og Kol Torsteinson, um eg fær tak til det. Då hev me drepe femtan med dei fem me var båe um. Men det er noko eg vil beda deg um,» seier Kåre. Torgeir sa at han vilde gjera det han bad um. Kåre mælte: «Denne mannen, som heiter Bjørn og hev vore med meg i desse dråpsverki, vil eg at du tek til deg og gjer gardskifte med honom, so han fær ein gard i fullt stand her attåt deg. Og hald so handi yver honom, so ingen hemn vert snudd imot honom. Og det stend i di magt, slik hovding som du er.» – «Det skal eg gjera,» seier Torgeir. Og han gav Bjørn ein gard i fullt stand på Åsolvsskålen, og tok sjølv ved garden i Mork. Torgeir fekk husfolket hans Bjørn og all hans buskap flutt til Åsolvsskålen. Han fekk og gjort semja for Bjørn i alle målemni, so han vart heilt forlikt med dei. Og folk tykte at Bjørn no var meir til mann for seg en fyrr. Kåre reid burt, og stadna ikkje fyrr han kom vest til Tunga åt Åsgrim Ellidagrimsson. Han tok imot Kåre overlag vel. Kåre fortalde honom alt som til hadde bore med dråpsverki. Åsgrim let vel for det, og spurde kva han no hadde etla seg til. Kåre svara: «Eg tenkjer meg til å fara utantil etter dei og sitja etter dei og drepa dei, um eg nåar til med det.» Åsgrim sa, at han var ingen mann lik i manndomsverk. Han var der nokre næter. Sidan reid han til Gissur Kvite. Gissur tok imot honom med båe hendom. Kåre vart verande der nokor stundi. Han sa Gissur, at han vilde rida ned til Øyrar. Gissur gav Kåre eit godt sverd i skilnaden. Reid han so nedetter til Øyrar og fekk seg far med Kolbein Svarte. Han var orknøying, ein gamal ven av Kåre, og ein kappfus og spræk kar. Han tok imot Kåre med båe hendom og sa at eitt skulde ganga yver dei båe.

153.

No er det å fortelja um Flose og dei, at dei reid aust til Hornafjorden. Dei fylgde Flose dei fleste av tingmennerne hans. Dei flutte aust med seg vara si og anna tilfang, og alt det fargagnet dei skulde hava med. Sidan budde dei seg og skipet sit til ferdi. Flose var og der ved skipet, til des dei var ferduge. Men straks dei fekk bør, sette dei til havs. Dei fekk lang utevist og ill veråtta, og fór reint villt. Ein gong fekk dei tri store brotsjøar yver seg. Då sa Flose, at dei måtte visst vera nære eit elder anna land, so dette var grunnbrot. Tjukk skodda var det, og det auka på med stormen, so dei fekk eit heilt hardver. Og fyrr dei vardest, køyrde dei kav upp på land ei natt. Mennerne vart berga alle saman, men skipet vart spika, og godset kunde dei ikkje få berga. Dei laut sjå til å få seg varme. Men um morgoen gjekk dei uppå ei høgd der, Veret var då vorte godt. Flose spurde um nokon av dei kjende dette landet. Det var tvo menner der som hadde fare ute fyrr, og dei sa seg vera visse på dei kjende det, «og me er komne til Rossøy i Orknøyom,» sa dei. «Me kunde nok fenge betre landtøke,» seier Flose, «for Helge Njålsson, som eg drap, var hirdmannen hans Sigurd jarl Lodveson.» Dei fann seg ei gøymsla og kava yver seg mose, og låg ei stund, men ikkje lenge, fyrr Flose mælte: «Ikkje skal me liggja her lenger, so at landsfolket vert vare det.» Dei stod upp att og gjorde råd. Flose mælte ved mennerne sine: «Me skal ganga åt jarlen og gjeva os i hans vald alle saman – det er ikkje anna å gjera; for etter all von hev jarlen livet vårt like vel, um han vil stå etter di.»

Dei gjekk då frå der alle. Flose sa at dei korkje skulde fortelja noko elder gjeta ferdi si til nokon mann, fyrr han fortalde jarlen det. Dei gjekk til des dei råkte folk som visa dei til jarlen. Dei gjekk då fram for jarlen og helsa honom, Flose og dei andre. Jarlen spurde, kva for menner dei var. Fjose nemnde seg, og kva bygdalag han var frå på Island. Jarlen hadde spurt brensla, og av di kjendest han ved mennerne straks. Jarlen spurde då Flose: «Kva kan du segja meg frå Helge Njålsson, hirdmannen min?» – «Det,» seier Flose, «at eg hogg hovudet av honom.» Jarlen mælte: «Tak dei alle.» Det vart gjort. Då kom Torstein, son hans Sidu-Hall, med det sama. Han var hirdmann hjå jarlen. Flose var gift med Steinvor, syster hans Torstein. Men då Torstein såg Flose handteken, gjekk han framfor jarlen og baud for Flose alt det godset han åtte og hadde. Jarlen var stygt vond og tverr lenge. Men ved det at Torstein bad for Flose, og mange gode menner talde til – for han hadde mange vener som la seg i det – so vart det til det umsider, at Jarlen tok sætt og gav grid Flose og alle dei andre. Jarlen fylgde storhovdingars skikk i det, at han let Flose gå i den tenesta som Helge Njålsson hadde havt. Flose gjordest då til hirdmann hjå Sigurd jarl, og han kom seg brått i stor kjærleike ved jarlen.

154.

Kåre og Kolbein Svarte siglde ut frå Øyrom ein halv månad etter at Flose får ut frå Hornafjorden. Dei fekk god bør og var ikkje lenge ute. Dei tok land på Fridarøy. Ho er imillom Hjaltland og Ørknøyom. Ein mann som heitte Dagvid Kvite tok imot Kåre. Han sa Kåre alt han visste um ferdi hans Flose. Han var godven med Kåre, og Kåre vart verande hjå honom um vintren. Heile vintren hadde dei spurlag etter kva dei tok seg fyre der på Rossøy.

I joli bad Sigurd til seg Gille jarl frå Sudrøyom. Han hadde Svanlaug, syster hans Sigurd jarl. Då kom det og ein konge til Sigurd jarl, som heitte Sigtrygg. Han var frå Irland. Han var son hans Olav Kvaran, og mor hans heitte Kormlod. Ho var den fagraste millom kvinnor og den mest velvorne i alt som ikkje var sjølvrådt. Men det hev vore folks tale, at alt som ho sjølv kunde um var vondt hjå henne. Brjån heitte den kongen som fyrr hadde vore gift med henne; men dei var no skilde. Brjån var ein konge av gjævaste slag. Han sat i Kunnjåttaborg. Bror hans heitte Ulv Ræda, ein svær kjempekar og hermann. Fosterson hans Brjån heitte Kjertjalvad. Han var son åt kong Kylve, som hadde mange slag med kong Brjån og sidan flydde utor landet og gjekk i kloster. Men då kong Brjån gjorde sudlandsferd, råkte han kong Kylve – og då forliktest dei. Brjån konge tok då til seg Kjertjalvad, son hans, og han elska honom meir en sine eigne søner. Han var vaksen, då dette hende, og var ein framifrå mansleg kar. Dungad heitte ein av sønerne hans Brjån, den andre Margad, og den tridje Takt – elder Tann, som me seier det. Han var yngst av dei. Dei hine var vaksne og raske karar. Kormlåd var ikkje mor åt sønerne hans Brjån. So arg var ho vorti på kong Brjån etter skilnaden, at ho vilde gjerne få drepe honom. – Brjån gav etter tri gonger utlæge menner for sama brotet; men misgjorde dei seg oftare, so let han døma dei etter loven. Av slikt kan merkast, kva slag konge han hev vore. Kormlåd eggja hardt Sigtrygg, son sin, til å drepa kong Brjån. Det var til di ho sende honom åt Sigurd jarl, at han skulde beda um hans hjelp. Sigtrygg kom til Orknøyarne fyre jol. Der kom og Gille jarl, som fyrr er skrive. Mennerne var soleis til sætes skipa, at Sigtrygg konge sat midt i hogsætet, men jarlarne sat ein på kvar sida åt honom. Mennerne hans Sigtrygg konge og hans Gille jarl sat innarfrå, men utarfrå Sigurd jarl sat Flose og Torstein, son hans Sidu-Hall. Heile hallen var sett. Sigtrygg konge og Gille jarl vilde høyra um branden og det som hadde hendt etterpå. Då fekk dei til Gunnar Lambeson, at han skulde fortelja, og det vart sett fram ein stol åt honom.

155.

Ved denne tidi kom Kåre og Kolbein og Dagvid Kvite til Rossøy, utan at nokon visste um det, og gjekk i land straks, men nokre menner var att til å gjæta skipet. Kåre og fylgjet hans gjekk upp til jarlsgarden, og kom til hallen som dei der sat ved drykken. Det råkte til å vera i same stundi som Gunnar var åt og skulde segja soga. Medan stod Kåre og dei andre ute og lydde. Detta var sjølve joledagen. Sigtrygg konge spurde: «Korleis heldt Skarphedin seg i branden?»

«Han heldt seg vel lenge,» sa Gunnar; «men enden vart då den, at han gret,» – og alt han fortalde rengde han på, og laug mykje. Kåre stod ikkje ut med detta. Han ljop inn med drege sverd igjenom hallen, og hogg Gunnar yver halsen, og so kvast var hogget, at hovudet fauk av uppå bordet framanfor kongen og jarlarne. Bordi vart yvervætte med blod, og like eins klædi åt jarlarne. Sigurd jarl kjende mannen som hadde gjort dråpet, og mælte: «Tak Kåre og drep honom.» Kåre hadde vore hirdmannen hans Sigurd jarl og var vensæl som få, og det baud ingen til å stå upp ved det jarlen sa. Kåre mælte: «Det vil mange segja, herre, at dette verket hev eg gjort for deg, til å hemna hirdmannen din.» Flose mælte: « Ikkje hev Kåre gjort dette saklaust; for han er ikkje i nokon sætt med os. Han gjorde berre det han hadde rett til.» Kåre gjekk burt, og det vart ikkje sett etter honom. Kåre og felagarne hans gjekk åt skipet. Det var då godt ver, og dei siglde sud til Katanes og fór tippi Trasvik til ein gjæv mann som heitte Skjeggje, og hjå honom var dei lenge.

Dei på Orknoyom reinska bordet og bar ut den daude. Det vart sagt jarlen, at dei var siglde sudetter til Skotland. Sigtrygg konge mælte: «Detta var ein herdug og for seg mann, som gjekk på so kvast, utan å sjå seg fyre.» – Sigurd jarl svara: «Ingen mann er Kåre lik i kvatleik og heilhug.» Flose tok no til å fortelja frå branden. Han gjorde kvar mann rett, og difor vart han trudd.

Sigtrygg konge målbar erendi si til Sigurd jarl og bad honom fara med seg til slag imot Brjån konge. Jarlen drog seg unda lenge. Men umsider vart det til di, at han sette sine vilkår. Han tinga seg det, at han skulde få mor lians og verta konge i Irland, um dei fellde Brjån. Alle talde jarlen frå di, men det tydde ikkje. Dei skildest med det, at jarlen lova å gjera ferdi, men Sigtrygg konge lova honom mor si og kongedømet. Det vart avtala, at Sigurd jarl skulde møta med all heren sin i Dublin palmesundagen.

Med di fór Sigtrygg konge sud til Irland og sa Karmlod, mor si, at jarlen hadde gjenge inn på å vera med, og kva han hadde lova honom for det. Ho let vel for det, men sa at dei likevel skulde draga til seg meir herfolk. Sigtrygg spurde, kvar det helst kunde vera nokor von. Ho sa at det låg tvo vikingar ute vestanfor Man med tretti skip, «og det er slike hardskavlar, at ingen stend mot dei. Den eine heiter Uspak, og den andre Broder. Du skal fara og finna dei, og for å få dei med skal du ikkje spara på nokon ting som dei krev for det.» Sigtrygg fer no ut og leitar upp vikingarne og finn dei utanfor Man. Sigtrygg konge bar straks upp erendi si; men Broder drog seg unda, alt til des Sigtrygg lova honom mor si og kongedømet. Men dette skulde haldast so dult, at ikkje Sigurd jarl fekk vita det. Broder skulde og koma med heren sin til Dublin palmesundagen. Sigtrygg konge for heim til mor si og sa henne korleis det no stod til. Sidan talast dei ved, Uspak og Broder. Broder fortalde Uspak alt som han og Sigtrygg hadde tala av, og bad honom fara i striden med seg mot Brjån konge, og sa det låg mykje ved for honom. Uspak sa han vilde ikkje slåst mot so god ein konge. Dei vart sinna båe tvo, og skifte heren sin. Uspak hadde tie skip, men Broder tjuge. Uspak var heidning og ein fra mi fra a vitsam mann. Han la skipi sine inn i sundet, men Broder låg utanfor. Broder hadde vore kristna og vigd til messedekn; men han hadde kasta trui si og. gjort seg til gudnidding, og no blota han åt heidne vette og var ein stor trollmann. Han hadde slik herbunad som ikkje jarn beit på. Han var både stor og sterk, og hadde hår so stort at han slo det under beltet sit. Det var svart.

156.

Det bar so til ei natt, at det kom ein forfælande gnyr yver der Broder var med sine menner, so dei vakna alle og spratt upp og for i klædi sine. Attåt regnde det kokande blod på dei. Dei livde seg med skjoldom, og lell vart mange brende. Detta underet heldt ved heilt til dags, og då hadde det sett til ein mann på kvart skip. Dei sov då um dagen. Andre natti vart det same gnyren att, og alle spratt upp. Då rende sverdi ut or slirerne, men øksarne og spjoti flaug upp i lufti og slost. Våpni sette so hardt inn på dei, at dei laut til å liva seg; men lell vart mange såra, og no og døydde det ein mann på kvart skip. Detta underet heldt ved alt til dags. Dei sov att dagen etter. Tridje natti vart det og gnyr på same måten. Då flaug det på dei korpar, og det syntest dei som både nebbarne og klorne var av jarn. Og korparne sette so hardt inn på dei, at dei laut verja seg med sverdom og liva seg med skjoldom. Detta stod på alt til dags. Då hadde det gjenge til att ein mann på kvart skip.

Dei la seg no fyrst til å sova att. Men då Broder vakna, drog han tungt etter anden og bad dei skjota ut båten; «for eg vil finna Uspak.» Han steig då i båten, og nokre menner med honom. Men då han fann Uspak, fortalde han honom alle underi som hadde borest fyre dei, og bad honom segja kva det kunde vera framanfyre. Uspak vilde ikkje segja um det, fyrr Broder gav honom grid. Broder lova honom grid. Men Uspak drog det likevel ut alt til natti; for Broder gjorde aldri dråp um næterne. Uspak mælte då: «Når det regnde blod på dykk, då varslar det, at det skal renna ut mykje mannablod, både dykkar og åt andre. Men den gnyren de høyrde, det var heimsbresten som vart synt dykk, og at de alle brått skal døy. Og det at våpni sette på: dykk, det er framanfyre strid. Men nåar korparne sette på dykk, då er det dei djevlarne som de trur på, og som vil draga dykk til helvits pinslor.» Broder vart sovreid, at han ikkje var god til å svara, men han fór åt mennerne sine. Han let heile sundet stengja med skip» og leggja festrar i land, og etla seg til å drepa dei alle saman um morgoen. Uspak såg alt det dei tok seg til. Då lova han å taka den rette trui og fara til Brjån konge og fylgja honom til sin døyanddag. Han tok då den rådi, at han let tekkja alle skipi og staka dei fram langs med landet, og hogg av togi hans Broder. Skipi, hans tok då til å reka saman, og dei som var. på skipi låg og sov. Uspak med sine menner for no ut or (jorden og vest til Irland, og stadna ikkje fyrr dei kom til Kunnjåtta. Og Uspak sa Brjån konge alt det han var vorten vis med, og tok skirsl og gav seg kongen i hender. Sidan let Brjån konge samla mannskap frå alt sit rike, og heren skulde koma til Dublin, all saman i vika fyre palmesundagen.

157.

Sigurd Lodveson jarl budde seg frå Orknøyom. Flose baud seg til å vera med; men jarlen vilde ikkje det, med di han hadde sin lovnad um sudlandsferd å no løysa inn. Då baud Flose femtan av mennerne sine til hjelp, og det tok jarlen imot. Men Flose fylgde Gille jarl åt Sudrøyarne. Torstein Siduhallsson for med Sigurd jarl, og like eins Ravn hin raude og Erling frå Straumsøy. Jarlen vilde ikkje at Hårek skulde vera med, men sa at honom skulde han fyrst fortelja korleis det gjekk. Sigurd jarl kom med heile heren sin til Dublin palmesundagen. Der var og Broder komen med heren sin. Broder freista etter på gamalgjerdi, korleis det skulde ganga med striden. Og svaret gjekk i den leii, at slost dei langfredag, so skulde Brjån falla, men hava siger; men slost dei fyrr, skulde dei falla alle som var imot honom. Då sa Broder at dei skulde slåst fredagen. Femtedagen (torsdag) kom det ridande ein mann på ein apallgrå hest til Kormlod med ein pålstav i handi. Han tala lenge ved Broder og Kormlod. Brjån var komen til borgi med heile sin her. Fredagen for heile heren ut or borgi, og båe herarne vart fylkte. Broder var i den eine fylkingarmen, Sigtrygg konge i den andre, og Sigurd jarl i midten. No er å segja um Brjån konge, at han vilde ikkje slåst på ein fastedag, og difor vart det slege skjoldborg ikring honom, og heren fylkt framanfor. Ulv Ræda var i den fylkingarmen som var midt imot Broder; men i den andre fylkingarmen, der som Sigtrygg konge var imot, var Uspak og sønerne hans Brjån. Midt i fylkingen var Kjertjalvad, og framanfor honom vart bore fram merket.

Fylkingarne berst no i hop, og det vart ein overhendig hard strid. Broder gjekk igjenom heren og hogg ned alle som fremst stod; for det beit ikkje jarn på honom. Då vende Ulv Ræda seg imot honom og støytte til honom tri gonger, so hardt at han stupte kvar gong, og nære ved han ikkje kom på foterne att. Men straks han kom seg upp att, då flydde han unda inn i skogen. Sigurd jarl hadde ein hard strid med Kjertjalvad. Kjertjalvad gjekk fram so fast, at han fellde alle dei som fremst var, og sprengde fylkingen hans Sigurd jarl heilt innåt merket og drap merkesmannen. Jarlen fekk då ein annan til å taka merket. Det vart endå ei hard slåsting. Kjertjalvad hogg ned denne merkesmannen og, og den eine etter den andre av dei som kom nær. Sigurd jarl baud Torstein Siduhallsson å taka merket. Torstein etla seg til å taka merket upp. Då mælte Åsmund Kvite: «Ber ikkje merket, du Torstein; dei vert drepne alle som berdet.» – «Ravn hin raude,» sa jarlen, «ber merket du!» Ravn svara: «Ber develskapen din sjølv!» Jarlen mælte: «Det er likast, at fant og sekk fylgjest åt.» Tok han so merket av stongi og stakk det under klædi sine. Lite etter vart Åmund Kvite drepen. Då vart Sigurd jarl skoten igjenom med eit spjot. Uspak hadde gjenge gjenom heile den fylkingarmen. Han var vorten hardt såra og hadde mist båe sønerne hans Brjån. Sigtrygg konge flydde for honom. Då losna heile heren på flugt. Torstein Siduhallsson stadna, då dei flydde alle dei andre, og batt skoreimi si. Då spurde Kjertjalvad, kvi han ikkje flydde. «For di,» sa Torstein, «at eg vinst ikkje heim til kvelds kor som er; for eg eig heime på Island.» Kjertjalvad gav honom grid. Ravn hin raude vart jaga ut i ei å. Han tottest sjå helvite med sine pinslor nedi der, og djevlar som vilde draga honom nedi. Ravn mælte då: «Reist hev hunden din, Peter apostel, tvo gonger til Rom, og skal gjera det den tridje, gjev du meg lov.» Då slapp djevlarne honom laus, og han kom yver åi.

Broder såg no at kong Brjåns folk rak flogheren, og at det var fåe menner ved skjoldborgi. Sprang han so fram frå skogen og braut seg igjenom skjoldborgi og hogg til kongen. Takt – den unge sonen hans – slo upp handi imot, og hogget tok handi av honom og hovudet av kongen. Men blodet av kongen kom på handastuven åt sveinen, og den grodde straks. Broder ropte då høgt: «Det skal spyrjast frå mann til mann, at Broder fellde Brjån!» Då vart det sendt bod åt dei som rak flogheren, at Brjån konge var fallen. Dei snudde då straks um, Ulv Ræda og Kjertjalvad. Dei slo ring um Broder og fylgjet hans og reiste dei ned med timber. Då vart Broder handteken. Ulv Ræda rispa upp magen på honom og leidde honom umkring ei eik, og rakte soleis ut or honom tarmarne. Og han doydde ikkje fyrr dei var or honom rakte alle. Alle mennerne hans og vart drepne. Sidan tok dei kong Brjåns lik og stelte det. Hovudet hans var grott attåt bulen. Femtan av brennemennerne fall i Brjånstriden. Der fall og Halldor, son av Gudmund hin rike, og Erling av Straumsøy.

Langfredags morgoen hende det på Katanes, at det gjekk ut ein mann som heitte Darrad. Han såg at det reid tolv kvende åt ei bud og vart burte der. Han gjekk burtåt budi og såg inn gjenom ein glugge det var på den, og då såg han det var kvende inne der. som hadde sett upp ein vev. Det var mannahovud til kljåsteinar, mannatarmar til veft og renning, sverd til skei og pil til ræl. Dei song denna visa:

Varpa er veven som valfatl bodar;

or breie rev-skyi regner blodet.

Høgt heng den gråe herfolk-veven,

varpet ventande raudan veften,

den i me fyller, Odins møyar.

Den veven er varpa med varp av tarmar,

med hovud av menner harddregt spana;

skafti er spjot med sveite måla;

jarna er reven, rælarne piler;

med sverdom me slå skal sigerveven.

Hild gjeng i veven og Hjørtrimul,

Sangrid, Svipul, med sverdom dregne.

Skaft mun gnesta, skjold mun bresta;

mune hjelmhundar hardsøkt bita.

Vinda, vinda Darrads-veven,

som unge kongen fyrr alt åtte.

Fram skal me gonga og fylkingar vada,

der vener våre med våpnom skifter.

Vinda, vinda Darrads-veven!

og fræge drotten me sidan fylgjer.

Bloddrøypt skjold dei der skal bera,

Gunn og Gondul, som gauven livde.

Vinda, vinda Darrads-veven,

der dei fløymer fylkingmerki.

Lat honom ikkje ved livet skiljast;

val å velja eig valkyrjor.

Lyden den skal landi rauda som fordom

aude utskag bygde.

Rikan drott er råden dauden,

og jarlmann er for oddom nigjen.

Og irar harmen hard skal freista som aldri

mennom or minne gjenger. –

No veven er voven og vollen roden;

langt um land skal likfrett fara.

No er det rædsla rundt å skoda,

og råslag dimma dreg mot himlen;

med ljoske av blod er lufti leta –

So spå-diser syngja kunna.

Vel me kved um kongen unge,

til heil me syngja sigerljodet.

Den som høyrer, han det næme,

og skjoldmøy-kvadet sidan kvede.

No ut å rida på avlause hestom!

med sverdi bragande burt nie fara.

Dermed reiv dei veven ned og sund, og kvar vart havande det ho heldt i. Darrad gjekk no frå gluggen og heim. Men dei steig på hestarne sine, og seks reid i sud og seks i nord.

Ein dilik tilburd synte seg for Brand Gneisteson på Færøyom.

På Island – på Svinafell, kom det blod nedpå messehakelen åt presten langfredagen, so han laut hava den av seg.

På Tvåttå, langfredagen, tykte presten han såg sjødjup ved altaren, og nede i det mange fælslege ting; og det var eit langt bil han ikkje var god til å syngja messorne.

På Orknøyom hende det, at Hårek tyktest sjå Sigurd jarl og nokre menner med honom. Hårek tok hesten sin og reid til møtes med honom. Folk såg at dei råktest og reid attum eit leite. Men ingen såg dei meir, og ikkje årmolen fanst det etter Hårek.

Gille jarl på Sudrøyom drøymde, at det kom ein mann til honom, som kalla seg Herfinn, og sa han kom frå Irland. Jarlen tykte han spurde um tidend frå der. Han kvad ei visa, og fortalde der, at Sigurd jarl og Brjån var fallne.

Avlaus: laus og ledig, utan sal elder beisl og slikt.

Flose og jarlen tala mykje um denne draumen. Ei vika seinare kom Ravn hin raude og fortalde dei alt frå Brjånsorrosta, og um dei som var fallne: kongen og Sigurd jarl og Broder og alle vikingarne. Flose mælte: «Kva hev du å fortelja meg um mennerne mine?» – «Dei fall der alle,» seier Ravn, «so nær som Torstein, mågen din; han fekk grid av Kjertjalvad og er no med honom. Halldor Gudmundson sette livet til der.» Flose seier til jarlen, at han må fara burt; «me hev sudgonga å gjera,» seier han. Jarlen bad honom å gjera som han tykte, og gav honom skip og det han turvte, og mykje sylv. So siglde dei til Bretland og dvaldest der ei stund.

158.

Kåre Solmundson sa til Skjeggje bonde, at han gjerne vilde havt eit skip av honom. Skjeggje gav Kåre eit skip med mannskap og full bunad. Dei gjekk um bord med Kåre både Dagvid Kvite og Kolbein Svarte. Dei siglde no sudetter utfor Skotlandsfjordarne, og der råkte dei folk frå Sudrøyom. Dei fortalde Kåre tidendi frå Irland, og so det at Flose og mennerne hans var farne til Bretland. Men då Kåre spurde det, sa han til felagarne sine, at han vilde halda sud til Bretland og finna Flose. Han bad dei no å skilja fylgje med honom, alle dei som tykte det var betre, og sa han vilde ikkje dylja det, at han tykte ikkje han hadde hemnt harmen sin endå. Alle vilde fylgja honom. Han siglde då sud til Bretland og la åt i ei løyndevik.

Denna morgoen gjekk Kol Torsteinson åt borgi og skulde kjøpa sylv. Han var det som hadde brukt mest hædeord av brennemennerne. Han hadde tala mykje med ei rik frua, og det var nære fastslege, at han skulde få henne og setja seg ned der. Denne sama morgoen gjekk Kåre åt borgi. Han kom burtåt der Kol stod og talde sylvet. Kåre kjende honom og ljop åt med drege sverd og hogg til honom yver halsen – han talde sylvet, han, og hovudet talde «tie» då det fauk av bulen. Kåre mælte: «Seg Flose det, at Kåre Solmundson er det som hev drepe Kol Torsteinson. Eg lyser dette dråpet på mi hand.» Kåre gjekk då til skipet sit. Han fortalde skipverjarne sine um dråpet. So siglde dei nord til Beruvik, sette upp skipet sit og for upp til Kvitsborg i Skotland og var hjå Melkolv jarl den vintren.

No er det å segja um Flose, at han gjeng upp i borgi og tek liket hans Kol og steller det og gjev mykje gods for gravstaden. Flose slepte aldri vondord utor seg mot Kåre. Flose fór sør um sjøen, og tok på gonga si og gjekk sudtil, til des han kom til Romaborg. Der fekk han den store sømdi, at han fekk løysing av paven sjølv, og gav mange pengar for det. Han fór attende øystre leii, og dvaldest i mange borger og var framum hjå stormenne der, som heidra honom høgt. Han var i Norig vintren etter, og fekk eit skip av Eirik jarl til utferdi. Eirik gav honom og mykje mjøl. Mange andre var det og som heidra honom. Han siglde då ut til Island, og kom inn i Hornafjorden og for derfrå heim til Svinafell. Då hadde han greitt all sætten, både utanferdi og pengebøterne.

159.

No er det å fortelja um Kåre, at han tok skipet sit og siglde sør um sjøen, tok so på med gonga si i Normandi og gjekk sudpå og tok løysing, Etter det for han attende vestre leii og tok skipet sit i Normandi og siglde nord um sjøen til Dover i England. Frå der siglde han vest um og nordmed Bretland og nord um Skotlandsfjordarne, og stadna ikkje fyrr han kom nord i Trasvik på Katanes til Skjeggje bonde. Han gav då Dagvid og Kolbein hyrdingen. Kolbein siglde med det skipet til Norig. Men Dagvid var etter i Fridarøy. Kåre var denne vintren på Katanes. Same vintren døydde husfrøya hans på Island. Sumaren etter gjorde Kåre seg buen til å fara til Island. Skjeggje gav honom ein byrding. På den var dei attan mann. Dei var seint ferduge, men sette likevel til havs og fekk lang utevist. Umsider kom dei inn ved Ingolvshovde og fekk skipet brote reint til spon; men mennerne vart berga. Det stod inn med ei kaverid. Dei spurde Kåre, kva dei no skulde taka seg til. Men han sa den rådi, at dei skulde fara til Svinafell og freista Flose, kor manndomsam han var. Dei gjekk til Svinafell i uversridi. Flose satt inne i stova. Han kjende Kåre med same han kom inn i stova. Han spratt upp og gjekk fram imot honom, kyste honom og sette honom i hogsætet hjå seg. Flose baud Kåre å vera der um vintren. Kåre tok imot det. Det vart då heil og full semja med dei. Flose gav Kåre Hildegunn, brordotter si, som Hoskuld Kvitanesgode hadde havt. Dei budde fyrst på Breiå.

Det seier folk, at enden hans Flose vart den, at han for utantil, etter han var gamal vorten, for å få seg stovetimber. Han var i Norig den vintren. Men um sumaren var han seint ferdug. Folk tala um at det var skralt skipet hans. Flose sa det var æveleg godt nok til den som var gamal og feig. Og han steig på skipet og sette til havs; men til det skipet hev det ikkje spurst noko sidan.

Desse var borni hans Kåre og hennar Helge Njålsdotter: Torgjerd, Ragnei og Valgjerd, og Tord, han som brann inne. Men borni hennar Hildegunn og hans Kåre var: Starkad og Tord og Flose. Son hans Flose var Kolbein, ein med dei gjævaste menner det ihev vore i den ætti.

Og her sluttar me Brennu-Njåls soga.

u

nunununununununununununununununununu

Soga um Ofeig den sløge

tutututututututututututututututututu

1.

OFEIG heitte ein mann. Han budde nord i Midfjord på Røyker. Han var son åt Skide, og mor hans heitte Gunnlaug, dotter åt Ofeig or Skard. Ofeig var gift; Torgerd heitte kona hans, og ho var dotter åt Vale. Ho var ei ættstor kvinne, og ei framifrå gild kone. Ofeig var ein ovleg klok mann, og rådsløg. Vilkåri hans var ikkje gode; han hadde store jordeigner, men heller lite lausøyre. Han sparde ikkje på maten til nokon. Han var tingmannen hans Styrme Torgeirsson frå Åsgeirså, som då var største hovdingen der nord. Ofeig hadde ein son med kona si som heitte Odd. Han var væn å sjå til, og ein mannsleg kar. Faren hadde ikkje stor kjærleik til han, ikkje gjorde han anna heime heller end det han vilde. Vale heitte ein mann som var uppfødd der. Han var ein vakker kar, og vensæl. Det gjekk no ei tid, til dess Odd var 12 år: Ofeig, far hans, var stutt mot han og elska han lite. Det er sagt um Odd, at det fanst ikkje den ungdom der nord som var eit betre mannsemne enn han. Ein dag kom Odd, vilde tala med far sin, og bad han leggja til ferdapengar for han; han vilde burt. «Det er so,» sa Odd, «at du gjer ingi ære på meg, og eg er ikkje til nytte for deg.» Ofeig svara og sa, at han vilde ikkje leggja meir til for han enn det han hadde fortent, og då visste han kor stor hjelp det var for han i det. Odd sa at av det kunde han ikkje få nokon studnad, og dermed skildest dei. Dagen etter gjekk Odd av og tok ei not ned av bordveggen, og full fiskereidskap og 12 alner vadmål; so drog han sin veg og tala ikkje til nokon. Han for ut til Vatsnes og gav seg i lag med dei mennene som heldt til i veret, og han fekk av dei slikt som han trong, på lån og leige. Av di dei visste at han var av god ætt, og at han sjølv var vensæl, våga dei på å ha noko til godes hjå han; og han kjøpte no alt på borg og var med dei det året. Og det er sagt at deira lut var best som for på fiske med han. Han var der 3 vintrar og 3 sumrar, og då var det kome so langt at han hadde betala tilbake alt, og endå var han velbudd med varor til å selja. Far sin gjesta han aldri, og dei lést so båe tvo, som den eine ikkje hadde noko med den andre å gjera. Odd var vensæl hjå felagane sine. Det hende vidare at han gav seg til med føring nord til Strander; han åtte i ei ferje, og førde farmar nordanfrå, trevyrke og kvalar og fisk. Midelen hans auka no munaleg. Soleis gjekk det eit bil. Han kom der til neset 12 år gamall, og no var han 15 år. Midelen hans voks so fort, at han no åtte ferja åleine, og han siglde millom Midfjord og Strander kvar sumar. So vart han leid av dette. Han kjøpte seg skreid og for utan, og det gjekk vel; det lagdest fe til og lukke med. Dette dreiv han med eit bil, og han kom so langt at han åtte åleine ein knarr, og størsteparten av farmen. Han var då i kjøpferd og vart ein grunnrik og ågjeten mann. Oftast var han i teneste hjå høgborne menner, og var vel vyrd utanlands. Det kom so langt at han åtte to knarrar i kjøpferd. Og so er det sagt at det fanst ingen i kjøpferd på den tid som var so rik som Odd. Han hadde og større ferdalukke enn andre; aldri tok han land lenger nord enn i Øyafjord, og aldri lenger vest enn i Kvitå, men oftast i Hrutafjord.

2.

No hende det ein gong at han landa i Hrutafjord og etla seg til å vera der um vinteren. Då bad venene hans han um at han skulde taka seg bustad der, og han gjorde det på bøni deira. Han kjøpte land på Mel i Midfjord og sette bu der, og vart snart storkar med hushaldet sitt. Og so er det sagt at ikkje tykte folk dette var noko låkare enn ferdene hans. Ingen var so megtig på Nordlandet som Odd. Han var meir romhendt enn dei fleste andre, og hæv til å hjelpa alle dei som var han næmast. Men Ofeig gjorde han aldri ei teneste eller ein beine, og let som han ikkje såg han. Odd sette upp skipet sitt i Hrutafjord. Ingen mann her i landet var so rik som Odd; heller vart det sagt at han åtte ikkje mindre enn dei kyrkjor som var rikast her i landet. Av alt slag hadde han mykje, gull og sylv og gangande fe og jorder. Vale, frenden hans Odd, var med han, anten han var her i landet eller utanlands.

Ein mann heitte Glum. Han budde nord i Skridensenne; det er millom Bitra og Kollafjord. Kona hans heitte Tordis, dotter åt Åsmund ædekoll, syster åt Grette. Ospak heitte son deira. Han var stor på vokster, og sterk, og ei stor vyrdløysa. Han dreiv tidleg med vareføring. Ein sumar kom han til Midfjord og selde varone sine. Um hausten då det leid på, reid Ospak upp til Mel ein dag, og fann Odd. Dei helsast, og spurde einannan um tidender. Ospak mælte: «Det er so, Odd,» sa han, «at det frettest godt um deg; du er mykje lova millom folk, og alle dei tykkjest vel farne som er hjå deg. Eg veit at eg vil røyna det so; no vilde eg hit og gjeva meg i teneste hjå deg» Odd segjer: «Ikkje er du mykje lova, eller vensæl, og du har visst meintankar med dette.» Ospak segjer: «Far etter det du sjølv røyner, og ikkje etter det andre segjer! Eg bed deg ikkje um det eg skal liva av; eg vil bu hjå deg, og sjå då kor du vert fornøgd.» Odd segjer: «Du og frendane dine er stormodige — sidan du no ber dette fram so hardt, so ver her i vinter.» Ospak tok imot det med takk. Han for no dit um hausten. Han vart hjelpsam med Odd og trugen til å starva og ein arbeidskar, og Odd lika han godt. So gjekk den vinteren, og då det vårast, baud Odd han vera der, og tykte at so var det best. Han var viljug, og sysla med gardsstellet på same vis. Huset stod i full blome, og ingen islendsk mann syntest sitja i betre kår enn Odd. Ein ting tykte folk skorta i vyrdnaden hans, det at han var godordslaus. Det var skikk dengong å taka upp nye godord og kjøpa. Han gjorde og so, og det samla seg brått ting til; for alle var fuse etter å koma under han. Det var no kyrt eit bil.

3.

Odd lika Ospak godt. Han var og både hendig og onnug, og ein nyttig mann på garden. Den andre vinteren leid, og Odd var so mykje meir nøgd enn den fyrre vinteren, som hin tok seg av meir. Um hausten henta han sauene heim av fjellet, og det gjekk godt. Odd hadde større lukke med seg med feet enn nokon annan. Ospak åtte og noko fe, og han passa på, so han ikkje skulde missa ein sau. Vinteren leid, og då det vårast, sa Odd til venene sine at han etla seg til å fara utan um sumaren, og han sa at Vale, frenden hans, skulde styra garden. Vale svara: «Det er uråd, endå um det går godt so lenge du sjølv er til stades, frende; eg vil fara med deg.» Odd spurde no Ospak og bad han taka garden. Ospak svara: «Eg har ’kje vit til å stå fyre slike storeigner.» Odd trengde på, og Ospak drog seg undan; men det vart til det at han let Odd råda, og Odd lova han studnad og hjelp frå si side. Odd bad han fara med eigni si på den måten som han kunde verta størst mann av og vensælast, og sa han hadde røynt at han vilde og kunde best varveitsla eiga hans. Ospak sa det skulde vera so. Dei slutta no røda si. Odd budde seg til ferdi si, gjorde skipet reidugt og let føra til det varor, som det var nok av. Dette frettest brått og vart mykje umrødt. Odd trong ikkje um lang tilbuing. Vale for med han, og då Odd var buen, fylgde dei han på veg til skipet, og Ospak fylgde han heller langt, for han hadde mangt å tala med Odd um. Og då dei hadde stutt att til skipet, då sa Odd: «No er det ein ting som det ikkje er skipa med» «Kva er det?» sa Ospak, «Det er ikkje sytt for godordet mitt; eg vil at du skal taka ved det.» Ospak sa: «Dette kann slett ikkje gå fyre seg; eg er ikkje før til dette, eg har so like vel teke meir på meg enn eg vel kann råda med. Ingen er so vel fallen til dette som far din, so rettvis og vitug ein mann som han er.» Odd segjer han vil ikkje gjeva han det — «eg vil at du skal taka ved det.» Ospak drog seg undan. Odd truga med vreiden sin, um han ikkje tok imot godordet, og Ospak tok imot det. Odd for no utan, og det gjekk godt og greidt med ferdi. Ospak for heim. Det vart tala mykje um dette; folk tykte Odd hadde gjeve denne mannen stort rådvelde. Ospak reid til tings um sumaren, og der gjorde han det frå seg som ein dugande mann. Han greidde vel frå hand alt som han var pliktug til etter lovi, og reid av tinget med ære. Han studde tingmennene sine kappsamleg, og let ikkje sakene deira verta sette til sides. Han var god mot alle grannane sine. Folk tykte ikkje det fylgde mindre ære enn fyrr med det hus som no vart halde, og det skorta ikkje på tilsyn, og hushaldet var stormannslegt. Det leid no på sumaren, og han helga heradstinget og var vel inne i det. Og då det hausta, for han til fjells, og han fekk feet vel heim og sakna ikkje ein sau, korkje av dei han sjølv åtte eller av dei Odd åtte.

4.

Det bar so til um hausten at Ospak kom nord i Videdal til ei kvinne som heitte Svale. Der vart han fagnaleg motteken. Ho var ei væn, ung kvinne. Ho bad han ha tilsyn med gardsdrifti hennar. «Eg hat spurt at du er ein drivande gardsstyrar.» Han tok det på seg. Det er sagt at dei tykte vel um kvartanna, og dei såg blidt til einannan og talast ved til dess han spør kven som skulde gifta henne burt. Ho svara: «Ingen mann er eg næmare i skyld til enn Toraren Laksdølegode den spake.» Han var son åt Ospak Hoskollsson, Kollsson, men mor hans var Torgerd, dotter åt Egil Skallagrimsson, Kveldulfs son. Sidan for Ospak av stad og fann Toraren, og der vart han vel motteken. Han bar fram ærendi si for Toraren. Toraren segjer: «Eg kann ikkje trå etter mågskap med deg. Det vert sagt so mange ting um deg; det er ikkje etter min vilje. Eg ser og at eg kann ikkje ha det ståande på det uvisse med deg. Anten lyt eg taka garden hennar og lata henne fara hit, eller og lyt de få gjera som de har hug til. No vil eg ikkje ha noko med det å gjera, det skal vera mitt svar.» Ospak for no burt og fann Svale, og sa henne at soleis stod det. Og dei la råd, og ho feste seg sjølv til han. Sidan heldt dei bryllaup, og ho for heim til Mel og var der hjå han. No leid vinteren, og då det vårast, kom Odd ut og tok land i Hrutafjord. Han hadde havt lukke på ferdi og hadde vunne mykje fe. Han kom heim og såg over eignene sine, og tykte det var vel varveitsla, og han var ovleg lystig. So leid det fram på sumaren. Ein gong sa Odd at det vilde høva godt at han let han få att godordet sitt. Ospak svara: «Ja,» sa han, «det er ein ting som eg er fus etter å få gjeva frå meg; eg var ikkje før til å fara med det, endå eg har havt det.» Odd sa: «Det høyrer eg at du greidde det godt, og på dugande vis,» sa han. Ospak svara: «Like vel er eg mest huga på å gjeva godordet frå meg, på lovbodne møte eller helga heradsting eller andre ting.» Odd sa det høvde seg vel soleis. Det leid no på sumaren. Då Odd vakna den morgonen heradstinget skulde vera, såg han seg um og såg at det var få menner i skålen. Han spratt upp fort. Ospak var då burte og mange menner med han. Odd tykte det var underlegt; like vel sa han lite. Han gjorde seg ferdig, og nokre menner med han, og dei for til heradstinget, og då dei kom dit, var der mykje folk, og dei var mesta ferdige til å fara burt, og tinget var helga. Odd tykte heller lite um dette tiltaket. Sidan for folk heim, og det leid nokre dagar. No vart det grått med dei; Odd meinte at Ospak vilde leggja under seg av hans ære og gjera seg til større mann enn det sømde seg for han, og han tykte ikkje Ospak lønte han rett for heidrande medferd. Ein dag sat Odd med bordet og Ospak beint imot han. Og då det var minst ventande, ljop Odd upp frå bordet med ei øks i handi, og imot Ospak, og bad han gjera eitt av tvo: anten retta fram handi og lata han få godordet sitt, eller —. Ospak sa: «Straks det er din fulle vilje å taka ved det att, då skal du ha godordet ditt, um du ikkje krev det med trugsmål, og noko anna kunde høva betre for strævet mitt,» sa han og rette fram handi og let han få godordet. Odd sa: «Eg meiner du har vore i slik ære, at det har vore løn nok for strævet.» No tykte dei kvar sitt båe tvo, og no vart det ikkje noko av tilsynet med garden. Odd let som han ikkje visste um det. Ein dag gjorde Ospak seg reidug til å fara burt; han batt klyvjane sine, og han og kona hans for burt, og dei fann ikkje Odd. Dei for til Svalestader og budde der. Odd let som ingen ting hadde hendt. — Det er å fortelja, at um hausten då folk drog til fjells frå Mel, då gjekk det so ymist for Odd med å få feet heim att, imot som det fyrr hadde vore. Han sakna 60 gjeld verar, dei beste han hadde. Dei leita rundt um på fjelli. Folk tykte dette var underlegt, for Odd hadde betre lukke med seg med feet enn nokon annan. Det var ymse gissingar um anten sauene hadde fare til andre bygder eller hadde gått til i snøen, eller um det var folk som valda det. Um sider vart det stilt, men mangt hadde vore rødt um korleis det kunde ha seg. Odd vanta ikkje slagtefe like vel. Han var jamleg tagall um vinteren. Vale, frenden hans, spurde kva det kom av at han var so uglad. «Tykkjer du fe-tapet er stort? Ikkje er du mykje til kar, dersom det gjer deg sturen.» Odd sa: «Eg er ’kje sturen for det; eg tykkjer det er verre, at eg veit ikkje kven som har stole.» Vale sa: «Tykkjer du det er berrsynt at nokon har stole — kven tenkjer du på?» «Det er ikkje å dylja for,» sa Odd, «eg tenkjer på Ospak.» Vale sa: «No spillest noko av venskapen dykkar frå den gongen då du sette han over eiga di.» Odd sa: «Det var eit uheppe påfunn, men like vel har det no gått tolleg vel.» Vale sa: «Mange menns tale var det, at dei tykte det var underlegt. Men no vilde eg,» sa Vale, «at du ikkje skulde vera so snar til å snu saki so til at det kjem ulukke over han. Folk vil gjerne ha det å segja, at venskapen går i hundane. No skal vi tvo gjera ein avtale,» sa Vale; «du skal lata meg råda, og so skal eg verta vis med um han har stole sauene eller ei.» Odd sa: «Korleis kann du få vita det?» Vale sa: «Eg lyt henta varor mange stader, og eg skal fara gjenom bygdi og taka inn hjå Ospak.» Odd sa: «Far som du vil; det er ikkje so mange si sak å gjera dette, og det er meir von at rådi ikkje vert god.» No gjorde dei avtale um dette. Vale budde seg til ferd ut gjenom bygdene, Vatsdal og Langedal, og alle tykte det var ei hending når han kom. Han kom ein kveld til Ospak, og han tok vel imot han. Ospak var ovleg lystig. Vale for derifrå dagen etter, Ospak fylgde han på veg frå garden og spurde etter Odd, og korleis han stod seg. Vale sa han stod seg godt. Ospak let vel um Odd, og sa han var ein stor gjæving; — «men korleis er det, har han vorte fyre noko tap i vinter?» Vale sa at so var det. «Kva meiner folk um det?» sa Ospak; «Odd er då van til å ha lukka med seg med feet.» Vale sa: «Det er ymse gissingar um det; sume trur dei har gått seg skorfaste, sume trur dei er jaga til andre bygder, men sume trur det er folk som valdar det.» «Det er ei stor tidend,» sa Ospak. «Ja,» sa Vale, «stor og ill. Men folk gissar på so mangt um dette.» «Det er von,» sa Ospak. «Det er ikkje å dylja for,» sa Vale, «— sidan vi har kome på snakk um dette like vel, at sume held det ikkje so urimelegt, at du har nokor skuld. Folk minnest alt i hop, at du og Odd skildest uvenleg, og at sauene kom burt stutt tid etter.» Ospak sa: «Ikkje venta eg at du skulde segja dette, og hadde vi ikkje vore so gode vener, so skulde eg hemnt dette sårleg.» Vale sa: «Du tarv ikkje dylja dette, Ospak; for det er meir von til at du ikkje kann gjera deg fri for det; eg har set kva du har, og det kann eg sjå at du har ervt eit lag til å samla i hus som er reint uliklegt.» «Ingen kann prova noko,» sa Ospak, «og ikkje veit eg kva uvenene våre segjer, når venene våre talar soleis » «Ja,» sa Vale, «dette er ikkje mælt av uvenskap frå mi side, for eg har tala med deg på tvo manns hand. Dersom du no gjer som eg vil, og går ved, so skal det ikkje falla deg tungt; for eg skal gjera utveg for dette. Eg har selt varone mine rundt umkring i bygdi; eg skal segja det at du har fått dei, og kjøpt slagtefe med dei. Ingen vil få mistanke um det, og eg skal haga det so, at du ikkje skal verta fyre nokor svivvrding av det, dersom du lyder mine råd.» Ospak sa at han ikkje vilde gå ved. «Då går det verre,» sa Vale. So skildest dei. Vale for heim. Odd spurde kva han hadde vorte vis med. Men Vale sa ikkje stort. «Ja,» sa Odd, «no tarv ein ikkje leggja noko dulsmål på det; du vilde dylja det um det var råd, og eg veit at Ospak har stole.» Um vinteren var det kyrt. Då det vårast, og stemnedagane kom, drog Odd av sjølv tjugande, og for til han hadde eit stutt stykke att til den garden der Ospak budde. Då mælte Vale: «No skal du Odd og dei andre lata hestane dykkar få beita her. Men eg vil rida til gards og finna Ospak, og høyra um han vil sættast. Då tarv ein ikkje halda fram med saki, du vyrder den gamle venskapen dykkar so mykje.» «Ikkje veit eg kor naudsynt dette er,» sa Odd. Vale for straks, og kom til Svalestader. Der var ingen ute. Døri stod opi, og Vale gjekk inn. Det var myrkt i forstova, og han veit ikkje ordet av fyrr ein mann spring på han og driv ei øks millom herdane på han. Det var Ospak. Vale mælte : «Du er rett ein usæling! gjer valdsverk på meg, ein saklaus mann. Far burt og kom deg undan! Her ventar banen deg, dersom du drygjer her. Odd er eit lite stykke frå garden og vil drepa deg. Kom deg undan, og send kona di ut til Odd! ho kann segja at vi tvo er forlikte, og at eg er faren utetter bygdene og skal krevja inn pengane mine.» Då mælte Ospak: «Dette vart eit syrgjelegt verk! Odd hadde eg etla dette.» Men like vel sende han kona si ut til Odd, og ho sa til han at Vale og Ospak var forlikte, og at Ospak hadde gått ved brotet og lagt alt i hans vald; «og han bad at du skulde snu heim att.» Odd gjorde so og reid heim til Mel, og trudde det som vart sagt han. Dagen etter såg dei at ein heil flokk menner kom til gards på Mel. Odd gjekk ut imot dei, og såg kva det hadde på seg. Der kom dei med liket hans Vale.

5.

No kom heile saki upp, og Odd fekk greide på alt. Han lika det so ille at det gjekk over seg: der hadde han sete tett med garden, medan fosterbror hans vart drepen. No laut han tola lastord både frå ein og hin. Ospak var kvorven burt, og det spurdest ikkje noko til han. Odd fyrebudde saki for tinget, og stemnde heiman 9 grannar til å vera i orskurd-nemndi. Men det vart til tidend at ein av grannane andast or nemndi. Men Odd stemnde ein annan til i staden. Sidan for dei til tings, og folk tykte han hadde fullgod grunn til å føra sak etter fosterbror sin. Odd tjelda budi si og hadde mange menner hjå seg. Det leid til at dei skulde segja domar. Odd gjekk til domstaden og bar fram søksmålet. Og då han spurde kven som vilde forsvara saki, sat Styrme og Toraren eit lite stykke ifrå med flokkane sine. Då mælte Styrme til Toraren: «Høyrer du no kva som går fyre seg med saki hans Ospak?» «Eg høyrer det,» sa han. «No,» sa Styrme, «vil du svara for Ospak?» «Nei,» sa Toraren, «eg vil ikkje ha noko med det å gjera. Det er rimelegt, og det er med full grunn at Odd reiser sak etter slik ein mann. Men eg trur ’kje Ospak er nokon god mann.» «Nei,» sa Styrme, «mannen er ’kje god, men like vel har du nokon skyldnad mot han.» «Å,» sa Toraren, «det bryr eg meg inkje um » Styrme sa: «Du må leggja merke til at vi får vanskar, um han vert fredlaus, og dette er ei sak som det er råd med; for vi ser båe at ho kann forsvarast: han har fyrebutt henne rangt og stemnt ein granne heiman or bygdi til å vera i orskurd-nemndi i staden for han som døydde, men han skulde ha stemnt han på tinget. Det spiller saki.» Toraren sa: «Det har eg set for lenge sidan, men so stor grunn tykkjer eg Odd har til søksmålet, at eg veit ikkje um eg har hug til å vera imot han.» Styrme sa: «Deg tykkjer eg saki helst kjem ved, og skjemsle er dette for deg, dersom du ser greidt at ho kann forsvarast og ho like vel får ha framgang. Og det er sannaste ordet, at det er ingen skade hend, um Odd får vita at enno er det fleire enn berre han, som veg noko der nord. Han trakkar oss og mennene våre under føter, og det er ikkje tale um andre enn han. Difor dreg han tingmenner til seg, og sit med vår vyrdnad.» Dermed spratt Styrme upp og gjekk fram til domstaden og mælte: «Her er dei som skal svara for Ospak i saki; du har fyrebutt henne rangt, og det spiller saki. No er det tvo vilkår å velja millom: anten at du let saki falla, der som ho no er komi, eller at vi fører forsvaret og dreg oss til nytte at vi kann noko meir av lovi.» Og han sa kva det var som spillte saki. Odd sa ikkje stort, og tykte at no var han komen i knipe. Og han gjekk burt og heim til budi. I sundi millom budene kom ein mann imot dei, gamall og styrd. Han hadde ei svart kåpe med ei erm, i handi ein krokut piggstav. Man helsa på Odd og mælte: «Snøgt og ærefullt har du fått avgjort sakene dine framleides, og det er ikkje berre ein ting som du får sømd av, dersom alt går som dette — eller kor er det, er han fredlaus eller ei, Ospak?» Odd sa: «Fredlaus, fredlaus! kva tvil er det um det!» «Han hadde saker til det; drap han ikkje Vale, fosterbror din, og stal frå deg i fyrevegen?» Odd sa: «Det har ingen negta, men saki var spillt; ho var rangt fyrebudd.» Ofeig sa: «Kor kunde di sak spillast? — det er ikkje so uliklegt; det kann nok vera at det har lagst meir til for deg av ferdalukke og pengevinning: enn av lovkunne, og sjølvbyrgskapen din hemner seg; du tyktest vera god nok sjølv åleine og spurde ikkje andre til råds. Eg visste du hadde fyrebutt saki rangt, men du tyktest vera for god til å spyrja meg. Men eg visste du vilde få skam av det. Du har vyrdt alle andre meir enn meg.» Odd sa: «No går det vel som du vil ha det.» Ofeig spurde: «Enn um eg vilde gjera noko med det for deg enno? Vilde du spara på pengane, dersom det kunde jamna seg?» Han sa: «Ikkje skulde eg spara på pengane når eg ikkje fekk slik skam av det som det ser ut til. Men underlegt synest det meg um du skulde få det til å jamna seg, for av deg har eg aldri fått nokor hjelp». Ofeig sa: «Du får våga noko pengar dersom du vil. Det er so nær eg ikkje skulde spara deg for å få so stor skam av dette som det ser ut til — men kvar var saki komi, då du skildest frå henne?» Han sa til honom: «Forsvaret vart ikkje ført, for di vi gjekk burt frå domstaden.» Ofeig sa: «Det duger då best som du gjorde uvitande, og det var einaste bergingi for saki.»

6.

No gjekk Odd heim til budi, men Ofeig for upp til domstadene og gjekk til nordlendinge- domen, og spurde kva som der gjekk fyre seg. Det vart sagt han at i sume saker var det falle dom, og for sume skulde nett rettsutgreidingi byrja. Ofeig sa: «Gjev de meg lov til å koma innanfor domarkrinsen?» Det fekk han lov til, og han sette seg ned og mælte: «Korleis går det med saki hans Odd: Er Ospak fredlaus?» Dei svara og sa at han var ikkje fredlaus. Ofeig spurde: «Korleis heng det i hop? Syntest det ikkje vera saker til det? Drap han ikkje Vale, og stal i fyrevegen?» Dei svara: «Ingen segjer imot det, og ikkje har det gått so for di folk tykte at soleis var det best. Men saki var spillt; ho var rangt fyrebudd.» Ofeig sa: «Kva slags sakspille var det, som veg meir enn desse sakene? — Men kor er det, har de svore eidane?» Dei sa at eidane var svorne. «Det er vel so, men korleis svor de eidane? Var det ikkje so: ʻEg vinn eid på boki som eg veit rettast og sannast og mest etter lovi’? So har de mælt. Kva er då sannare og rettare enn å døma ein fark utlæg og til å vera utan all vern og hjelp, ein som har gjort seg fortent til det? Men— ʻmest etter lovi’ har de mælt. Det står noko på tvers. Men tenk etter kva som har mest å segja, dette eine ordet i eiden, eller hine tvo. So munde eg tykkja, at det vilde vera rådlegast å taka ei sovori avgjerd at ho kunde vera til ære, både for Gud og menneskje. Og dersom de gjer det, då er det best å sverja slike eidar som er gode, og døma straff der etter over dei som har fortent det. Men det fylgjer andsvar med å ikkje døma dei utlæge som er døming verde — og folk vil låta vel over dykk for det. Eg skal gjeva kvar av dykk som sit i domen ein øyre sylv, og ei halv mork til den som gjev rettsutgreidingi; for sovorne saker gjeld det mest med, so mykje ikkje slike illmenne må få overhand, som har drepe saklause menner og er viteleg skyldige i tjovskap. Men um det vert noko røding um dette, so skal eg stå til svars for det.» So fekk han lagt ordi sine, at dei lova han å døma i saki, dersom Odd kom til. No sende dei bod etter Odd, og han kom til domstaden; men då var flokkane farne burt og heim til budene; ingen tenkte seg dette. Dei let saki ha framgang og gjorde Ospak fredlaus, og for heim til budene, og natti leid. Um morgonen gjekk dei til lovberget, og Odd stod upp og mælte: «Ein mann vart fredlaus i natt i nordlendinge-domen, han heitte Ospak» — og han nemnde upp brotsmannsmerke på han og la ut um det med fyndige ord.

7.

No tykte folk det hadde snutt seg underleg til. Styrme tok til ords og mælte: «Høyrer du, Toraren, kva som vert sagt?» Han sa: «Eg høyrer det.» Styrme sa: «No er vi komne ut for ei prette, og her har kloke menner vore i råd med han.» «So er det,» sa Toraren, «men like vel er der ein utveg.» «Kva er det?» sa Styrme. Toraren sa: «Dei har gjeve pengar til domsmennene, og det er sak mot dei som har gjort det og som har fått pengane til vegar.» Styrme sa: «Då er det von, um vi vil søkja uppreisning.» «Det vert ikkje so brått; tolv månader må gå fyrst. Vi får finna venene og frendane våre og gå heim til budene.» Desse mennene kom i hop til samtal: Styrme, det var ein, Toraren var den andre, Hermund den tridje, Jarnskjegge frå Tverå, son åt Einar Øyolvsson den fjerde, Skjeggbrodde austan or Våpnafjord den femte, Gjelle Torkelsson frå Helgafell den sette, Egil Skuleson frå Borg den sjuande, Torgeir Halldoreson or Laugardal den åttande. Desse åtte mennene kom, skulde røda saman, og alle var dei i skyld innbyrdes, ved frendskap eller mågskap. Dei la upp råd etter fyretolor og eggjing frå Styrme og Toraren, og høyrde etter det dei let um, at det var ikkje visst dei oftare kunde ha von um ein sovoren vinning som det å få tak i rikdomane hans Odd. Sume av dei som var med i denne saki, var arme på gods og tyktest turva pengane, sume vilde ha tak i pengane, endå um dei åtte mykje fyrr, og det syntest ei greid sak, at godset hans Odd var forbrote. Hovdingane slutta rådleggjingi med at dei gjekk i samband med kvarandre, og svor på at det skulde hjelpast soleis åt, at her skulde ikkje uppreisnaden verta noko anna enn anten fredløyse eller sjølvdøme. Dette vart halde dult på det tinget, og folk for heim av tinget. Odd hadde ære av saki, og året leid.

No reid Odd ofte til badkjelda og fann far sin, og det vart betre millom far og son. Og eitt sinn um våren då dei møttest, mælte Ofeig: «Kva slags tidender har du spurt, Odd?» Han svara: «Inkje har eg frett.» «Eg har spurt,» sa Ofeig, «at Styrme og Toraren samlar folk og etlar seg til å fara stemneferd hit imot deg, for di domsmennene fekk pengar som kom frå deg fyrre sumaren.» Odd sa: «Ikkje synest det meg ovevle å gå imot dei båe.» Ofeig svara: «Det ser nok ut som meir er etla deg; det er vasa mange inn i saki med dei.» Og han nemnde mennene. Odd tagna. Ofeig spurde: «Kva skal ein no gjera?» Odd sa: «Fara til tings og søkja hjelp hjå hovdingane og gjeva dei pengar for det.» Ofeig svara: «Det synest meg ikkje rådlegt; det vert ikkje nokon der som vil hjelpa deg, og det er ikkje nokon som har magt til det heller. Eg har ei onnor råd, at du bur til skipet ditt; det høver vel for deg. Gjer deg ferdig med’ tinget står på, og haldt burt. Styr til andre land. Men det kann du gjera: lata meg få noko av godset, dersom du ikkje tykkjer det eg får er verre fare enn det som dei tek.» Odd sa: «Eg tenkjer at du får taka imot noko av godset; no tykkjer eg det er betre at du har det.» Dei skildest no. Styrme og Toraren for stemneferd, og det vart ingi soge um det.

8.

Saki gjekk til Altinget. Odd budde seg til å fara utan, men hovdingane reid nordan, og Ofeig var i tingfylgjet åt Styrme og Toraren. Hermund og dei møttest med flokkane sine på Blåskogheidi, og der kom Egil og Gjelle til mots med dei. Soleis fer dei sud um heidi. Skjeggbrodde og Jarnskjegge og Torgeir Halldoreson reid austan or Fjordane, og dei møttest ved Røydarmule. Alle flokkane møttest på vollane ovanfor budene, og dei reid alle i fylgje til tinget, og der vart det tala ovleg mykje um denne saki. Alle tenkte no at Odd hadde lagt seg fyre, av di alle hovdingane gjekk på han. Og mange tykte det var leidt at Odd hadde lagt seg fyre soleis. Ein dag på tinget, då det leid på, gjekk Ofeig frå budi si og kom til budi åt Myremennene. Egil var ute i virket og tala med ein mann. Ofeig venta, og då Egil vilde snu inn i budi, tok Ofeig i kappa hans og mælte: «God dag, Egil!» Han tok imot helsingi hans. «Eg vilde du skulde setja deg ned, so talast vi ved.» Egil sa: «Ikkje tarv vi tvo talast ved. Du vil fulla tala saki hans Odd, son din, men du tarv ikkje røda med meg um henne; ho står altfor dårleg fyreåt, og det står andre meir for søksmålet enn eg: Herrnund og Styrme.» Ofeig sa: «Eg finn meg mangt anna til å trøyta tidi med og tala um enn å røda um saki hans Odd. Eg tykkjer det er gildt å tala med deg.» Egil sa: «Eg skal ikkje negta deg å tala med meg.» Og han sette seg ned. Ofeig mælte: «Har du deg gard, Egil?» «So er det,» sa han. «Bur du på Borg i Borgarfjord?» sa Ofeig. «Der bur eg,» sa Egil. Ofeig mælte: «Det går godt ord um deg,» sa han, «at du er eit stormenne og ein urædd kar og raust på handi. Men sume segjer at vi tvo er noko like i lynde; båe er vi utan rikdom, men tykkjer det er gildt å hjelpa venene våre.» Egil sa: «Vel var det, um eg var lik deg; men, sidan du talar um at eg ikkje skal vera rik, so tenkjer eg det brått skal verta annleis — eller kor rik er Odd? Du veit nok det nøgje.» Ofeig sa: «Du sa at vi turvte ikkje røda um dette; men eg veit um rikdomen hans, og det er ’kje sagt meir um den enn det som sant er. Har du hug til å vita kor mykje det skal falla på deg av godset?» Egil sa: «Det har eg ovleg stor hug til, og du er ein gripa kar.» «Eg tenkjer,» sa Ofeig, «at det vil falla på deg ein sekstandepart av Mels-land.» Egil mælte: «Ikkje tykkjer eg då at han er so rik som du sa.» Ofeig sa: «Det er ikkje det, det skortar han aldri på rikdom; men dette vil falla på deg av godset. Har de ikkje avtala, den gongen de emna til saki, at de skulde ha helvti av godset, og fjerdingsmennene som etter lovi skal taka godset etter fredlause, helvti? Då vert det so etter mi rekning at du får sekstandeparten i Mels-land, når de er åtte. Eller hadde du von um at Odd skulde verta sitjande og venta på gapet dykkar når de for av tinget? Han er nok komen seg til havs med alt sitt; berre landet er att. Og eg tenkjer at knarren skal skrida under han like fullt, um de har fare åt so ein ikkje skulde ha set slik framferd. Han gat det, at dersom han kom til Borgarfjord, so var ikkje vegen so lang frå sjøen upp til Borg, og han skulde vita å finna garden din. Og kom han til Breidefjord, skulde han vita å finna garden hans Gjelle på Helgafell; og dersom han kom nordpå, so kom han i hug at det var ikkje langt til Tverå når han fyrst var i Øyafjord; og dersom han kom til Våpnafjord, sa han at han skulde vita å finna Hov-garden. Eg vonar han er velkomen i andre land, um de har synt dykk u-rettvise. Det vil gå nett måteleg åt dykk; de får inkje gods, men det er likt til at de får skam over dykk.» Egil sa: «Dette er nok sant, at Odd har ein utveg. Men det er ein mann med i søksmålet som eg unner det verste av det; det er Hermund på Gilsbakke. Det har lenge vore grått millom oss.» Medan dei talast ved, let Ofeig ein pengepung siga ned undan kappa, og Egil skjegla etter han. Ofeig merka det og rykte pungen inn under overkappa, og han mælte: «Korleis har det seg at du liksom kjem utav samtalen?» Han sa: «Det er ingen ting.» «Nei,» sa Ofeig, «det er no ikkje heller knip; du ser kva de misser av pengar.» Han vatt upp pungen og helte sylvet ned i fanget på han, og han heldt det i handi og synte han det. «Her er no tvo hundrad i sylv som eg vil at du skal ha for at du ikkje skal vera imot oss i saki; for deg åleine unner eg noko godt av dei som er med. Men eg veit du er so vitsam ein mann, at du kann sjå det er betre for deg å taka imot ein heider enn å ha slett ingen ting att som dei andre.» Egil sa: «Eg meiner du er ein stor skarv! Trur du at eg vil bryta eidane mine for mutone dine?» Ofeig sa: «Eg bed ikkje um at du ikkje skal halda eidane dine. Har de ikkje avtala at anten skulde de ha fredløyse-dom eller sjølvdøme? No kunde det henda det gjekk so med saki hans Odd, at det vart unnt oss frendar so mykje at bandemennene vilde taka imot sjølvdøme, og dersom det vert gjeve dykk sjølvdøme, og det bar so til at du skulde setja boti, so har du ikkje svore kor mykje eller kor lite du skulde setja. Du kunde haga det so at boti du sette, vart til ære; eidane dine held du då, og attpå har du takk av meg.» Egil sa: «Du er ein stor fuling; eg ser at det kann vera som du segjer; men eg har ’kje styrke til å gå åleine mot alle desse.» Ofeig sa: «Enn dersom eg får ein til å gå i lag med deg, vil du då slå til?» Egil sa: «Då var det ikkje langt ifrå.» Ofeig sa: «Du skal lata som eg kann få kven eg vil, men unner alle ilt so nær som deg.» Egil sa: «Der er tvo; den i eine er Hermund, han er meg næmast, men like vel tek eg ikkje han; den andre er Gjelle Torkelsson, han tek eg.» Ofeig sa: «Det er vel; no skal eg finna han; eg skal segja deg korleis vi skilst åt. Men pengane kann vera att her.» «Lat det vera so,» sa Egil. Dermed skildest dei.

9.

Ofeig gjekk til budi hans Gjelle og fekk han henta ut. Han var ein umgjengeleg mann; han gjekk ut, og Ofeig helsa på han, og sa han vilde tala med han. Gjelle sa: «Eg tykkjest vita at du vil røda um saki hans Odd.» «Å,» sa Ofeig, «mangt tykkjest meg no meir skjemtesamt å røda um enn saki hans Odd. Det har vore trøysamare enn no det vert. Det er helst mitt gaman å tala med vituge menner; det er sagt meg at du er ein vitug mann,» sa han. Gjelle sa: «Eg vil ikkje negta deg å tala med meg, Ofeig,» Dei sette seg ned. Ofeig mælte: «Kva for nokre menner der vest i bygdene tykkjer du er dei beste hovding-emni?» Gjelle sa: «Der er godt mannval; eg nemner fyrst sønene hans Snorre gode, og sønene åt Torgils Areson, og Øyrar-mennene, sønene hans Steintor.» «Ja,» sa Ofeig, «det går godt ord um dei; men kva for nokre kvinnor tykkjer du er det beste gifti?» Gjelle sa: «Der er det same-eins, at eg nemner døtterne åt Snorre gode og Torgils Areson og Steintor. Det er dei kvinnone som er haldne gjævast.» Ofeig sa: «Har du døtter?» «Det har eg,» sa han. «Er dei gifte?» «Nei,» sa han. «Kva kjem det av?» sa Ofeig. «Av di,» sa Gjelle, «at det ikkje har bode seg til slike som både var av god ætt og var rike og hadde gode gardar. Og eg er ikkje rik nok mann til å gifta dei burt med heimanfylgje — men eg skal no ikkje lata deg spyrja heile tidi: kva for nokre menner der nord tykkjer du er dei beste hovding-emni?» «Å,» sa Ofeig, «der er godt mannval; eg nemner fyrst Einar Jarnskjeggjeson og son hans Hallstein frå Åsgeirså. Folk segjer at Odd, son min, kanskje kunde vera å rekna til dei som helst høyrer til dei større mennene, og no skal ærendi koma fram som Odd la på meg um eg råka deg; han vil beda um Ragneid, dotter di, og her er fire hundrad i sylv, som han sa skulde vera heimanfylgja hennar. Tenk etter, kven annan som byd deg slikt, at han skal gjera kona heiman sjølv åt seg! Og so slik ein mann! Og det let han fylgja, at han skulde aldri vera småmannsleg mot deg so lenge de båe livde.» Gjelle sa: «Det kunde nok vera at eg ikkje vilde ha negta han dotter mi til kone; men like vel, som det no står, so trur eg at det vert ikkje noko av medan den saki heng over oss som det no er so mykje røding um.» Ofeig sa: «Meiner du denne vitløysa? ho har ikkje noko å segja.» Gjelle sa: «Eg bryr meg ikkje um giftarmålet, kva det vert til med det. Men ikkje har eg vore so fus til dette, eg har gjort meir etter som andre bad og vilde.» Ofeig sa: «Det er orsaking til for deg, etter som du er arm på gods, um du ventar deg vinning av det når domen vert sett i verk.» «Ja,» sa Gjelle, «folk meiner på eg skal få noko.» Ofeig sa: «Du har vel hug til å vita kor mykje det skal falla på din lut av godset?» «Det har eg stor hug til,» sa Gjelle; «seg meg det!» Ofeig sa: «På dykk åtte fell helvti av Mels-land, og meir får de ikkje. Men det er meir von at Odd er komen til havs, og han er nok velkomen i andre land, um so de fer fram med usømdi dykkar.» Gjelle sa: «Då er det gjort oss ei prette; det kann henda det er sant, og det er ikkje so ille på ei vis,» sa han. Ofeig mælte: «Han gat det at det var ikkje urimelegt at han fann vegen til garden din, dersom han kom til Breidefjord, og at der vilde ikkje vera til å koma, når du kom heim.» Gjelle sa: «Ikkje ottast eg for det,» sa han. Ofeig sa: «No kann du sjå korleis det har snutt seg med denne saki; dette gjev ikkje von anten um ære eller pengar. Men på den andre sida dette som eg har sagt, tilbodet frå Odd. Eg vilde du skulde taka imot pengane og ansa på tilbodet, og sjå kor ulik din lut er dei andre sin lut som er med i søksmålet. Det kann eg og segja deg at aldri vert det snaudt um pengar for deg medan de båe liver. Og so få den vyrdelegaste mågen, og ikkje leggja noko til sjølv!» sa han. Gjelle sa: «Trulegt er det som du segjer, og eg ser at det vil ikkje gå langt ifrå det som du mæler; men aldri har eg vore kjend skuldig i det å vera svikar. Eg har svore bandemennene eidar på at her skal ikkje uppreisnaden verta noko anna enn anten fredløyse eller sjølvdøme,» sa han. Ofeig sa: «Eg bed ikkje um at du ikkje skal halda eidane dine. Men det kunde gå so at saki kom under deg, og at vi frendar valde det råd å taka det vilkår å gjeva dykk sjølvdøme, og det kann vera at de er ikkje so vondlyndte at de ikkje let oss få lov til å greida ut pengane, so mannen ikkje vert fredlaus. Men dersom det går so, og saki kjem under deg, då kann du døma so det ikkje vert til vanheider. Då held du eidane, og syner manndom, og då har du desse pengane; gjer det som vert til ære for dotter di!» Gjelle sa: «Ein klok mann er du, men eg har ikkje magt til å gå åleine imot alle dei som er med i søksmålet, endå um eg hadde hug til det.» Ofeig sa: «Enn dersom eg fekk ein mann til med?» «Då er det nær på,» sa Gjelle. «Kven vel du?» sa Ofeig; «du skal lata som eg kann få kven eg vil.» «Egil vilde eg helst vetja.» Ofeig sa: «Det var noko so nær, at du vel den mannen som er verst i dette søksmålet, og ikkje vyrder kva han gjer for pengar. Like vel er han so klok at han skynar det er rådlegare å få nokor ære enn ingi.» Gjelle sa: «Eg skal slå til, dersom du får han med,» sa han. Ofeig sa: «No skal eg gå burt og finna Egil, og dersom eg får han med, so skal de tvo talast ved um saki med kyrkja. Flokkane dykkar står nær saman; ingen vil heller tykkja det er noko underlegt at de talast mykje ved. Legg då råd saman!» So skildest dei, og han fann Egil, og det gjekk den vegen som Ofeig vilde.

10.

Dagen etter gjekk Ofeig over brui og fann frendane sine, Skarde-mennene, og bad at dei vilde gå med han til lovberget, og so gjorde dei. Og då folk hadde tala sakene sine, då stod Ofeig upp og mælte: «Eg har ikkje rødt mykje um saki hans Odd, son min, men no vil eg høyra etter um det kanskje kann avgjerast med forlik.» Hermund sa: «På ingen måte skal vi forlikast,» sa han. Ofeig mælte: «Då er saki snøgt avgjord. Men skal frendane få lov til å velja millom fredløyse og sjølvdøme?» Hermund sa: «Det skal de få lov til; for soleis skal sjølvdømet verta at det skal ikkje gjera nokon skilnad anten det vert sjølvdøme eller fredløyse.» Ofeig sa: «Skal frendane då få lov til å velja av dykkar flokk kven dei vil, eller skal de alle setja boti, endå det er meir imot skikk og bruk?» Hermund sa: «De skal få lov til å velja kven de vil; det skil ikkje oss kven det vert av vår flokk.» Ofeig sa: «Det var då endå noko, og det er vårt råd at vi heller vel at han ikkje må verta gjord fredlaus; og dei menner som de vil, skal lova og gjeva handi på at dei går i borg for oss; men de skal lova og gjeva handi på at de let saki falla, og eg skal velja dei menner som eg synest av dykkar flokk, ein eller tvo, eller fleire.» Hermund sa: «So skal det vera. » Toraren Spake sa: «Lat oss ikkje i dag segja ja til det som vi tregar på i morgon!» Hermund sa: «Dette får vi segja ja til.» «Lat oss no stadfesta avtalen med handtak!» sa Ofeig. So vart gjort, og dei lova med handtak at dei skulde lata saki falla, og han lova å svara den pengeboti som dei sette som han valde til det. Og so mælte Ofeig: «Lat oss no gå upp på vollane, og der skal eg velja dei som eg synest.» Dei gjorde so. Det dreiv upp på vollane ein stor mannfjølde. Gjelle og Egil med flokkane sine for båe saman, og dei kom upp på vollane. Då mælte Ofeig: «Set dykk no ned i ring, bandemenn! eg skai gå fram fyre dykk og velja dei til å døma i saki mi som eg synest.» Og dei gjorde so. Han gjekk burt til Styrme og slo kåpehetta att på herdane, og stod på kne og mælte: «Alle mun tykkja det var rimelegt um eg valde deg til å døma i mi sak, etter som eg er tingmannen din og har gjeve deg gode gåvor; og det skulde vera å venta at den saki var vel fari som du dømde i. Men ingen har vore so uppsett som du på at saki heller skulde falla tung enn lett for Odd, son min; du har valda heile saki frå upphavet, og eg skyt deg ut. Der sit du, Toraren, og det er ikkje det med deg at du har lite vit til å døma i saki, men alt vitet ditt har du brukt til det å få denne saki til å falla tyngre enn fyrr for Odd, son min, og eg skyt deg ut. So kjem du, Hermund, ein stor Hovding» — han letta på seg ein god mun, og tenkte at Ofeig vilde velja han — «vist er det,» sa Ofeig, «at deg har ingen ting drive utan pengegir og ranglæte og ujamnad. Ikkje heller har nokon vore so ofsen som du. Det skortar deg ikkje på gods heller, og du har dregest til av ovgir; no skyt eg deg ut. Der sit du, Jarnskjegge. Det er sagt meg at du let bera merke framfyre deg nord på Vodlating, liksom framfyre kongar. No skynar eg ikkje kvar det skal bera med storlætet ditt, dersom du får æra av dette, og eg skyt deg ut; eg lyt sjå til med deg, so du ikkje vert for stor på det av vyrdnaden din. Der sit du, Skjeggbrodde. Var det sant at kong Harald sa du var den som var best fallen til konge på Island?» Han sa: «Det veit eg ikkje; kong Harald tala mangt til meg, som eg ikkje veit kor mykje ålvor det fylgde med.» Ofeig sa: «So mykje mindre vilde eg samtykkja i at du skulde vera konge over Island, at du skal ikkje vera konge over denne saki; eg skyt deg ut. Der sit du, Gjelle. Du er kalla ein god og rettvis hovding; like vel har du i dette stelt deg umannsleg. Men det er orsaking til for deg; du er arm på gods, og di næst er Skjeggbrodde, venen din, komen med i søksmålet. Og no, endå eg bryr meg lite um dykk alle saman, so må eg einstad velja. No vel eg deg ikkje, eg skyt deg ikkje ut heller. Der sit du, Torgeir. Her skal eg ikkje stogga lenge; for du har aldri avgjort nokor storsak, av di du ikkje har vit til det.» — No såg han seg um, då han kom til Egil, og tokka på kåpehetta og mælte: «Eg meiner det går meg som vargen: dei veit ikkje ordet av fyrr dei har ete einannan og kjem til halen. Soleis har det no gått med meg her framfor mange gjæve menner: eg har skote dei ut frå saki mi, og no er det att berre ein som alle veit ikkje vyrder kva han gjer for pengar, og det er Egil. No lyt eg anten gå tilbake og velja dei som eg fyrr har skote ut, eller velja deg, og det veit alle ikkje vil gå vel. Like vel trur eg det er best å velja deg.» Han spratt upp og mælte: «Det er rett ofte at æra vil den vegen, endå andre ikkje unner oss det. Lat oss gå. Gjelle, og tenkja over saki!» Dei gjorde so. Egil mælte: «Kor stor bot skal vi setja? Eg råder til at vi set ei liti; for det nyttar ingen ting, dersom vi ikkje set henne dugleg stor.» «Uvenskap vil det fylgja med like vel,» segjer Gjelle; «men kor mykje skal vi setja?» Egil sa: «Lat oss setja tretti øyre,» sa han. Gjelle sa: «Eg er ikkje fus på å segja upp den sætti.» Egil sa: «Vil du segja upp domen eller taka på deg å svara dei?» «Nei,» sa Gjelle, «eg vil heller segja upp sætti; tak du på deg å svara dei!» Dei gjekk burt imot der som hine sat. Hermund stod upp og mælte: «Lat oss lyda på vanheidringi!» Då mælte Gjelle: «Det er avgjerdi mi og hans Egil, imot Odd, at vi set tretti øyre i bot.» Hermund sa: «Skyna eg det rett, var det tretti hundrad øyre du sette?» Då sa Egil: «Det var ikkje so at du sat på øyro då du reiste deg? Trettan øyre, og det av eit sovore slag at ikkje andre enn vesalmenne vilde taka imot slikt eller få fastsett slik bot, ringbrot og skrap.» Då sa Hermund: «Svikne er vi no.» Egil sa: «Tykkjer du, du er sviken?» «Ja,» sa han, «sviken tykkjest eg, og du har svike meg, svikaren!» Egil sa: «Det tykkjer eg er best gjort, å svika den som ingen trur; du trur ikkje nokon, ikkje trur du venene eller frendane dine, ikkje borni eller kona, og ikkje trur du deg sjølv. Deg sjølv trur du ikkje, for du for av i so tett ei toke og skulde løyna pengar, at du ikkje veit meir enn andre kvar dei no har vorte av; um du no får andre tankar og vil ha pengane, so finn du dei ikkje.» Hermund svara: «Dette er lygn av deg, som mangt anna. Du lyg stødt. Fyrre vinteren baud eg deg or eit matlaust hus, deg og seks til. De var der på Gilsbakke, og då du kom heim, då sa du at det hadde sett til tretti utgangsøykjer der, og at uppetne var dei alle saman.» Egil sa: «Ingen segjer tapet ditt større enn det har vore. Men eg trur at få eller ingen av øykjene har vorte etne.» Hermund sa: «Ikkje skal vi tvo båe koma på tinget næste sumar.» Egil sa: «No vil eg segja det som eg tenkte det skulde drygja fyrr eg sa: gjev det måtte gå som du segjer! Det vart tidleg spått at eg skulde verta ein ovleg gamall mann. Dersom vi ikkje båe kjem på tinget, so vil det henda at du fer trolli i vald heile karen.» Då mælte Styrme: «Det er som ein kann venta, at det går ille for oss når vi tek den største skarv upp i samlag med oss. Han er den største skarven i heile landet, det veit alle.» Egil sa: «Di verre mann du kallar meg, di betre er det. For folk veit at du har teke meg til å vera jamliken din, No må det vera nokre store lyte med deg som andre ikkje veit um, sidan du sjølv tykte det var grunn til å taka ein stor skarv til å jamna deg med. Men likskapen er då ikkje so stor på sume måtar. Du er so sværande raust med maten: du har ein liten ask som heiter Matsæl; aldri kjem det so mange gjæve menner til deg at dei får vita kva som er i han, utan berre du. Dessutan veit andre at du renner, straks handøksi vert svinga; eg derimot torer hjelpa venene mine. Men det er ikkje so ulikt til at vi båe tvo er mat-nidingar.» So vilde Toraren reisa seg; han var ein fælande feit mann og tung av seg, og han studde seg med hendene på knei. Då mælte Egil: «Set deg ned, Toraren! eg skal svara deg so heile tinglyden må læ åt deg.» Han sette seg ned. Då mælte Egil: «Det gjorde du klokt i, som du er van til. Eg tykkjer ikkje det tener til noko at sveinane lær åt deg um du sit trongt med elden og gnuar olbogane dine.» Då sa Torgeir: «Fåvist var det å setja tretti øyre.» Då sa Egil: «Eg tenkte du skulde tykkja det var vel dømt. Hugsar du ikkje du vart slegen aust på Årnes-tinget?» Ein hestesvein slo deg, og det vart trettan kular i hovudet på deg, og du fekk ein lambsau for kvar kul.» Då mælte Skjeggbrodde: «Jarnskjegge,» sa han, «lat oss gå her ifrå og ikkje skifta ord med han!» Dei gjekk derifrå, og dinæst gjekk alle, men pengane låg att, og ingen vilde ha dei. Og det vart fiendskap millom dei. Dermed slutta tinget.

11.

Ofeig reid nordpå, og fann Odd, son sin. Han var då fullt buen Han spør korleis det hadde gått med saki. «Eg let dei få sjølvdøme,» sa Ofeig. Odd sa: «Ei ulukke skulde du ha som fører ei sak so til endes!» sa han. Ofeig sa: «Du skal ikkje døma so brått, frende.» Han fortel han no alt, korleis det har gått frå fyrst til sist. «Ikkje kunde eg tenkja at ein skulde kunna driva denne saki soleis, eg tykkjest vera skyldig til å løna deg på det beste,» sa Odd. Ofeig sa: «Bryllaupet dykkar skal stå um seks vikor her på Mel.» Odd sa: «Dette giftarmålet er som eg helst vilde ha det; men like vel vil eg halda fram med ferdi, og sjå kor farsæl eg kann verta, og um eg kann koma att til avtala tid.» Ofeig sa: «Eg kann ikkje råda deg ifrå det; du har mykje til godes av ferdalukka. Han fekk bør og siglde nord til Torgeirsfjord. Då tok vinden av, og dei låg der nokre næter. Det låg eit kaupskip der fyrr. Odd vart leid av å liggja der, og bad dei ro til lands med ein båt; dei gjekk upp på eit høgt fjell, og Odd såg at det var anna ver utanfor— på fjorden var det lognt. Odd bad dei då flytta skipet ut. Kjøpmennene sa at det vilde verta drygt for dei å ro over havet. Odd sa: «So skjemmelegt som de tykkjer det er at vi ror, so tenkjer eg de kjem til å bia på oss her.» Dei fekk bør og siglde til Orknøyane, og dei fira ikkje segl fyrr dei var framme. Der var dei nokre vikor, so for dei tilbake med god bør, og kjøpmennene låg der då dei kom tilbake. Dei siglde nordetter og stogga ikkje fyrr dei kom til Midfjord, Odd for heim til garden sin og gjorde i stand til eit grumt gjestebod. Det skorta ikkje på det som skulde til. Gjelle kom der med dotter si, og Egil kom der, og ein fjølde med folk. Med gjestebodet gjekk det som vener ynskte til. Egil var ikkje glad. Odd sende folk ifrå seg med gode gåvor. Då mælte Ofeig: «Eg vilde du skulde senda Egil burt på vyrdeleg vis. Honom bør vi løna med godt,» sa han. Odd sa: «Det synest meg som du har greidt ut til han det han skal ha fyrr.» Ofeig sa: «Det er ikkje so; gjer stor ære på han!» Dagen etter sa Odd til Egil: «Eg let driva uppetter Hrutafijord fyrti gjeldverar og tvo uksar. Dei er heime fyre deg, og eg skal ikkje vera småmannsleg mot deg so lenge vi båe liver.» Egil takka han, og ljosna. Gjelle gav Egil mange gåvor. Med det skildest dei.

12.

Vinteren leid, og då det tok til å vårast, for Hermund til Kvams-tinget, og då han skulde austetter att, sa han at dei skulde snu ned til Borg og brenna Egil inne. Og då dei kom aust til Valfell, tykte dei det song i ein streng uppe i skardi, og dinæst kjende Hermund at han fekk ein styng og ein rasande verk under armen. Dei måtte no snu heim, og fylgjet skildest ifrå han. Verken for utover sida, og sotti vart verre di lenger upp i bygdi dei kom. Dei kom til Hoggvandestad, og der sat det ramnar utover allstad. Og då han kom heim, vart han lagd til sengs, og dei for etter presten Tord Solveson i Reykjaholt. Då han kom til han, kunde han ikkje tala. Og då presten kom til hesten sin, vart det sendt bod etter han, og han kom andre gongen, men Hermund kunde ikkje få sagt noko med han. Då for presten nedetter og var komen so langt som til gilet, og då reid dei etter han, tridje gongen. Han lutte seg ned over Hermund, og høyrde at han kviskra millom lippone: «Fem i gilet, fem i gilet!» Dinæst andast han.

Det er sagt, at Mår heitte ein mann. Han fekk Svale, og dei tvo hadde garden. Olve heitte bror hans. Han var ein gap.

Bergtor heitte ein mann som budde på Bodvarsholar. Han hadde gjeve rettsutgreidingi då Ospak vart gjord fredlaus. Det bar so til ein kveld på Bodvarsholar, medan folki sat kring eldane, at der kom ein mann og banka på døri og bad husbonden koma ut. Husbonden vart var at det var Ospak som var komen der, og sa at han vilde ikkje koma ut. Ospak eggja han mykje til å koma ut. Men han gjekk ikkje ut like vel og forbaud alle å gå ut. Soleis skildest dei. Men um morgonen då kvinnfolki kom i fjøset, då var der ni kyr drepne. Dette frettest vida. Og ein morgon medan Mår og Svale låg i sengi, kom der inn ein stor mann og sa fram ei vise:

Nybrynte sverd

or sliri drog eg.

Mår i magen

med det støytt’ eg.

Ikkje unnte eg

Hildes erving

den fager-vaksne

Svales fangtak.

Og han stakk sverdet igjenom Mår. Det var Ospak. Med det same han vilde ut, sprang Olve upp og stakk ein stor kniv i han. Ospak gjekk til den garden som heiter Borgarhol, og lyste dråpet der. Dinæst for han burt, og det spurdest ikkje noko til han ei tid. Sju stodhestar vart og drepne for Odd Ofeigsson. Folk skulda Ospak for det verket. No gjekk det ei lang tid som dei ikkje spurde noko til Ospak. Men um hausten, då folk for av og skulde leita etter gjeldverane, fann dei Ospak daud attmed ein heller i Linåkredal. Eit vaskarfat stod ved sida av han, i det var det storkna blod. Folk meinte at det såret som Olve hadde gjeve han, hadde gjort ende på han. Svolt og naud hadde og vore han til mein. Odd var mykje fyre seg, og fekk ein son som heitte Ofeig. Frå han var det ikkje langt å telja til Snorre Kalfsson og Midfirdingane.

Her sluttar soga.

u

nunununununununununununununununununu

Soga um Gunnlaug Ormstunga

tutututututututututututututututututu

I.

DET var ein mann heitte Torstein, son hans Egil Skallagrimsson, son til Kveldulv[1], ein herse frå Norig; mor hans Torstein heitte Astrid Bjørnsdotter.

Torstein budde på Borg i Borgarfjorden. Han var ein rik og stor hovding, vitug og taug, og hovsam i alle måtar. Han var ikkje noko umframt på vokster eller i avl som Egil, far hans; men likevel var det ein framifrå kar og umtykt av alle. Torstein var ein væn mann, ljoshærd og fagerøygd. Til kona hadde han Jofrid, dotter hans Gunnar Livsson. Då Torstein fekk henne, var ho attan år, og enkja. Fyrr hadde ho vore gift med Torodd, son hans Tunga-Odd, og dei hadde ei dotter som heitte Hungjerd og vart uppali på Borg hjå Torstein. Jofrid var eit mykje drivande kvende. Ho og Torstein hadde mange born; men det er få av deim som kjem denne soga ved. Den eldste av sønerne heitte Skule, ein annan Kollsvein og ein tridje Egil.

II.

Det er sagt at ein sumar kom det inn eit skip i Guvåosen. Hovdingen heitte Bergfinn. Det var ein rik nordmann, noko utpå åri og ein klok mann. Torstein bonde reid ned til skipet; han hadde jamnan rådt mest når det var kaupstemna, og so var det enno. Austmennerne tinga seg inn umkring på gardarne; hovdingen fekk koma åt Torstein, av di han bad um det. Bergfinn var fåmælt um vetteren, men Torstein heldt honom vel. Austmannen hadde mykje gaman av draumar. Ein dag um våren spurde Torstein Bergfinn um han vilde rida med upp under Valfjellet. Der hadde borgfjordingarne tingstaden sin den gongen, og Torstein hadde høyrt at budveggjerne hans var dotne ned. Jau, austmannen sa at det vilde han visst, og same dagen reid dei i vegen tri av deim og nokre av huskararne hans Torstein, og kom upp under Valfjellet til ein gard som heiter Grenjar. Der budde det ein fatig mann, ein leiglending hans Torstein, som heitte Atle. Torstein bad honom vera med og hjelpa til med reka og grev. Han gjorde so. Og då dei kom åt budtufti, tok dei alle til å arbeida og vøla um budi. Det var heit solsteik, og det tok på Torstein og austmannen. Då dei hadde gjort ifrå seg, sette Torstein og austmannen seg ned på tufti, og Torstein sovna og bar seg ille i svevnen. Austmannen sat hjå honom, og lét honom drøyma. Men då han vakna, var han reint uttjådd. Austmannen spurde kva han hadde drøymt, med di han bar seg so ille i svevnen. Torstein svarar: «Det er ikkje noko å leggja merke på draumar.» Men då dei reid heimatt um kvelden, spyr austmannen på nytt lag kva Torstein hadde drøymt. Torstein svarar: «Segjer eg deg draumen, skal du tyda honom som han er til.» Austmannen segjer at han skal prøva det. Då segjer Torstein: «Eg drøymde og tykte eg var heime utanfor hovuddøri på Borg og såg utpå mønet på huset ei fager og væn svana. Eg tykte eg åtte henne og var mykje glad i henne. Då såg eg det kom ein stor ørn fljugande ovantil frå fjelli og sette seg hjå svana, og var mykje tyd og blid, og ho tyktest lika det godt. Då såg eg at ørnen var svartøygd og hadde jarnklør; han syntest meg staut å sjå. Etter di såg eg ein annan fugl koma fljugande sunnantil; han og flaug til Borg og sette seg på huset hjå svana, og vilde tydast attåt henne. Det var ein stor ørn. Brått tykte eg den ørnen, som var der fyrr, vart mykje uppøst då den andre kom, og dei slost kvast og lenge. Og det såg eg, at dei blødde båe tvo, og enda gjorde det med di at båe tvo datt ned kvar på si sida åt mønet, og var daude. Men svana sat att mykje sturi og hugsjuk. Då såg eg det kom ein fugl vestantil. Det var ein falk. Han sette seg hjå svana og var mykje kjærleg mot henne, og sidan flaug dei burt i lag båe tvo; og då vakna eg. Og denne draumen er ikkje noko merkeleg; det lyt visst vera fyre styggvêr at det brytst i lufti på dei kantar eg tykte fuglarne kom ifrå.» Austmannen segjer: «Eg trur ikkje det er so.» Torstein svarar: «Tyd draumen slikt som du tykkjer det er likt til då, og lat meg høyra.» Austmannen mælte: «Dei fuglarne, det var visst mannefylgjor; men no er kona di med barn, og ho skal føda eit likande og fagert gjentebarn. Og du skal verta mykje glad i det. Men det skal koma gjæve bêlarar til dotter di frå der du tykte fuglarne kom frå. Dei skal leggja mykjen elsk på henne og slåst um henne og båe lata livet av di. Etter di kjem det ein tridje friar til dotter di frå der du tykte falken kom ifrå, og med honom vert ho gift. No hev eg tydt draumen, og eg tenkjer at soleis vil det ganga.» Torstein svarar: «Ille og uvenleg hev du uttydt draumen, og du kann visst ikkje tyda draumar.» Austmannen segjer: «Du kjem til å røyna korleis det gjeng.» Torstein fekk ein agg i seg til austmannen. Um sumaren fór austmannen burt.

III.

Um sumaren budde Torstein seg til å fara til tings, og sa til Jofrid, kona si: «Du er so lagi at du er med barn. Du skal setja barnet ut dersom det er ei gjenta, men er det ein gut, skal du føda honom upp.» Det var visi den gongen medan landet var heide: fekk fatige folk mange born, so sette dei deim ut; likevel tykte folk jamnan at det var ulikt gjort. Då Torstein hadde sagt dette, svarar Jofrid: «Det var uhøveleg tala slik mann som du er, og ikkje burde ein so rik mann lata folk sjå at han gjer slikt.» Torstein svarar: «Kjenner du huglyndet mitt, so veit du at det gjeng gale um det kjem av laget.» Sidan reid han til tings, og medan åtte Jofrid barn. Det var ei ovfager gjenta. Dei vilde bera barnet til henne; men ho sa at det var ikkje verdt, og lét kalla til saugjætaren sin som heitte Torvard. Til honom sa ho: «Du fær taka og leggja sâl på hesten min og hava dette barnet vest til Hjardarholt til Torgjerd Egilsdotter, og bed henne føda det upp i løynd so Torstein ikkje fær vita det. Eg ser på dette barnet med slik elskhug at eg visseleg ikkje nenner å sjå det utsett. Her er tri merker sylv som du skal hava for bryet ditt. Men Torgjerd skal nista deg ut og gjeva deg far yver havet.» Torvard gjorde som ho sa: han reid til Hjardarholt med barnet og lét Torgjerd få det; men ho lét ein leiglending føda det upp. Han budde på Løysingjastad i Kvamsfjorden. Ho gav Torvard far på eit skip nord i Skjeljavik i Steingrimsfjorden. Han fór frå landet, og med di er han utor soga.

Då Torstein kom heimatt frå tinget, sa Jofrid at barnet var utsett som han hadde sagt fyre, men at saugjætaren hadde rømt og stole burt hesten hennar. Torstein sa at ho hadde gjort rett, og fekk seg ein annan gjætar. No gjekk det seks år som Torstein ikkje visste eit ord um dette. Men so reid han til gjestebods vest i Hjardarholt hjå mågen sin, Olav På. Det var den gjævaste hovdingen der vest. Torstein vart vel fagna som ventande var. Ein dag sat Torgjerd i høgsætet[2] og tala med Torstein, bror sin. Men Olav rødde med andre menner. På benken midt imot deim sat tri gjentor. Då mælte Torgjerd: «Kva tykkjer du, bror, um desse vækjorne som sit midt imot oss?» Han svarar: «Mykje vel; men den eine er då blomen likevel; ho hev vænleiken hans Olav, men den ljose hamliten og andlitsdragi åt oss myrmenner.» Torgjerd svarar: «Det er fulla sant som du segjer, at ho er ljosleitt og sveiplik oss myrmenner; men ikkje hev ho vænleiken hans Olav; for ho er ikkje dotter hans.» «Korleis rimar det seg då,» segjer Torstein, «ho er då dotter di.» Torgjerd svarar: «Sant å segja so er denne fagre gjenta dotter di, men ikkje mi,» og so fortel ho honom kva som hendt var, og bed honom umbera henne og kona hans denne skjeplingi. Torstein mælte: «Eg kann ikkje lasta dykk for dette. Det gjeng jamnan som det er laga; og de gjorde vel som meinka tankeløysa mi. Eg likar so yverlag vel denne gjenta, at eg tykkjer det er reint ei lukka å hava eit so fagert barn. Men kva heiter ho?» «Helga heiter ho,» segjer Torgjerd. «Helga den fagre,» segjer Torstein; «no skal du laga til so ho kann verta med meg heim.» Ho gjorde det. Torstein vart då leidd ut med gode gåvor, og Helga reid heim med honom og vart uppfødd der med mykjen umhug og kjærleik av far og mor og alle hennar frendar.

IV.

Den tidi budde Illuge Svarte, son hans Hallkjell Roskjellsson, på Gilsbakke uppi Kvitåsida. Mor hans var Turid Dylla, dotter hans Gunnlaug Ormstunga. Illuge var gildaste hovdingen i Borgarfjorden næst etter Torstein Egilsson. Han hadde store eigner, og var mykje hardlyndt, men heldt venerne sine vel. Kona hans var Ingebjørg, dotter til Asbjørn Hardsson frå Ørnolvsdal. Ingebjørg og Illuge hadde mange born; men få av deim kjem denne soga ved. Ein av sønerne deira heitte Hermund, ein annan Gunnlaug. Båe var emnelege menner, men berre framslengar den gongen. Um Gunnlaug vert det sagt at han var tidleg komen, stor og sterk. Håret var ljosbrunt og låg i fagre lagdar. Han hadde svarte augo, ljote naser og godtokka andlit. Han var midjesmal, herdebreid, ovleg vellagd, storfelt i heile huglyndet sitt, tidleg ærgirug, strid og hard stødt, ein stor skald, skreiv gjerne nidvisor og vart kalla Gunnlaug Ormstunga. Hermund var den mest vensæle av deim, og var reint ein hovding å sjå. Då Gunnlaug var femtan år, bad han far sin um lov: han vilde fara utanlands og sjå gjerdi i andre land. Illuge bonde tok dette traudt, og sa at han visst ikkje kunde vera lagleg til å ferdast i utlandet, med di han snaudt nok kunde styra honom der heime tess heller. Ei stund etter var det ein morgon Illuge bonde gjekk ut tidleg og såg at stabburet hans var ope, nokre varesekkjer utlagde, og likeens kløvgreidor. Han undrast mykje på dette. Då kjem ein mann leidande med fire hestar. Det var Gunnlaug, son hans: han sa: «Eg hev lagt ut sekkjerne.» Illuge spurde kvi han gjorde det. Han svara at det skulde vera til ferdi hans. Illuge mælte: «Du fær ikkje fara nokon staden fyrr eg vil,» og kipte innatt sekkjerne. Gunnlaug reid då burt, og kom um kvelden ned til Borg. Torstein bonde tilbaud honom å vera der, og det tok han imot. Gunnlaug fortel Torstein korleis det hadde bore til med honom og far hans. Torstein bad honom vera der ei stund slikt han vilde, og han vart der det året og lærde logkunna av Torstein, og alle menner der vyrde honom høgt. Jamnan leika Helga og Gunnlaug tavl, og båe fekk snart godhug til kvarandre som det sidan synte seg. Dei var mest jamnaldrande. Helga var so fager, at det er kunnugt folks ord at ho hev vore vænaste kvinna på Island. Håret hennar var so stort, at det kunde gøyma henne allsaman, og fagert som gullband. Og dei tykte ikkje det fanst eit slikt gifte som Helga den fagre i heile Borgarfjorden og endå vidare.

Ein dag folk sat i stova på Borg, sa Gunnlaug til Torstein: «Ein ting er det i logi som du ikkje hev lært meg: å festa meg kona.» Torstein segjer: «Det hev ingen vande,» og han lærde honom åtferdi. Då mælte Gunnlaug: «No fær du ransaka um eg hev skyna det; no skal eg taka deg i handi og låst festa Helga, dotter di.» Torstein segjer: «Det tenkjer eg er ikkje naudturvelegt.» Gunnlaug treiv honom då straks i handi og sa: «Gjer meg no den beine.» «Gjer som du vil,» segjer Torstein; «men det skal dei vita som er til stadar, at dette skal vera som um det aldri var sagt. Her skal det ikkje vera noko att-under.» Gunnlaug tok då ut vitne og feste Helga. Sidan spyr han um det no var gjort so det kunde halda. Torstein sa at det var so, og dei som var til stadar hadde mykje gaman av dette.

V.

Anund heitte ein mann som budde sør ved Mosfell. Han var yverlag rik og hadde godord[3] der sør yver nesi. Han var gift med Geirny, dotter hans Gnup Molda-Gnupsson, som tok land sør i Grindavik. Sønerne deira var Ramn, Torarin og Eindride. Dei var alle emnelege menner; men Ramn var framum dei andre i alle måtar. Han var ein stor, sterk og mykje sjåleg mann, og ein stor skald. Då han var i framvokstren, fór han lande-millom og fekk stor heider kvar han kom. Den gongen budde sør på Hjalle i Ølfus Torodd Eyvindson den spake og Skapte, son hans, som då var logsegjemann[4] på Island. Mor hans Skapte var Ranveig, dotter hans Gnup Molda-Gnupsson. Skapte og sønerne hans Anund var systkinborn. Det var stor venskap attved frendskapen deim imillom. Då budde Torfinn Seltoreson på Ruadamel. Han hadde sju søner, og alle var det emnelege menner. Dei heitte: Torgils, Eyolv, Tore — — — —[5], og det var av dei gildaste mennerne på dei kantar. Desse mennerne som no er nemnde, livde alle på ei tid.

Og no hende so hepne tilburdar at aldri noko hev bore so heppeleg til på Island: heile landet vart kristna og gav upp den forne trui si. Gunnlaug Ormstunga, han eg tala um fyrr, var no i tri år bilom-til på Borg hjå Torstein og hjå far sin, Illuge på Gilsbakken. Han var då attan år, og det stelte seg godt millom honom og faren. Det var ein mann som heitte Torkjell Svarte. Han høyrde til huslyden hans Illuge, var nær skyld honom og hadde vakse upp der. Det fall honom til ein arv nord i Vatnsdal i Åsen, og han bad Gunnlaug vera med, og det gjorde han. Dei tvo reid då saman nord til Åsen, og Gunnlaug stod i med honom so han fekk ut den medelen han skulde hava. Då dei kom att nordantil, vitja dei i Grimstunga ein rik bonde som budde der. Um morgonen tok saugjætaren hesten hans Gunnlaug og reid honom ålsveitt. Då slo Gunnlaug gjætaren i uvit; bonden var ikkje nøgd med di og kravde bøter. Gunnlaug baud honom ei mork sylv. Bonden tykte det var ovlite; men det vart då som Gunnlaug sa, og med di fór dei heimatt.

Um eit lite bìl bad Gunnlaug på nytt lag far sin um lov til å fara. Illuge segjer: «No skal det vera som du vil; du hev folka på deg no mot fyrr.» Illuge reid då burt som snøggaste og kaupte av Audun Festargram helvti av eit skip til Gunnlaug. Det stod uppå land i Guvåosen. Då Illuge kom heimatt, takka Gunnlaug honom mykje. Torkjell Svarte budde seg på ferdi med Gunnlaug, og vara deira vart flutt til skips. Men Gunnlaug var på Borg medan dei budde skipet, og tyktest vera meir um å røda med Helga enn å stræva i lag med kaupmennerne. Ein dag spurde Torstein Gunnlaug um han vilde rida med honom upp åt øykjerne hans i Langavatsdalen. Gunnlaug vilde det. Dei tvo rid no til dei kjem til Torgilsstad, selet hans Torstein; der var eit stodlag, fire saman og raude på lit. Hesten var ovfager og lite bruka. Torstein vilde gjeva Gunnlaug hesten; men han svara at han ikkje trong til hest sidan han etla seg utor landet. So reid dei til eit anna stodlag; det var ein grå hest med fire merrar, og det var beste hesten i Borgarfjorden. Torstein vilde gjeva Gunnlaug honom; men han svara: «Eg vil ikkje hava denne meir enn den andre; men kvi byd du meg ikkje det som eg vil taka imot?» «Kva er det?» segjer Torstein. Gunnlaug svarar: «Helga den fagre, dotter di.» Torstein segjer: «Det må ikkje gjerast av so brått,» og vende tala burt på noko anna, og so reid dei på heimleidi nedmed Langå. Då mælte Gunnlaug: «Eg vil vita korleis du vil svara meg på friarordet mitt.» Torstein svarar: «Eg ansar ikkje vavret ditt.» Gunnlaug mælte: «Dette er mitt rame ålvor og ikkje vavr.» Torstein svarar: «Du skulde fyrst vita kva du vil. Hev du ikkje tenkt deg til å fara utanlands, og læst vilja gifta deg. Du er ikkje høveleg mann åt Helga medan du er so tvihuga, og eg vil ikkje sæta dette.» Gunnlaug mælte: «Kva for eit varp etlar du deg til å gjera med dotter di då tru, med di du ikkje vil gifta henne med son hans Illuge Svarte? Eller kvar finst den i Borgarfjorden som er hævare enn han?» «Eg etla meg ikkje til mannjamning; men var du slik ein mann som Illuge, so vart du visst ikkje vanda.» Gunnlaug mælte: «Kven vil du heller gifta dotter di med enn med meg?» Torstein svarar: «Her er stort og godt val: Torfinn på Raudamel hev sju søner, og det er godt to i alle dei kararne.» Gunnlaug svarar: «Korkje Anund eller Torfinn kann standa på merki med han far: for ein kann greidt sjå at jamvel du er for stutt mot honom; eller kva hev du å setja fram mot di, at han tokst med Torgrim gode Kjallaksson og son hans på Torsnestinget og vart ved det åleine som dei nappast um?» Torstein svarar: «Eg støkte burt Steinar, son hans Anund Sjone, og det tyktest vera heller karsleg gjort.» Gunnlaug svarar: «Du naut godt av Egil, far din, den gongen. Elles skal det visst ikkje nytta mange bønder å neitta meg mågskap.» Torstein segjer: «Du kann ganga fram med trugsmål åt deim uppunder fjelli; men her på myrom er det reint fåfengt.» Um kvelden kom dei heimatt. Og um morgonen reid Gunnlaug uppå Gilsbakken og bad far sin rida med på bêling ut til Borg. Illuge svarar: «Du er ein kvakl når du hev etla deg til utlandsferd, men no læst vilja ut å bêla, og eg veit at slikt er ikkje etter Torsteins hovud.» Gunnlaug svarar: «Eg etlar meg ut likevel, og eg likar meg ikkje minder du styd meg i dette.» Sidan reid Illuge heimantil med elleve menner og ned til Borg, og Torstein tok vel imot honom. Tidleg um morgonen sa Illuge til Torstein: «Eg vil tala ved deg.» Torstein svarar: «Lat oss ganga uppå haugen og talast ved der,» og dei gjorde det. Gunnlaug gjekk med deim. Då mælte Illuge: «Gunnlaug, son min, segjer at han hev vore på friing hjå deg og bede um Helga, dotter di; og no vil eg vita kva endskap det skal få; du kjenner både hans ætt og eigner. Me skal korkje spara på gard eller hovdingskap, um det kann gjera nokon mun.» Torstein svarar: «Det er eitt som heng på meg med Gunnlaug, eg tykkjer at han er ustød. Liktest han deg i huglynde, skulde eg ikkje halda atti.» Illuge svarar: «Dette vil øyda venskapen millom oss, um du vil kalla oss noko vanhøve for dykk.» Torstein svarar: «For dine ord og vår venskap skuld skal Helga vera lova Gunnlaug, men ikkje trulova med honom, og bia i tri år. Men Gunnlaug skal fara ut og skapa seg etter visi åt gjæve menner. Men eg skal vera laus frå heile avtalen, um han ikkje soleis fer ut og kjem atter, eller eg mislikar huglyndet hans.» Med di skildest dei. Illuge reid heim, men Gunnlaug til skips. Og då dei fekk bør, drog dei til havs og kom nørdst i Norig, siglde inn gjenom Trøndelag til Nidaros, og låg der i hamn og avfermde.

VI.

Den tidi rådde Eirik jarl Håkonsson og Svein, bror hans, for Norig. Eirik budde på Lade, ættegarden sin, og var ein megtig hovding. Skule Torsteinsson var då hirdmann hjå honom og vel vyrd. Det vert fortalt at Gunnlaug og Audun Fastorgram gjekk med fem menner inn til Lade. Gunnlaug var klædd i grå kyrtel og kvit sokkebrok[6]. Han hadde svoll nedi risti, og det frøydde upp blod og våg når han gjekk. I den bunaden gjekk han fram for jarlen, og Audun med, og helsa honom vel. Jarlen kjende Audun og spyr honom um nytt frå Island, og Audun fortalde det som var. Jarlen spyr Gunnlaug kven han var, og han sa honom namnet sitt og ætti si. Jarlen mælte: «Skule Torsteinsson, kva mann er dette på Island?» «Herre,» segjer han «tak vel imot honom; han er son til ein av dei hævaste mennerne på Island, Illuge Svarte på Gilsbakken, og fostbror min.» Jarlen sa: «Kor er det med foten din, islending?» «Det er svoll, herre,» segjer han. «Men, du halta då ikkje?» «Ikkje skal ein ganga halt med’ båe føterne er jamlange.» Ein hirdmann som heitte Tore, mælte då til jarlen: «Han er fælt kaut på det islendingen; det var godt um me freista honom lite.» Gunnlaug såg burtpå honom og mælte:

«I hirdi er ein

som til ilt er mein;

tru de honom vårt,

han er vond og svart.»

Då treiv Tore etter øksi. «Ver still,» segjer jarlen; «folk skal ikkje sjå slikt. Men kor gamall er du, islending?» Gunnlaug svarar: «No er eg attan år.» «Då skal vera sagt,» segjer jarlen, «at du ikkje vert attan til.» Då mælte Gunnlaug, men berre so lågvore: «Bed heller for deg sjølv, enn å beda vondt yver meg.» Jarlen sa: «Kva sa du no, islending?» Gunnlaug svarar: «Eg sa det som eg tykte høvde best, at du skulde ikkje beda vondt yver meg, men heller beda um noko som du sjølv tarv meir.» «Kva då?» segjer jarlen. «At du ikkje må få slik avfardag som Håkon, far din.» Jarlen vart raud som blod og bad deim taka den vitløysingen på timen. Då trod Skule fram for jarlen og mælte: «Gjer som eg bed, herre, gjev mannen grid og lat honom fara burt det snøggaste han vinn.» Jarlen mælte: «Lat honom skunda seg burt, um han vil hava grid, og aldri koma til riket mitt meir.» Då gjekk Skule ut med Gunnlaug og ned åt bryggjorne. Der låg det ein englandsfar ferdig til å sigla, og der fekk Skule Gunnlaug med og Torkjell, frenden hans. Men Gunnlaug gav Audun skipet sitt å gøyma, og det godset han ikkje fekk med seg. Dei siglde no til Englandshavet, og kom um hausten sør til bryggjorne i London og sette der upp skipet sitt.

VII.

Den gongen rådde kong Adalråd Jatgeirsson for England. Det var ein god hovding. Han sat i London den vetteren. Gunnlaug gjekk radt fram for kongen og helsa honom vel og med vyrdnad. Kongen spurde kva land han var ifrå. Gunnlaug fortel det. «Eg hev søkt åt Dykk, herre, av di eg hev gjort eit kvæde um Dykk, og eg vilde De skulde lyda på kvædet.» Kongen sa at han skulde gjera det. Gunnlaug bar då fram kvædet vel og fritt. Det var ei dråpa. Kongen takka honom for kvædet og gav honom til skaldeløn ei skarlagskåpa, fôra med skinn av beste slaget og prydd med gull kav nedi fanget, og gjorde honom til hirdmann, og Gunnlaug var hjå kongen um vetteren med mykjen heider. Ein dag tidleg um morgonen, imøtte Gunnlaug i ei gata tri menner, og fyremannen deira heitte Tororm. Han var stor og sterk og mykje vandlynd. Han mælte: «Nordmann, lån meg noko gods.» Gunnlaug svarar: «Det er ikkje rådlegt å gjeva godset sitt åt ukjent folk.» Han svarar: «Eg skal gjera det ut til ein viss dag.» «Då skal eg våga på det,» segjer Gunnlaug. So lét han honom få godset. Lite grand seinare råkast Gunnlaug og kongen. Gunnlaug fortalde då um lånet. Kongen svarar: «No hev du ikkje vore heppen; dette er ein stor ransmann og viking, fåst ikkje ved honom. Men eg skal gjeva deg likt atter for godset.» Gunnlaug svarar: «Då ser det ille ut med oss, hirdmennerne Dykkar; me legg oss på saklause menner, men lét slike styra med vårt eige; men det skal ikkje halda ved soleis.» Lite seinare råka han Tororm og kravde godset. Men han sa at han ikkje vilde greida for seg. «No vil eg bjoda deg sætt etter logi,» segjer Gunnlaug, «du skal gjera ut skuldi di eller ganga i holmgang med meg um tri dagar.» Då log vikingen og sa: «Det hev ingen bode meg fyrr, slike skeivferder som mange hev fare når eg hev vore ihop med deim, og til det er eg viljug.» Med di skildest dei den gongen. Gunnlaug sa kongen korleis det hadde bore til. Kongen mælte: «No er det fullgale; denne mannen kann døyva alle våpn. No skal du fara fram etter mi råd. Her er eit sverd som eg vil gjeva deg: med det skal du slåst; men syn honom eit anna.» Gunnlaug takka kongen mykje. Då dei var ferdige til holmgangen, spyr Tororm kva slag sverd det var han hadde. Gunnlaug dreg sverdet og syner honom det; men han hadde ei lykkja um handtaket på kongegåva og trod henne uppå handi si. Berserken mælte då han såg sverdet: «Det sverdet ottast eg ikkje for,» og drog til Gunnlaug med sverdet og hogg av honom mest heile skjolden. Gunnlaug hogg straks imot med kongegåva; men berserken stod livdlaus; for han trudde at Gunnlaug hadde det same våpnet som han hadde synt fram; men Gunnlaug hogg honom banehogg med eitt. Kongen takka honom for verket, og etter di stod det stort ord av honom yver heile England og vida um andre stader. Um våren då skipi tok til å fara land-imilloin, bad Gunnlaug kong Adalråd um lov til å sigla ut. Kongen spyr kva han vilde. Gunnlaug svarar: «Eg vilde gjera noko som eg hev lova.» «So skal det vera,» segjer kongen og gjev honom ein gullring som vog tolv lodd; men so skal du lova å koma til meg atter til hausten; for eg vil ikkje sleppa deg for dine idtrottar skuld.»

VIII.

Sidan sigler Gunnlaug frå England med kaupmennerne nord til Dublin. Då rådde for Irland kong Sigtrygg Silkeskjegg, son til Olav Kvaran og dronning Kormlød. Han hadde då eit lite bìl rådt for riket. Gunnlaug gjekk fram for kongen og helsa honom vel og med vyrdnad. Kongen tok sømeleg mot honom. Gunnlaug mælte: «Eg hev gjort eit kvæde um Dykk, og eg vilde gjerne koma til ords.» Kongen svarar: «Det hev ingen fyrr bode seg til å bera fram noko kvæde for meg, og eg skal visst lyda på.» Gunnlaug kvad då ei dråpa. Kongen takka for kvædet, kalla til seg fehirden[7] sin og sa: «Korleis skal eg løna kvædet?» «Som du vil,» svarar han. «Korleis er det lønt,» segjer kongen, «um eg gjev honom tvo kaupmannsskip?» Fehirden svarar: «Det er ovmykje, herre; andre kongar gjev i skaldeløn gilde og dyre ting, eit godt sverd eller gullringar.» Kongen gav honom av klædi sine eigne ein kjortel, prydd med gull, og ei kåpa av nytt skarlak, fôra med fint skinn, og ein gullring som vog ei mork. Gunnlaug takka honom mykje, gav seg til der ei liti rid, og fór der ifrå til Ørknøyarne.

Den gongen rådde Sigurd Lodveson jarl for Ørknøyarne. Han var god mot islendingarne stødt. Gunnlaug helsa jarlen vel og sa at han hadde eit kvæde å bera fram åt honom. Jarlen sa at han vilde lyda på kvædet hans, so gjæv ei ætt som Gunnlaug var av på Island. Gunnlaug sa fram kvædet. Det var ein flokk[8], og velgjord var han. Jarlen gav honom ei bila med sølvslege skaft, og tilbaud honom å vera der. Gunnlaug takka for gåva og tilbodet, men sa at han vilde fara aust til Sverike, og gjekk sidan til skips med dei kaupmennerne som siglde til Norig, og dei kom um hausten aust til Kongehella[9]. Torkjell, frenden hans, fylgde honom. I Kongehella fekk dei med seg lagsmenner som synte deim vegen til Vestgautland, og dei kom til den kaupstaden som heitte Skara. Der rådde det ein jarl som heitte Sigurd og var noko til års. Gunnlaug trod fram for honom, helsa honom vel og sa at han hadde gjort eit kvæde um honom. Gunnlaug kvad, og jarlen lydde på. Det var ein flokk. Jarlen takka, lønte honom vel og bad honom vera der um vetteren. Sigurd jarl hadde eit stort jolelag um vetteren, og jolekveldsdagen kom det tolv sendemenner nordantil frå Norig frå Eirik jarl; dei kom med gåvor til Sigurd jarl. Jarlen fagna deim vel og skikka deim til sætes hjå Gunnlaug. Det var mykjen skjemt ved drykken; gautarne rødde um at ingen jarl var gildare og frægare enn Sigurd; men nordmennerne dei tykte Eirik jarl gjekk langt framum honom. Um dette ordrakst dei, og på båe leider tok dei Gunnlaug til domar. Han gav båe tvo lovord, men halla då på den leidi, at Eirik hadde freista meir. På båe sidor var dei vel nøgde med denne avgjerdi, men nordmennerne best. Sendemennerne fór burt etter joli med gode gåvor som Sigurd sende Eirik jarl. Dei fortalde no Eirik kva Gunnlaug hadde sagt. Jarlen tykte Gunnlaug hadde synt honom truskap og venskap, og sa at Gunnlaug skulde hava fredland i riket hans. Gunnlaug fekk sidan spurt kva jarlen hadde sagt. Sigurd jarl gav Gunnlaug fylgje aust til Tiundaland, som han bad um.

IX.

Den tidi styrde i Sverike kong Olav Svenske, son åt Eirik den sigersæle og Sigrid Storråde, dotter hans Skaglar-Toste. Han var ein megtig og namngjeten konge og fælt ærgirug. Gunnlaug kom til Uppsala um våren tett innpå tinget åt sviarne, og då han råka kongen, helsa han honom. Kongen fagna honom vel, og spyr kven han var. Han sa at han var ein islending. Kongen mælte: «Ramn, kva folk er han av på Island?» Det stod upp frå det andre høgsætet ein stor og kverv kar, trod fram for kongen og mælte: «Herre, han er utor ei av dei beste ætterne på Island og er sjølv ein mykje raust mann.» «Lat honom då ganga stad og få sæte hjå deg.» segjer kongen. Gunnlaug mælte: «Eg hev eit kvæde å bera fram åt Dykk, og eg vilde De skulde lyda og gjeva gaum på det.» «Gakk stad og sit fyrst,» sa kongen; «det er ikkje tid til å sitja og lyda på kvæde no.» Dei gjorde so.

Gunnlaug og Ramn tok då til å talast ved og fortalde kvarandre um ferderne sine. Ramn fortalde at han fyrr um sumaren hadde fare frå Island til Norig og fyrstundes på vetteren aust til Sverike. Dei samdest snart mykje vel. Ein dag etter tinget var både Gunnlaug og Ramn framme hjå kongen. Då mælte Gunnlaug: «No vilde eg De skulde høyra kvædet mitt, herre.» «Lat høyra,» segjer kongen. «No vil eg bera fram mitt kvæde,» segjer Ramn. «Ja du kann so,» segjer kongen. «Då vil eg bera fram mitt kvæde fyrst,» segjer Gunnlaug, «um De vil det.» «Eg hev retten til å kvæda fyrst, herre,» segjer Ramn, «då eg kom åt Dykk fyrst.» Gunnlaug mælte: «Kor var federne våre, som far min stod bakfor far din? Ingen staden, og so skal det vera med oss og.» Ramn svarar: «Lat oss syna kongen den sømdi at me ikkje tekst um dette, men let honom råda.» Kongen mælte: «Gunnlaug skal kvæda fyrst av di han vert misnøgd, fær han ikkje viljen sin.» Då kvad Gunnlaug ei dråpa han hadde gjort um kong Olav, og då han var ferdig, mælte kongen: «Korleis er kvædet gjort, Ramn?» «Vel, herre,» sa han, «det er eit storbygt kvæde, ufagert og noko styrdt, som Gunnlaug sjølv er i huglyndet.» «No skal du bera fram kvædet ditt, Ramn,» segjer kongen. Han gjer so. Og då han var komen til endes, sa kongen: «Gunnlaug, korleis er dette kvædet gjort?» «Vel, herre,» segjer Gunnlaug, «det er eit fagert kvæde, som Ramn sjølv er å sjå på, og lite merkelegt. — Men kvi gjorde du ein flokk um kongen, eller kann henda du tykte han ei var verd ei dråpa?» Ramn svarar: «Lat oss ikkje røda um det lenger; åt di kann me koma attende seinare um so skal vera.» Med di skildest dei. Um eit lite bìl vart Ramn hirdmann hjå kong Olav, og bad um lov til å fara ut. Kongen lét honom få det. Då Ramn var fullt buen til ferdi, sa han til Gunnlaug: «No skal det verta ute med venskapen millom oss, av di du vilde setja meg ned hjå hovdingarne. No skal eg ein gong svivyrda deg slik som du vilde skjemma meg her.» «Eg kløkk ikkje for trugsla di,» segjer Gunnlaug, «og aldri skal me koma nokon stad der eg vert mindre vyrd enn du.» Kong Olav gav Ramn gode gåvor ved skilnaden, og so fór han burt.

Han fór austantil um våren og kom til Trondheim, gjorde skipet sitt ferdigt og siglde til Island um sumaren, og la i land i Leirvåg nedanfor heidi. Frendarne og venerne hans vart fegne ved å sjå honom, og han var heime hjå far sin den vetteren. På altinget um sumaren råka han Skapte logmann, frenden sin. Då sa Ramn: «Eg vilde hava hjelp av deg til beling hjå Torstein Egilsson; eg vil beda um Helga, dotter hans.» Skapte svarar: «Er ho ikkje fyrr lova Gunnlaug Ormstunga?» Ramn segjer: «Men er ho ikkje avlidi no den stemna som var sett deim imillom? Elles ansar eller hår han visst ikkje etter di han, so byrg og framfus som han er.» Skapte svarar: «Gjer som du vil.» Sidan gjekk dei med stort fylgje til budi hans Torstein Egilsson. Han fagna deim vel. Skapte mælte: «Ramn, frenden min, vil beda um Helga, dotter di. Du veit ætti hans, og at han hev stor eign og manndom og god studnad av frendar og vener.» Torstein svarar: «Ho er burtlova åt Gunnlaug, og eg vil standa ved ordi som det er avtala med honom.» Skapte mælte: «Er dei ikkje lidne no dei tri vetrarne som var sette dykk imillom?» «Jau,» sa Torstein, «men ikkje sumaren; han kann koma enno fyre hausten.» Skapte svarar: «Men um han ikkje kjem innan vetternæterne, kva von kann me då hava i denne saki?» Torstein svarar: «Me fær koma hit til sumars og sjå åt kva som tykkjest rådlegast; men det gjer ingen mun å tala lenger um dette denne gongen.» Dermed skildest dei, og folk reid heim frå tinget. Det vart ikkje dult at Ramn bêla til Helga. Gunnlaug kom ikkje heimatt den sumaren; og på altinget sumaren etter dreiv Skapte og Ramn hardt på med bêlingi og sa at Torstein var laus frå all avtale med Gunnlaug. Torstein svarar: «Eg hev få døter å syta for, og eg vilde naudleg at nokor av deim skulde valda nokon strid; no vil eg fyrst finna Illuge Svarte.» Og det gjorde han. Då dei råkast, sa Torstein: «Synest du ikkje eg er laus frå all avtale med son din?» «Det er visst so, um du vil,» segjer Illuge; «eg kann ikkje segja større um det, av di eg ikkje veit korleis Gunnlaug, son min, hev det.» Torstein gjekk då til Skapte, og dei vart samde um at det skulde verta brudlaup på Borg ved vetternæterne, dersom Gunnlaug ikkje kom den sumaren; men kom Gunnlaug og vilde gjera ålvor av, skulde Torstein vera laus frå all avtale ved Ramn. Etter di reid folk heim frå tinget. Det drygdest på fyrr Gunnlaug kom, og Helga lika denne rådgjerdi ille.

X.

No er det å fortelja um Gunnlaug at han fór frå Sverike den sumaren Ramn drog til Island, og fekk gode gåvor av Kong Olav ved skilnaden. Kong Adalråd tok vel imot Gunnlaug, og han var hjå honom um vetteren med stor sømd. I Danmark styrde den gongen Knut den megtige, Sveinsson. Han hadde nyst teke ved farsarven sin og kytte jamnan på å herja i England; for kong Svein, far hans, hadde vunne eit stort rike i England, fyrr han døydde der vest. No var det ein stor dansk her der; han hadde til hovding Heming, son hans Strutharald jarl, og bror til Sigvald jarl, og han heldt det riket under Knut som kong Svein fyrr hadde vunne. Um våren bad Gunnlaug kongen um orlov til å fara ut. Han svarar: «Det sømer ikkje deg å fara frå meg, slik ufred som det no lagar seg til i England, når du er min hirdmann.» Gunnlaug svarar: «Du skal råda, herre; gjev meg lov til å fara ut til sumars, um ikkje danerne kjem.» «Me fær sjå då,» segjer kongen. No leid sumaren og vetteren etter; men danerne kom ikkje. Og vel midsumars gav kongen Gunnlaug lov til å fara; han fór då aust til Norig og fann Eirik jarl på Lade i Trøndelag. Jarlen fagna honom vel og baud honom å vera der hjå seg. Gunnlaug takkar for tilbodet, men segjer at han då fyrst vil fara til Island og gjesta festemøyi si. Jarlen mælte: «No er dei burte alle skipi som buddest til Island.» Då sa ein hirdmann: «Her låg Hallfred Vandrædaskald igår utunder Agdenes.» Jarlen svarar: «Kann henda det; det er fem dagar sidan han siglde ut.» Eirik jarl fekk då Gunnlaug ut til Hallfred; han tok mot honom med fagnad. Dei fekk bør på timen og var mykje kipne. Det var på haustsida. Hallfred sa til Gunnlaug: «Hev du frett at Ramn Anundsson hev bêla til Helga den fagre?» Gunnlaug sa at han hadde høyrt gjete det. Hallfred sa honom det han visste, og la attåt at mange meinte at Ramn var ikkje låkare mann enn Gunnlaug. Gunnlaug kvad då ei visa. Hallfred mælte: »Det kunde turvast at du greidde deg betre frå Ramn enn eg gjorde: eg kom for fem år sidan med skipet mitt til Leirvåg nedanfor heidi. Eg var skuldig ein av huskararne hans Ramn ei halv mork sylv, og heldt henne atter. Men Ramn reid på oss med seksti mann, hogg av landtoget, og skipet rak upp å Leira so me hadde nær lide skipbrot. Eg nøyddest då til å lata Ramn råda sjølv, og eg la ei mork. Det er kva eg hev å segja um honom.» No kom dei til å talast ved um Helga, og Hallfred lova mykje vænleiken hennar. Dei kom til lands nord på Melrakkesletta i Raunshamn fjortan dagar fyre vetternæterne, og avfermde skipet.

Det var ein mann som heitte Tord, son til ein bonde der i Sletta. Han tok tak med kjøpmennerne og fór ille åt med deim. Då skulde han i kast med Gunnlaug. Natti fyreåt kalla han på Tor til siger for seg, og um dagen då dei møttest, gauv dei ihop. Gunnlaug slo båe føterne undan Tord so dufti berre rauk. Men den foten Gunnlaug studde seg på, stokk utor leden, og han fall då med Tord. Då mælte Tord: «Kann henda det ikkje gjeng betre i andre måtar heller.» «Kva meiner du?» segjer Gunnlaug. «Enn avtala med Ramn då; um han fær Helga den fagre ved vetternattsleite; eg var til stadar på altinget då det var avgjort.» Gunnlaug svarar ikkje. Då vart foten hans dregen atti led og reiva; men han trutna fælt. Gunnlaug og Hallfred reid med tie menner og kom ned på Gilsbakken ved Borgarfjorden laurdagskvelden som brudlaupet var på Borg. Illuge vart fegen då han såg Gunnlaug, son sin, og fylgjet hans. Gunnlaug vilde straks rida ned til Borg; men Illuge sa at det ikkje var rådlegt, og det tykte alle med undantak av Gunnlaug. Han var no ufør i foten sin, um han ikkje gav seg so ein kunde sjå den granden på honom; difor vart det ikkje noko av ferdi. Um morgonen reid Hallfred heim til Redavatn i Nordrådal. Der styrde Galte, bror hans, med eignaluterne deira. Det var ein kverv kar.

XI.

No er å fortelja um Ramn at han sat i sitt brudlaup på Borg, og dei fleste segjer at bruri var heller hugsjuk. Det er sant som det vert sagt, at lenge heng det i hugen som kjem i yngdi; det fekk ho finna no. Der kom det uppropet at Sverting, son åt Havr-Bjørn Molda-Gnupsson fridde til Hungjerd, dotter til Torodd og Jofrid, og det vart so dei skulde hava brudlaup på Skåynø etter jol um vetteren. Der budde Torkjell, frenden hennar Hungjerd, son til Torve Valbrandsson. Mor hans Torve var Torodda, syster hans Tunge-Odd. Ramn fór heim til Mosfell med Helga, kona si. Då dei hadde vore der eit lite bìl, var det ein morgon fyrr dei reis, at Helga vaker; men Ramn søv og ber seg ille i svevnen. Då han vaknar, spyr Helga kva han hadde drøymt. Ramn kvad då ei visa og sa at han drøymde han vart ihelhoggen i armarne hennar Helga, so blodet berre frøste utyver henne. Helga mælte: «Det skulde eg ikkje gråta på; for ille hev de svike meg; Gunnlaug lyt visst vera komen.» Og Helga gret sårt. Straks etter spurdest atterkoma hans Gunnlaug. Då vart Helga so tråssug mot Ramn, at han ikkje kunde halda henne der heime; dei fór då heimatt til Borg (der ho var frå), og han hadde lite godt av samlivet med henne. No budde folk seg til brudlaup um vetteren. Torkjell frå Skånøy bad Illuge Svarte og son hans; men då Illuge budde seg til brudlaupet, sat Gunnlaug i stova og budde seg ikkje til. Illuge mælte: «Kvi gjer du deg ikkje ferdig, frende?» Gunnlaug svarar: «Eg er ikkje meint på fara.» «Jau visst skal du fara,» segjer Illuge, «og tak ikkje på å trå etter eit kvende; æst ikkje ansa det, og det skal visst ikkje vanta på kona.» Gunnlaug gjorde som far han sa, og dei kom til brudlaupet. Illuge og son hans vart sessa i fyrste høgsætet, men Torstein Egilsson og Ramn i det andre, beint imot Illuge. Det sat konor på pallen, og Helga næst brudi, og ho glatt ofte burtpå Gunnlaug med augo; det gjekk etter ordtøket: augo kann ikkje halda det løynt når ei gjenta hev huglagt ein gut. Gunnlaug var vel budd; han hadde dei gode klædi som kong Sigtrygg gav honom, og han tyktest då formest i mange måtar, både i avl, vænleik og på vokster. Det var liti moro i laget. Den dagen mennerne laga seg på heimvegen, gjekk konorne stad og gjorde seg ferdige og. Gunnlaug og Helga talast då ved lenge, og han kvad ei visa. Gunnlaug gav Helga kåpa Adalråds-gåva, og det var ein ovstor grip[10]. Ho takka mykje for gåva. Sidan gjekk Gunnlaug ut, og då var det kome øykjer som stod sâla og bundne inne på tunet. Det var mange ovfagre. Gunnlaug kasta seg uppå ein hest, reid kvast på tunet dit som Ramn stod, og han laut hopa seg undan. «Det er ikkje verdt å hopa; eg vil ikkje skræma deg denne gongen,» segjer Gunnlaug, «men du veit kva du ærleg hev tent». Ramn kvad ei visa og sa at det ikkje var verdt å bitast soleis berre um eit kvende; det var mange slike sør um havet. «Kann gjerne henda,» segjer Gunnlaug, «men det tykkjer ikkje eg». Då la Illuge og Torstein seg frammi og vilde ikkje at dei skulde eigast ved kvarandre. Gunnlaug kvad ei visa. Etter di reid dei alle heim, og alt var kurt og stilt um vetteren. Ramn hadde ikkje mykjen bate av samveret med Helga sidan ho hadde råka Gunnlaug.

Um sumaren dreiv det ihop mykje folk på tinget: Illuge Svarte og Gunnlaug og Hermund, sønerne hans, Torstein Egilsson og Kollsvein, son hans, Anund frå Mosfell og alle sønerne hans, Sverting Havr-Bjørnsson og mange elles. Skapte var enno logsegjemann. Då retten var uppløyst ein dag, bad Gunnlaug um ljod og sa: «Er Ramn Anundsson her?» Ramn svarar: «Ja.» Gunnlaug Ormstunga mælte då: «Du veit at du hev teke festemøyi mi og sett uvenskap imillom oss. Av di vil eg bjoda deg holmgang her på tinget um tri dagar på Øksarholm». Ramn svarar: «Det er eit gildt tilbod som ein og kunde venta av deg, og det er eg ferdig til so snart du vil.» Dette tykte frendarne deira var gale; men det var etter logi den tidi på Island å bjoda holmgang, når ein tyktest lida urett. Og då dei tri jamdøgri var lidne, laga dei seg til åt holmgangen. Illuge Svarte fylgde son sin til holmen med mykje folk; men Ramn hadde fylgje av Skapte logsegjemann, av far sin og andre av frendarne sine.

Fyrr dei gjekk ut på holmen, kvad Gunnlaug ei visa, og Ramn svara med ei onnor.

Hermund heldt skjolden for Gunnlaug, bror sin, men Sverting Havr-Bjørnsson for Ramn. Den som vart såra, skulde løysa seg ut av holmen med tri merker sylv. Ramn skulde hogga fyrst, av di Gunnlaug hadde bode honom ut; han hogg ned i skjolden hans Gunnlaug, og sverdet brast sund ved hjaltet; for han hogg med stor styrke. Sverdodden spratt attende frå skjolden og snart upp i kinni hans Gunnlaug so han fekk eit ørlite risp. Då laup federne deira straks imillom, og mange andre med. Då mælte Gunnlaug: «No segjer eg at Ramn er sigra, av di han er våpnlaus.» «Men eg segjer du er sigra, av di du er såra.» Gunnlaug var då ovende sint og sa at det ikkje var sætande. Illuge, far hans, sa då at dei ikkje skulde få freista meir den gongen. Gunnlaug svarar: «Eg skulde ynskja me råkast ein annan gong, når du far var for langt burte til å avstyra.» Med di skildest dei gjekk heimatt åt buderne sine. Tvo dagar etter vart det i logretten sett i logi at då skulde det vera ende på all holmgang; og det var dei samde um alle dei vitugaste mennerne på Island som var til stadar; og det var den siste holmgangen som vart fremja på Island — då Ramn og Gunnlaug slost. Ein morgon då brøderne Hermund og Gunnlaug gjekk ned åt Øksaråi og vilde två seg, kom det på andre sida åt åi mange kvende; og i det fylgjet var Helga hin fagre. Då mælte Hermund; «Ser du Helga hin fagre, venen din, på den andre sida?» Gunnlaug svarar: «Ja, eg ser henne,» og so kvad han ei visa. Etter di gjekk dei yver åi, og Helga og Gunnlaug talast ved ei stund. Og då dei gjekk aust yver åi atter, stod Helga lenge og stirde etter Gunnlaug. Han såg då attende yver åi, og kvad ei visa.

Sidan reid folk heimatt frå tinget, og Gunnlaug var på Gilsbakken. Ein morgon då han vakna, var alle dei andre uppe. Han låg i ei lokkvila innan benken. Då kom det inn i skålen tolv menner og alle våpna: Ramn Anundsson var komen. Gunnlaug spratt upp og fekk i våpni sine. Då mælte Ramn: «Ottast ikkje; du skal straks få høyra ærendi mi. Du gjekk på holm med meg i altinget i sumar, men tykte ikkje det var sætande. No vil eg bjoda deg at me båe skal fara burt frå Island og utanlands i sumar og ganga på holm i Norig; der skal ikkje frendarne våre vera i vegen.» Gunnlaug svarar: «Der tala du som ein kar, og det vilkåret vil eg gjerne taka imot, og her kann du vera og få det som du vil.» Ramn svarar: «Det var karslegt tilbod, men denne gongen fær me rida burt.» Dermed skildest dei. Frendarne deira tykte det var reint gale; men dei kunde ikkje gjera noko med det, so uppøste som dei tvo var. Og so måtte det vel ganga som det var lage.

XII.

No er å fortelja um Ramn at han gjorde skipet ferdigt i Leirvåg. Det er nemnt tvo menner som fylgde med Ramn. systersøner til far hans; den eine heitte Grim, den andre Olav, og båe var dei gilde menner. Alle skyldingarne hans Ramn tykte at det var stor skade at han fór burt; men han sa at han hadde bode Gunnlaug holmgang, av di han ikkje hadde nokon hugge av Helga, kona si, og so laut han eller Gunnlaug fella. No siglde Ramn so snart han fekk bør, kom med skipet sitt til Trondheim og var der um vetteren. Han høyrde ikkje gjete Gunnlaug. Andre vetteren var han og i trøndelag, ein staden som heiter Levanger.

Gunnlaug Ormstunga tinga seg rom på skipet hjå Hallfred Vandrædaskald nord på Sletta; men dei vart seint ferdige. So snart dei fekk bør, siglde dei og kom til Orknøyarne straks fyre vetternæterne. Den gongen rådde jarlen Sigurd Lodversson for øyarne. Gunnlaug fór til honom, var der um vetteren, og jarlen vyrde honom vel. Um våren budde jarlen seg til herferd. Gunnlaug gav seg med honom, og um sumaren herja dei vida um på Sudr-øyarne og Skotland og heldt mange slag. Kvar dei kom tyktest Gunnlaug vera den djervaste, mest framfuse og heilhuga stridsmann. Sigurd jarl snudde att tidleg sumars; men Gunnlaug gav seg med dei kaupmennerne som siglde til Norig, og skildest ved jarlen med mykjen venskap. Gunnlaug fór nord til Trondheim til Lade; han vilde finna Eirik jarl, og kom dit fyrstundes på sumaren. Jarlen fagna honom vel, tilbaud honom å vera der, og det tok han imot. Jarlen hadde alt spurt korleis det hadde bore til med Ramn og Gunnlaug, og sa til Gunnlaug at han forbaud deim å ganga på holm i hans rike; Gunnlaug sa at det laut han få råda for. Han var der um vetteren, men var mykje attåt fåmælt. Ein dag um våren gjekk Gunnlaug og Torkjell, ein av frendarne hans, ute og burtyver frå garden. På ein voll der stod det ein mannring, og inni ringen stod tvo menner og fikta. Den eine kalla dei Ramn, den andre Gunnlaug. Dei som stod i kring, sa at islendingarne var lite heilhuga og seine til å hugsa på ordi sine. Gunnlaug skyna at dette var stor spott og skam, gjekk burt og sa ikkje eit ord. Lite seinare sa Gunnlaug til jarlen at han ikkje nentest tola håd av hirdmennerne for denne saki med Ramn, og bad jarlen um fylgje til Levanger. Jarlen hadde høyrt at Ramn var faren frå Levanger atter, og aust til Sverike. Av di fekk Gunnlaug lov til å fara, og tvo menner til fylgje.

Gunnlaug fer no med seks menner frå Lade inn til Levanger. Same dagen som Gunnlaug kom dit um kvelden var Ramn faren um morgonen. Straks fór Gunnlaug til Værdalen og kom jamnan um kvelden dit Ramn hadde vore um natti. Gunnlaug fór til han kom til øvste garden i Værdalen, som heiter Sul. Ramn hadde fare frå Sul um morgonen. Gunnlaug heftest då ikkje, men fór straks um natti, og ura morgonen i solrenningi såg dei kvarandre. Ramn var komen ein stad det var tvo vatn, og millom vatni var det slette vollar som heiter Sleipnesvollarne. Uti det eine vatnet gjekk det eit nes som heiter Dinganes. Der roa Ramn og mennerne hans seg på neset; dei var fem i lag og imillom deim Grim og Olav av skyldingarne hans Ramn. Då dei møttest, sa Gunnlaug: «Det er vel me råkast.» «Ja, det er so,» segjer Ramn; «og no kann du velja den kosten du vil: um me skal slåst alle saman, like mange på kvar sida, eller berre me tvo.» Gunnlaug sa at det var slikt slag for honom. Då sa Grim og Olav at dei ikkje vilde standa og berre sjå på med’ dei slost; det same sa Torkjell Svarte, Gunnlaug sin frende. Då sa Gunnlaug åt dei mennerne som jarlen hadde gjeve med honom: «De skal sitja og sjå på, so de kann fortelja um møtet vårt.» Og so gjorde dei.

Sidan bar det ihop, og slost gjorde dei kvast alle saman. Grim og Olav gjekk båe mot Gunnlaug åleine; men enden på det vart at han drap deim båe tvo, og ikkje fekk eitt sår sjølv. Dette sannar Tord Kolbeinsson i eit kvæde han gjorde um Gunnlaug Ormstunga. Samstundes slost Ramn og Torkjell Svarte. Torkjell fall og lét livet sitt der, og so gjekk det til slutt med alle mennerne både hans Gunnlaug og hans Ramn. Då bar det ihop med deim tvo, og det vart ei kvass kula med harde hogg. Gunnlaug hadde då sverdet Adalrådsgåva, eit framifrå gildt våpn. Umsider drog Gunnlaug til Ramn med sverdet og hogg av honom den eine foten. Han fall ikkje likevel, men fekk seg burt åt ein stubbe og studde seg på honom. Då sa Gunnlaug: «No er du ikkje stridsfør, og eg vil ikkje slåst med deg lenger, slik som du er skamfaren.» «Det er so,» segjer Ramn, «det gjeng til atters; men endå var eg ikkje so reint burte kanskje, berre eg fekk noko å drikka.» Gunnlaug segjer: «Svik meg då ikkje, um eg finn vatn åt deg i hjelmen min.» Ramn svarar: «Ikkje skal eg svika deg.» Gunnlaug gjekk då burti ein bekk, tok vatn i hjelmen og gjekk til Ramn. Han tok imot hjelmen med den vinstre handi; men med den høgre hogg han Gunnlaug i hovudet, so det vart eit stort sår. Då mælte Gunnlaug: «Ille sveik du meg, og lite karslegt fór du åt med’ eg leit på deg.» Ramn svarar: «Sant er det; men det drog etter med meg, eg unner deg ikkje å femna Helga den fagre.» Og so rauk dei ihop atter på nytt lag, og det kvast. Men til sist vann Gunnlaug på Ramn, og Ramn lét livet. Då kom kararne åt jarlen og batt yver såret i hovudet hans Gunnlaug. Medan sat han og kvad ei visa. Dei jorda sidan dei daude, sette Gunnlaug på hesten og kom heilt ned til Levanger. Der låg han tri næter, fekk all tenesta av presten, og då han døydde vart han jorda ved kyrkja. Alle tykte det var stor skade med Gunnlaug og Ramn, slik som dei kom av verdi.

XIII.

Um sumaren fyrr dette vart spurt på Island drøymde Illuge Svarte på Gilsbakken at Gunnlaug kom åt honom mykje blodut og kvad ei visa. Illuge kunde visa då han vakna, og kvad henne sidan åt andre. Same tidi bar det og so til, at Anund på Mosfell drøymde at Ramn kom åt honom fælt blodut og kvad ei visa[11]. På altinget sumaren etter sa Illuge Svarte til Anund på logberget: «Korleis vil du bøta for son min, som Ramn, son din, gjekk attum ordi sine og sveik?» Anund svarar: «Eg tykkjest ikkje å vera so nær til å bøta, slikt som eg hev lide for møtet deira. Eg er heller ikkje meint på å krevja bøter av deg for min son». Illuge svarar: «Men det skal nokon av frendarne eller ættmennerne dine få umgjelda for med det fyrste». Etter tinget var Illuge jamnan sturen.

Det vert fortalt at um hausten reid Illuge med tretti menner og kom til Mosfell tidleg ein morgon. Anund og sønerne hans kom seg undan til kyrkja; men Illuge tok tvo av skyldingarne hans, som heitte Bjørn og Torgrim. Han lét drepa Bjørn og hogga føterne av Torgrim. Etter di reid Illuge heimatt, og Anund fik ikkje hemnt det. Hermund Illugesson syrgde mykje på Gunnlaug, bror sin, og tykte ikkje han var hemnt med det som var gjort. Det var ein brorson åt Anund på Mosfell som heitte Ramn, det var ein stor farmann, og han åtte eit skip som stod på land i Rutefjorden. Um våren reid Hermund Illugesson åleine heiman og nordyver Holtavardeheidi til Rutefjorden og ut på Bordøyri til skipet åt kaupmennerne. Dei var då mest ferdige til å sigla. Styremannen, Ramn, var på land og mange med honom. Hermund reid stad la spjotet igjenom honom, og reid burt. Men alle kararne hans Ramn vart so dått ved, at dei stod reint handfalne og ikkje sette etter Hermund. Det vart ikkje greidt ut nokor bot for dette dråpet. Og sidan vart det ikkje meir millom Illuge Svarte og Anund på Mosfell.

Um eit bìl gifte Torstein Egilsson Helga, dotter si, med ein som heitte Torkjell Hallkjelsson; han budde i Raundal. Ho vart då med og var heime hjå honom; men det vart aldri noko av med elskhugen; for ho kunde ikkje gløyma Gunnlaug, endå han var avliden. Men Torkjell var en kverv og kvik kar, rik og ein god skald. Dei hadde mange born ihop. Av sønerne deira var det ein som heitte Torarin og ein Torstein. Helga hadde meste huggen av å breida ut kåpa Gunnlaugsgåva og sitja lange leiti og stira på henne. Ein gong kom det stor sott på garden hjå Torkjell og Helga, so mange låg og kjenast upp[12]. Helga tok då til å veikna burt og; men ho vart ikkje sengliggjande. Ein laurdagskveld sat Helga i stova med hovudet i fanget på Torkjell, mannen sin; ho sende ein etter kåpa Gunnlaugsgåva, og då ho fekk kåpa, rette ho seg upp, breidde henne ut framfor seg og såg ei stund på henne; so seig ho atti fanget på mannen sin og var slokna. Helga vart førd til kyrkja og jorda. Torkjell budde då atter der åleine. Alle syrgde mykje på Helga, som ventande var.

Med di endar denne soga.

u

Notar:

1. Eit slektledd har kome burt i umsetjinga: Egil er son av Skallagrim, som er son åt Kveldulv.

2. I husi deira var det benkjer frammed båe langveggjerne og den eine tverveggen; på den andre tverveggen var døri. Midt på båe langbenkjerne var det eit høgsæte; det nørdste var det formeste; det nemnde dei det fyrste høgsætet; der sat husbonden sjølv. Det søre nemnde dei andre høgsætet; der sat gildaste gjesten. På tverbenken, pallen, sat kvendi. Innanfor benkjerne var det sengjer, so kvar mann hadde sengi (lokkvila) bak sætet sitt. Åren var berre ein liten mur lengst etter golvet; det var ingen røykgang, men røyken gjekk upp gjenom eit hol i taket. Det var ingen himling; romet gjekk i eitt upp i røstet.

3. Godord kalla dei embættet åt goden (seg gåde og gådord). Goden var heradshovding og hadde tilsyn med gudehuset og tinget.

4. Formann i lagretten (domar).

5. Namni på dei fire andre stend ikkje i fornskrifti dei er visst attgløymde.

6. Det var både brøker og sokkar i eitt plagg.

7. Skattmeister; av «fe» (som i det gamle målet tyder «gods») og hirde (gjætar).

8. Flokken var meir endefram ihopsett enn dråpa. Dråpor kvad dei um kongar, men flokkar um jarlar og jamlikarne deira.

9. No Kungelv ved Gjøta-elvi i Sverike; den gongen høyrde det Norig til.

10. Ei gild og kostesam eiga.

11. I båe visorne vert det fortalt korleis det gjekk med holmgangen.

12. Tærast burt.

nunununununununununununununununununu

Soga um Øyrbyggjerne

tutututututututututututututututututu

1.

KJETIL flatnev (flatnasa) heitte ein namngjeten herse i Norig. Han var son hans Bjørn buna (bjørnfot), og Bjørn var son hans Grim herse frå Sogn. Kjetil var gift med Yngvild, dotter hans Kjetil vêr, ein herse på Romerike. Bjørn og Helge heitte sønerne deira, og døtterne deira var Aud den djuptenkte, Torun hyrna (den hornute) og Jorun mannsvitbrekka (den skynsame). Bjørn, son hans Kjetil, vart fostra aust i Jamtland hjå ein jarl som heitte Kjallak, ein vitug og namngjeten mann. Jarlen hadde ein son som heitte Bjørn, og Gjavlaug heitte dotter hans.

I den tidi då dette hende, hadde kong Harald hårfagre teke ved styringi i Norig. For ufreden hans flydde mange gjæve menner frå eigedomarne sine i Norig, nokre aust yver Kjølen, andre vest yver havet. Nokre heldt seg um vetteren på Sudrøyarne eller Orknøyarne, men um sumaren herja dei i Norig og gjorde stor skade i riket åt kong Harald. Bønderne klaga yver dette for kongen, og bad honom berga deim for denne ufreden. Kong Harald fann då på den utvegen å bu ein her for å senda til Vesterlandi, og han sa Kjetil flatnev skulde vera hovding yver denne heren. Kjetil drog seg undan, men kongen sa han skulde fara. Og då Kjetil såg at kongen vilde hava sin vilje, gav han seg på ferdi, og tok med seg kona si og dei borni som var heime. Då Kjetil kom til Vesterlandi, hadde han fleire slag, og stødt fekk han siger. Han la under seg Sudrøyarne og vart hovding yver deim. Han forliktest då med dei største hovdingarne og mågast med deim, og sende heren heim att. Og då dei kom til kong Harald, fortalde dei at Kjetil flatnev var hovding yver Sudrøyarne; men dei kjende ikkje noko til det, sa dei, at han hadde fenge noko herredøme til kong Harald på Sudrøyarne. Men då kongen høyrde dette, la han under seg alle eigedomarne som Kjetil hadde i Norig.

Kjetil flatnev gifte Aud, dotter si, med Olav kvite, som då var den største herkongen i Vesterlandi. Han var son hans Ingjald Helgeson, og mor hans Ingjald var Tora, dotter hans Sigurd orm i auga, som var son hans Ragnar lodbrok. Torun hyrna gifte han med Helge den magre, son hans Eyvind austmann og hennar Rafurta, som var dotter hans Kjarval Irekonge.

2.

Bjørn, son hans Kjetil flatnev, var i Jamtland til dess Kjallak jarl døydde. Han fekk Gjavlaug, dotter åt jarlen, og fór deretter vest yver Kjølen, fyrst til Trondheim og sidan sudetter landet, og la under seg dei eigedomarne som far hans hadde havt; og han dreiv burt dei gardsstyrarane som kong Harald hadde sett fyre deim.

Kong Harald var i Viki då han spurde dette, og han fór då landveges nord til Trondheim. Og då han kom til Trondheim, stemnde han dei 8 fylki[1] til tings, og på det tinget gjorde han Bjørn Kjetilsson fredlaus, so dei kunde taka honom og drepa honom kvar helst dei fann honom. Etter det sende han Hauk håbrok[2] og andre av mennerne sine av stad, at dei skulde drepa honom, um dei kunde finna honom. Men då dei kom sunnanfor Stad, vart venerne hans Bjørn vare ferdi deira og varsla honom. Bjørn strauk då ut på eit lite skip; han hadde med heile huslyden sin og all lausøyren, og kom seg undan sudetter langs med landet; for det var hardaste vetteren då, so han trøyste seg ikkje til å halda ut til havs. So fór Bjørn til dess han kom til den øyi som heiter Moster, og der vart han motteken hjå ein mann som heitte Rolv, son hans Ørnulv fiskreke[3]. Der var Bjørn i løynd um vetteren. Kongsmennerne drog heim att; men fyrst greidde dei med eigedomarne hans Bjørn, og sette folk yver deim.

3.

Rolv var ein stor hovding og ein framifrå gjæv mann. Han stod for eit torshòv og var ein god ven åt Tor, og difor fekk han namnet Torolv. Han var ein stor og sterk mann, væn å sjå til, og hadde eit stort skjegg; difor fekk han òg tilnamnet mosterskjegg. Han var i det heile gjævaste mannen på øyi.

Um våren gav Torolv Bjørn eit godt langskip, manna med gode karar, og gav honom Hallstein, sonen sin, til fylgd. Og so heldt dei vestpå yver havet og skulde finna frendarne hans Bjørn. Men då kong Harald spurde at Torolv mosterskjegg hadde halde og hjelpt Bjørn Kjetilsson, den fredlause mannen, då sende han folk til honom og sa han kunde gå frå landeignerne sine og vera utlæg liksom Bjørn, venen sin, minder han kom til kongen og gav saki si heilt i valdet åt kongen. Dette hende 10 år etter Ingolv Arnarson hadde fare til Island og bygt landet; og denne ferdi hans vart vidkjend, med di dei mennerne som kom frå Island, sa det var råd å få god jord der.

4.

Torolv mosterskjegg laga til eit stort blot og gjekk og spurde guden Tor, hjartevenen sin, um han skulde forlikast med kongen eller fara av landet, og våga voni ein annan stad. Gudesvaret viste Torolv til Island. Og etter det fekk han seg eit stort havskip og budde det til Islandsferd, og han hadde med seg folket sitt og husbunaden. Mange av venerne hans slo lag med honom. Han reiv ned hòvet, og tok med seg det meste av timbret i det og like eins moldi under altaret, der Tor hadde sete. Etter det heldt Torolv til havs; han fekk god bør og fann landet, og siglde langs med sud-strandi vestetter um Røykjanes. Då la vinden seg, og dei såg at store fjordar skar seg inn i landet. Torolv kasta då yver bord dei høgsætesstolparne som hadde stade i hòvet; på den eine var det skore ut eit bilæte av Tor. Han sa fyre, at han skulde taka bustad på Island på den staden der Tor lét stolparne reka i land. Og straks dei rak burt frå skipet, sveiv dei inn i den vestre fjorden, og dei såg ut til å fara av stad snøggare enn ein skulde venta. Etter det kom havgula. Dei siglde då vestetter framum Snøfjellsneset og inn i fjorden. Dei såg at fjorden var uhorveleg breid og lang, og at det var store fjell på båe sidorne. Torolv gav fjorden namn og kalla honom Breidefjord. Han tok land på søre sida av fjorden, nær midten, og la skipet sitt i ein våg, som dei sidan kalla Hòvsvåg. Etterpå ransaka dei landet, og dei fann at Tor var komen i land med stolparne på eit nes lenger ute nordanfor vågen. Det fekk sidan namnet Torsnes. Etter det fór Torolv med eld kring landnåmet sitt, utanfrå Stavåi og inn til den åi som han kalla Torså, og der gav han skipsfolket sitt bustad.

Ved Hòvsvåg bygde Torolv seg ein stor gard, som han kalla Hòvstad. Der lét han reisa eit hòv, og det var eit stort hus. Det hadde ei dør på langveggen nær ved den eine tverveggen, og innanfor stod høgsætesstolparne, og i deim var det nokre naglar dei kalla «dei heilage naglarne». Der inne var det ein fredhelga stad. Innar i hòvet var det eit avrom på vis som koret i kyrkjorne no, og der stod det ein stall[4] midt på golvet, liksom eit altar, og på denne stallen låg det ein heilsmidd ring, som vog tjuge øyre[5]. Til denne ringen skulde dei sverja alle eidarne sine, og hovguden skulde hava honom på armen sin ved alle folkesamlingar. På stallen skulde det òg stå ein blotbolle, og i honom ein skvettekost til å skvetta offerblodet or bollen med; og det blodet tok dei, når dei slagta dei dyri som var gjevne åt gudarne. I kring um stallen var gudarne skipa i avromet. Til hòvet skulde alle menner leggja avgift, og dei skulde vera hòvgòden skyldige å gjera alle dei ferder han la på deim, so som tingmennerne no er hovdingarne skyldige[6]. Men gòden skulde halda hòvet ved lag på eigen kostnad, so det ikkje forfórst, og han skulde halda blotveitslorne.

Landet millom Vigrefjord og Hòvsvåg kalla Torolv Torsnes. På det neset stend det eit fjell, og på det fjellet hadde Torolv slik tru, at ingen måtte sjå på det uvaska, og inkje livende måtte dei drepa på fjellet, korkje menneskje eller fe, minder det gjekk burt av seg sjølv. Det fjellet kalla han Helgefjell, og han trudde at dit skulde han fara, når han døydde, og like eins alle frendarne hans på neset. På den tangen der Tor rak i land, lét han segja alle domarne, og der sette han heradstinget. Der var det òg slik ein fredhelga stad, at han på ingen måte vilde dei skulde saura vollen, anten ved å taka fiendeblod eller ved å gjera sitt naudtrengde der; til det hadde dei eit skjer dei kalla Dritskjer.

Torolv heldt stort hus og hadde mange folk hjå seg, med di det då var godt med å råda seg til mat både frå øyarne og frå onnor sjøveiding.

5.

No er det å fortelja um Bjørn, son hans Kjetil flatnev, at han siglde vest yver havet, då han skildest frå Torolv mosterskjegg, som fyrr er fortalt. Han heldt til Sudrøyarne. Og då han kom dit, då var Kjetil, far hans, avliden; men han fann Helge, bror sin, og systerne sine, og dei baud honom gode kår hjå seg. Bjørn vart vis med at dei hadde ei onnor tru, og han tykte det var stakarslegt at dei hadde vanda den gamle trudomen som frendarne deira hadde havt. Han treivst ikkje der, og ikkje vilde han taka fast bustad der. Um vetteren var han likevel hjå Aud, syster si, og Torstein, son hennar. Men då dei merka at han ikkje vilde lyda på frendarne sine, so kalla dei honom Bjørn den austrøne[7], og dei tykte det var ille at han ikkje vilde taka fast bustad der.

6.

Bjørn var tvo vetrar på Sudrøyarne, fyrr han budde seg til å fara til Island. Hallstein Torolvsson slo lag med honom. Dei lende i Breidefjorden, og med samtykket hans Torolv eigna Bjørn til seg landet millom Stavåi og Raunsfjorden. Bjørn vart buande i Borgarholt i Bjarnarhamn. Han var ein framifrå gjæv mann. Hallstein Torolvsson tykte det var småmannslegt å taka imot land av far sin; difor fór han yver Breidefjorden og tok land der, og sette bu på Hallsteinsnes. Nokre vetrar seinare kom Aud den djuptenkte ut. Den fyrste vetteren var ho hjå Bjørn; sidan tok ho alle Dalelandi kring Breidefjorden, millom Skraumulaupsåi og Dogurdaråi. Ho vart buande i Kvam. I denne tidi vart landet kring heile Breidefjorden folk sett, men det trengst ikkje å fortelja um landnåmet åt alle dei mennerne som ikkje kjem denne soga ved.

7.

Geirrød heitte ein mann, som tok land frå Torsåi til Langedalen og budde på Øyr. Med honom kom òg Ulvar kappe ut, og han fekk land kring Ulvarsfjell, og like eins Finngeir[8], son hans Torstein onder. Finngeir budde i Alptefjorden. Sonen hans heitte Torfinn, far hans Torbrand i Alptefjorden. Vestar heitte ein mann, son hans Torolv blæreskalle. Han kom til Island i lag med den gamle far sin, og han tok land på utsida av Urtkvalefjorden, og budde på Ondurd Øyr. Son hans var Åsgeir, som var buande der sidan.

Bjørn den austrøne døydde fyrst av desse landnåmsmennerne, og han vart hauglagd ved Borgarløk. Han lét etter seg tvo søner. Den eine var Kjallak den gamle som var buande i Bjarnarhamn etter far sin. Kjallak var gift med Astrid, dotter hans Rolv herse og syster hans Steinulv den låge[9]. Dei hadde tri born. Torgrim gòde var sonen deira, og Gjerd heitte dotteri, som vart gift med Tormod gòde, son hans Odd rakke. Det tridje barnet deira var Helga, som vart gift med Åsgeir på Øyr. Frå borni hans Kjallak er ei stor ætt komi, og dei vart kalla Kjalleklingarne. Den andre sonen hans Bjørn heitte Ottar. Han gifte seg med Gro Geirleivsdotter, syster hans Oddleiv frå Bardastrand. Sønerne deira var Helge, far hans Usviv den spake, og Bjørn, far hans Vigfus i Dråpulid. Vilgeir heitte den tridje sonen hans Ottar Bjarnarson.

Torolv mosterskjegg gifte seg att, då han var ein gamall mann, og fekk ei kona som heitte Unn. Sume segjer ho var dotter hans Torstein raude, men Are Torgilsson den frode reknar henne ikkje med millom borni hans. Torolv og Unn hadde ein son som heitte Stein. Denne guten gav Torolv til Tor, venen sin, og kalla honom Torstein; han var ovleg snarvaksen. Hallstein Torolvsson fekk Osk, dotter hans Torstein raude. Sonen deira heitte Torstein. Torolv fostra honom og kalla honom Torstein surt, men sonen sin kalla han Torstein torskebit.

8.

I denne tidi kom Geirrid ut, syster hans Geirrød på Øyr. Han gav henne bustad i Borgardal innanfor Alptefjorden. Ho bygde skålen sin tvert yver ålmannvegen, so alle måtte rida der igjenom. Der stod det stødt eit bord med mat til kven som helst som vilde hava. Difor tykte òg alle ho var ei gjæv kvinna. Geirrid hadde vore gift med Bjørn, son hans Bolverk blindingstryne (eller blindkleggstryne); og sonen deira heitte Torolv; han var ein stor viking. Han kom ut lite etter mor si, og han var hjå henne den fyrste vetteren. Torolv tykte heimegjordi var små, og kravde land av Ulvar kappe, og baud honom holmgang, med di han var gamall og barnlaus. Ulvar vilde heller døy enn verta kua av Torolv. Dei gjekk til holmgang på ei øy i Alptefjorden, og Ulvar fall, men Torolv vart såra i foten, og sidan gjekk han stødt og halta. Av det fekk han tilnamnet bægjefot[10]. Han rudde seg ein gard i Kvam i Torsådalen. Han tok alt land etter Ulvar, og han var ein ovleg rådriken mann. Han gav løysingarne[11] hans Torbrand land i Alptefjorden, Ulvar fekk Ulvarsfjell og Ørlyg Ørlygsstad, og der vart dei buande lenge etter. Torolv bægjefot hadde tri born. Arnkjel heitte sonen hans, og Gunnfrid dotteri, som vart gift med Torbeine på Torbeinestad inne på Vatshalsen innanfor Dråpulid; sønerne deira heitte Sigmund og Torgils, og dotter hans Torbeine var Torgerd, som vart gift med Vigfus i Dråpulid. Den andre dotteri hans Torolv bægjefot heitte Geirrid, som vart gift med Torolv, son hans Herjtilv hokenrasse[12], og dei var buande i Måvalid. Borni deira var Torarin svarte og Gudny.

9.

Torolv mosterskjegg døydde på Hòvstad, og Torstein torskebit tok då farsarven sin. Han fekk Tora, dotter hans Olav feilan[13] og syster hans Tord gjelle, som då budde i Kvam. Torolv vart hauglagd på Haugsneset utanfor Hòvstad. I denne tidi var det slikt eit ovlæte med Kjalleklingarne, at dei tyktest vera meir enn andre menner i bygdi. Dei var so mange ættingarne hans Bjørn, at det beid ikkje nokon jamstor ættarbolk i Breidefjorden den gongen. Då budde Barne-Kjallak[14], frenden deira, på Medalfjellsstrand på den staden som no heiter Kjallaksstad. Han hadde mange og duglege søner; og alle studde dei frendarne sine sunnanfor fjorden på tingi og på folkemøti. So hende det ein vår på Torsnestinget, at verbrøderne Torgrim Kjallaksson og Åsgeir på Øyr ymta um at dei ikkje vilde lita seg med ovmodet åt Torsnesingarne, og dei let òg um det at dei vilde gjera sitt naudtrengde i graset der likso vel som på andre stader ved folkemøti, endå um Torsnesingarne var so krye dei heldt jordi si for heilagare enn andre marker i Breidefjorden; og dei sa frå at dei vilde ikkje slita skor ved å gå for seg sjølv burt på det utskjeret. Men då Torstein torskebit vart vis med dette, vilde han ikkje tola at dei saura den vollen som far hans hadde heidra framum andre stader på landeigni si. Han henta då til seg venerne sine, og etla å halda Kjalleklingarne burte frå vollen med odd og egg, um dei tenkte på å saura den.

Til dette tiltaket fylgde dei med honom Torgeir kjeng, son hans Geirrød på Øyr, og Alptefjordingarne Torfinn med sonen Torbrand, Torolv bægjefot og mange andre av tingmennerne og venerne hans Torstein. Og um kvelden, då Kjalleklingarne var mette, tok dei våpni sine og gjekk ut på neset. Men då Torstein og mennerne hans såg at dei snudde av frå den vegen som førde til skjeret, flaug dei stad og treiv våpni sine og sprang etter deim med yl og eggjing. Og då Kjalleklingarne såg det, samla dei seg og varde seg; men Torsnesingarne gjekk so hardt fram, at Kjalleklingarne veik undan frå vollen og ned i fjøra; og der snudde dei seg mot deim, og det vart ein hard strid millom deim. Kjalleklingarne var færre, men hadde utvalde folk. No vart Skogstrendingarne, Torgjest den gamle og Aslak or Langedalen, vare dette. Dei sprang til og gjekk imillom deim; men båe flokkarne var so uppøste, so dei fekk ikkje skilt deim åt, fyrr dei lova å hjelpa deim som vilde lyda på deim og skiljast åt, og med det vart dei åtskilde, men likevel på den måten at Kjalleklingarne vann ikkje koma upp på vollen; og dei gjekk um bord på skipi sine og fór burt frå tinget. Det fall mange menner på båe sidorne, men flest av Kjalleklingarne, og ei mengd vart såra. Grid vart det ikkje noko av, for det vilde ingen gjeva, og dei lova kvarandre åtsøknad, straks dei berre kunde koma til att. Vollen hadde vorte heilt blodut der som dei hadde slegest, ogso der som Torsnesingarne stod i striden.

10.

Etter tinget hadde båe partar ei fjølment hersamling hjå seg, og det var stor fiendskap millom deim. Venerne deira tok då den rådi å senda bod etter Tord gjelle, som då var den største hovdingen i Breidefjorden. Han var ein frende åt Kjalleklingarne, men han var òg giftarskyld med Torstein; difor tykte dei han var likaste mannen til å få deim forlikte. Og då Tord fekk dette bodet, gav han seg i veg med mange menner, og freista få til eit forlik. Han fann dei var ovleg tråe til å koma til liks, men likevel fekk han gjort grid millom deim og fastsett eit møte. Der vart då endelykti på saki, at Tord skulde døma som skilsmann, men likevel med det skilordet, at Kjalleklingarne sette det vilkåret at dei aldri skulde gå for seg sjølv på Dritskjer, og Torstein sette det vilkåret at Kjalleklingarne ikkje skulde få saura vollen no meir enn fyrr. Kjallekklingarne gjorde krav på at alle dei som var fallne av mennerne hans Torstein, skulde ha falle rettlause, med di dei hadde fare mot deim med den tanken å slåst. Og Torsnesingarne kravde at alle Kjalleklingarne skulde vera rettlause for det logbrotet dei hadde gjort på det fredhelga tinget. Endå det soleis var ein vand skilsdom dei hadde lagt under honom, so vilde Tord likevel taka på seg avgjerdi heller enn dei skulde skiljast uforlikte. Tord byrja då skilsdomen sin med å segja at kvar skulde nøgjast med den lagnaden han hadde fenge. Han sa dei skulde ikkje bøta for dei dråpi som hadde bore til på Torsnes, og heller ikkje for såri; men vollen sa han var utskjemd av det blodet som hadde kome på honom av fiendsverket, og difor var den jordi no ikkje lenger heilagare enn onnor jord, og det hadde dei valda som fyrst hadde teke på med valdsverket mot dei andre; det hadde vore det einaste fredbrotet, og difor skulde det ikkje vera ting der lenger. Men til dess dei no heretter skulde verta vel forlikte og gode vener, so fastsette han at Torgrim Kjallaksson skulde gå halvt med Torstein um å halda hòvet ved lag, og han skulde ha halve hòvtollen og like eins helvti av tingmennerne. Frå no skulde han stydja Torstein i alle saker, og hjelpa honom med å halda uppe kva heilagskap han so vilde gjeva den staden der det nye tinget vart sett. Dessutan gifte Tord Torgrim Kjallaksson med Torhild frenka si, dotter hans Torkjel meinåker, grannen sin.

Dei flutte no tinget lenger inn på neset, der som det no er. Og då Tord gjelle skipa fjordungstingi, lét han Vestfjordingarne ha fjordungstinget sitt der på neset. Dit skulde alle menner frå heile Vestfjorden søkja. Der kann ein enno sjå den domsringen, der folk vart dømde til å verta blota. I den ringen stend steinen hans Tor, der ryggen vart sundbroten på deim som dei skulde blota, og enno kann ein sjå blodlìten på steinen. Dette tinget var ein utifrå fredhelga stad; men dei meinka ikkje folk å gjera sitt naudtrengde der.

11.

Torstein torskebit vart ein retteleg storkar, han hadde stødt 60 frie menner hjå seg. Han var ein drivande, avlesam mann, og stødt rodde han på fiske. Han rudde seg fyrst garden Helgefjell og busette seg der; og der var det ein stor hovgard på den tid. Han bygde òg ein gard på neset nær den staden som dei hadde flutt tinget til. Han gjorde seg svært fyre med denne garden, og sidan gav han honom til frenden sin, Torstein surt. Torstein surt var buande der seinare, og han var ein framifrå vis mann. Torstein torskebit hadde ein son dei kalla Bork digre. Og den sumaren då Torstein var 25 år gamall, fødde Tora eit gutebarn, som fekk namnet Grim, då dei auste vatn på honom. Denne guten gav Torstein til Tor og sa han skulde vera hòvgòde, og han kalla honom Torgrim. Same hausten fór Torstein ut til Hoskuldsøy på veiding. So var det ein kveld um hausten, at sauegjætaren hans Torstein fór etter nokre krøter nordanfor Helgefjell. Han såg at fjellet opna seg på nordsida; inne i fjellet såg han store eldar og høyrde mykje gny og hornlåt; og då han lydde åt um han kunde skyna nokre ord, då høyrde han at dei helsa på Torstein torskebit og fylgjesmennerne hans, og dei sa at Torstein skulde sitja i høgsætet midt fyre far sin. Dette varslet fortalde sauegjætaren um kvelden til Tora, kona hans Torstein. Ho vart ille ved, og sa det kunde henda dette var eit varsel um større tidender. Morgonen etter kom folk frå Hoskuldsøy og fortalde at Torstein torskebit hadde drukna på fiskeferdi. Det tykte folk var stor skade. Tora vart buande der på garden, og ein mann som heitte Hallvard gav seg i lag med henne; dei hadde ein son som heitte Må.

12.

Sønerne hans Torstein torskebit voks upp heime hjå mor si, og dei var framifrå emnelege menner; men Torgrim gjekk framum deim i alt og vart hovding straks han hadde alderen. Torgrim gifte seg vest i Dyrefjorden med Tordis Sursdotter, og han flutte vestetter dit til verbrøderne sine, Gisle og Torkjel. Torgrim drap Vestein Vesteinsson i haustgjestebodet i Haukedal. Men hausten etter då Torgrim var 25 år gamall liksom far hans, då drap Gisle, verbroren hans, honom i haustgjestebodet på Sjøbol. Nokre næter etter fødde Tordis, kona hans Torgrim, eit gutebarn; og den guten fekk namnet Torgrim etter far sin. Lite seinare gifte Tordis seg med Bork digre, bror hans Torgrim, og busette seg med honom på Helgefjell. Torgrim, sonen hennar, kom då til Alptefjorden, og vart uppfostra hjå Torbrand. Han var heller uvyrden i ungdomen, og difor vart han kalla Snerre[15], og etter det Snorre.

Torbrand i Alptefjorden var gift med Turid, dotter hans Torfinn Seltoresson frå Raudemel. Borni deira var: Torleiv kimbe[16] heitte den eldste, den andre Snorre, den tridje Torodd, den fjorde Torfinn, den femte Tormod. Torgjerd heitte dotter deira. Alle desse brøderne var fosterbroder åt Snorre Torgrimsson.

På denne tidi budde Arnkjel, son hans Torolv bægjefot, på Bolstad attmed Vadilshovde. Han var ein ovleg stor og sterk mann, framifrå logkunnig og vitug, og ein rettviljug mann. Ingen i heile bygdi gjekk framum honom i vensæla og i djervskap. Han var hòvgòde og hadde mange tingmenner.

Torgrim Kjallaksson var buande i Bjarnarhamn, som fyrr er fortalt, og han og Torhild hadde tri søner. Brand heitte den eldste; han var buande på Krossnes ved Brimlårhovde. Den andre var Arngrim; han var ein stor, sterk mann, stornasa, og hadde store kinnbein, bleikraudt hår, og vart tidleg skollut yver tinningarne; han var brunleitt og hadde store væne augo; han var ein stormodig og ofsen mann og ovleg rådriken, og difor kalla dei honom Styr. Vermund heitte den yngste sonen hans Torgrim Kjallaksson; han var høg og mjå og væn å sjå til, og dei kalla honom Vermund den mjåe. Son hans Åsgeir på Øyr heitte Torlak. Han var gift med Turid, dotter hans Audun stote[17] frå Raunsfjorden. Borni deira var: Steintor, Bergtor, Tormod, Tord blig[18] og Helga. Steintor var den duglegaste av borni hans Torlak; han var ein stor og sterk mann, sers våpntamd, rett ein gasta kar, og jamnaste var han spakvoren. Steintor vart halden for den tridje våpnføraste mannen på Island umfram Helge Droplaugson og Vemund kogur (tjeld). Tormod var ein vitug og roleg mann. Men Tord blig var ein svært strid kar. Bergtor var den yngste, men likevel ein emneleg mann.

13.

Snorre Torgrimsson var 14 år gamall, då han fór utanlands i lag med fosterbrøderne sine, Torleiv kimbe og Torodd. Bork den digre, farbroren hans, reidde honom ut med 50 øyre sylv til utanlandsferdi. Dei fekk ei god reis og kom til Norig um hausten. Um vetteren var dei på Rogaland. Snorre var hjå Erling Skjalgsson på Sole, og Erling var godvilja imot honom, med di det hadde vore gamall venskap millom forfederne deira, Horda-Kåre og Torolv mosterskjegg. Sumaren etter fór dei til Island att, men vart seint reiseferdige. Dei hadde ei hard sjøferd, og kom like fyre vetteren til Hornefjorden. Og då dei budde seg til å gå frå borde, var det stor skilnad millom bunaden hans Snorre og hans Torleiv kimbe. Torleiv kjøpte seg den beste hesten han kunde få, og han hadde ein storgild måla sâl; han hadde eit prydelegt sverd og eit gullslege spjot, myrkblå skjold med mykje forgylling på, og alle klædi hans var utvalde; og til dette hadde han bruka mesta alle ferdapengarne sine. Snorre derimot var i ei svart kappa og reid på ei svart merr; han hadde ein gamall trògsâl, og våpni hans var lite sjålege. Bunaden hans Torodd var imillom deim båe. Dei reid gjenom Sida og tok vegen vestetter til Borgarfjord og dinæst etter vegen Flotur til Alptefjorden, som dei vitja. Etterpå reid Snorre til Helgefjell, og etla vera der um vetteren. Bork lika ikkje dette noko vidare, og folk hadde mykje moro av bunaden hans Snorre. Bork tala òg um at han hadde fare ille med pengarne sine, som han hadde sett til alle ihop.

So var det ein dag i fyrstningi av vetteren at det kom 12 fullvæpna menner inn på Helgefjell. Det var Øyjolv den gråe, frenden hans Bork og son hans Tord gjelle; han var buande i Otradalen vest i Arnarfjorden. Og då dei spurde deim etter tidender, fortalde dei dråpet på Gisle Sursson[19] og på dei mennerne som hadde late livet for Gisle fyrr han fall. Bork vart storglad for dette, og bad Tordis og Snorre at dei skulde fagna Øyjolv på beste måten, denne mannen som hadde skilt frendarne sine ved slik ei stor skam. Snorre brydde seg lite um denne tidendi; men Tordis sa det var ei god fagning, når dei sette graut for banemannen hans Gisle. Bork svarar: «Eg legg meg ikkje upp i matmålet.» Bork set Øyjolv i høgsætet og lagsmennerne hans utar frå honom; våpni sine la dei ned på golvet. Bork sjølv sat innanfor Øyjolv og so Snorre. Tordis bar inn nokre grauttryglar på bordet og hadde skeier i handi. Og då ho sette ein trygel fyre Øyjolv, fall det ned ei skei for henne. Ho bøygde seg ned etter skeii og tok sverdet hans Øyjolv, drog det i hast og stakk det so upp under bordet, so det kom i låret på Øyjolv; det tok burti bordet, men likevel vart det eit stort sår. Bork skauv bordet fram og slo til Tordis. Men Snorre skubba til Bork, so han datt, tok mor si og sette henne ned hjå seg, og sa at harmen hennar var stor nok, um ho ikkje skulde få slag attpå. Øyjolv og mennerne hans spratt upp, men mennerne hans Bork heldt fast på deim. Endelykti vart då at Bork gav Øyjolv sjølvdom. og han tildømde seg sjølv ein stor pengesum for valdsverket. Av dette auka uvenskapen mykje millom Bork og Snorre.

14.

Sumaren etter på vårtinget kom Snorre og kravde farsarven sin av Bork. Bork svarar at han skulde betala honom farsarven, — «men eg nenner ikkje,» segjer han, «å skifta sund Helgefjell, og eg ser at det høver ikkje for oss å bu på same garden med tvo hushald, og difor vil eg no løysa inn garden for meg.» Snorre svarar: «Det tykkjer eg er det rettvisaste, at du verdset jordi so dyrt som du sjølv tykkjer høvelegt, men eg skal velja kven av oss som skal løysa ut den andre.» Bork grunar på dette og tenkte med seg sjølv at Snorre kunde ikkje ha reide pengar å gjeva for jordi, når han skulde betala på flekken. Han verdsette då helvti av jordi til 60 øyre sylv; men han tok frå øyarne, med di han tenkte at han kunde få deim for ein ring pris, når Snorre hadde fenge seg ein annan bustad. Han sette òg det vilkåret at pengarne skulde verta utreidde straks, og det skulde ikkje vera høve til å taka desse pengarne til låns av andre, — «og vel du no, Snorre,» sa Bork, «straks kva du ynskjer». Snorre svarar: «Det syner seg no, Bork frende, at du trur eg er upprådd for pengar, sidan du verdset Helgefjellsjordi so billegt; men eg vel å taka farsarven min for denne prisen, og rett fram handi di og gjev meg handslag på at jordi er mi.» «Nei det gjer eg ikkje,» segjer Bork, «fyrr alle pengarne er utreidde.» Snorre sa då til Torbrand, fosterfar sin: «Gav eg deg ikkje ein pengepung i haust?» «Jau,» segjer Torbrand og drog fram pungen under kappa si. Sylvet vart då upptalt, og alle pengarne utreidde for jordi, og endå var det att 60 øyre sylv i pungen. Bork tok mot pengarne og gav Snorre handslag på jordkjøpet. Etterpå sa Bork : «Du hev nok vorte rikare på sylv, frende, enn me tenkte. No ynskjer eg me skal halda upp med denne uvenskapen som hev vore millom oss, og til bate for deg legg eg til, at me skal bu båe tvo saman på Helgefjell dette året, etter di du hev lite fe.» Snorre svarar: «Du skal sjølv få njota feet ditt, men drag burt frå Helgefjell.»

Det vart då som Snorre vilde. Men då Bork var buen til å reisa frå Helgefjell, gjekk Tordis fram og skaut til vitnes, at ho sa seg skild frå Bork, og til grunn nemnde ho at han hadde slege henne, og ho vilde ikkje tola hogg av honom. Godset deira vart då skift, og Snorre gjekk då fram på hennar hand, etter di han var ervingen hennar. Og det som Bork hadde etla andre, det timdest no honom sjølv, at han fekk lite for øyarne. Etter det fór Bork burt frå Helgefjell og vestetter til Medalfjellsstrand, og var fyrst buande på Barkarstad millorn Orrekvål og Tunga. Sidan fór han til Gleråskogar, og der var han buande til sin alderdom.

15.

Snorre Torgrimsson busette seg no på Helgefjell, og mor hans stod fyre hushaldet innanstokks. Må Hallvardson, farbror hans Snorre, gav seg til Helgefjell med mykje bufe, og han tok råddom yver buet hans Snorre. Han heldt då stort hus og hadde mykje med husfolk. Snorre var medels høg og heller grannleg, væn å sjå til, rettleitt og ljosleitt, bleikhærd og raudskjegga. Jamnaste var han stødlyndt, so det var lite merkande på honom um han tykte vel eller ille um noko. Han var ein vitug mann og framsynt i mange ting, men langsint og hemngirug. Til venerne sine hadde han gode råd, men uvenerne hans tykte heller dei var uheppelege råderne hans. Snorre stod fyre hòvet, og difor kalla dei honom Snorre gòde. Han vart ein stor hovding; men magti hans vekte mykje ovund, med di det var mange som tykte dei ikkje var ringare menner av ætt, og at dei gjekk framum honom, når det galdt styrke og røynd djervskap.

Bork digre og Tordis Sursdotter hadde ei dotter som heitte Turid, og ho var då gift med Torbjørn digre, som var buande på Frodå. Han var son hans Orm den mjåe, som hadde butt der og teke Frodåland. Fyrr hadde han vore gift med Turid, dotter hans Åsbrand frå Kamb i Breidevik. Ho var syster hans Bjørn Breidvikingekappe (kappen frå Breidevik), som endå ein gong kjem på tale seinare i denne soga, og hans Arnbjørn den sterke. Sønerne deira var Kjetil kappe og Gunnlaug og Hallstein. Torbjørn var ein dugande mann, men uvyrden imot ringare menner.

På denne tidi budde Geirrid, dotter hans Torolv bægjefot, og Torarin svarte, son hennar, i Måvalid. Han var ein stor og sterk, men stygg mann, og jamnaste so stillferdig og roleg, at dei gav honom tilnamnet mannesemjar. Han var ikkje rik, men heldt likevel eit gjestmildt hus. Og so lite framlaupen var han, at uvenerne hans sa han hadde meir kvendelynde enn karmannshug i seg. Han var gift mann, og kona hans heitte Aud. Gudny heitte syster hans, som var gift med Vermund den mjåe.

I Holt utanfor (vestanfor) Måvalid budde ei enkja som heitte Katla. Ho var ei væn kvinna å sjå til, men ho var lite vellika. Odd heitte son hennar. Han var ein stor og dugleg mann, men storlåten og trættekjær, vyrdlaus og baktalande. Gunnlaug, son hans Torbjørn digre, var lærehuga, og han var ofte i Måvalid og lærde trollskap av Geirrid Torolvsdotter, med di ho var trollkunnig.

So var det ein dag då Gunnlaug fór til Måvalid, at han kom til Holt og tala mykje med Katla. Ho spurde honom då um han no skulde til Måvalid att og klappa den gamle kjerringi på røyrarne. Gunnlaug sa at det var ikkje ærendi hans — «men du er no ikkje nett so ung, du Katla, at du tarv lasta Geirrid for elda.» Katla svarar: «Eg trudde ikkje ein kunde likna oss i hop, men det hev inkje å segja; du tykkjer no det er ikkje noko ved andre kvinnor enn berre Geirrid, men det bid no fleire kvinnor som skynar seg på eit og anna.» Odd Katlason fór ofte med Gunnlaug til Måvalid; og kom dei so seint att, bad Katla ofte Gunnlaug vera der, men han fór alltid heim.

16.

Ein dag i fyrstningi av den vetteren då Snorre busette seg på Helgefjell, fór Gunnlaug Torbjørnsson til Måvalid og Odd Katlason med honom. Geirrid og Gunnlaug talast lenge ved den dagen. Og då det leid langt ut på kvelden, sa Geirrid til Gunnlaug: «Eg vilde helst du ikkje fór heim i kveld, med di det er mange vonde vette, og ofte er det troll i fagert skinn, og du synest meg ikkje ha lukka med deg i natt.» Gunnlaug svarar: «Det stend ikkje på med det, etter di me er tvo saman.» Ho svarar: «Du vil ikkje ha noko gagn av Odd, og du vil likevel sjølv få svida for sjølvræda di.» Sidan gjekk Gunnlaug og Odd ut og fór av stad til dei kom til Holt. Katla var då alt komi i seng, og ho bad Odd bjoda Gunnlaug å vera der. Han sa at det hadde han alt gjort — «men han vil fara heim,» segjer Odd. «Lat honom då fara som han hev etla seg til,» segjer ho. Gunnlaug kom ikkje heim um kvelden, og dei tala um at dei skulde gå og leita etter honom, men det vart ikkje noko av. Um natti, då Torbjørn såg ut, fann han Gunnlaug, sonen sin, utanfor døri; han låg der i uvit. Dei bar honom då inn og drog av honom klædi. Han var heilt blodsprengd på herdarne, og kjøtet var rive av beini. Heile vetteren låg han i såri sine, og folk tala mykje um vanhelsa hans. Odd Katlason meinte at Geirrid måtte ha ride honom, for dei hadde skilst med ublidskap um kvelden. Dei fleste meinte då òg det hadde seg so.

Um våren i stemnedagarne[20] reid Torbjørn til Måvalid og stemnde Geirrid for at ho var ei kveldrida (d. e. eit trollkvende som rid umkring um kveldarne og gjer folk vondt) og hadde valda vanhelsa hans Gunnlaug. Saki kom fyre på Torsnestinget, og Snorre gòde hjelpte Torbjørn, verbroren sin, men Arnkjel førde forsvaret for Geirrid, syster si. Tolvmannsnemndi skulde døma i saki. Men det vart vedteke, at korkje Snorre eller Arnkjel kunde få segja orskurden, med di dei var i mågskap med saksøkjaren og med forsvararen. Til å segja orskurden kalla dei då Helge Hòvgardegòde, far hans Bjørn, som var far hans Gjest, og Gjest var far hans Skald-Rev. Arnkjel gòde gjekk fram for retten og gjorde eiden på stallringen på at Geirrid ikkje hadde valda vanhelsa hans Gunnlaug. Torarin gjorde eiden med honom og 10 andre menner. Og etter det sa Helge fram orskurden til beste for Geirrid. Soleis vart saki spilt for Snorre og Torbjørn, og dei fekk berre vanæra av dette.

På dette tinget trætte Torgrim Kjallaksson og sønerne hans med Illuge svarte um festargåva åt Ingebjørg Åsbjørnsdotter, kona hans Illuge, og heimanfylgja hennar, som Tinforne hadde havt i si verja. Medan tinget stod på, var det store stormar, so ingen kunde koma til tings frå Medalfjellsstrand; og det skjerde mykje styrken hans Torgrim at frendarne hans ikkje kom. Illuge hadde 100 mann og utvalde folk, og han heldt fram med saki; men Kjalleklingarne gjekk mot retten og vilde sprengja honom. Det vart då stor trong; men folk la seg imillom og skilde deim åt. Endelykti vart då at Tinforne greidde ut pengarne etter Illuge sitt krav. So kvad Odd[21] i Illugedråpa:

Vest var trong på tinget

på Torsnes; med stor djervskap

kravde stridens stav[22] der

stolt av heppa gullet.

Ramne-venen[23] vann då,

velfaren og snarrådd

pung-farmen[24] hans Forne[25].

Fred var kje gjord med gleda.

Etterpå stilna stormen, og Kjalleklingarne[26] kom vestanfrå strandi. Torgrim Kjallaksson vilde då ikkje halda forliket og tok på Illuge og mennerne hans, so det vart dragsmål. Snorre gòde bad då folk leggja seg imillom deim, og dei fekk deim forlikte att. Det fall 3 mann av Kjalleklingarne og 4 av mennerne hans Illuge. Styr Torgrimsson drap 2 mann So segjer Odd i Illugedråpa:

Mennerne synt braut semja;

snart då tri vart drepne;

då dei til dragsmål eggja,

drap deim djerve sverd-tre[27],

fyrr Snorre, varge-venen[28],

vende deim til venskap.

Fræg og hæv ein hovding

han vart no i landet.

Illuge takka Snorre gòde for hjelpi hans og baud honom pengar for dette; men Snorre sa han vilde ikkje taka løn for den fyrste hjelpi. Då baud Illuge honom heim med seg, og det tok Snorre imot, og han fekk gode gåvor. Snorre og Illuge var då gode vener eit bil.

18.

Denne sumaren døydde Torgrim Kjallaksson, og Vermund den mjåe, son hans, tok då garden i Bjarnarhamn. Han var en vitug mann, og mykje rådgod. Styr hadde då òg butt ei tid på Raun austanfor Bjarnarhamn. Han var ein vitug og djerv mann. Han var gift med Torbjørg, dotter hans Torstein reggnase[29], og sønerne deira, var Torstein og Hall. Åsdis heitte dotter deira, ei karlsleg og heller storlynd kvinna. Styr var megtug og vyrd i heradet, og han hadde mykje med husfolk. Han låg i strid med mange, etter di han gjorde mange dråp, men aldri gav bøter.

Same sumaren kom det ut eit skip til Saltøyrarosen, og helvti av det åtte norske menner. Hovudsmannen deira heitte Bjørn, og han slo seg til hjå Steintor på Øyr. Den andre helvti av skipet åtte sudrøyske menner, og hovudsmannen deira heitte Alvgeir. Han slo seg til i Måvalid hjå Torarin svarte, og like eins ein av lagsmennerne hans som heitte Nagle, ein stor og snarføtt mann; han var av skotsk ætt.

Torarin svarte hadde ein god stridshest i fjellet. Torbjørn digre hadde òg mange stodhestar, som han lét gå på fjellbeite, og um hausten tok han ut nokre hestar til slagt. Denne hausten hende det, at dei kunde ikkje finna hestarne hans Torbjørn, og dei leita vidt og breidt, men hausten var heller vêrhard. I fyrstningi av vetteren sende Torbjørn Odd Katlason sudetter yver viddi ved Raun. Der budde det ein mann som heite Spå-Gils. Han var framsynt og glup til å uppedaga tjuvskap eller andre ting som han vilde røkja etter. Odd spør um det var utlendingar, som hadde stole hestarne hans Torbjørn, eller folk som ikkje åtte heime i heradet, eller grannarne hans. Spå-Gils svarar: «Fortel du Torbjørn det som eg no segjer, at eg trur hestarne hans ikkje hev gjenge langt frå beiti sine; men det er vandt å peika ut nokon visst, og det er betre å missa sitt enn å våga seg ut for store vanskar.» Men då Odd kom til Frodå, tykte Torbjørn og han at det måtte vera folket i Måvalid Spå-Gils hadde gjeve sneidord med denne talen sin. Odd sa òg at han hadde sagt det var likast til at hestarne var stolne av folk som sjølv var upprådde for pengar, men likevel hadde auka huslyden sin meir enn vanlegt. Med desse ordi meinte Torbjørn han peika på folket i Måvalid. Etter dette reid Torbjørn heiman sjølv tolvte. Hallstein, sonen hans, var i lag med honom, men Kjetil kappe, den andre sonen hans, var då utanlands. I lag med deim var òg Tore, son hans Ørn frå Arnarkvål og grannen hans Torbjørn, ein ovleg spræk kar. Odd Katlason var òg med på denne ferdi. Og då dei kom til Katla i Holt, gav ho Odd, sonen sin, ein gråbrun kyrtel, som ho nett då hadde gjort ferdig. Etterpå fór dei til Måvalid; og Torarin og heimemennerne hans stod uti døri, då dei såg det kom framandfolk. Dei helsa på Torbjørn og spurde nytt. So sa Torbjørn: «Det er ærendi vår hit, Torarin, at me leitar etter dei hestarne som vart stolne frå meg i haust, og me vil beda um ransaking her hjå dykk.» Torarin svarar: «Hev de teke på med denne ransakingi etter logi? hev de tilkalla loglege augnevitne til å sjå etter denne saki? vit de gjeva nokor trygd for ransakingi, og hev de alt halde ransaking andre stader?» Torbjørn svarar: «Me tenkjer me tarv ikkje gjera ransaking andre stader.» Torarin svarar: «Då vil me beint fram neitta ransakingi, når de ikkje vil fara åt og taka på med dette på logleg vis.» Torbjørn svarar: «Då kann me halda det for visst at du er skyldig, etter di du ikkje vil finna deg i ransaking». «Gjer som du vil,» segjer Torarin. Etter det sette Torbjørn dørerett[30], og nemnde upp 6 menner til retten; og so sa Torbjørn fram klagemålet sitt mot Torarin for hestetjuvingi. Då gjekk Geirrid ut i døri og såg kva som var på ferd, og sa: «Ovsant er det som dei hev sagt at du hev meir kvendelynde enn karmannshug, når du kann tola allslags vanæra av Torbjørn digre, og eg veit ikkje kvifor eg hev slik ein son.» Då sa Alvgeir hovudsmann: «Me skal hjelpa deg alt det me kann, kva du so vil taka på med.» Torarin svarar: «Eg bryr meg ikkje um å stå her lenger.» Dermed sprang Torarin og mennerne hans ut og vilde sprengja retten. Dei var 7 mann, og det bar straks ihop med deim. Torarin drap ein av huskararne hans Torbjørn, og Alvgeir ein annan. Det fall òg ein huskar for Torarin. Men våpni beit ikkje på Odd Katlason. Aud husmor kalla på kvinnorne at dei skulde skilja deim, og dei kasta klæde yver våpni deira. Etter det gjekk Torarin og mennerne hans inn, men Torbjørn reid burt med sine folk; men stemnde fyrst saki til Torsnestinget. Dei reid upp langs med vågen og batt um såri sine under ein høystakkgard, som heitte Kambgarden. På tunet i Måvalid fann dei ei hand, der som dei hadde slegest, og dei synte Torarin henne. Han såg at dette var ei kvendehand, og spurde kor Aud var. Dei svara honom at ho låg i sengi si.

Han gjekk då inn til henne og spurde um ho var såra. Ho bad honom ikkje bry seg um det, men han vart likevel vis med at ho hadde fenge handi avhoggi. Han kalla då på mor si og bad henne binda um såret hennar. Etterpå gjekk Torarin og lagsmennerne hans ut og sprang etter Torbjørn og mennerne hans; og då dei ikkje hadde langt att til garden, høyrde dei Torbjørn og mennerne hans svalla, og Hallstein tok til orde og sa: «I dag gjorde Torarin seg rein for skamordet for å vera kjerringsleg.» «Djervt stridde han i dag,» segjer Torbjørn, «og mange vert modige, når det kjem til eit knipetak, endå dei til andre tider er lite modige.» Odd svarar: «Torarin er vel ein rask mann; men det var vel ei uheppa som hende honom, då han hogg handi av kona si.» «Var det sant,» segjer Torbjørn. «Sant som dagen,» svarar Odd. Då spratt dei upp og sette i og log og skratla yver dette. Med det same kom Torarin og mennerne hans til. Nagle var snøggast, men då han såg at dei lyfte upp våpni, miste han modet, og flaug framum og upp i fjellet, og gjekk reint frå sans og samling. Torarin sette på Torbjørn, hogg med sverdet i hovudet på honom og kløyvde det ned til jakslarne. Etter det tok Tore Arnarson sjølv tridje på Torarin. Hallstein og ein mann til tok på Alvgeir, og Odd Katlason og ein til på lagsmannen hans Alvgeir. Tri av mennerne hans Torbjørn tok på tvo av Torarin sine. Det vart ein hard og kvass strid. Endelykti vart at Torarin hogg foten av Tore midt på tjukkleggen, og drap båe lagsmennerne hans. Hallstein fall for Alvgeir, såra til ulivs. Men då no Torarin hadde gjort av med motstandarane sine og vart fri, flydde Odd Katlason sjølv tridje; han var ikkje såra, med di våpni beit ikkje på kyrtelen hans. Alle dei andre lagsmennerne deira låg att; og båe huskararne hans Torarin var òg fallne. Dei tok no hestarne åt Torbjørn og mennerne hans og reid heim på deim. Og dei såg då kor Nagle flaug høgt uppe i lidi; og då dei kom inn på tunet, såg dei at Nagle var komen framum gjerdet og fór ind på Bulandshovden; der fann han tvo av trælarne hans Torarin, som dreiv sauer ned frå hovden. Han fortalde deim striden og kor misjamn han var, og sa at til vissa var no Torarin og mennerne hans fallne. Og med det same såg dei at menner reid heiman yver marki. Då tok Torarin og mennerne hans til å rida på, for dei vilde hjelpa Nagle, at han ikkje skulde fara på sjøen eller utfor hovden. Og då Nagle og trælarne såg at mennerne reid so hardt på, tenkte dei det var Torbjørn; dei la no alle på sprang att og inn på hovden til dei kom der som det no heiter Træleskrida; der fekk dei fat i Nagle, for han var mesta sprengd av møda; men trælarne fór lenger og utfor hovden, og sette til som ventande var, for hovden er so høg, at kvart eit liv som fer utfor der, set til. Etterpå fór Torarin og mennerne hans heim. Geirrid stod i døri og spurde kor det hadde gjenge. Torarin kvad då ei visa:

Hermannen raskt seg reinska

for ramme kvende-skamord,

då han våga vega[31].

Varme lik fekk aren.

Ingi skonsl eg synte

slag-guddomens fagnar[32]

i daude-ormens ovstyr[33].

Eg er jamnast dramblaus.

Geirrid svarar: «Fortel de meg at Torbjørn er drepen?» Torarin kvad:

Brage-sonen[34] sende

sverdet radt i hatten,

ræ-flodi[35] fram ho fløymde

frå hermannen[36] djerve;

stridstjeld-skaden[37] skalden

skjott han svinga; rann då

blodet yver øyro,

alt ned i døme-halli[38].

«Då hev eggjingi muna godt», sa Geirrid, «og gakk no inn og bitt såri dykkar». Og det gjorde dei.

No er det å fortelja um Odd Katlason, at han fór til han kom til Frodå, og fortalde der det som hadde hendt. Turid husmor samla då folk til å henta liki og føra heim dei såra mennerne. Torbjørn vart lagd i haug, men Hallstein, sonen hans, vart lækt. Tore frå Arnarkvål vart òg lækt, og han gjekk med trefot sidan; av det fekk han namnet Tore trefot. Han var gift med Torgrima galdrakinn (trolldoms-kinn); sønerne deira var Ørn og Val; dei var karslege menner.

19.

Ei natt var Torarin heime i Måvalid; men morgonen etter spør Aud Torarin, kva han no etlar å gjera. «Me vil ikkje neitta deg hus, men eg er rædd dei vil setja fleire dørerettar her i vetter, for eg veit at Snorre gòde etlar reisa sak etter Torbjørn, verbroren sin.» Då kvad Torarin:

Visst han rakk kje den raske

retts-ranar[39] i vetter

få meg fredlaus, — eg skal

fule voni hans løna, —

vann eg ræfugl-venen[40]

Vermunds sterke studnad.

Hugins ætt[41] fekk eta

Odins gode nåe[42].

Då sa Geirrid: «Det er no rådlegast at du ser deg um etter skyldfolk, slike som Vermund eller Arnkjel, bror min.» Torarin svarar: «Det er likt til at eg kann trenga hjelp av deim båe tvo, men me vil likevel fyrst lita på Vermund.»

Same dagen reid alle dei som hadde vore med i striden, inn um fjordarne, og kom um kvelden til Bjarnarhamn; dei gjekk inn då folk var komne til sætes. Vermund helsa på deim og rømde straks høgsætet for Torarin. Men då dei hadde sessa seg, spurde Vermund tidender. Torarin kvad:

Sannsøglegt skal eg segja

sverdglam-trei[43] djerve

— medan tegje menner!

med, eg pileleik[44] segjer —,

kor stridseld-førarane[45] fór åt

falsleg og uloglegt;

blodflaum såg eg fløyma,

farga bjarte sverdi.

«Kva hev du å fortelja um det,» segjer Vermund. Torarin kvad:

Njord si sverd-ætt[46] svikall

sette på meg; hættlegt[47]

verk dei våga; sverdi

visst fekk mennerne kjenna.

Tridjes òte-ætt[48] me

ingi miskunn viste;

traudt og seinfør sleit eg

slik ein herleg sverdleik.

Gudny, syster hans, gjekk fram på golvet og sa: «Hev du no vart deg noko mot lastordi åt deim der ute?» Torarin kvad:

Hemna skjoldmøy-skamord[49]

skulde djerve hermann

— hakka ræ fekk ramnen,

rann då blod av branden, —

då hjelm-knusaren[50] kvall og

kvein mot svein åt far min;

ben-fossarne[51] brusa,

båror[52] taut av såri.

Vermund sa: «Det ser ut til at det hev vore ein strid på harde livet.» Torarin kvad:

På strids-Truds[53] lagnadstunge

tingvoll syngja kunde

spåkvendi kvelle mot skjolden

— kvell dei vålegt mot hjelmen; —

Frodes bjuge bog-sol[54]

baugens djerve erving[55]

vætte med varme blodet;

våpn-Gjoll[56] voks på vollen.

Vermund sa: «No fekk dei vel vita um du var ein kar eller eit kvende?« Torarin kvad:

Hædings-ordi harde

hardt eg trur vart hemnde

på skjold-meidar-Mode;[57]

mannen fann sin bane;

hæve hovding[58] kann segja

hot han vil si frilla,

av lik åt Hild-sik-sveinar[59]

sleit no ramnen beita.

Etter dette fortel Torarin tidender. Då spurde Vermund: «Kvifor fór du då etter deim? Tykte du ikkje det var nok med den eine gongen?» Torarin kvad:

Hermann! deira harde

håd-ord harm meg gjorde

— endå ved Enne kunde

eg no ulva fegna; —

log og rett dei rengde,

ramparne, og dei sa eg

sjølv mitt viv hadde såra;

til sømeleg hemn dei dreiv meg.

«Rimelegt var det,» segjer Vermund, «at du ikkje tolde det; men korleis tedde dei seg, dei utlendske mennerne?» Torarin kvad:

Nåefuglarne[60] Nagle

narra for skjessi nista;

gråtferdig upp i fjellet

flydde havsol-venen[61];

uræddare Alvgeir

under hjelmen søkte

stormande fram i striden;

strids-eld[62] flaug mot menner.

«Nagle bar seg ikkje vel åt,» sa Vermund. Torarin kvad:

Hylande hermannen

heim frå striden flydde;

— hjelmverjaren hadde

hardla liti freds-von; —

endå trælen gav ans på

at det var fåre, vilde

reint på sjøen han renna;

ræddhug synte trælen.

Og då Torarin hadde vore um natti i Bjarnarhamn, sa Vermund: «Du vil visst tykkja at eg ikkje fer åt som eit stormenne med å hjelpa deg, verbror. Eg trøyster meg ikkje til å taka mot dykk, utan me stend fleire menner saman i denne vansken, og difor skal me i dag rida inn til Bolstad og råka Arnkjel, frenden din, og få vita um han vil hjelpa oss; for eg trur Snorre gòde vert ein fårleg mann i søksmålet.» «Du fær råda for det,» segjer Torarin. Og då dei var på vegen, kvad Torarin:

Vermund, me vil minnast

mang ei gleda me hadde,

fyrr me til dauden dømde

denne rauste mannen;

horr-Gerd[63], eg no ottast

yvermaken vert den

stolte stormann; blod og

strid eg leidest utav.

Med dette peika han på Snorre gòde. Vermund og Torarin reid inn på Bolstad, og Arnkjel tok vel mot deim og spurde tidender. Torarin kvad:

Fælslegt var det å venta

våpn-leik på garden,

— sverdi såg eg fljuga

singlande mot menner —

dengong det skinande spjotet

skjoldarne beit i striden;

sverdi gådde eg ganga

gjenom Hognes merke[64].

Arnkjel spurde korleis dei hendingar Torarin tala um, hadde bore til. Og då Torarin hadde fortalt alt, sa Arnkjel: «Reita hev du no vore, frende, so spakvoren ein mann som du er.» Torarin kvad:

Folk til no hev funne

at fredkjær mann hev eg vore;

stødt eg freista stogga

strid imillom menner;

ofte etter logn det

ofseleg regn kann koma;

livsfuse viv[65] no vil få

vita ordi mine.

«Det kann gjerne vera,« segjer Arnkjel; «men no vil eg segja deg det, Torarin frende, at du skal vera her hjå meg, til denne saki er avgjord på einkvar måten. Men endå eg er ein greidfør kar med dette tilbodet mitt, so vil eg likevel segja det, Vermund, at du vert ikkje fri denne saki, alt um eg tek imot Torarin. «Eg skyldar», segjer Vermund, «like fullt å hjelpa Torarin alt det eg kann, endå um du er hovudmannen i hjelpingi.» Då sa Arnkjel: «Det er mi råd, at me held til her i vetter i same grend som Snorre».

Dei stelte seg no soleis, at Arnkjel hadde mykje folk hjå seg um vetteren. Vermund var noko i Bjarnarhamn, noko hjå Arnkjel. Torarin var med det same i huglynde, og var lenge fåmælt. Arnkjel heldt eit gjævt hus og var ein framifrå gladlynd mann; han tykte det var ille, når ikkje andre var likso glade som han sjølv, og han sa ofte til Torarin at han skulde vera lystig og ottelaus; han sa han hadde høyrt at ekkja på Frodå lett hadde kome yver harmen sin, — «og ho vil tykkja det er løglegt, um du ikkje er i god-lag,» sa han. Torarin kvad :

Ikkje skal fjasut ekkja

i ølrus flira yver

at eg modet misser;

mang ein godbit veit eg

ramnen fekk av ræi;

ræ-dogg-hauken[66] likar

den harde, heite sverdleik;

hat millom folk er kome.

Då svarar ein av drengjerne hans Arnkjel: «Du veit no ikkje fyrr til våren, når Torsnestinget er slutt, kor einhjelpen du vert i saki di.» Torarin kvad:

Hjå den megtuge mannen

må med råd vel søkja;

skjold-berarar segjer

sut eg fær av domen,

minder den ordmilde Arnkjel

umsut hev for saki

under lov frå lyden;

lita eg kann på mannen.

20.

Geirrid husmor i Måvalid sende bod til Bolstad, at ho hadde fenge vita at det var Odd Katlason som hadde hogge handi av Aud. Ho sa at ho hadde hennar eigne ord på det, og so hadde no òg Odd kytt av det for venerne sine. Og då Torarin og Arnkjel høyrde dette, reid dei sjølv tolvte heiman ut til Måvalid og var der um natti. Men um morgonen reid dei ut til Holt, og dei såg ferdi deira frå Holt. Det var ikkje andre karar heime enn Odd. Katla sat på pallen og spann garn. Ho bad Odd sessa seg hjå henne «og haldt deg heilt still,» sa ho. Ho sa kvinnfolki skulde verta sitjande på plassarne sine — «og ver tagalle,» sa ho, «eg skal vera fyretalsmann.» Og då Arnkjel og mennerne hans kom, gjekk dei straks inn, og då dei kom inn i stova, helsa Katla på Arnkjel og spurde tidender. Arnkjel sa han ingi hadde, og spurde kor Odd var. Katla svara at han var faren sudpå til Breidevik — «men hadde han vore heime, hadde han ikkje vore rædd for å møta deg, for me lit på, at du er ein ærleg mann,» sa ho. «Det kann gjerne vera,» segjer Arnkjel, «men no vil me rannsaka her». «De fær gjera som de likar,» svarar Katla, og bad rådskona lysa deim og lata upp matbudi — «det er det einaste huset som er læst på garden.» Dei såg at Katla spann garn på rokken. Dei leita no i husi, men fann ikkje Odd, og fór so burt

Og då dei var komne ikkje langt frå garden, stansa Arnkjel og sa: «Skal tru ikkje Katla hev synkvorve oss, og det hev vore Odd, sonen hennar, det som me tykte var rokken?» «Det er ikkje urimelegt,» segjer Torarin, «og lat oss fara att.» Dei gjorde so. Og då dei frå Holt såg at dei vende att, sa Katla til kvinnfolki: «De skal endå verta sitjande på plassarne dykkar, men Odd og eg skal gå ut». Og då dei andre kom fram um døri, gjekk ho inn i forstova beint imot utdøri, og der tok ho til å kjemba Odd, sonen sin, og skjera håret hans. Arnkjel og mennerne hans sprang inn gjenom døri, og såg kor Katla var, og at ho leika seg med bukken sin, og jamna toppen og skjegget, og greidde ragget hans. Arnkjel og mennerne hans gjekk inn i stova, men ingen stad såg dei Odd. Og rokken hennar Katla låg på benken, so dei kunde då vita at det hadde ikkje vore Odd. So gjekk dei ut og fór burt.

Men då dei kom på lag der som dei fyrr vende att, sa Arnkjel: «Trur de ikkje det var Odd som var i bukkeskapnaden?» «Det er ikkje godt å vita,» segjer Tororin; «men um me no vender att, so skal me gripa Katla.» «Lat oss freista endå ein gong«, segjer Arnkjel, «og sjå korleis det gjeng.» Og endå ein gong snudde dei att. Men då dei på Holt såg at dei kom att, bad Katla Odd gå ut med seg; og då dei kom ut, gjekk ho burt til ein oskehaug og bad Odd leggja seg ned under haugen — «og haldt deg der, korleis det so gjeng,» sa ho. Og då Arnkjel og mennerne hans kom inn på garden, sprang dei inn i stova, og der sat Katla på pallen og spann. Ho helsa på deim, og sa det var ofte dei kom. Arnkjel sa at det var sant. Mennerne hans tok rokken og hogg honom i sund. Då sa Katla: «No slepp de fortelja, når de kjem heim ikveld, at de hev fare hit til inkjes, sidan de hogg rokken sund.» Etter det gjekk Arnkjel og mennerne hans og leita etter Odd både ute og inne, men såg ikkje eit liv utan ein heimegalt, som Katla åtte, og som låg under haugen. Og etter det fór dei burt.

Og då dei kom midveges til Måvalid, kom Geirrid imot dei og verkmannen henner med henne, og ho spurde kor det hadde gjenge med deim. Torarin fortalde henne det. Ho sa at då hadde dei leita for lite etter Odd, — «og no vil eg,» sa ho, «at de endå ein gong skal venda att, og eg skal fara med dykk, og det duger ikkje å sigla med lauvsegl, når ein hev med Katla å gjera[67]. So snudde dei att. Geirrid hadde ei blå kappa yver seg. Og då dei såg ferdi deira frå Holt fortalde dei Katla at no var dei 14 mann ihop, og ein i lita klæde. Då sa Katla: «Skal tru det ikkje er det trollet Geirrid som kjem? og då hjelper ikkje berre synkvervingarne.» Ho stod upp frå pallen og tok burt puta, og der var det ein lem under og hol i pallen. Ho let Odd gøyma seg der, laga so alt til som fyrr og sette seg ovanpå, og sa ho var so underleg til mode. Då no dei andre kom inn i stova, helsa dei ikkje på kvarandre. Geirrid kasta av seg kappa, gjekk burt til Katla og tok ein kobbebelg ho hadde teke med seg, og drog honom yver hovudet på Katla, og dei andre batt att nedantil. So sa Geirrid dei skulde brjota upp pallen, og der fann dei Odd og batt honom. Etter det førde dei Odd og Katla inn på Bulandshovden, og der hengde dei Odd. Og då han reid galgen, sa Arnkjel til honom : «Ilt hev mori di laga det for deg, og det kann vel vera at du hev ei ill mor.» Katla sa: «Det kann gjerne vera at han ikkje hev ei god mor; men det er meg uviljande at han no hev det ilt; men yver dykk alle ynskjer eg berre ilt, og det trur eg òg at de vil få. Og no skal eg ikkje dylja for dykk, at det var eg som gjorde Gunnlaug Torbjørnson det meinet som hev avla alle desse ulukkorne. Og du, Arnkjel!» sa ho, «kann ikkje få det ilt av mor di, for du hev ingi mor i live; men det spådomsordet mitt ynskjer eg skal verta sanning, at du fær tola meir ilt av far din enn Odd hev fenge av meg, og det so mykje meir som du hev eit større vågand enn han; og eg spår det skal verta sagt at du hev ein ill far.» Etter det steina dei Katla i hel under hovden. So fór dei til Måvalid og var der um natti, og dagen etter reid dei heim. No spurdest alle desse hendingarne, men ingen tykte det var syrgjelege tidender. So leid no vetteren.

21.

Då våren kom, var det ein dag at Arnkjel kom seg i røda med Torarin, frenden sin, Vermund og Alvgeir. Han spurde kva hjelp dei tykte best for seg; det eine var at dei fór til tings — «og då må me taka alle venerne våre til hjelp,» sa han; «det kann då henda at folk vert forlikte; men det vil verta kostalt for dykk å bøta for alle dei mennerne som der lét livet eller vart såra; det kann òg henda, um ein set si lit til tinget, at ein berre kjem i større vanskar, um dei fører saki med stridskap. Den andre utvegen er å leggja all vinn på at de kann koma dykk ut or landet med alt lausøyren dykkar, og det fær då gå som det kann med den jordi som ikkje vert seld». Alvgeir var mest huga på den siste utvegen.

Torarin sa at han hadde ikkje råd til å bøta med pengar for alle dei brot dei hadde gjort i desse saker. Vermund sa at han vilde ikkje slita lag med Torarin, anten so Torarin vilde han skulde fara ut med honom eller skulde gjera honom hjelp i strid her i landet. Torarin valde då at Arnkjel skulde hjelpa deim til utferd. So sende dei ein mann ut til Øyr til Bjørn styremann med bod um, at han skulde leggja all vinn på å gjera skipet deira ferdigt so snøgt han var god til.

22.

No er det å fortelja um Snorre gòde, at han tok upp søksmålet for dråpet på Torbjørn, verbroren sin. Han lét òg Turid, syster si, fara heim til Helgefjell, for det ordet gjekk, at Bjørn, son hans Åsbrand frå Kamb, hadde stemnor med henne for å dåra henne. Snorre skyna òg kva råd Arnkjel og venerne hans hadde teke, straks han spurde at dei gjorde skipet ferdigt; at dei ikkje etla seg til å betala pengebøter for dråpi, sidan dei ikkje baud noko forlik; men alt var likevel rolegt, til det leid mot stemnedagarne. Men då den tidi kom, samla Snorre folk og reid inn til Alptefjord med 80 mann; for den gongen var det log at dei skulde stemna dråpssak soleis at dråpsmennerne høyrde det, eller på bustaden deira, og ikkje kalla til grannarne fyrr på tinget. Og då dei no frå Bolstad såg Snorre og fylgjet hans koma, tala folk um at dei straks skulde taka på deim, for dei var mannsterke nok til det. Men Arnkjel sa at det skulde dei ikkje gjera, og at dei skulde tola at Snorre fór fram etter logi; for han gjorde berre det som han var nøydd å gjera. Og då Snorre kom til Bolstad, vart det ikkje til nokon strid millom mennerne. So stemnde Snorre Torarin til Torsnestinget og alle deim som hadde vore med på dråpi. Arnkjel lydde på stemningi. Etter det reid Snorre og mennerne hans burt og upp til Ulvarsfjell. Og då dei var farne burt, kvad Torarin ei visa:

Væne gullkransa viv det

vert kje for brotsleg åtferd

at dei log og livd kann

lata mennerne[68] sakna,

um dei ihuga hermenn

evler få meg fredlaus;

mannsterke stend dei;

studnad gjev oss gudar!

Snorre gòde reid framum halsen[69] upp til Hrisar, og so til Dråpulid, og morgonen etter til Svinavatnet og so til Raunsfjorden; og dinæst tok han vegen ut til Trollahalsen, og han stogga ikkje fyrr han kom til Saltøyrarosen. Og då dei kom dit tok sume vare på austmennerne, og dei andre brende upp skipet. Og då dette var gjort, reid Snorre og mennerne hans heim. Arnkjel fekk vita dette at Snorre hadde brent skipet. Vermund og Torarin med nokre menner tok då ein båt og rodde vestetter yver fjorden til Dogurdarneset. Der stod det eit skip på land, som austmennerne åtte. Arnkjel og Vermund kjøpte det skipet, og Arnkjel gav Torarin halve skipet, men Vermund budde sin lut. Dei flutte skipet ut på Dimun, og Arnkjel vart verande der, til dess dei var ferdige. Og sidan fór han med deim ut um Ellidaøy, og der skildest dei med venskap. Torarin og mennerne hans siglde til havs, men Arnkjel fór heim til garden sin. Og sidan gjekk det gitordet av honom for denne gjæve hjelpi hans. Snorre gòde fór til Torsnestinget og heldt fram med søksmålet sitt. Der vart Torarin og alle dei som hadde vore med på dråpi, dømde fredlause. Og etter tinget tok Snorre inn alt det han kunde få av det forbrotne godset. Og soleis enda denne saki.

23.

Vigfus, son hans Bjørn Ottarsson, var buande i Dråpulid, som fyrr er fortalt; han var gift med Torgerd Torbeinesdotter. Han var ein dugande bonde, men ein vandlyndt mann. Hjå honom budde systersonen hans, som heitte Bjørn, ein rang og lausmynt mann. — Um hausten etter Måvalidsaki fann dei stodøykjerne hans Torbjørn digre på fjellet, og hesten hans Torbjørn hadde ikkje vunne å halda hamnen mot hestarne hans Torarin, og so vart øykjerne nedgravne i snø, og dei fann alle daude. Same hausten var det mykje med folk på fesanking på tunga millom Lakså og upp til Helgefjell. Dit fòr òg drengjerne hans Snorre gòde på fesanking. Må Hallvardsson, farbroren hans Snorre, hadde tilsyn med deim. Helge heitte sauegjætaren hans. Bjørn, frenden hans Vigfus, låg ved kvigarden og hadde ein fjellstav i handi. Helge dreiv sauerne. Bjørn spurde kva det var for ein sau han dreiv; og då dei såg til, fann dei merket hans Vigfus på sauen. Bjørn sa: «Du driv sauerne slapt (på ein løynsk måte) i dag, Helge!» «Det er no meir å ottast for av deg,» svarar Helge, «som held deg i folks sambeite.» «Kva veit du um det, din tjuv du er,» segjer Bjørn, og spratt upp og slo til honom med staven, so han fall i uvit. Og då Må såg det, drog han sverdet og hogg til Bjørn; og hogget kom i armen uppe ved oksli, og det vart eit stort sår. Etter det sprang folk til og skipa seg i flokkar, men sume gjekk imillom deim og skilde deim åt, so det vart ikkje til noko meir den gongen. Morgonen etter reid Vigfus ned til Helgefjell og kravde bøter for denne skaden; men Snorre sa, at han kunde ikkje sjå det var noko skil på dei tvo hendingarne som der hadde bore til. Dette lika Vigfus ille, og dei skildest med stor uvenskap. Um våren skaut Vigfus saki um likamsskaden til Tornestinget, og Snorre slaget for å få Bjørn dømd rettlaus; og endelykti vart at Bjørn vart dømd rettlaus for åtaket på Helge, og han fekk ingi bøter for likamsskaden; og sidan bar han stødt armen i band.

24.

På same tinget la Torgjest den gamle og sønerne hans Tord gjelle sak mot Eirik raude for dråpet på sønerne hans Torgjest. Dei hadde late livet um hausten, den gong Eirik henta sengstokkarne sine på Breidebolstad. Dette tinget var sers mannsterkt. Dei hadde òg fyrr havt mannsterke hersamlingar. Medan tinget stod på, gjorde Eirik skipet sitt seglbutt i Eiriksvåg i Øksnaøy. Med Eirik stod Torbjørn Vivilsson, og Viga-Styr, og sønerne hans Torbrand frå Alptefjord, og Øyjolv Æsuson frå Svinøy; men det var berre Styr som på tinget studde uppunder Eirik, og han freista draga alle dei menner han kunde frå Torgjest. Styr fekk då Snorre gòde til at han ikkje skulde taka på Eirik etter tinget med Torgjestlingarne, og til vederlag lova han å hjelpa Snorre, når han. kom i vanskar. Og for denne lovnaden hans Styr vart Snorre leid av denne rettssaki. Etter tinget fór Torgjest og mennerne hans med mange skip inn millom øyarne; men Øyjolv Æsuson gøymde skipet hans Eirik i Dimunarvåg. Der kom Styr og Torbjørn til møtes med Eirik. Øyjolv og Styr gjorde då som Arnkjel hadde gjort, og fylgde Eirik, kvar på si ferja, ut framum Ellidaøy. På denne ferdi fann Eirik raude Grønland og var der tri vetrar. Sidan fór han att til Island, og var der ein vetter fyrr han fór ut for å byggja Grønland. Og det var 14 vetrar fyrr kristendomen var logteken på Island.

25.

No er det å fortelja um Vermund og Torarin svarte, at dei tok land ved innsiglingi til Trondheimsfjorden og stemnde inn til Trondheim. Den gongen rådde Håkon jarl Sigurdsson for Norig, og Vermund fór til jarlen og vart hans handgjengne mann. Torarin og Alvgeir fór straks um hausten vest yver havet, og Vermund gav deim sin lut i skipet. Og frå no kjem ikkje Torarin lenger denne soga ved.

Håkon jarl sat på Lade um vetteren. Vermund var hjå honom i kjær venskap. Jarlen var velviljug mot honom, for han visste at Vermund var ein høgætta mann her ute. Hjå jarlen var det tvo brøder, svenske av ætt; den eine heitte Halle og den andre Leikne. Dei var mykje større og sterkare enn andre menner, og i den tidi fanst ikkje deira jamningar korkje i Norig eller vida andre stader. Dei gjekk berserksgang, og dei hadde ikkje lenger menneskjeleg natur, når dei var sinte, og då vart dei som galne hundar og ottast korkje for eld eller jarn; men jamnaste var dei ikkje ille å fåst med, når ein ikkje gjorde deim imot; men dei var ikkje som vanlege folk, når dei tok til å stå ein imot. Eirik den sigersæle, svenskekongen, hadde sendt jarlen berserkarne, og hadde vara honom um at han skulde vera god mot deim; men han sa òg, som sant var, at dei kunde vera til god hjelp åt ein, når ein berre agta på huglyndet deira. Um våren då Vermund hadde vore ein vetter hjå jarlen, fekk han hug til å fara til Island, og bad jarlen gjeva honom ferdaløyve. Jarlen sa han fekk fara som han vilde, og han bad honom fyrst tenkja etter — «um eg hev nokre ting i mitt eige som du gjerne vil hava framum andre ting til bate for deg og til heider og vyrdnad for oss båe.» Og då no Vermund tenkte etter kva han skulde beda jarlen um, so kom han i hug at han vilde få stor framgang på Island, når han hadde slike fylgjesmenner som berserkarne. Og han sette seg fyre å beda jarlen gjeva honom berserkarne til fylgje. Og det gjorde òg sitt til at han bad um dette, at han tykte Styr, bror hans, rådde heller mykje yver hans arvelut, og gjorde urett mot honom som mot andre, når han såg seg syn til det; men når han hadde slike fylgjesmenner som desse brøderne, tenkte han, so vilde nok Styr tykkja det var vanskelegt å stridast med honom.

So sa då Vermund til jarlen, at han ynskte jarlen vilde gjera honom den æra å gjeva honom berserkarne til hjelp og fylgje. Jarlen svara: «Der bad du um noko som eg trur du ikkje vil få noko gagn av, um eg gjev deg det. Eg trur dei vil verta deg stridlynde og stormodige, straks det kjem eitkvart imillom dykk; og eg tenkjer det for dei fleste bondesøner vert eit ovevle å råda med deim, endå dei hev vore lyduge mot meg i si tenesta.» Vermund sa han vilde våga seg til å taka imot deim, um jarlen vilde gjeva deim i hans vald. Jarlen bad honom fyrst spyrja berserkarne um dei vilde fara med honom. Han gjorde so, og spurde um dei vilde fara med honom til Island og gjera honom hjelp og fylgje; og han lova deim imot å vera god mot deim, og var det nokon ting dei tykte det var um å gjera å få, so kunde dei berre segja frå. Berserkarne svara at dei ikkje hadde sett sin hug til å fara til Island, og dei sa òg at dei visste ikkje at det var hovdingar der som det var høvelegt for deim å tena, — «men er det deg so mykje um å gjera, Vermund, at me skal fara med deg til Island, då må du koma i hug at me vil lika det ille, um du ikkje gjev oss det me bed um, når det stend i di magt.» Vermund sa at det skulde ikkje henda. Dei gav honom då sitt minne til å fara med honom til Island, um jarlen gav sitt løyve og samtykke. So fortalde då Vermund jarlen korleis det var stelt. Jarlen gjorde då den orskurden at berserkarne skulde fara med Vermund til Island, sidan han tykte mest gjævt i det; men han bad honom òg hugsa på at han vilde taka det for ei krenkjing mot seg, um det fekk ein låk ende millom deim, no dei var komne i hans vald. Vermund svara det stod ikkje på med det. Etter det fór Vermund til Island med berserkarne. Han fekk ei god reis, og kom heim til Bjarnarhamn til garden sin same sumaren som Eirik raude fór til Grønland, so som fyrr er fortalt.

So snart Vermund kom heim, tala Halle berserk med Vermund um eit høvelegt giftarmål; men Vermund visste ikkje av nokor kvinna av god ætt, som kunde vera viljug å binda seg og lagnaden sin til ein berserk, og difor freista han finna eitkvart å bera seg undan med. Men då Halle skyna det, slo han seg vond og rang, so det kom til reint uvenskap millom deim. Berserkarne vart stormodige og uviljuge mot Vermund. Vermund tok då til å trega på at han hadde teke mot berserkarne.

Um hausten hadde Vermund stort gjestebod, og bad til seg Arnkjel og øyrbyggjerne[70] og Styr, bror sin. Og då gjestebodet var slutt, baud han Arnkjel til at han kunde få berserkarne, og sa det var det høvelegaste; men Arnkjel vilde ikkje taka mot deim. Då spurde Vermund Arnkjel til råds, korleis han skulde koma seg ut or denne vansken, og Arnkjel sa han skulde gjeva Styr deim. Han meinte Styr vilde vera mest velhalden med å hava slike menner til å verja seg mot vald og urettferd. Og då Styr var buen å fara, gjekk Vermund til honom og sa: «No skulde eg ynskja, bror, at me slutta med den uvenskapen som var millom oss, fyrr eg fór ut, og at me tok på med å vera trufaste frendar og gode vener; og difor vil eg gjeva deg desse mennerne som eg hev teke med meg ut hit, til hjelp og fylgje, og eg veit ikkje av dei menner som vil trøysta seg til å fåst med deg, når du hev slike fylgjesmenner som dei er.» Styr svara: «Eg tek gjerne mot det tilbodet, frende, å betra frendskapen vår; men um dei mennerne som du hev teke med deg ut, hev eg berre frett sovorne ting, at eg trur ein heller vil få vanskar av å taka mot deim enn framgang eller lukka; og eg vil aldri hava deim i huset mitt, for eg hev uvener nok, um ikkje dei òg skal føra leidt på meg.» «Kva råd gjev du meg då,» sa Vermund, «so eg kann koma meg ut or denne knipa.» «Det er noko anna,» sa Styr, «å løysa deg ut or vansken din enn å taka mot desse mennerne i venegåva, for det vil eg ikkje; men vansken din er ingen nærare til å løysa enn eg, um me elles kann semjast.» Endå Styr tala soleis um dette, so valde Vermund likevel at Styr skulde taka mot berserkarne, og brøderne skildest no med venskap. Styr fór då heim og berserkarne med honom, endå dei i fyrstningi ikkje var huga på det, og meinte at Vermund ikkje hadde rett til å selja deim eller gjeva deim burt, som andre trælar; men dei sa no òg at dei tykte betre um å fylgja Styr enn Vermund, og i fyrstningi kom dei òg godt utav det med kvarandre.

Berserkarne var med Styr, dengong han for vest yver fjorden for å drepa Torbjørn kjalke (kjake), som budde i Kjalkefjord. Han hadde ein sterk sengkove, gjord av timberstokkar; og berserkarne braut honom straks upp, so bjelkehovudi på utsida gjekk av. Men Styr vart sjølv banemannen hans Torbjørn kjalke.

26.

Same hausten som berserkarne kom til Styr, hende det at Vigfus i Dråpulid fór på kolbrenning der som det no heiter Seljabrekkor, og med honom tri av trælarne hans. Den eine heitte Svart den sterke. Og då dei var komne inn i skogen, sa Vigfus: «Harmelegt er det, — og det tykkjer du vel òg sjølv, Svart — at du skal vera træl, so sterk og dugande ein kar som du er.» «Visst tykkjer eg det er stor skade,» svara han, «men det råder eg ikkje for sjølv.» Vigfus sa: «Kva vil du gjera til at eg skal gjeva deg fridomen.» Svart svara: «Ikkje kann eg kjøpa honom med pengar, for det hev eg ikkje; men er det noko eg er god for å gjera, so skal eg ikkje bera meg undan.» Vigfus sa: «Du skal fara til Helgefjell og drepa Snorre gòde, og når du hev gjort det, skal du for visst få fridomen din, og attåt gode kår, som eg skal syta for.» «Det er eg ikkje god for å vinna fram med,» svara Svart. «Eg skal gjeva deg ei råd,» sa Vigfus, «so du kann få framgang med det utan livsfåre.» «Lat meg høyra,» sa Svart. «Du skal fara til Helgefjell, og der skal du gå upp på det loftet som er yver utdøri, og flytja nokre fjøler i golvet, so mykje du kann stinga atgeiren[71] igjenom; og når so Snorre gjeng til kamaren, då skal du setja atgeiren gjennom loftsgolvet og i ryggen på Snorre so hardt, at han kjem ut gjenom buken. Spring so ut på taket og nedetter veggen og lat nattmyrkret liva deg.» Med denne rådi fór då Svart til Helgefjell, og reiv hol på taket yver utdøri, og gjekk so inn på loftet. Det var på den tidi då Snorre og huslyden hans sat ved kveldsverden. I den tidi låg kamrarne ut ifrå husi. Og då Snorre og mennerne hans gjekk frå bordet, vilde dei til kamaren, og Snorre gjekk fyrst og kom seg ut gjenom døri, fyrr Svart vart buen til åtaket sitt. Men Må Hallvardsson gjekk næst etter Snorre, og Svart stakk etter honom med atgeiren, og styngen råka honom i herdebladet, so atgeiren skar seg ut under armen; men det vart ikkje noko stort sår. Svart sprang ut og nedetter veggen; men steinarne var håle, so han stupte, og Snorre fekk fat i honom, fyrr han kom på føterne att. So fekk dei høyra sanningi av honom, og han fortalde deim alt, korleis han hadde gjort avtala med Vigfus um dette, og like eins at Vigfus var på kolbrenning under Seljabrekkorne. Siden batt dei såret hans Må.

Etter det fór Snorre sjølv sjuande ut til Dråpulid. Og då dei kom upp i lidi, såg dei elden der Vigfus brende koli. Dei kom uvarande yver deim og drap Vigfus; men huskararne hans Vigfus fór heim til Dråpulid og fortalde desse tidender. Vigfus vart hauglagd dagen etter. Same dagen fór Torgerd, kona hans Vigfus, inn til Bolstad for å segja Arnkjel, frenden sin, denne hendingi. Ho bad honom taka på seg søksmålet for dråpet på Vigfus; men Arnkjel bar seg undan, og sa det fall på Kjalleklingarne, serleg viste han henne til Styr; for han, meinte han, varden beste til å taka på seg søksmålet etter Vigfus, med di han so gjerne vilde hava umsut for so mykje. Tormod Trevilsson kvad denne visa um dråpet på Vigfus:

Folkstyraren felde

fyrst den gullbyrsta

valgalte-veltar[72];

Vigfus han heitte;

sidan i såri

sleit ramnarne,

godbìte baud deim

Bjørn[74] sin arvtakar.

27.

Etter dette fór Torgerd ut til Raun, og bad Styr reisa søksmålet etter Vigfus, frenden hans. Han svara: «Det lova eg Snorre gòde i vår, den gongen han heldt seg utanfor under saki millom oss og Torgjestlingarne, at eg skulde ikkje gå mot honom i nokor sak, når det fanst mange andre som var likso nære til det. No fær du venda deg til Vermund, bror min, um denne saki.» So fór ho ut til Bjarnarhamn og bad Vermund um hjelp, og ho sa ho endeleg måtte få hjelp av honom, for honom hadde Vigfus mest tru på av alle frendarne sine. Vermund svarar: «Eg er skyldig å hjelpa her; men eg hev ikkje hug til å taka på meg denne vande saki meir enn andre av frendarne våre; men med råd og dåd skal eg gjerne hjelpa alt det eg er god for. Eg meiner det er best du fyrst fer ut til Øyr for å råka Steintor, frenden hans Vigfus; no er det på tid at han røyner seg i eikor rettssak. Torgerd svarar: «Mykje mein legg de i vegen for meg i denne saki; men inkje stræv skal eg spara, kann eg berre få framgang i denne saki.»

Sidan fór ho ut til Øyr og fann Steintor, og bad honom taka på seg søksmålet. Steintor svarar: «Kvifor bed du meg um dette? Eg er ein ung mann, og eg hev aldri lagt meg fram i rettssaker; og Vigfus hev nærare frendar som er ovmodigare menner enn eg. Det er heller ikkje ventande at eg skai taka på meg denne saki utanum deim; men eg skal ikkje slita lag med dei frendarne mine som syter for denne saki.»

Torgerd fekk ikkje anna svar av honom. Ho fór då inn yver fjorden att til Vermund, og fortalde honom kor alt hadde gjenge, og ho sa at saki hennar berre vilde verta upp i inkje, um ikkje han vart fyremannen for saki. Vermund svara: «Meir ventande er det at du vil få full trøyst i denne saki; og eg skal no gjeva deg ei råd til, um du vil fylgja henne. Ho svara: «Eg skal gjera meg so mykje fyre som eg kann.» «No skal du fara heim,» sa Vermund, «og lata Vigfus, husbonden din grava upp att; og so skal du taka hovudet hans og bera det til Arnkjel, og seg honom at dette hovudet ikkje vilde skjota det til andre å reisa søksmålet etter honom, um det trongst.» Torgerd sa at ho visste ikkje korleis det vilde gå med denne saki; men det såg ho, at dei sparde henne ikkje for stræv og harm. — «Men eg skal no gjera dette, kann eg berre få gjort uvenerne mine meir mein.»

Etter det fór ho heim og fór åt som Vermund hadde sagt. Og då ho kom til Bolstad, sa ho til Arnkjel at frendarne hans Vigfus vilde at han skulde vera fyremannen i søksmålet for dråpet på Vigfus; men alle lova dei si hjelp.

Arnkjel svara at han alt fyrr hadde sagt si meining um denne saki. Då drog Torgerd fram hovudet under kappa si og sa: «Her er no det hovudet som ikkje vilde bera seg undan å reisa søksmål etter deg, um det trongst.» Arnkjel for upp ved dette, skauv henne frå seg, og sa: «Hav deg undan, og seg so frendarne hans Vigfus, at dei skal ikkje svika meir i hjelpingi mot Snorre enn eg som fyremann for saki; men det ber meg fyre, korleis det so gjeng med denne saki, at dei kjem til å gjeva seg fyrr enn eg. Og eg skynar at det er rådi hans Vermund du no fer med; men ikkje treng han å eggja meg fram, der som me tvo verbrøder er til stades.»

Sidan fór Torgerd heim. Vetteren leid; men um våren reiste Arnkjel søksmål for dråpet på Vigfus mot alle dei menner som hadde vore med på dråpet, so nær som Snorre gòde; men Snorre la upp sak, at Vigfus skulde vera rettlaus, for det han hadde stade honom etter livet og for valdsverket mot Må. Båe partar samla mykje folk til Torsnestinget, og alle Kjalleklingarne hjelpte Arnkjel, so dei vart dei mannsterkaste. Arnkjel heldt fram med saki med stor hardleik. Og då saki kom til doms, gjekk folk imillom, og etter godviljuge menners råd og tilbod skaut dei då saki til ein skilsdom, og endelykti vart at Snorre ved handtak gjekk med på å gjera av dråpet på Vigfus ved skilsdom. Dei fastsette mange pengebøter, og Må skulde vera utanlands tri vetrar; men Snorre betala pengarne. Og tinget slutta då soleis at dei jamna ut alle sakerne ved forlik.

28.

No er det å fortelja, som me fyrr hev høyrt, at berserkarne var hjå Styr. Og då dei hadde vore der eit bil, kom Halle seg i svall med Åsdis, dotter hans Styr; ho var ei ung og gjæv kvinna, ei storfelt og storlynd møy. Men då Styr vart vis med røda deira, bad han Halle, at han ikkje skulde gjera honom skam og harm ved å dåra dotter hans. Halle svara: «Det vil eg segja deg. Styr, at det er ingi skam for deg at eg røder med dotter di, og ikkje vil eg gjera deg nokor vanæra med det. Det er snøggast å segja at eg hev lagt so stor ein elsk på henne, at eg kann ikkje slå honom av hugen min. No vilde eg gjerne venskapen millom oss skulde verta meir uruggeleg, og eg vil beda deg at du gifter meg med dotter di, ho Åsdis, og til vederlag vil eg gjeva deg venskapen min og mitt trufaste fylgje, og eg og Leikne skal vera til so munaleg hjelp åt deg, at det ikkje skal finnast frægare fylgje på Island enn det du skal få av oss tvo; og studnaden vår vil styrkja hovdingskapen din mykje meir, enn um du gjev dotter di åt den gjævaste bonden i Breidefjord; det fær du til vederlag for at me ikkje er pengesterke. Men vil du ikkje gjeva ditt minne til dette, då er det ende på venskapen vår, og kvar fær då syta for si sak som han sjølv tykkjer best; og då vil det lite nytta å klaga på at eg røder med dotter di.» Men då Halle hadde sagt dette, då vart Styr tagall, og tykte det var vandt å svara på dette, og ei stund etter sa han: «Er det for ålvora du bed meg um dette, eller er det berre noko laust snakk og svall?» «Du skal ikkje svara meg,» sa Halle, «som um eg fer med laus tale; og venskapen vår stend på det svaret du gjev meg i denne saki.» Styr sa: «Då vil eg tala med venerne mine um dette, og rådføra meg med deim um kva svar eg skal gjeva deg.» Halle sa: «Du kann tala med kven du vil um dette innan tri dagar; men lenger fær du ikkje drygja med svaret ditt, for eg vil ikkje gå her som friar og venta på svar.» Og etter dette skildest dei.

Morgonen etter reid Styr inn til Helgefjell. Og då han kom dit, bad Snorre honom gjeva seg til der; men Styr sa han vilde tala med honom, og sidan rida heim att. Snorre spurde um det var ei vand sak han hadde å tala med honom um. «Ja, eg tykkjer det,» sa Styr. Snorre svara: «Då skal me gå upp på Helgefjell; for dei råder ein der hev lagt, hev sjeldan glikka.» «Du skal råda for det,» sa Styr. So gjekk dei upp på fjellet og sat der i samrøda heilt til kvelds. Ikkje eit menneskje visste kva dei tala um. Sidan reid Styr heim.

Morgonen etter kom Halle og Styr i tal med kvarandre. Halle spør då Styr korleis det so skal verta med saki hans. Styr svarar: «Folk segjer du er heller fatig; men kva arbeid kann du gjera til vederlag for at du ikkje hev pengar å leggja fram.» Halle svarar: «Eg skal gjera det arbeid eg er god til; men ikkje kann eg taka pengar der som det ikkje finst noko.» Styr segjer: «Eg ser du vil lika det ille, um eg ikkje gjev deg dotter mi. No vil eg gjera som folk gjorde i gamle dagar, at eg vil lata deg freista eit hard-tak for dette giftarmålet.» «Kva er det,» segjer Halle. «Du skal rydja ein veg yver steingrunnen ut til Bjarnarhamn», segjer Styr, «og leggja ein hagegard yver steingrunnen millom landeignerne våre, og innan på steingrunnen skal du gjera ei kvi; og når du hev fullført desse arbeid, då skal eg gjeva deg dotter mi, ho Åsdis.» Halle svarar: «Eg er ikkje van med arbeid; men likevel skal eg taka på meg dette, når det då ikkje er noko i vegen for giftarmålet.» Styr sa då dei skulde gjera avtala um dette.

So tok då berserkarne til å rydja vegen, og det er eit veldugt manneverk. Dei reiste òg garden, som ein enno kann sjå merke etter. Og etter det bygde dei kvii. Og med dei heldt på med dette verket, lét Styr byggja ei badstova heime på Raun, og ho var gravi ned i jordi, og det var ein glugg yver omnen, so dei kunde slå vatnet på utanfrå; og det huset var ovlegt heitt. Og då båe verki var nære på ferdige, og dei heldt på med kvii den siste dagen, gjekk Åsdis Styrsdotter ut til deim; det var nære ved garden. Ho hadde teke på seg dei beste klædi sine, og då Halle og Leikne tala til henne, svara ho inkje.

Då kvad Halle denne visa:

Linprydde gullring-Gjerd![75] ditt

ganglag er so fagert;

kvar agtast du etter?

inkje skal du dylja;

vituge vaktar-dis![76] i

vetter eg såg deg aldri

fjelg og i fager bunad

fara i frå huse.

Då kvad Leikne:

Havsol-disi[77] hev kje

høgare skaut bore,

falksæte-eldens fura[78]

fager stas er klædd i;

dis for drykkjehornet,

drusteleg og blidmælt,

under ditt ovmod bur det

eitkvart me kje skynar.

Etter dette gjekk ho frå deim. Berserkarne gjekk heim um kvelden, og dei var svært trøytte; for dei er no soleis håtta dei folk som plar gå berserksgang, at dei vert svært magtlause, når berserksgangen gjeng av deim. Styr gjekk imot deim og takka deim for arbeidet, og bad deim gå i bad og kvila seg etterpå. Dei gjorde so; og då dei kom i badet, lét Styr stengja badstova og bera stein på lemen som var yver forstova, og ved uppgangen lét han breida ut ei råblaut nautehud. So lét han slå på vatn utanfrå gjenom den gluggen som var yver omnen. Badet vart då so heitt, at berserkarne kunde ikkje halda ut i badet, og sprang til døri. Halle fekk brote upp lemen og kom seg upp, men fall på hudi, og då gav Styr honom banesår. Og då Leikne vilde springa ut or døri, stakk Styr honom med sverdet, og han fall inn i badstova, og der let han livet. Sidan lét Styr stella um liki deira; dei førde deim ut på steingrunnen, og grov deim i kòs i den dalen som var der ved steingrunnen, og han er so djup, at ein kann ikkje sjå anna frå honom enn himmelen yver seg; han ligg ved sjølve vegen dei hadde brote. Yver gravi åt berserkarne kvad Styr denne visa:

Sverd-møte-sveinen[79]

syntest berserkarne

vilde verta honom

vrange folk å fåst med;

ikkje skal eg ottast

ofsen deira lenger;

snarrådd hev eg med sverdet

synt deim ævig bustad.

Men då Snorre gòde spurde dette, reid han ut til Raun, og Snorre og Styr sat i røda heile dagen. Og det vart utfallet av røda deira, at Styr feste Åsdis, dotter si, til Snorre gòde, og dei gifte seg hausten etter; og det sa folk, at båe tvo tyktest verta sterkare av denne mågskapen. Snorre gòde var den vitugaste til å finna gode råder, men Styr var meir tiltaksam; båe tvo var dei ættrike og hadde stort fylgje i heradet.

29.

Torodd heitte ein mann; han var ætta frå Medalfjellsstrand og var ein ærleg mann. Han var ein dugande ferdamann og hadde eit skip på ferd. Torodd hadde siglt på kaupferd vestetter til Dublin i Irland. I denne tidi hadde Sigurd jarl Lodvesson på Orknøyarne herja på Sudrøyarne og vestetter heilt til Man. Han la skatt på Manbygderne. Og då dei hadde gjort forlik, lét jarlen nokre menner vera att og venta på skatten, og dei betala honom skatten mest i brent sylv[80]; men jarlen siglde burt og nordetter til Orknøyarne. Og då dei som venta på skatten, var seglbudde, fekk dei sudvestvind; og då dei hadde siglt ei stund, gjekk vinden yver på sudaust og aust, og det vart ein svær storm; og dei dreiv nord um Irland, og braut sund skipet ved ei ubygd øy. Med dei no var so stelte, råka dei Torodd islending, som siglde frå Dublin. Jarlsmennerne ropa til kaupmennerne um hjelp. Torodd let setja ut båten og gjekk sjølv i honom. Og då dei møttest, bad jarlsmennerne Torodd hjelpa deim, og dei baud honom pengar, um han vilde føra deim til Orknøyarne til Sigurd jarl. Men Torodd tykte han ikkje kunde, med di han alt hadde butt seg til Islandsferd. Men dei bad so naudaleg, for dei tykte det galdt både livet og godset at dei ikkje vart førde til Irland eller Sudrøyarne, der som dei fyrr hadde herja. Det vart då til det at han gav deim skipsbåten, og til vederlag fekk han ein stor lut av skatten. Sidan stemnde dei som var i båten til Orknøyarne; men Torodd siglde utan båt til Island, og kom på sudsida av landet. So heldt han vestetter og siglde inn i Breidefjorden, og kom velberga til Dogurdarnes; og um hausten slo han seg til hjå Snorre gòde på Helgefjell. Sidan kalla dei honom Torodd skattkjøpar.

Dette hende snart etter dråpet på Torbjørn digre. Den vetteren var òg Turid, som Torbjørn digre hadde vore gift med, syster hans Snorre gòde, på Helgefjell. Torodd bad Snorre gòde um å få Turid, syster hans; og med di han var rik på gods, og Snorre hadde god greida på ætti hans, og han såg at Turid trengde tilsyn: for alt dette ihop tykte Snorre det var best å gjeva honom kona, og han heldt brudlaupet deira um vetteren der på Helgefjell. Og våren etter tok Torodd garden på Frodå, og han vart ein god og rettvis bonde.

Men straks Turid kom til Frodå, kom Bjørn Åsbrandsson ofte dit, og det ordet gjekk millom folk at han hadde meir enn høvelegt med henne. Torodd tok då til å klaga på at han kom dit so ofte; men det var til inkjes. Få den tid budde Tore trefot på Arnarkvål; sønerne hans, Ørn og Val, var då vaksne; og dei var mykje emnelege menner. Dei lasta Torodd for det han tolde slik ei skam som Bjørn gjorde honom, og dei baud seg til å hjelpa Torodd, um han vilde gjera ende på vitjingarne hans Bjørn.

So var det ein gong Bjørn var komen til Frodå, at han sat i tal med Turid. Torodd bruka jamnan å sitja inne, med Bjørn var der; men denne gongen var han ingen stad å sjå. Turid sa: «Sjå deg vel for når du fer ute, Bjørn,» sa ho; «for eg trur Torodd no etlar seg til å gjera ende på vitjingarne dine hit, og eg tenkjer meg at dei hev lagt seg i baklur for deg, og han vil nok laga det so at de ikkje råkast like mannsterke.» Då kvad Bjørn denne visa:

Denne dag me so gjerne

drygde ut det lengste

under haustlita himmel

— harm du stundom gjer meg; —

for eg i aftan etlar,

armband-prydde kvinna!

sjølv ei sjaund etter mi

sløkte gleda halda.

Etter det tok Bjørn våpni sine og gjekk burt, og etla seg heim. Men då han kom upp um Digermulen, spratt det upp 5 menner fyre honom. Der var Torodd og tvo av huskararne hans og sønerne hans Tore trefot. Dei tok på Bjørn; men han varde seg vel og som ein kar. Toresønerne gjekk hardt fram, men Bjørn vart banemannen deira båe. Etter det rømde Torodd undan med huskararne sine. Han var lite såra, og huskararne ikkje. Bjørn gjekk sin veg til han kom heim, og gjekk inn i stova. Husmori bad tenestgjenta gjera honom beine; og då ho komi inn i stova med ljos, såg ho at han var svært blodut. Ho gjekk då og sa til Åsbrand, far hans, at Bjørn var komen blodut heim. Åsbrand gjekk inn i stova og spurde Bjørn kvifor han var so blodut: «Hev du råka Torodd?» spurde han. Bjørn svara og sa det var so. Åsbrand spurde kor det hadde gjenge i striden millom deim. Bjørn kvad:

Standa meg i striden

stridsmannen vann kje;

Trefots gjæve gutar

gav eg banehogget;

Hermannen[81] vilde heller

halda leik med kvinna,

den blaude bogespennar

berga Draupnes skattar[82].

Siden batt Åsbrand um såri hans, og han vart heilt lækt. Torodd vende seg til Snorre gòde um søksmålet for dråpet på Toresønerne, og Snorre lét saki fyrebu til Torsnestinget, men sønerne hans Torlak på Øyr hjelpte Breidvikingarne i denne saki, og endelykti vart at Åsbrand gjekk i borg for Bjørn, sonen sin, og greidde ut pengebøterne for dråpi; men Bjørn vart utlæg i tri år, og han fór burt same sumaren.

Same sumaren fødde Turid på Frodå eit gutebarn, og han fekk namnet Kjartan. Han voks upp heime på Frodå, og vart snart ein stor og emneleg kar.

Men då Bjørn kom yver havet, fór han sudetter til Danmark, og derfrå sudpå til Jomsborg. Då var Palnatoke hovding for jomsvikingarne. Bjørn gjekk inn i laget deira og fekk tilnamnet kappe. Han var i Jomsborg den gongen Styrbjørn den sterke vann borgi. Bjørn fór òg med til Svitjod, då jomsvikingarne hjelpte Styrbjørn; han var òg med i slaget på Fyresvollarne, då Styrbjørn fall, og han kom seg undan til skogs med dei andre jomsvikingarne. Og medan Palnatoke livde, var Bjørn hjå honom, og han hadde ord for å vera ein framifrå raust og modig kar i alle mannrøyne.

30.

Etter dette skal me no fortelja um Torolv bægjefot. Han tok no til å eldast mykje; og han vart vond og vill på sine gamle dagar og svært rådriken. Det olst òg mykje vondt millom faren Torolv og sonen Arnkjel. So var det ein dag at Torolv reid inn til Ulvarsfjell for å råka Ulvar bonde. Ulvar var ein dugande arbeidskar, og han hadde ord for å berga høy snøggare enn andre folk; han var so heppen med feet sitt, at det døydde aldri av magerskap eller i uvêr. Og då han og Torolv råkast, spurde Torolv kva råd Ulvar vilde gjeva honom, um korleis han skulde haga arbeidsmåten sin, eller um han hadde gjort seg ein tanke um korleis sumaren vilde verta, um dei skulde få god turk. Ulvar svarar: «Eg kann ikkje gjeva deg betre råd enn den eg hev gjeve meg sjølv; eg vil lata bera ut ljårne i dag, og slå ned so mykje eg vinn heile denne vika; for eg meiner det vert regnsamt vêr; men etterpå, trur eg me vil få godt vêr til høyturk heile den næste halve månaden.»

Det gjekk som han sa; for det synte seg ofte at han var betre til å spå vêret enn andre folk. Sidan fór Torolv heim. Han hadde mykje arbeidsfolk med seg, og han let deim straks taka i veg med engslåtten. Det gjekk med vêret som Ulvar hadde sagt. Torolv og Ulvar åtte eit enge ihop uppå halsen. Dei slo fyrst mykje høy båe tvo; sidan turka dei det, og førde det ihop i store såtor. So var det ein morgon tidleg at Torolv stod upp. Han såg då ut. Vêret var tjukt, og han tenkte høyturken kunde gleppa Han bad trælarne sine stå upp og aka ihop høyet, og han bad deim arbeida alt det dei vann — «for eg tykkjer ikkje vêret er pålitande,» sa han. Trælarne klædde på seg og fór til høyonni, men Torolv leste høyet på, og han dreiv hardt på deim, at dei skulde gjera arbeidet frå seg som snarast.

Tidleg denne morgonen såg Ulvar ut, og då han kom inn att, spurde onnefolket etter vêret. Han sa dei kunde sova i ro og fred. «Vêret er godt,» sa han, «og vil klårna i dag; me skal slå på tødemarki idag, men ein annan dag skal me berga det høyet me hev uppå halsen.» Det gjekk med vêret som han sa. Og då det leid på kvelden, sende Ulvar ein mann upp til halsen for å sjå til det høyet som stod der.

Torolv lét aka med tri uksar den dagen, og dei hadde berga alt det høyet han åtte ved nonstid. Han bad deim då aka høyet hans Ulvar inn på garden sin. Dei gjorde som han sa. Men då sendemannen hans Ulvar såg det, sprang han stad og sa det til Ulvar. Ulvar fór upp på halsen og var reint rasande, og spurde kvifor Torolv rana honom.

Torolv svara han brydde seg ikkje um kva Ulvar sa, og han var kjeftriven og ill å fåst med, so det hadde so nær bore ihop med deim; Ulvar såg seg då ikkje onnor råd enn å fara burt. Ulvar fór då til Arnkjel og sa honom skaden sin, og bad honom um hjelp, elles vilde han vera ille stelt. Arnkjel sa han skulde krevja bøter av far sin for høyet, men han sa òg at han ottast han inkje vilde få att for umaken. Og då far og son råkast, bad Arnkjel far sin gjeva Ulvar bøter for høystulden, men Torolv sa at den trælen var hoste rik fyrr. Arnkjel bad honom gjera det for hans ord skuld, og gjeva Ulvar bøter for høyet. Men Torolv svara han inkje vilde gjera på hans ord, det skulde då vera at Ulvar vart endå verre stelt, og med det skildest dei. Og då Arnkjel fann Ulvar, fortalde han honom korleis Torolv hadde svara. Det var merkande på Ulvar at han tykte Arnkjel hadde drive smått på med saki; og han meinte at Arnkjel kunde vel råda med far sin i dette, um han vilde. Arnkjel betala då Ulvar so mykje for høyet som han vilde ha. Og då far og son råkast ein gong til, kravde Arnkjel endå ein gong høyverdet av far sin, men Torolv gav ikkje betre svar no heller, og dei skildest uvener. Hausten etter lét Arnkjel reka 7 uksar som Torolv, far hans, åtte, frå fjellet, og lét deim alle slagta på garden sin. Dette lika Torolv svært ille, og kravde betaling av Arnkjel; men Arnkjel sa at uksarne skulde vera vederlag for høyet hans Ulvar. Då vart Torolv endå argare enn fyrr, og sa at dette hadde han Ulvar å takka for, og han skulde nok få svida for det.

31.

Denne vetteren hadde Torolv eit stort drykkjelag i joli, og skjenkte trælarne sine på ein storfelt måte. Men då dei var drukne, eggja han deim at dei skulde fara inn til Ulvarsfjell og brenna Ulvar inne; og han lova å gjeva deim fridomen i vederlag. Trælarne sa dei skulde gjera dette for å få fridomen sin, når han berre vilde stå ved ordet sitt. Sidan fór dei 6 mann ihop inn til Ulvarsfjell. Dei tok ein veddunge og drog fram til garden, og sette eld på. På same tid sat Arnkjel og mennerne hans i drykkjelag på Bolstad ; og då dei vilde gå i seng, såg dei elden på Ulvarsfjell; dei fór då straks avstad, tok trælarne og sløkte elden; husi var då berre lite brende. Morgonen etter lét Arnkjel trælarne føra ut på Vadilshovden, og der vart dei hengde alle saman. Etter det avhende Ulvar med handtak all eigedomen sin til Arnkjel, og han vart då verja åt Ulvar. Denne avhendingi lika Torbrandssønerne ille, av di dei tyktest vera rettkomne til alt godset etter Ulvar, løysingen deira, og det vart av dette stor uvenskap millom Arnkjel og Torbrandssønerne, og frå den tid kunde dei ikkje hava leik ihop. Men fyrr hadde dei havt leik ihop; men Arnkjel var likevel den sterkaste i leikarne; og den mannen som var best til å taka att med honom og var den næst sterkaste, heitte Frøystein bove[83]; og han var fosterson åt Torbrand og hans son i namnet; for det sa dei fleste folk at han var sonen hans, og eit trælkvende var mor hans; han var ein karsleg mann og mykje for seg.

Torolf bægjefot var svært vond på Arnkjel, av di trælarne vart drepne, og han kravde bøter; men Arnkjel neitta beint fram å betala ein skilling for deim; og Torolv vart endå argare enn fyrr.

So var det ein dag at Torolv reid ut til Helgefjell og vilde finna Snorre gòde; og Snorre bad honom vera der, men Torolv sa han trong ikkje eta maten hans. «Eg er komen,» sa han, «av di eg vil du skal hjelpa meg til retten min; for eg kallar deg bygdehovding, og du er skyldig å hjelpa deim som lid skade til retten deira.» «Kven er det du ligg under for, bonde?» sa Snorre. «For Arnkjel, sonen min,» sa Torolv. Snorre sa: «Det skal du ikkje klaga yver; for du hev å retta deg etter hans meining, av di han er ein betre mann enn du.» «Det er ikkje soleis det hev seg,» sa Torolv; «for no gjer han meg mykje leidt. Eg vil no verta din fulltrue ven, Snorre, og tak du på deg søksmålet etter trælarne mine, som Arnkjel hev late drepa, og eg skal ikkje krevja alle bøterne for meg.» Snorre svara: «Eg vil ikkje leggja meg upp i trætta millom deg og sonen din » Torolv svara: «Du er ikkje nokon ven med Arnkjel; men kann henda tykkjer du eg er knipen, men det skal eg ikkje vera no. Eg veit,» sa han, «at du gjerne vil eiga Kråkunes med skogen der, som er den dyrverdigaste eignalut her i bygdi. No vil eg avhenda deg alt dette, men reis du då søksmålet etter trælarne mine, og driv på med saki med fynd og klemb, so du veks i gjævleik, og dei som svivyrde meg, tregar på si gjerd; og eg vil at du ikkje skal spara nokon av deim som hev vore med på dette, anten han so er meir eller mindre skyld til meg.» Snorre tykte han trong svært um skogen; og so er sagt at han tok handslag på landet, og tok på seg søksmålet etter trælarne. Sidan reid Torolv heim og var vel nøgd; men dette vart ille umtykt av andre folk.

Um våren lét Snorre saki mot Arnkjel um træledråpet skjota til Torsnestinget. Dei samla båe partar mykje folk til tinget, og Snorre heldt fram med saki. Og då saki kom til doms, kravde Arnkjel «verne-domsnemnd,»[84] og han forsvara seg med det at dei hadde teke trælarne, med dei kveikte eld på for å brenna av garden. Då mælte Snorre imot, at trælarne nok var rettlause på åstaden, — «men det meiner eg,» sa han, «at med di de førde deim ut på Vadilshovde og drap deim der, so var dei ikkje rettlause der.» Og Snorre heldt då fram med saki, so orskurden åt verne-domsnemndi hans Arnkjel vart til unyttes. Etter det la folk seg fram i og vilde få deim forlikte, og dei gjorde då det forliket, at brøderne Styr og Vermund skulde døma som skilsmenner i saki. Dei dømde 12 øyre for kvar træl, og pengarne skulde Arnkjel betala straks på tinget. Og då pengarne var betala, gav Snorre Torolv pungen. Han tok imot og sa: «lkkje tenkte eg, då eg gav deg landet mitt, at du skulde driva denne saki på ein slik stakarsleg måte, og det veit eg at Arnkjel sjølv vilde ikkje ha neitta meg so ringe bøter, um eg hadde lagt saki under hans dom.» Snorre svara: «Det segjer eg at du hev ingi skam av dette; men eg vil ikkje setja mi æra på spel mot di illska og rettløysa.» Torolv svara: «Det er òg største voni til det at eg ikkje oftare vil søkja hjelp hjå deg; men ulukkor vaker på dykk heradsmenner.»

Etter dette fór folk frå tinget, og både Snorre og Arnkjel var ille nøgde med utfallet av saki, men Torolv likevel verst, som fortent var.

32.

So er det fortalt at no hende det at Ørlyg på Ørlygsstad vart sjuk; og då det tok til å lida åt med honom, sat Ulvar, bror hans, hjå honom; Ørlyg døydde av denne sotti. Og då han var daud, fór Arnkjel straks til Ørlygsstad, og han og Ulvar la alt det godset som der var under seg. Men då Torbrandssønerne spurde at Ørlyg var avliden, fór dei til Ørlygsstad og gjorde krav på det godset som var der; og dei meinte at det var deira eigedom alt det som løysingen deira hadde ått; men Ulvar sa han hadde rett til å taka arven etter bror sin. Dei spurde Arnkjel kven han heldt med. Han sa at ingen skulde rana noko frå Ulvar medan deira hopelag varde, um han fekk råda. Torbrandssønerne fór då burt, og fyrst ut til Helgefjell, og fortalde Snorre gòde alt og kravde hans hjelp; men Snorre svara at han for denne saki deira ikkje vilde leggja seg i trætta med Arnkjel, med di dei i fyrstningi hadde fare åt so slapt at Arnkjel og Ulvar hadde fyrst fenge tak i godset. Torbrandssønerne svara, at når han ikkje brydde seg um slikt, so vilde han heller ikkje vera kar til å ha umsut for større ting.

Um hausten etter dette hadde Arnkjel stort haustgilde, og han bruka å beda Ulvar, venen sin, til alle gjestebodi sine, og gjeva honom gode gåvor, når han fylgde honom ut. Den dagen då folk skulde fara frå gjestebodet på Bolstad, reid Torolv bægjefot heiman. Han fór å råka Spå-Gils, venen sin — han var buande på Spågilsstad i Torsådalen — og bad honom rida med seg inn på Ulvarsfjellshalsen. Trælen hans Torolv fór med honom. Og då dei kom inn på halsen, sa Torolv: «Der fer vist Ulvar frå gjestebodet, og det er likt til at han fer med gilde gåvor. No vilde eg gjerne, Spå-Gils,» sa han, «at du skulde fara mot honom og setja etter honom, og for det vil eg gjeva deg 3 merker sylv, og eg skal betala bøterne for dråpet. Og når du hev drepe Ulvar, skal du taka frå honom dei eignaluterne han hev fenge av Arnkjel; du skal springa langsmed Ulvarsfjellet ut til Kråkunes; og um nokon fer etter deg, lat då skogen liva deg; sidan skal du fara og finna meg, og eg skal sjå til at ingen skal gjera deg noko vondt »

Og med di Spå-Gils var ein armods-mann og var svært trengd um pengar, lét han seg lokka, og han fór utan til tungarden ved Ulvarsfjell. Han såg då at Ulvar gjekk nedan frå Bolstad, og han hadde ein god skjold, som Arnkjel hadde gjeve honom, og eit prydelegt sverd. Og då dei råkast, bad Spå-Gils um å få sjå sverdet. Han roste honom svært, og sa han var ein gjæv mann, sidan hovdingar tykte han var verd so gilde gåvor. Ulvar vatt skjegget sitt, og flidde honom skjolden og sverdet. Gils drog straks sverdet og stakk det igjenom Ulvar. Etter det sprang han langsmed Ulvarsfjellet ut til Kråkunes.

Arnkjel stod ute og såg ein mann fór springande med ein skjold i handi, og han tykte han skulde kjenna skjolden. Det sveiv honom i hugen at Ulvar kunde ikkje ha gjeve frå seg skjolden godviljug, og han kalla folk til, at dei skulde fara etter mannen, og sa: «I fall det er min far sine uråder som her er komne fram, og denne mannen hev drepe Ulvar, då skal de straks drepa honom, kven det so er, og lat honom ikkje koma for augo mine.» So gjekk Arnkjel upp til Ulvarsfjell; der fann dei Ulvar daud.

Torolv bægjefot såg at Spå Gils sprang ut langsmed Ulvarsfjellet og hadde skjold i handi. Han kunde då skyna korleis det hadde gjenge for seg millom honom og Ulvar, Han sa då til trælen som var med honom: «No skal du fara inn til Kårsstad og segja til Torbrandssønerne at dei skal fara til Ulvarsfjell, og no ikkje lata arven etter ein løysing rana frå seg, so som fyrr, for no er Ulvar drepen.» Etter det reid Torolv heim, og tykte han hadde gjort det godt. Men dei som sprang etter Spå-Gils, fekk tak i honom ut ved ei kleiv som stig tipp frå fjøra. Han måtte då segja sanningi; og då han hadde sagt alt det som sant var, tok dei livet av honom, og grov honom i kòs der ved kleivi; men eignaluterne tok dei og førde til Arnkjel.

Trælen hans Torolv kom til Kårsstad, og sa Torbrandssønerne ordsendingi hans Torolv. Dei fór då ut til Ulvarsfjell, og då dei kom dit, var Arnkjel der i fyrevegen og mykje folk med honom. Torbrandssønerne gjorde krav på det godset som Ulvar hadde ått; men Arnkjel førde fram dei vitne som hadde vore til stades ved handslaget millom honom og Ulvar, og sa han vilde halda fast ved den avgjerdi, for han meinte dei hadde ikkje gjort noko brot på logerne med det; og han bad deim gjeva upp kravet på dette godset, for han vilde halda fast på det som på farsarven sin. Torbrandssønerne såg seg då ikkje onnor råd enn å venda att; dei fór ut til Helgefjell og fortalde Snorre gòde det som hadde gjenge for seg, og bad honom um hjelp. Snorre svara at det hadde gjenge endå ein gong som fyrr, at Arnkjel hadde vore for snar for deim, — «og no kann de,» sa han, «ikkje taka desse pengarne frå Arnkjel, med di han alt hev eigna til seg lausøyren, men til jordi er de alle like nære, og henne vil dei få som er dei sterkaste; men det er vel likt til at Arnkjel vil vinna her og som i dei andre millomværi dykkar; det er òg sant å segja at det same vil verta dykk som hev kome yver so mang ein, for Arnkjel rår no for kvar manns lagnad her i heradet, og soleis vil det vera so lenge han liver, anten det so vert lenge eller kort.» Torleiv kimbe svara: «Sant segjer du der, Snorre; ein må òg segja at det ikkje er ventande at du vil hjelpa oss til vår rett imot Arnkjel, for du hev ikkje greidt honom i nokor sak som de hev havt å avgjera med kvarandre.» Etter det fór Torbrandssønerne heim, og dei var svært misnøgde.

33.

Snorre gòde lét no hogga i Kråkunesskogen, og det var svært til timberhogster han dreiv med. Torolv bægjefot tykte skogen vart øydelagd; han reid då ut til Helgefjell, og bad Snorre gjeva honom att skogen, og han sa at han berre hadde lånt og ikkje gjeve honom skogen. Snorre sa at det skulde dei få betre greida på, når dei vitna som hadde vore til stades ved avhendingi; han sa òg at han vilde ikkje gjeva frå seg skogen, minder dei vann på honom i rettssak.

Torolv reid då burt, og var svært ille i lag; han reid inn til Bolstad for å finna Arnkjel, sonen sin. Arnkjel tok vel imot far sin, og spurde etter ærendi hans. Torolv svara: «Det er ærendi mi hit, at eg er leid for det skal vera so grått med oss; eg vilde gjerne me skulde slutta med dette og taka på med å liva som gode frendar; for det er uhøvelegt at me tvo skal vera usamde, av di eg trur, at når me tvo slær oss i lag, vil me få mykje å segja her i heradet ved din djervskap og min gløggskap i råd.» «Eg vilde òg lika betre um det kunde verta hævare millom oss,» sa Arnkjel. «Då vil eg,» sa Torolv, «at me skal gjera det fyrste stiget til forlik og venskap millom oss med å krevja att Kråkunesskogen av Snorre gòde; for det tykkjer eg er verst at han skal råda yver vår eign, og han vil no ikkje gjeva frå seg skogen, og segjer at eg hev gjeve honom skogen, men det er lygn.» Arnkjel svara: «Det var ikkje av venskap mot meg at du gav Snorre skogen, og ikkje vil eg for din baktale si skuld leggja meg i trætta med Snorre um skogen; eg veit nok at han hev ikkje logleg rett til skogen, men eg vil ikkje du skal hava det til vederlag for illska di å gledast ved trætta millom oss.» «Eg tenkjer,» sa Torolv, «at det er heller stakarsdomen din som driv deg, enn det at du vil hindra at eg skal ha moro av trætta dykkar.» «Du kann tenkja um det som du vil,» sa Arnkjel; »men som det no er laga, vil eg ikkje trætta med Snorre um skogen.» Dermed skildest far og son. Torolv fór heim og var svært ille nøgd som han no var stelt, og han tykte at no kunde han ikkje få fram viljen sin.

Torolv bægjefot kom heim um kvelden, og tala ikkje til nokon. Han sette seg i høgsætet sitt, og åt ikkje kveldsmat. Der sat han att, då folk gjekk til sengs. Og um morgonen, då folk stod upp, sat Torolv der enno og var daud. Då sende husmori ein mann til Arnkjel, og bad segja honom at Torolv var daud. Arnkjel reid då upp til Kvam med nokre av heimemennerne[85] sine. Og då dei kom til Kvam, fek Arnkjel vissa um at Torolv var daud og sat i høgsætet, men alle folki var rædde, for alle tykte dei dauden hans var uhyggjeleg. Arnkjel gjekk no inn i eldhuset, og deretter fram med pallen[86] i ryggen på Torolv. Han bad alle vara seg for å koma honom nær framantil, so lenge dei ikkje hadde stelt um liket[87]. Arnkjel tok Torolv i herdarne, og han måtte taka i med all si magt, fyrr han fekk honom ned frå sætet. Sidan sveipte han eit klæde um hovudet på Torolv, og stelte um honom etter sed og skikk. Deretter lét han brjota hol i veggen attanfor honom, og draga honom ut derigjenom. Etter det sette dei uksar for ein slede og la Torolv på honom og ok med honom upp til Torsådalen; og det var ikkje utan stræv dei fekk honom fram til den staden der han skulde vera. Der grov dei honom ned i ei stor og sterk dys. So reid Arnkjel heim til Kvam, og kasta eign på alt godset som var der, og som far hans hadde ått. Arnkjel vart verande der i tri næter, og det hende ikkje noko merkelegt i den tidi. Sidan reid Arnkjel heim.

34.

Etter Torolv bægjefot var dåen, tykte mange folk det var fårlegare å vera ute straks soli gjekk ned. Og då det leid på sumaren, vart folk vare at Torolv ikkje låg still. Folk kunde då aldri få vera i fred ute etter soleglad. So kom det òg til, at dei uksarne dei hadde køyrt Torolv med, vart trollridne, og like eins vart alt det fe som kom nær dysi hans Torolv, gale, og gaula seg ihel. Og smalegjætaren på Kvam kom ofte heim, av di Torolv hadde elt honom. So hende det um hausten på Kvam at korkje smalegjætaren eller feet kom heim, og då dei um morgonen for på leiting, fann dei smalegjætaren daud ikkje langt frå dysi hans Torolv. Han var kolsvart yver heile kroppen, og kvart bein i honom var knasa. Dei grov honom ned i dysi hjå Torolv. Og av heile den buskapen som hadde vore der i dalen, fann dei sume daude, og sume rende til fjells, og dei fann deim aldri att. Og når fuglarne sette seg på dysi hans Torolv, fall dei ned daude. Det gjekk so langt med dette ulætet, at ingen torde beita upp i dalen. Ofte høyrde folket på Kvam store dun ute um næterne; folk vart òg vare at ofte var det ein som reid på hustaket Og då vetteren kom, synte Torolv seg ofte heime på garden, og han tok mest på husmori. Det var òg mange folk som fekk mein av dette, og sjølv heldt ho på og skulde gå frå vitet. Det enda med at ho døydde av dette; og dei førde henne upp i Torsådalen, og grov henne ned i dysi hjå Torolv. Etter dette stakk alle folk av frå garden. Torolv tok no til å gå so vida um dalen, at han øydde alle gardarne i dalen. Det kom òg so langt med dette skrymtet hans, at han drap sume, men sume flydde undan. Men alle dei som lét livet, såg dei sidan i ferd med Torolv. Folk klaga no mykje yver denne vanden, og dei meinte Arnkjel var skyldig til å råda bot på dette. Arnkjel bad heim til seg alle dei som heller vilde vera der enn andre stader; og der som Arnkjel heldt seg, gjorde Torolv og fylgjet hans inkje mein. So rædde var alle folk for skrymtet hans Torolv, at ingen torde fara gjenom bygdi um vetteren, endå um dei hadde ei vigtug ærend.

Då vetteren leid av, vart det ein fin vår. Og då telen var gjengen or jordi, sende Arnkjel ein mann til Kårsstad etter Torbrandssønerne og bad deim fara med honom for å føra Torolv burt frå Torsådalen, og sjå etter ein annan gravstad åt honom. Alle menner var, som òg no, like skyldige etter logi til å føra dåen mann til gravi, når dei vart tilstemnde. Men då Torbrandssønerne høyrde dette, sa dei at dei var ikkje nøydde til å løysa Arnkjel eller mennerne hans or vanden. Då svara Torbrand karl: «De er nøydde å gjera alle dei ferder som folk er skyldige til etter logi, og no hev han bede dykk um dette, som de ikkje hev rett til å neitta.» Då sa Torodd til sendemannen: «Far att du, og seg Arnkjel at eg skal gjera denne ferdi for oss brøder; eg skal koma til Ulvarsfjell, og der kann me råkast.» No fór sendemannen att og sa Arnkjel dette. Han budde seg då til å fara, og dei var 12 mann ihop. De hadde med seg køyruksar og reidskap til å grava med. Fyrst fór dei til Ulvarsfjell, og der råka dei Torodd Torbrandsson med tvo andre menner. So fór dei upp yver halsen[88], og kom upp i Torsådalen og fram til dysi hans Torolv. Dei braut upp dysi, og fann der Torolv uroten, og han var no fælsleg å sjå. Dei tok honom upp or gravi, og la honom på ein slede, og sette for tvo sterke uksar; og so drog dei honom upp til Ulvarsfjellshalsen, og då var uksarne so utkøyrde, at dei måtte taka tvo andre uksar for å få honom upp på halsen. Arnkjel var meint på å føra honom inn på Vadilshovden og jorda honom der. Men då dei kom inn på halsbruni, vart uksarne galne, sleit seg lause, og rende straks ned frå halsen, stemnde so ut gjenom ledet ovanfyre garden på Ulvarsfjell, og deretter ut mot sjøen; då var dei sprengde båe tvo. Men Torolv var so tung at dei greidde berre å flytja honom eit ørlite stykke. Dei førde honom ut på ein liten hovde som var tett attmed, og jorda honom der; og der heiter det sidan Bægjefothovden. Sidan lét Arnkjel reisa ein gard tvert yver hovden ovanfyre dysi, so høg at ingen kunde koma yver utan fljugande fugl; og enno kann ein sjå merke etter den garden. Der låg Torolv still heile tidi medan Arnkjel livde.

35.

Snorre gòde lét likevel hogga timber i Kråkunesskogen, endå Torolv bægjefot hadde klaga på det. Og det var merkande på Arnkjel gòde at han tykte Snorre gòde ikkje hadde fenge heimel på skogen på logleg vis, og at han meinte Torolv hadde gjort arvsvik, då han gav Snorre gòde skogen. So var det ein sumar at Snorre gòde sende trælarne sine til å hogga i skogen, og dei hogg mykje ved, la honom i lag, og fór so heim att. Og då veden torna, let Arnkjel um det at han vilde bera heim veden, men det vart likevel ikkje noko av. Men han bad smalegjætaren sin sjå etter når Snorre lét henta veden, segja frå. Og då veden var turr, sende Snorre tri av trælarne sine til å henta veden. Han lét Hauk, fylgjesmannen[89] sin, fara med deim til hjelp og forsvar. Dei fór stad og batt veden på tolv hestar, og so gav dei seg på heimvegen. Smalegjætaren hans Arnkjel vart var ferdi deira, og sa frå til Arnkjel. Han tok våpni sine og reid etter deim, og han råka deim ut frå Svelgså[90], millom åi og Holar. Straks han kom etter deim, sprang Hauk av hesteryggen, og la til Arnkjel med spjotet; det kom i skjolden, og Arnkjel vart ikkje såra. Arnkjel sprang då av hesteryggen, og la til Hauk med spjotet, og det råma honom midt på livet, og han fall der som det no heiter Haukså. Og då trælarne såg at Hauk fall, la dei på sprang, og flaug heimetter, og Arnkjel elte deim heilt framum Øksnabrekkorne. Etter det vende Arnkjel att, og rak hestarne med veden heim med seg. Han tok av deim veden, men slapp hestarne lause, gjorde reipi fast på ryggen åt deim, og dreiv deim so ut langs med fjellet. Hestarne gjekk då i veg til dei kom heim til Helgefjell. Denne tidend spurdest no; og det var stilt dette halvåret. Men um våren etter reiste Snorre gòde søksmål for dråpet på Hauk til Torsnestinget, men Arnkjel stod på at Hauk skulde vera rettlaus for det han hadde gjort fyrste åtaket. Båe tvo samla dei mykje folk til tinget, og gjekk fram med stor ihuge i denne saki. Men endelykti vart at Hauk vart rettlaus for yverfallet, og saki vart spilt for Snorre gòde. Etter det reid dei heim frå tinget. Det var då mykje fiendskap millom mennerne um sumaren.

36.

Torleiv heitte ein mann; han var frå austfjordarne, og hadde vorte fredlaus for valdtekt. Han kom til Helgefjell um hausten, og bad Snorre gòde um tilhald i huset hans, men Snorre viste honom frå seg, og dei talast lenge ved, fyrr han fór burt. Etter det fór Torleiv inn til Bolstad, og kom dit um kvelden, og der var han um natti. Tidleg um morgonen stod Arnkjel upp, og spikra ihop utdøri si. Torleiv stod då upp, gjekk burt til Arnkjel og bad um tilhald hjå honom. Arnkjel drog seg undan, og spurde um han hadde råka Snorre gòde. «Ja, eg råka honom,» segjer Torleiv, «men han vilde ikkje gå med på å taka mot meg; men eg skøyter ikkje mykje um å vera i fylgje med den mannen som stødt gjer seg nøgd med å liggja under for kvar mann som han hev å gjera med.» «Eg trur no ikkje,» sa Arnkjel, «at Snorre vil gjera eit betre kjøp, um han gjev deg mat for fylgjet ditt.» «Eg vil halda ved å beda deg so inderleg at du tek imot meg, Arnkjel, slik ein mann som du er,» segjer Torleiv. «Eg er ikkje van med,» segjer Arnkjel, «å taka mot folk som ikkje eig heime i heradet.» Um dette hadde dei no eit ordskifte ei stund; Torleiv trengde seg inn på honom, men Arnkjel bar seg undan. Arnkjel bora nett då hol i tvertreet, og imedan la han ned telgjeøksi. Torleiv tok henne upp, svinga henne snøgt yver hovudet sitt, og tenkte å setja henne i hovudet på Arnkjel. Men då Arnkjel høyrde kvinet, sprang han under hogget, og lyfte Torleiv upp på bringa si, og det synte seg snart at Arnkjel hadde yvertaket på honom, for Arnkjel var ein sterk mann; han la Torleiv i bakken so hardt, at han heldt på og skulde uvita, og øksi rauk or handi hans, og Arnkjel nådde i henne og sette hende i hovudet på Torleiv, og gav honom banesår.

Det ordet gjekk at Snorre hadde sendt denne mannen til å drepa Arnkjel. Men Snorre lest som dette ikkje korn honom ved, og lét folk røda som dei vilde. Soleis gjekk no dette året, og det spurdest ikkje fleire tidender.

37.

Hausten etter um vetternæterne hadde Snorre gòde eit stort haustgjestebod og bad til seg venerne sine. Der var ølgilde, og dei drakk dugelegt. Dei hadde mangt slag moro i drykkjelaget. So vart det òg tale um mannjamning, kven som var den gjævaste mannen i bygdi eller den største hovdingen; og som det gjeng so ofte når mannjamning kjem på tale, kunde dei ikkje verta samde. Dei fleste meinte Snorre gòde var den gjævaste mann, men sume heldt på Arnkjel; det var òg nokre som nemnde Styr. Og med dei no rødde um dette, sa Torleiv kimbe: «Kvifor vil folk trætta um slike ting som er so klåre at alle kann sjå korleis det hev seg?» «Kva vil du segja med det, Torleiv,» sa de andre, «at du held denne saki for so fullgreid å avgjera?» «Eg meiner Arnkjel er den aller fremste,» svara han. «Kva gjev du til grunn for det,» sa dei. «Det som sant er,» svara han; «eg meiner at Snorre gòde og Styr for deira mågskap skuld er å rekna for ein mann; men ingen av dei heimemennerne hans Arnkjel som Snorre hev drepe, ligg ubøtte ved garden hans, so som Hauk, fylgjesmannen hans Snorre, som ligg her ved garden, og som Arnkjel hev drepe.» Dette tykte folk var djervt sagt, men likevel sant, som det no var stelt, og med det vart det slutt på røda deira.

Då no folk fór burt frå gjestebodet, gav Snorre venerne sine gåvor. Han fylgde Torbrandssønerne til skips inn til Raudevikhovden[91]. Og då dei skildest, gjekk Snorre burt til Torleiv kimbe og sa: «Her er ei øks, Torleiv, som eg vil gjeva deg: ho er den mest langskafta eg eig, men ho vil likevel ikkje nå til hovudet hans Arnkjel, når han bergar høyet sitt på Ørlygsstad, um du skal svinga henne heimanfrå Alptefjord.» Torleiv tok mot øksi og sa: «Ver du fullviss på at eg skal ikkje drygja med å svinga øksi mot Arnkjel, når du er ferdig til å hemna Hauk, fylgjesmannen din.» Snorre svara: «Det trur eg å hava til gode hjå dykk Torbrandssøner, at de spæjar etter når høvet bydst å taka på Arnkjel; og då kann de lasta meg, um eg ikkje kjem til møtes med dykk, når det råkar so høvelegt, og de gjev meg tidend um det.» Dermed skildest dei, båe partar like ferdige til å taka livet av Arnkjel; men Torbrandssønerne skulde spæja etter hans ferd.

Tidleg på vetteren vart det slik ei islega, og heile fjorden låg med is. Frøystein bove gjætte sauer i Alptefjorden; han vart sett til å spæja etter um dei kunde få høve til å taka på Arnkjel. Arnkjel var ein ihuga arbeidsmann, og lét trælarne sine arbeid frå morgon til kveld. Arnkjel hadde under seg båe gardarne Ulvarsfjell og Ørlygsstad; for ingen vilde taka på seg å bu der for Torbrandssønerne sine valdsverk. Men um vetteren bruka Arnkjel å flytja høyet frå Ørlygsstad um næterne, når det var måneljost, for um dagen hadde trælarne anna arbeid å gjera; og han såg helst at Torbrandssønerne ikkje fekk vita når dei førde burt høyet.

So var det ei natt um vetteren fyre jol, at Arnkjel stod upp um natti og vekte tri av trælarne sine, og den eine heite Ufeig. Arnkjel bonde fór med deim inn til Ørlygsstad; dei hadde med seg fire uksar og tvo sledar. Torbrandssønerne vart vare ferdi deira, og Frøystein bove fór straks um natti yver isen til Helgefjell, og kom dit ei stund etter at folk hadde lagt seg. Han vekte Snorre gòde. Snorre spurde kva han vilde. Han svara: «No er den gamle ørnen flogen til åta på Ørlygsstad.»

Snorre stod upp og bad mennerne sine klæda på seg; og då dei var påklædde, tok dei våpni sine og fór 9 mann ihop inn yver isen til Alptefjord. Og då dei kom inn i fjordbotnen, kom Torbrandssønerne imot deim 6 mann ihop. Sidan fór dei upp til Ørlygsstad. Og då dei kom dit, var den eine trælen faren heim med høylasset, men Arnkjel og dei tvo andre trælarne heldt på med noko anna. Då såg dei at væpna menner kom nedanifrå sjøen. Ufeig meinte at ufred var i vente, — «og det er vel best at me fer heim,» sa han. Arnkjel svara: «Her veit eg god råd, for her skal kvar gjera som han tykkjer best. De skal springa heim og vekkja fylgjesmennerne mine, og dei vil snart koma meg til hjelp; men her er det ein god verjestad i høystakk-garden, og herifrå vil eg verja meg, um dette er ufredsmenner, for det likar eg betre enn å fly. Dei vil ikkje so snart vinna på meg, og mennerne mine vil snart koma meg til hjelp um de gjer dykkar ærend vel.»

Då Arnkjel hadde sagt dette, la trælarne til sprangs, og Ufeig vart snøggast. Han vart so rædd at han gjekk mesta frå vitet, og flaug upp i fjellet, og so ut i ein foss og sette til, og den fossen heiter no Ufeigsfoss. Den andre trælen sprang til garden, og då han kom til løda, var kammeraten hans der fyre, og bar inn høyet. Han kalla på den trælen som sprang, at han skulde leggja inn høyet med honom, og det var merkande på trælen at det arbeidet kunde han nok lika, og han tok åt med den andre.

No er det å fortelja um Arnkjel at han såg det var Snorre gòde og mennerne hans som fór der. Han reiv då meien av sleden, og hadde honom med seg upp i garden. Garden var høg på utsida, men svært tilgrodd innanfor, og det var ein god verjestad der. Høy var det òg i garden, og endarne av hesjorne rakk burt åt garden. Då Snorre og mennerne hans kom til garden, gjorde dei straks åtak på honom, og mest med spjotstyng; og det er ikkje fortalt at det vart tala noko millom deim. Men Arnkjel slo frå seg med meien, so mange av spjotskafti deira gjekk sund, og Arnkjel vart ikkje såra. Då dei no hadde late frå seg kastevåpni sine, sprang Torleiv kimbe fram til garden, og hoppa upp på garden med drege sverd. Arnkjel slo til honom med sledemeien, men Torleiv gjekk undan hogget ved å lata seg falla ned frå garden, og meien tok frami garden og råka ei frosi jordtorva som stod upp or garden, og sledemeien stokk av i nagleholet, og det eine stykket spratt ut av garden. Arnkjel hadde sett sverdet sitt og skjolden ved høyet. Han tok no våpni sine og varde seg med deim, men no kom han òg meir i berrhogget. Dei kom seg upp i garden til honom, men Arnkjel sprang upp på høyet, og varde seg derifrå ei stund. Endelykti vart likevel at Arnkjel fall, og dei gøymde liket i høyet der i garden. Etter dette fór Snorre heim til Helgefjell.

Um dråpet på Arnkjel kvad Tormod Frevilsson denne visa:

Sår-orren[92] sende

Snorre den djerve

ovgild åta;

ung vart han sigrsæl;

sigraren sette

sår-hav-elden[93]

djupt i livs-dungen[94]

då han drap Arnkjel.

No er det å fortelja um trælarne hans Arnkjel at dei gjekk inn, då dei hadde bore inn høyet, og drog av seg skinnklædi sine. Då vakna fylgjesmennerne hans Arnkjel, og dei spurde kor Arnkjel var. Då var det liksom trælen vakna utor ein svevn, og han svara: «Det er sant,» sa han, «han slæst nok inne på Ørlygstad med Snorre gòde.» Då spang mennerne upp og klædde på seg, og skunda seg det meste dei vann inn til Ørlygsstad; og der fann dei Arnkjel, husbonden sin, daud.

Hans daude var til stor sorg for alle, for i alle ting gjekk han framum alle andre menner i den gamle heidne tidi, i vit, i gjævlynde, i mod og i djervskap; og han var ein stød og framifrå roleg og omtenkt mann. Difor vann han òg jamleg i alle rettssaker, kven han so hadde å gjera med. Dette vekte ovund mot honom, som det no synte seg.

Dei tok no liket hans Arnkjel og stelte um det, og førde det til gravi. Arnkjel vart hauglagd attmed sjøen ut ved Vadilshovde, og den haugen er so vid som ein stor høystakk-gard.

38.

Etter dråpet på Arnkjel var det berre kvinnfolk til arven og søksmålet; og difor vart ikkje søksmålet for dråpet drive med so stor kraft som ein kunde tykkja var ventande etter so gjæv ein mann. Det vart likevel forlik på tinget, og dei vedtok berre den eine utlægdi, at Torleiv kimbe skulde vera utanlands tri vetrar, for han fekk skuldi for banesåret på Arnkjel. Men etter di søksmålet ikkje vart so sømelegt og gjævt som ein skulde venta etter so stor ein hovding som Arnkjel var, so fastsette landsstyrarane ved log, at aldri sidan skulde ei kvinna hava søksmålet i ei dråpsak, og heller ikkje nokon mann som var yngre enn 16 år; og det hev stade ved lag stødt sidan.

39.

Torleiv kimbe tok seg far um sumaren med dei kaupmennerne som budde i Straumfjorden, og han var i lag med skiperarne. Den gongen hadde kaupmennerne for skikk å ikkje ha nokon kokk, men matlagsmennerne kasta lut seg imillom, kven som skulde stå for matlagingi for kvar dag. Alt skipsfolket skulde og hava drykk ihop, og ved mastri skulde det stå eit kar med lok yver, som drykken var i; men noko av drykken hadde dei i dunkar, og frå deim fyllte dei i karet, når dei hadde tømt det.

Då dei no var mesta seglbudd, kom det ein mann burt på berghamaren der budi stod. Denne mannen var storvaksen, og hadde byrd på ryggen. Dei tykte han såg noko underleg ut. Han spurde etter skiperen, og dei viste honom til budi hans Der la han frå seg baggen sin ved buddøri, og gjekk so inn i budi. Han spurde um skiperen vilde gjeva honom far yver havet. Dei spurde honom etter namnet hans, og han sa han heite Arnbjørn, son hans Åsbrand frå Kamb, og han sa han vilde fara utanlands og leita upp Bjørn, bror sin, som hadde fare utanlands for nokre år sidan, og han hadde ikkje spurt noko til honom, sidan han fór til Danmark. Austmennerne sa at farmen alt var bunden, og dei hadde ikkje hug på å løysa honom att. Han svara at han hadde ikkje meir ferdagods med seg, og han kunde liggja på lasten. Og av di dei no såg at det var honom mykje um å gjera å få reisa, so tok dei honom med; han åt for seg sjølv, og heldt til fram ved stamnen. I baggen sin hadde han 360 alner vadmål, 12 feldar og nista si. Arnbjørn var hjelpsam og kvik, og kaupmennerne tykte vel um honom. Dei fekk ei god sjøferd og kom til Hordaland, og la åt ved eit utskjer. Dei laga der maten sin på land. Det fall på Torleiv kimbe å laga mat den dagen, og han skulde koka graut. Arnbjørn var i land og koka seg graut, og han hadde den gryta som Torleiv skulde bruka etterpå. Torleiv gjekk då upp på land, og bad Arnbjørn gjeva honom gryta; men Arnbjørn var då endå ikkje ferdig med å laga grauten sin, og med han rørde i gryta, stod Torleiv yver honom. Då ropa austmennerne frå skipet at Torleiv skulde laga mat, og dei sa at han var ein retteleg islending, so seinvoren som han var. Då vart Torleiv vond og tok gryta og slo ut grauten hans Arnbjørn, og vende seg so og vilde gå burt. Arnbjørn heldt på tvora, og slo med henne til Torleiv og råma honom på halsen; det var eit lite hogg, men grauten var heit, so Torleiv brende seg på halsen. Han sa: «Nordmennerne skal ikkje få det å læ åt, med di me no er her tvo samlendingar, at dei må skilja oss åt som hundar; men eg skal hugsa deg dette, når me er på Island.» Arnbjørn svara inkje. Dei låg der nokre få næter, fyrr dei fekk bør inn til landet, og der lossa dei skipet. Torleiv vart verande der; men Arnbjørn tok seg far med nokre handelsmenner aust til Viki og derifrå til Danmark for å leita upp Bjørn, bror sin.

40.

Torleiv kimbe var tvo vetrar i Norig, og fór so til Island att med dei same kaupmennerne som han fór ut med. Dei kom inn i Breidefjorden, og lende ved Dogurdarnes. Torleiv fór heim til Alptefjord um hausten, og var som vanlegt svært nøgd med seg sjølv.

Same sumaren kom brøderne Bjørn og Arnbjørn ut til Raunhamnosen[95]. Bjørn fekk sidan namnet Breidvikingkappe. Arnbjørn hadde mange pengar heim med seg, og straks same sumaren han kom heim, kjøpte han seg land på Bakke i Raunhamn. Um vetteren var han på Knorr[96] hjå Tord blig, verbroren sin. Arnbjørn var ikkje nokon drusteleg mann, og var i det heile svært fåmælt, men han var likevel ein framifrå gild mann i alle ting. Bjørn, broren hans, derimot var ein framifrå drusteleg mann då han kom heim, og han tedde seg vyrdeleg, for han hadde skapa seg etter sed og skikk millom utlendske hovdingar; han var òg ein mykje vænare mann enn Arnbjørn, og ikkje på nokon måte ein mindre gild mann; han var velrøynd i djervskap, for han hadde teke seg vel fram utanlands.

Um sumaren, straks etter dei var komne heim, var det eit fjølment folkemøte nordanfor heidi under Haugabrekkorne ved Frodåosen, og dit reid alle kaupmennerne i lita klæde. Og då dei kom til folkemøtet, var det alt mykje folk der. Der var Turid, husmori frå Frodå, og Bjørn kom til tals med henne, og ingen hadde noko å segja på det; folk tykte det var rimelegt dei hadde mykje å svalla um, med di dei hadde ikkje råkast på so lenge. Det kom til blodug strid millom folk den dagen. Ein mann av nordlendingarne vart såra til ulivs, og dei bar honom burt under ein ris-runn som stod på øyri, og det rann mykje blod or såret so det vart ei heil blodtjørn i runnen. Der var òg guten Kjartan, son henner Turid frå Frodå; han hadde ei liti øks i handi, og han sprang burt til runnen og duppa øksi i blodet.

Då no Heidsynningarne[97] reid sudpå frå folkemøtet, spurde Tord blig Bjørn korleis det hadde gjenge med røda millom honom og Turid. Bjørn let vel yver henne. Då spurde Tord um han hadde sét guten Kjartan den dagen, han som var son åt både honom og Torodd og alle dei andre ihop. «Ja, eg såg honom,» sa Bjørn. «Kor tykkjer du um honom?» sa Tord. Då kvad Bjørn denne visa:

Øgjeleg i augo

og so naudlik kvinna,

fort eg såg han flaug til

Fenres brunn[98] i runnen.

Marn-brand-rauste[99] menner

meinkar sveinen, so han

fær kje finna far sin,

ferdamannen djerve.

Tord sa: «Kven av dykk tvo trur du Torodd vil segja er far til guten?» Då kvad Bjørn denne visa:

Torodds grune, trur eg,

torde sanna den granne,

tannkvite hulder, — hennar

heile hug eg åtte, —

um den ættgjæve kvinna

åtte søner som meg

liktest; enno lenge

leikar ho meg i hugen.

Tord sa: «Då er det rådlegast for dykk at de hev lite med kvarandre å gjera, og at du slær Turid av tankarne dine.» «Det er nok ei god råd,» sa Bjørn; «men det er slett ikkje etter min hug, endå um Snorre gòde, bror hennar, er å rekna for min yvermake.» «Ja, du fær no råda deg sjølv,» sa Tord, og med det enda røda deira.

Bjørn fór no heim til Kamb og tok der gardsstyringi, for far hans var då dåen. Um vetteren tok han atter på med si ferd nordpå yver heidi for å råka Turid. Og endå Torodd lika dette ille, so tykte han likevel det var vandt å råda bot på det. For han kom i hug kor hardt han vart medfaren, den gongen han hadde klaga på samkvæmet deira, og han såg at Bjørn no var mykje sterkare enn fyrr. Torodd kjøpte um vetteren Torgrima galdrakinn til at ho skulde gjera uvêr på Bjørn, når han fór yver heidi. — So var det ein dag at Bjørn fór til Frodå; og um kvelden, då han budde seg til å fara heim, var det tjukt vêr og noko regn, og han vart seint ferdig. Men då han kom upp på heidi, vart det kaldt og snødriv; det var då so myrkt at han såg ikkje vegen fyre seg. Og so rauk det upp ei uvêrsrid med slik ein storm, at han snaudt kunde halda seg uppe, og klædi tok til å frjosa på honom, for han var alt gjenomvåt. Han fór òg so villt at han visste ikkje kor han var. Um natti hitta han ein heller, og der fór han inn og var der um natti, men han hadde det svært kaldt. Då kvad Bjørn :

Drosi budd i bøysen

bunad vil kje unast,

veit ho at i våleg

vande eg mun standa;

dis åt alde-elden[100]

ottug vart ho, otta

ho at hermannen her i

helleren kuls må bella.

Og endå ein gong kvad han:

Siglde eg austan snøgt

sette yver svane-slett[101],

for hyggne dros sin hug

hermannen gav på ferd;

vid men vesall bud

vanrå hovding fann;

med helleren lita han lyt

lenge for kvinnas seng.

Bjørn var tri døger i helleren, fyrr uvêret gav seg, og den fjorde dagen fór han frå heidi og kom seg heim til Kamb. Han var svært forkomen. Og då heimemennerne spurde honom kor han hadde vore medan uvêret stod på, kvad Bjørn :

Vida spurdest våre

verk under Styrbjørns merke;

manne-ætti øydde

Eirik i dyn av geirar[102];

villfaren nyst fór eg,

fann kje på breide heidi

vegen, for vålegt trollvêr

valda ei galdre-kjerring.

Bjørn var no heime um vetteren. Um våren sette Arnbjørn, bror hans, bu på Bakke i Raunhamn; men Bjørn budde på Kamb og heldt ovstort hus.

41.

Same vår fridde Torleiv kimbe på Torsnestinget til Helga Torlaksdotter på Øyr, syster hans Steintor på Øyr, og Tormod, bror hennar, tok seg trottugt av saki: han var gift med Torgjerd Torbrandsdotter, syster hans Torleiv kimbe. Men då dei kom med denne saki til Steintor, var han sein på det, og slo på at brøderne hans kunde avgjera saki. Dei gjekk då til Tord blig. Og då saki kom fyre honom, svara han: «Denne saki vil eg ikkje skjota til andre menner; her kann eg vera fyremann, og det vil eg segja deg Torleiv, at fyrst fær du sjå til å få dei attgrodde dei grautflekkjerne som du brende på halsen din, den gongen du for 3 vetrar sidan fekk hogg i Norig, fyrr eg vil gifta syster mi med deg.» Torleiv svara: «Eg veit ikke um det er so laga at det skal verta hemnt eller ikkje; men det skulde eg ynskja at du fekk hogg fyrr 3 vetrar var lidne.» Tord svara: «Urædd er eg for trugsmåli dine.»

Morgonen etter hadde dei torvleik[103] ved budi åt Torbrandssønerne: Og då Torlakssønerne kom gangande og fór framum, kom det ei stor sandtorva fij ugande, og råma Tord blig i nakken. Slaget var so hardt at han datt i koll. Og då han stod upp, såg han at Tordbrandssønerne storlog åt honom. Torlakssønerne snudde då straks att, og tok til våpni sine; dei andre sprang imot deim, og det kom straks til dragsmål millom deim. Nokre menner vart såra, men ingen fall. Steintor hadde ikkje vore til stades; han hadde tala med Snorre gòde. Då dei no var åtskilde, freista folk få til eit forlik; og dei vart forlikte um at Snorre og Steintor skulde døma som skilsmenner. Nokre av såri skulde vega upp åtaki, og resten av såri vart bøtte. Og alle var å rekna for forlikte, då dei reid heim.

42.

Denne sumaren kom det eit skip til Raunhamnosen, og eit anna til Dogurdarnes. Snorre hadde ei ærend til skipet i Raunhamn, og han reid heiman med 15 mann. Og då dei kom sudpå yver heidi i Dufgusdalen[104], reid der etter deim 6 fullvæpna menner; det var Torbrandssønerne. Snorre spurde kvart dei etla seg. Dei svara at dei skulde til skipet i Raunhamnosen. Snorre sa at han skulde greida med ærendi deira, og han bad deim fara heim, og ikkje egla seg inn på andre folk; det skulde ofte ikkje stort til at det bar ihop med sovorne folk som det alt fyrr var grått med, når dei råkast. Torleiv kimbe svara: «Ikkje skal det spyrjast at me ikkje torer rida gjenom bygdi for Breidvikingarne, men du kann gjerne fara heim att, um du ikkje torer rida lenger, endå du hev ærend.» Snorre svara inkje. Sidan reid dei yver åsen ut til Hovgard, og derfrå ut um sandstrandi med sjøen. Og då dei var komne mesta ut til osen, reid Torbrandssønerne frå deim og upp til Bakke; og då dei kom til garden, sprang dei av hestarne sine og etla seg til å gå inn, men fekk ikkje brote upp døri. Dei sprang då upp på hustaki, og tok til å riva hol. Arnbjørn tok våpni sine og varde seg innanfrå; han stakk og hogg ut gjenom taket, so dei fekk mange sår og skeinor. Dette var tidleg um morgonen, og vêret var klårt. Denne morgonen stod Breidvikingarne tidleg upp og etla seg til å rida til skipet. Då dei no kom inn franium Oksli[105], såg dei ein mann i stasklæde på hustaket uppe på Bakke; og dei visste at det var ikkje bunaden hans Arnbjørn. Bjørn og mennerne hans vende då si ferd dit. Då no Snorre gòde gådde at Torbrandssønerne hadde ride frå fylgjet hans, reid han etter deim. Og då dei kom fram til Bakke, heldt Torbrandssønerne som mest rasande på med å riva sund husi; Snorre bad deim då stogga med dette, og ikkje gjera ufred so lenge dei var i hans fylgje. Og av di det ikkje hadde lukkast for deim å brjota seg inn, so gav dei upp åtsøknaden, som Snorre bad deim um, og reid sidan til skipet med Snorre. Breidvikingarne kom til skipet utpå dagen, og båe partar gjekk heile tidi i flokk og fylgje. Dei var svært fiendslege og vare mot kvarandre, og korgje freista taka på den andre. Men Breidvikingarne var dei mannsterkaste på kaupstemna.

Um kvelden reid Snorre gòde sudpå til Hovgard; der budde då Bjørn og Gjest, sonen hans og far hans Hovgard-Rev[106]. Bjørn Breidvikingkappe og mennerne hans baud Arnbjørn til, at dei skulde rida etter Snorre og fylgjet hans, men Arnbjørn vilde ikkje det, og han sa at båe partar skulde lata det vera som det var med det som no var hendt. Snorre gòde reid heim dagen etter, og Torbrandssønerne var no endå meir misnøgde enn fyrr. Det tok no til å lida på hausten.

43.

Torbrand bonde i Alptefjord hadde ein træl som heitte Egil sterke. Han var ein ovleg stor og sterk mann, og han var ille nøgd med sitt træleliv, og bad ofte Torbrand og sønerne hans at dei skulde gjeva honom fridomen, og han baud seg til å gjera alt det han var god til for å få fridomen. So var det ein kveld at Egil gjekk etter sauer i Alptefjord ut til Borgardal. Og då det leid ut på kvelden, såg han at ein ørn flaug frå vest yver fjorden. Ein stor veidehund var i lag med Egil. Ørnen sette på hunden og tok honom i klørne sine og flaug so attende vest yver fjorden til dysi hans Torolv bægjefot, og der vart han burte under fjellet. Dette meinte Torbrand var eit fyrebod um store tidender.

Kvar haust hadde Breidvikingarne for skikk å halda ball-leik um vetternatts tider under Oksli sunnanfor Knorr, — der som det sidan heiter Leikskålevollarne —, og dit søkte folk frå heile bygdi. Der hadde dei bygt store leikstovor, som folk heldt til i, og dei budde der ein halv månad eller endå lenger. Det var utvalde folk der frå heile den store bygdi, og dei fleste yngre menner var med i leikarne, so nær som Tord blig; han fekk ikkje vera med, av di han var so brådlyndt; men han var ikkje so sterk, at han ikkje for den sak skuld kunde vera med. Han sat på ein stol og såg på leiken. Brøderne Bjørn og Arnbjørn tykte det høvde ikkje deim å vera med i leikarne, minder dei leika med kvarandre.

Same hausten rødde Torbrandssønerne med Egil, trælen sin, um at han skulde fara ut til ballleikarne og drepa ein av Breidvikingarne, Bjørn eller Tord eller Arnbjørn, på einkvar måten, og sidan skulde han få fridomen sin. Sume hev sagt at dette vart gjort etter samråd med Snorre gòde, og han hadde gjeve trælen den fyresegni, at han skulde sjå til um han kunde få lurt seg inn i skålen, og derfrå freista få gjort mennerne mein; og han bad honom gå ned det fjeldskardet som ligg upp frå Leikskålarne; men han skulde ikkje gå ned fyrr dei hadde gjort upp mateldarne, for vêret, sa han, hadde mykje det laget, at det tok til å blåsa frå steingrunnen[107] um kveldarne, og då vilde røyken driva upp i skardet, og difor skulde han bia med å gå ned til skardet var fyllt med røyk. Egil gav seg då på denne ferdi, og fór fyrst ut langsmed fjorden og spurde etter sauerne åt Alptefjordingarne, og lest vera på leiting etter deim; men medan han var på denne ferdi, skulde Frøystein bove gjæta sauerne i Alptefjord. Um kvelden då Egil var faren heiman, gjekk Frøystein åt sauerne vestyver åi, og då han kom til den skridemarki som heiter Geirvor, og som gjeng ned vestanfor åi, såg han eit avhogge mannshovud liggja der bert. Hovudet kvad denne visestubben:

Raud er Geirvor

av gossars blod

ho skal hylja

hausar åt menner.

Han fortalde Torbrand dette varslet, og han meinte det spådde um store tidender.

Men um ferdi hans Egil er det å fortelja, at han fór ut med fjorden og upp i fjellet innanfor Bulandshovden, og dinæst sudpå yver fjellet, og han stemnde soleis at han kom ned i skardet ovanfor Leikskålarne. Han løynde seg der um dagen, og såg på leiken. Tord blig sat og såg på leiken. Då sa han: «Eg veit ikkje kva det er eg ser upp i skardet, anten det er ein fugl eller det er ein mann som løyner seg; og det kjem upp stundom; noko livande er det; eg trur det er best å røkja etter.» Men det vart ikkje noko utav det. Denne dagen fall det ved lutkasting til Bjørn Breidvikingkappe og Tord blig å stå for matlagingi; Bjørn skulde gjera upp eld, og Tord skulde gå etter vatn. Og då Bjørn hadde gjort upp elden, dreiv røyken upp i skardet, so som Snorre hadde tenkt seg. Egil gjekk då ned i røyken og stemnde til skålen. Det var då endå ikkje slutt med leiken, men det leid alt langt ut på dagen; og no tok eldarne til å brenna godt, og skålen var full av røyk. Egil stemnde då dit; han hadde vorte svært styrd, både av å fara yver fjellet, og då han låg og bia i skardet. Egil hadde duskute skoreimar, som det den gongen var skikk, og den eine reimi hadde losna, so han drog dusken etter seg. Trælen gjekk då inn i forstova; men då han skulde gå inn i hovudstova, vilde han gå stilt, for han såg att Bjørn og Tord sat ved elden; og no tenkte Egil at han um ei liti stund skulde få seg fridomen for ollo. Men då han vilde stiga yver dørstokken, trødde han på reimdusken som han drog etter seg, og då han so vilde stiga fram med den andre foten, var dusken fast, og difor bikka han yver og fall inn på golvet; det vart ein dunk so svær som um ein flådd nautekropp vart kasta ned på golvet. Tord spratt upp og spurde kva troll til kar dette var. Bjørn sprang og upp og åt honom, og fekk tak i honom, fyrr han kom seg på føterne att, og spurde kven han var. Han svara: «Det er Egil, gode Bjørn.» «Kva for ein Egil,» spurde Bjørn. «Det er Egil frå Alptefjord,» sa han. Tord tok eit sverd og vilde hogga honom; men Bjørn tok fat i Tord og bad honom ikkje vera so snøgg til å hogga mannen — «me vil fyrst få vita reine sanningi av honom,» sa han. Dei sette då fotjarn på Egil. Men um kvelden, då folk kom heim til skålen, fortalde Egil so alle folk høyrde det, kva han hadde etla seg til med si ferd. Der sat han um natti; men um morgonen førde dei honom upp i skardet — det heiter no Egilsskardet — og der drap dei honom.

Det var log i den tidi, at når ein mann drap ein træl åt ein annan mann, so skulde han gå med bøterne for trælen heim til husbonden sjølv, og han skulde taka på med si ferd innan tri dagar etter dråpet på trælen; bøterne skulde vera 12 øyre sylv. Og dersom trælsbøterne soleis vart betala på logleg vis, då var det ikkje høve til å reisa søksmål for dråpet på trælen. Etter dråpet på Egil rådde Breidvikingarne seg til å gå med trælsbøterne etter logi, og dei valde ut 30 mann der frå Leikskålarne, og det var utvalde folk. Dei reid nord yver heidi, og tok um natti inn på Øyr hjå Steintor. Han gav seg på ferd med deim, og dei var då derifrå 50 mann i lag. So reid dei inn med fjorden, og var den andre natti på Bakke hjå Tormod, bror hans Steintor. Dei bad då Styr og Vermund, frendarne sine, fara med deim, og no var dei 80 mann ihop. Då sende Steintor ein mann til Helgefjell for å få vita kva Snorre rådde seg til å gjera, når han spurde hersamlingi. Men då sendemannen kom til Helgefjell, sat Snorre gòde i høgsætet sitt, og det var ikkje merkande noko avbrøyte i huset; sendemannen hans Steintor fekk ingi greida på kva Snorre etla seg til. Og då han kom att til Bakke, fortalde han Steintor dette, korleis det stod til på Helgefjell. Steintor svara: «Det var ventande at Snorre vilde tola at folk fór i logleg ærend; og dersom han ikkje fær inn til Alptefjord, då kann eg inkje sjå kva me treng denne manntjølden til; for eg vil at me skal fara spakleg fram, endå um me vil halda fram med vår sak etter logi. Difor er det mi råd, Tord frende,» sa han, «at de Breidvikingar skal vera att her, for det er tarvlaust at det skal verta usemja millom dykk og Torbrandssønerne.» Tord svara: «Visst er det at eg skal fara, og Torleiv kimbe skal ikkje hava det å spotta yver, at eg ikkje torer koma sjølv med trælsbøterne.» Då sa Steintor til brøderne Bjørn og Arnbjørn: «Då vil eg at de skal vera att med 20 mann.» Bjørn svara: «Eg skal ikkje trengja meg inn på deg med mitt fylgje meir enn du sjølv tykkjer høvelegt; men ikkje hev det hendt meg fyrr at eg vart utskoten; og det trur eg,» sa han, «at Snorre gòde er dykk for gløggsynt og vil lura dykk; eg er ikkje framsynt; men eg hev eit hugbod ura at det vil gå so på denne ferdi, at du vil tykkja du ikkje hev for mange folk, fyrr me råkast att.» Steintor svara: «Eg skal råda, so lenge eg er med, endå um eg ikkje er so gløggsynt som Snorre gòde.» «Det må du gjerne for meg, frende,» sa Bjørn. Etter dette reid Steintor frå Bakke, med umlag 60 mann inn frametter Skeid til Dråpulid, og so inn yver Vatshalshovden og tvert yver Svelgsådalen, og stemnde derfrå inn på Ulvarsfjellshalsen.

44.

Snorre gòde hadde sendt grannarne sine bod um at dei skulde flytja skipi sine ut under Raudevikhovden. Dit fór han då med heimemennerne sine, straks sendemannen hans Steintor var faren burt; men so lenge bia han med å fara, av di han hadde ein mistanke um at mannen var send for å spæja ut åtferdi hans. Snorre fór inn etter Alptefjorden med tri skip og hadde nærpå 50 mann, og han kom til Kårsstad fyrr Steintor og mennerne hans. Men då dei no frå Kårsstad såg Steintor og mennerne hans koma, sa Torbrandssønerne at dei skulde fara imot deim, og ikkje lata deim få koma inn på tunet, — «for me hev stort og gildt herfylgje,» sa dei. Dei var 80 mann ihop. Då svara Snorre gòde: «Me skal ikkje meinka deim å koma inn på garden, og Steintor skal få sin loglege rett; for han vil fara åt med si sak på ein skynsam og spakleg måte. Eg vil at alle skal vera inne, og ingen skal tala til deim, for det er berre til å auka vansken.»

So gjekk alle inn i stova og sette seg på benkjerne; men Torbrandssønerne gjekk att og fram på golvet. Steintor og mennerne hans reid til døri. Det er fortalt at han var i ein raud kyrtel, og han hadde stukke framsnipparne upp under beltet; han hadde ein fager skjold og hjelm, og sverdet hans var prydelegt, hjalti var kvite av sylvsmide, og handtaket var sveipt med sylvband og sett med forgylte lister. Steintor og mennerne hans steig av hestarne, og han gjekk upp til døri og feste på dørkarmen ein pung som det var 12 øyre sylv i, og nemnde so vitne på at trælsbøterne no var lagde etter logi; og ei tenestegjenta stod i døri og høyrde vitne-nemningi. Ho gjekk då inn i stova og sa: «Han er ein karsleg mann, han Steintor på Øyr, og han tala òg vel for seg, då han bar fram trælsbøterne.» Men då Torleiv kimbe høyrde dette, sprang han fram, og dei andre Torbrandssønerne med honom, og so gjekk dei fram alle som var i stova. Torleiv kimbe kom fyrst i døri, og han såg at Tord blig stod fyre døri med skjolden sin, men Steintor gjekk då burte på tunet. Torleiv tok eit spjot som stod i døri og stakk etter Tord blig, og spjotet råka skjolden, men gleid av skjolden og inn i oksli, so han fekk eit stort sår. Etter det sprang mennerne ut, og det vart strid på tunet. Steintor var svært vill og hogg til båe sidor. Men då Snorre kom ut, bad han deim stogga med striden, og han bad Steintor og mennerne hans rida burt frå tunet; so skulde dei ikkje setja etter deim. Steintor og mennerne hans reid då ned etter vollen, og med det enda striden deira.

Men då Snorre gjekk att til døri, stod Torodd, sonen hans, der, og han hadde eit stort sår i oksli. Snorre spurde kven som hadde såra honom. «Steintor på Øyr,» svara han. Då sa Torleiv kimbe: «Der fekk du løn som fortent, for det du ikkje vilde setja etter honom; det er no mi råd at me ikkje lét det enda med dette.» «Nei no hev me noko ubytt med honom,» sa Snorre gòde. Han bad Torleiv kimbe segja til mennerne at dei skulde setja etter deim.

Steintor og mennerne hans var komne ned av vollen, då dei såg at dei andre kom etter. Dei fór då yver åi, og snudde so upp i skrida Geirvor, og budde seg til der, for det var ein god verjestad, av di det var so mykje stein der. Men då flokken hans Sorre fór uppetter skrida, skaut Steintor etter gamall sed til lukka for seg eit spjot yver flokken hans Snorre, og spjotet leita seg ut eit mål, og det råka Må Hallvardsson, frenden hans Snorre, og han vart straks ufør til strid. Då Snorre fekk vita dette, sa han: «Godt er det at det sannast at det ikkje alltid er best å gå sist.»

Det vart no ein hard strid. Steintor var i framenden av flokken sin, og hogg til båe sidor, men det sylvslegne sverdet hans bøygde seg, når det kom i skjoldarne, og difor måtte han ofte retta det ut under foten. Han søkte mest dit som Snorre gòde stod. Styr Torgrimsson søkte hardt fram i lag med Steintor, frenden sin, og det stod ikkje lenge på fyrr han drap ein mann av flokken hans Snorre, mågen sin. Då Snorre gòde såg det, sa han til Styr: «Er det soleis du hemner Torodd, dottersonen din, som Steintor hev såra til ulivs? Du er den største nidding!» Styr svara: «Dette skal eg snøgt bøta deg.» Han snudde då skjolden sin andveges, og gjekk yver til flokken hans Snorre, og snart etter drap han ein mann av flokken hans Steintor.

Men no kom Aslak frå Langedal og Illuge den ramme, sonen hans, og freista gå imillom; dei hadde 30 mann. Då slo Vermund den mjåe seg i lag med deim. Dei bad Snorre gòde at han skulde få deim til å stogga med manndråpi. Snorre bad då Øyrbyggjerne gå fram for å gjera grid[108]. Dei bad då Steintor taka grid for mennerne sine. Steintor sa Snorre skulde retta fram handi si, og det gjorde han. Då svinga Steintor sverdet og hogg til handi hans Snorre gòde, og det høyrdest ein sterk smell; for hogget råma stall-ringen[109] og kløyvde honom mesta i tvo, men Snorre vart ikkje såra. Då ropa Torodd Torbrandsson: «Inkje grid vil dei halda, og lat oss no ikkje stogga fyrr alle Torlakssønerne er drepne.» Men Snorre gòde svara: «Stendig ufred vil det verta her i heradet, um alle Torlakssønerne vert drepne; og me skal halda gridet, um Steintor vil, soleis som det fyrr var fastsett.» Dei bad då alle at Steintor skulde taka mot gridet. Endelykti vart at det vart gjort grid millom mennerne, til dess kvar mann kom heim til sin bustad.

Um Breidvikingarne er det å fortelja, at dei spurde at Snorre gòde hadde fare med mykje folk til Alptefjorden. Dei tok då hestarne sine og reid etter Steintor so hardt dei kunde, og dei var på Ulvarsfjellshalsen, då striden stod på i skridebakken. Og det hev sume sagt at Snorre gòde fekk auga på Bjørn, då han og mennerne hans var uppe på halsbruni, og han vende andlitet sitt beint imot deim; og difor var det han var so viljug til å gjera grid med Steintor. Steintor og Bjørn råkast på Ørlyggstad. Bjørn sa då at no hadde dette gjenge som han hadde tenkt seg; — «og no er det mi råd,» sa han, «at me vender att, og lat oss no søkja hardt inn på deim.» Steintor svara: «Nei no vil eg halda gridet med Snorre gòde, korleis det so lagar seg millom Snorre og meg sidan.» No reid dei alle heim, kvar til sitt. Tord blig låg i såri sine på Øyr.

I striden i Alptetjord fall det 5 av mennerne hans Steintor og 2 av mennerne hans Snorre gòde; men mange vart såra på båe sidor, for striden var ovleg hard. So segjer Tormod Trevilsson i Ramnsmål:

Sår-gaus-svanarnes

stettar[110] metta med

ulvemat[111] ørnen

i Alptefjorden;

Snorre i sverd-ridi[112]

snøggtøk let hogga

fem av fumarne;

fienden han refste.

Torbrand hadde vore i lag med Aslak og Illuge for å mækla i striden, og han hadde bede deim freista få til eit forlik. Han takka deim for hjelpi deira, og like eins Snorre gòde for den gode studnaden hans. Etter striden fór Snorre gòde heim til Helgefjell. Dei tok då den rådi at Torbrandssønerne skulde vera snart på Helgefjell og snart heime i Alptefjorden, til dess dei hadde gjort upp dette millomværet for ollo; for det var no mykje fiendskap millom folk, som ventande var, av di gridet galdt ikkje lenger, straks mennerne var komne heim frå striden.

45.

Sumaren fyre striden i Alptefjord var det kome eit skip til Dogurdarnes, so som fyrr er fortalt. Steintor på Øyr hadde kjøpt seg ein god tiæring der ved skipet. Og då han skulde føra båten heim, fekk han hardt vestanvêr, og dei dreiv inn um Torsnes og lende på Tingskåleneset, og der sette dei båten upp i Gruvlunaustet; so gjekk dei yver åsen ut til Bakke, og derfrå fór dei heim på båt. Men tiæringen henta dei ikkje hen hausten, og han vart standande der i Gruvlunaustet. So var det ein morgon lite fyre jol, at Steintor stod tidleg upp; han sa han vilde henta båten sin på Tingskåleneset. Brøderne hans, Bergtor og Tord blig, gav seg då på ferd med honom; då var såret hans Tord blig mesta attgrott, so han var vel våpnfør. I lag med Steintor var det og tvo austmenner[113], og dei var alt i alt 8 mann ihop. Dei rodde inn yver fjorden til Seljahovden, og gjekk so inn på Bakke, og derfrå slo Tormod, bror deira, lag med deim; han var den niande. Det låg is på Hovstadvågen mesta heilt til Stor-Bakke, og dei fór inn etter isen og dinæst yver eidet til Vigrefjorden, og han var heilt islagd. Den fjorden hev det laget, at han fjørar so han ligg heilt turr, og isen legg seg då ned på leirbotnen når det er fjøra. I fjorden er det nokre skjer, og dei stod no upp or isen, og isen um skjeret[114] var svært sundbroten, so isflaki låg hallbratte i kring um skjeret. Det hadde falle laussnø på isen, og det var svært hålt på isen. Steintor og mennerne hans gjekk no inn til Tingskåleneset og drog båten ut or naustet. Dei tok både årarne og tiljorne og la deim etter seg på isen, og like eins yverklædi sine og dei tyngste våpni. Og so drog dei båten inn etter fjorden, og dinæst yver eidet til Hovstadvågen, ogso heilt ut til is-trømen. Sidan gjekk dei inn att etter klædi sine og dei andre tingi.

Med dei no gjekk attende til Vigrefjorden, såg dei at 6 menner kom gangande innan frå Tingskåleneset og skunda seg ut etter isen, og stemnde til Helgefjell Steintor hadde ein mistanke um at det var Torbrandssønerne som fór der, og etla seg til joleveitsla på Helgefjell. Dei sette då alle på sprang ut etter fjorden til klædi og våpni sine, som låg att der. Det synte seg snart at det var Torbrandssønerne, som Steintor meinte. Og då Torbrandssønerne såg at det sprang nokre menner innan etter fjorden, skyna dei snart kven det måtte vera, og dei tenkte at Øyrbyggjerne var meinte på at taka på deim. Dei la då òg på sprang, og stemnde til skjeret, og etla seg til å taka imot deim; og no fór dei soleis mesta beint imot kvarandre, og Torbrandssønerne kom fyrst til skjeret. Men då Steintor og mennerne hans sprang fram mot skjeret, skaut Torleiv kimbe eit spjot inn i flokken deira; det råma Bergtor Torlaksson midt på livet, og han vart straks ufør til strid; han gjekk då inn på isen, og la seg ned der. Men Steintor og nokre av mennerne hans søkte åt skjeret, medan nokre fór etter våpni deira. Torbrandssønerne varde seg vel og mannleg; dei hadde òg ein god verjestad, for isflaki låg hallbratte kring skjeret og var overlag håle; og difor fekk dei ikkje gjort kvarandre nokon skade, fyrr dei kom att som hadde gjenge etter våpni. Steintor med 5 mann søkte då åt skjeret, men austmennerne gjekk inn på isen til dei kom i skotmål frå skjeret. Dei hadde bogar og skaut med pilar mot deim som var på skjeret, og dei gjorde deim mykje mein med det. Då Torleiv kimbe såg at Steintor drog sverdet, sa han: «Du hev eit kvitt sverdhald endå Steintor, og kann henda hev du det same blaute sverdbladet som du hadde i haust i Alptefjorden.» Steintor svara: «Eg vonar du skal få røyna, fyrr me skilst, um eg hev eit blautt sverdblad eller ikkje.» Dei nådde ikkje å koma upp på skjeret. Og då dei hadde slegest ei lang stund, tok Tord blig tilsprang mot skjeret, og vilde leggja til Torleiv kimbe med spjotet sitt, for han var jamnan fremst av mennerne sine. Spjotet kom i skjolden hans Torleiv; men med di Tord kasta spjotet med all si magt, rapa han med føterne på dei hallbratte isflaki, og han datt att å bak, og skreid bakvend ned frå skjeret. Torleiv kimbe sprang etter honom og vilde drepa honom, fyrr han kom seg på føterne att. Frøystein bove sprang etter Torleiv, han hadde skobroddar på seg. Steintor sprang då til og heldt skjolden yver Tord, då Torleiv vilde hogga honom, og med den andre handi hogg han til Torleiv og undan honom foten nedanfor kneet. Men medan dette hende, la Frøystein bove til Steintor, og sende spjotet midt imot honom. Men då Steintor såg det, gjorde han eit svært byks, so spjotet kom millom føterne hans. Og alle desse tri ting som no er nemnde, gjorde han samstundes. Etter det hogg han til Frøystein med sverdet, og råma honom i halsen, og det small høgt. Steintor sa: « Råka eg deg no, Bove?» «Du råka meg nok,» varta Frøystein, «men du råka ikkje so vel som du tenkte, for eg er ikkje såra.» Han hadde ei filthetta på seg, og det var sauma i horn um halsen, og i det kom hogget. Frøystein vende no att og upp på skjeret. Steintor bad honom då ikkje renna, når han ikkje var såra. Frøystein snudde seg då imot honom, og dei tok ovleg hardt på kvarandre. For Steintor var det snart gjort å falla, for isflaki var både håle og halle; men Frøystein stod fast på skobroddarne, og hogg både hardt og tidt. Men soleis enda striden deira, at Steintor gav Frøystein eit hogg ovanfor mjødmarne, og kløyvde mannen i tvo på midten. Etter det gjekk dei upp på skjeret, og stogga ikkje fyrr alle Torbrandssønerne var fallne. Då sa Tord blig at dei skulde ganga millom bul og hovud[115] på alle Torbrandssønerne; men Steintor sa at han vilde ikkje taka på liggjande menner med våpn. Dei gjekk då ned på skjeret og dit som Bergtor låg, og då var han endå målfør; og dei bar honom med seg inn etter isen, og dinæst ut yver eidet til båten; og so rodde dei båten ut til Bakke um kvelden.

Sauemannen hans Snorre gòde hadde vore på Øksnabrekkorne den dagen, og derfrå hadde han sét møtet på Vigrefjorden. Han fór straks heim, og fortalde Snorre gòde at det hadde bore ihop til blodug strid på Vigrefjorden. Snorre og mennerne hans tok då våpni sine og fór inn til fjorden, 9 mann ihop. Og då dei kom dit, var Steintor og mennerne hans burte og komne inn på land. Snorre gòde og mennerne hans såg etter såri åt dei fallne, og ingen av deim var daude utan Frøystein bove, men alle var såra mesta til ulivs. Torleiv kimbe kalla på Snorre gòde, og bad deim fara etter Steintor og mennerne hans, og ikkje lata nokon av deim koma seg undan. Snorre gòde gjekk då dit som Bergtor hadde lege, og der såg han ein stor blodflekk. Han tok upp alt saman, blodet og snøen, i handi si, kreista det og stakk det i munnen, og spurde kven som hadde blødt der. Torleiv kimbe sa at det var Bergtor som hadde blødt. Snorre sa at det var blod frå hòlorne. «Det kann vera,» sa Torleiv, «for det kjem seg frå eit spjot.» «Det meiner eg,» sa Snorre, «at dette er blod åt feig mann, og difor vil me ikkje fara etter deim.»

Siden førde dei Torbrandssønerne heim til Helgefjell, og batt såri deira. Torodd Torbrandsson hadde eit stort sår attantil på halsen, so han ikkje kunde halda hovudet rett. Han hadde ei leistebrok[116] på seg, og var ålvåt av blod. Ein av heimemennerne hans Snorre gòde skulde draga broki av; men då han kipte i broki, fekk han henne ikkje av flekken. Då sa han: «Det er ikkje loge på dykk Torbrandssøner, at de skil dykk mykje ut frå andre menner i klædnad, sidan de hev so tronge klæde, at ein ikkje kann få deim av dykk.» Torodd svara: «Du tek for lite i.» Då sette mannen foten mot sengstokken og drog i på harde taket, men broki gjekk ikkje av. Snorre gòde gjekk då til og kjende på foten, og fann at det stod ein spjotodd igjenom foten millom hasarne og leggen, og hadde nest ihop alt, både foten og broki. Snorre sa då til heimemannen at han var ein retteleg styving som ikkje hadde gått slikt. Snorre Torbrandsson var den friskaste av deim broderne, og han sat ved bordet hjå namnen sin um kvelden, og dei hadde skyr og ost. Snorre gòde merka at namnen hans tok lite for seg av osten, og spurde kvifor han åt so seint. Snorre Torbrandsson svara og sa at lambi var tregast til å eta, når dei var nykjevla[117]. Snorre gòde kjende då på kverken hans, og fann at det stod ei pil tvert igjenom kverken og inn i tungerøterne. So tok han ei knipetong og kipte ut pili; og etter det åt Snorre Torbrandsson. Snorre gòde grødde sidan alle Torbrandssønerne Og då halsen hans Torodd tok til å gro, stod hovudet hans noko lute på kroppen. Då sa Torodd at Snorre vilde grøda honom so han vart ein mann med mein. Men Snorre meinte at hovudet vilde retna, når senarne knytte seg ihop att. Men Torodd vilde berre dei skulde riva såret upp att og setja hovudet rettare. Men det gjekk som Snorre tenkte, at då senarne knytte seg, reiste hovudet seg, og han lutte berre lite med hovudet sidan. Torleiv kimbe gjekk stødt sidan med trefot.

46.

Då Steintor på Øyr og brøderne hans kom til nausti på Bakke, sette dei båten upp der, og so gjekk brøderne heim til garden; men nede ved nausti sette dei telt yver Bergtor um natti. Det er sagt at Torgerd[118] husmor ikkje vilde gå i seng hjå Tormod, mannen sin, den kvelden; men i det same kom det ein mann nedan frå naustet, og fortalde at no var Bergtor dåen. Og då husmori fekk vita det, gjekk ho i sengi si; og det er ikkje fortalt at denne hendingi sidan valda usemja millom egtefolki. Steintor fór heim til Øyr um morgonen, og det var fritt for yverfall millom folk den vetteren.

Men um våren, då det leid mot stemnedagarne, tykte rettviljuge folk det var ille at dei gjævaste menner i bygdi skulde vera usamde og liggja i strid med kvarandre. Dei beste mennerne, vener åt båe partar, tok seg til å få deim forlikte. Det vart då til det at dei freista få til eit forlik millom deim, og Vermund den mjåe var fyremannen i dette, og med honom gjekk mange godviljuge menner, som var skylde til båe partar. Umsider vart det gjort grid, og dei forliktest, og dei fleste folk segjer at dei la til Vermund å segja dom i saki; og han sa fram skilsdomen på Torsnestinget, og han fekk med seg dei vitugaste menner som var der. Um forliket er det fortalt at dei lét manndråpi og yverfalli vega upp kvarandre. Soleis skulde det såret Tord blig fekk i Alptefjorden, vega upp såret hans Torodd, son hans Snorre gòde. Men såret hans Må Halvardsson og det hogget Steintor gav Snorre gòde, vart jamstelte med dråpi på dei tri mennerne som fall i Alptefjorden av flokken hans Steintor. Og dei dråpi som Styr gjorde i kvar flokk, skulde gå upp i upp. Frå striden på Vigrefjorden rekna dei dråpet hans Bergtor for jamgodt med såri åt tri av Torbrandssønerne. Men dråpet hans Frøystein bove vart jamstelt med dråpet på den mannen av flokken hans Steintor som fyrr ikkje var rekna med, og som lét livet i Alptefjorden. Det hogget som tok foten av Torleiv kimbe, vart bøtt. Og den andre mannen hans Snorre gòde som lét livet i Alptefjorden, skulde vega upp det at Torleiv kimbe hadde gjort fyrste åtaket der og vekt striden. Deretter jamstelte dei såri åt dei andre mennerne, og dei såri som so vart att, skulde dei bøta. Folk skildest då forlikte på tinget, og dette forliket varde so lenge Steintor og Snorre gòde livde.

47.

Denne same sumaren etter forliket baud Torodd skattkjøpar Snorre gòde, verbroren sin, til gjestebod på Frodå, og Snorre fór dit sjølv niande. Og då Snorre var i gjestebodet, klaga Torodd til honom på Bjørn Åsbrandsson; han tykte han hadde både skam og harm av ferdarne hans Bjørn, når Bjørn kom for å råka Turid, kona hans og syster hans Snorre gòde. Og Torodd sa han tykte Snorre hadde å råda bot på denne vanden. Snorre var nokre næter i gjestebod på Frodå; og Torodd gav honom gilde gåvor, då han fylgde honom ut. Snorre gòde reid derfrå yver heidi, og let um det at han vilde rida til skipet i Raunhamnosen. Dette var um sumaren i høyonni på heimemarki.

Då no Snorre gòde og mennerne hans kom sud på Kambsheidi, sa Snorre: «Her vil me no rida ned frå heidi til Kamb. Eg vil gjera dykk kjende med at eg vil falla yver Bjørn og taka livet av honom, um eg fær høve til det. Men eg vil ikkje taka på honom inn i hus; for husi er sterke her, og Bjørn er djerv og hardfengen, og me hev ein liten styrke. Det hev ikkje gjenge lett for andre heller å vinna på slikt eit sterkt og storlåte menne inn i hus, endå dei hev fare med større styrke; det var Geir gòde og Gissur kvite[119] eit godt døme på, den gongen dei tok på Gunnar på Lidarende[120] inn i hus med 80 mann, og han var åleine imot deim; då vart sume såra og sume drepne, og dei drog seg ifrå åtsøknaden, til dess at Geir gòde fekk greida på at det tok til å minka på skotvåpni hans Gunnar. Ifall no Bjørn er ute, som det no er von til, av di det er slikt eit godt turkevêr i dag, då etlar eg deg, Må frende, å gjera valdsverket mot Bjørn; men du fær taka råderne dine, for du veit han er ikkje å spøkja med og «veiding eg vonar den vargen skal få» gjev du honom ikkje slik ein styng med ein gong, at det er nok til å gjeva honom ein snøgg bane.

Då dei no reid ned frå heidi til garden, såg dei at Bjørn var ute på tunvollen og snikra på ein høyslede; han hadde ingen med seg og inkje våpn, berre ei liti øks og ein stor tolkniv, som han hadde bruka til å taka veden ut or sledeholi med; kniven var eispann lang frå skaftet. Bjørn såg at Snorre gòde og mennerne hans reid ned frå heidi og mot vollen, og han kjende deim straks. Snorre gòde var i ei blå kåpa og reid fyrst. I denne knipa tok Bjørn den rådi at han tok kniven sin og gjekk snøgt mot deim. Då dei råkast, tok han med den eine handi tak i kåpe-ermi hans Snorre, og med den andre neveni fata han kniven og heldt honom soleis, at han lettvint kunde leggja honom i brjostet på Snorre, når han tykte det var rådlegt. Bjørn helsa på deim, straks dei råkast, og Snorre tok imot helsingi hans; men armarne hans Må seig ned, for han skyna at Bjørn snøgt vilde gjera Snorre mein, um han på nokon måte fór ufredleg åt mot honom. Bjørn fylgde no med deim eit stykke og spurde nytt, slikt som alle røder um; men han slepte ikkje det taket han hadde fenge frå fyrsten. Sidan tok Bjørn til orde: «Det hev seg nok so, Snorre bonde, at eg skal ikkje neitta for at eg hev gjort slike ting mot dykk som de hev grunn til å lasta meg for, og det er meg fortalt at de var hatige på meg for det. No skulde eg lika best at de bar upp målemnet dykkar, um de hev nokor onnor ærend her hjå meg enn å koma her framum på vegen; men er det ikkje so, då vil eg de skal lova meg grid, og eg vil venda att, for eg vil ikkje gå her som ein godfjått.» Snorre svara: «Du hev vore so heppen at du hev fenge yvertaket på meg på dette møtet vårt; difor skal du få grid for denne gongen; men det vil eg beda deg um, at du heretter stoggar med å lokka Turid, syster mi, for det vil ikkje verta vel millom oss, um du endå held ved med denne di framferd.» Bjørn svara: «Eg vil berre lova deg det eg er god til å halda; og eg veit ikkje korleis eg skal greida dette, so lenge Turid og eg held til i same heradet.» Snorre svara: «Det er ikkje so mykje som held deg att her, at du ikkje godt kann fara ut or heradet.» Bjørn svara: «Sant er det som du no segjer; og sidan du no sjølv er komen for å råka meg, og møtet vårt hev gjenge soleis av, so vil eg lova deg at du og Torodd ikkje skal hava nokon harm av stemnor millom Turid og meg den næste vetteren.» «Då gjer du vel,» sa Snorre.

Etter dette skildest dei. Snorre gòde reid til skipet og sidan heim til Helgefjell. Dagen etter reid Bjørn sudpå til Raunhamn til skipet, og på det tok han seg straks far um sumaren; men dei vart noko seint seglbudde. Dei fór ut med nordaustvind, og det vêret heldt seg lenge um sumaren; men til det skipet spurde folk ikkje noko på lang tid.

48.

Etter forliket millom Øyrbyggjerne og Alptefjordingarne fór Torbrandssønerne, Snorre og Torleiv kimbe, til Grønland. Kimbevåg på Grønland millom jøklarne hev fenge namn etter honom. Torleiv vart buande på Grønland til sin alderdom. Men Snorre fór til Vinland det gode med Karlsemne[121]. I striden med Skrælingarne der i Vinland fall Snorre Torbrandsson, ein framifrå rask mann. Torodd Torbrandsson vart buande etter i Alptefjorden; han fekk Ragnhild Tordardotter, og Tord var son hans Torgils ørn, som var son hans Hallstein gòde på Hallsteinsneset, han som åtte trælarne[122].

49.

Dinæst kom Gissur kvite og Hjalte, mågen hans, ut til Island og forkynte kristendomen; alle folk på Island vart døypte, og kristendomen vart logteken på altinget. Snorre gòde talde serleg Vestfjordingarne til å taka imot kristendomen. Og straks tinget var slutt, lét Snorre gòde byggja ei kyrkja på Helgefjell, og Styr, verfaren hans, bygde òg ei på Raun. Og det dreiv mange folk til å byggja kyrkjor, at prestarne lova at ein i himmerike skulde få rom til likso mange folk som kunde standa i den kyrkja ein lét byggja. Torodd skattkjøpar lét òg byggja ei kyrkja på garden sin på Frodå; men det var ikkje prestar å få til å halda gudstenesta i dei kyrkjorne dei sette upp, for det var so få av deim på Island i den tidi.

50.

Den sumaren som kristendomen vart logteken på Island, kom det eit skip til Snøfjellsneset. Det skipet var frå Dublin, og der var irske og sudrøyske menner om bord, men få nordmenner. Ei lang tid um sumaren låg dei ved Riv[123] og venta på bør, dei vilde sigla inn etter fjorden til Dogurdarnes, og mange folk fór til Snøfjellsnes og vilde handla med deim. På skipet var det ei sudrøysk kona som heitte Torgunna, og skipsfolket sa at ho hadde so gilde eignaluter med seg, at ein vandt skulde finna maken på Island. Då Turid husmor på Frodå spurde dette, vart ho svært forviti etter å få sjå eignaluterne; for ho var svært glad i glim og stas. Ho fór då til skipet og råka Torgunna, og spurde um ho hadde nokon kvendebunad som var utifrå gild. Torgunna svara at ho ingen ting hadde til sals, men ho hadde gilde eignaluter, sa ho, so ho slapp å skjemmast i gjestebod eller på andre folkestemnor. Turid bad um å få sjå eignaluterne. Det fekk ho lov, og ho lika deim godt og meinte dei vilde høva vel, men ho trudde ikkje dei var so verdfulle. Turid fala eignaluterne, men Torgunna vilde ikkje selja. Då bad Turid henne heim til seg, for ho visste at Torgunna hadde mange væne ting, og tenkte ho nok skulde få eignaluterne av henne med tidi. Torgunna svara: «Eg skulde lika godt å slå meg til hjå deg; men det skal du vita at eg hev ikkje hug til å betala stort for meg; for eg er vel arbeidsfør, og eg hev ikkje imot å arbeida, men noko slitsamt arbeid vil eg ikkje gjera; og eg vil sjølv råda av kor mykkje eg skal betala for meg av det godset eg hev.» Torgunna var noko morsk, då ho tala um dette, men Turid vilde likevel at ho skulde fara heim med henne. Godset hennar Torgunna vart då bore frå skipet; det var ei stor attlæst kista ho åtte, og ei lettare handkista. Dette førde dei då heim til Frodå. Og då Torgunna kom til sin nye bustad, bad ho um å få ei seng, og dei gav henne sengrom innar i skålen. Då lét ho upp kista og tok upp sengklæde, og dei var alle mykje for-seg-gjorde. Ho breidde engelske åklæde og eit silketæpe yver sengi; utor kista tok ho òg ei åbreidsla og heile umhenget med. Dette var so gild ein sengreidnad, at folk tykte dei aldri hadde set maken. Då sa Turid husmor: «Verdset no sengbunaden for meg.» Torgunna svara: «Ikkje vil eg liggja i halmen for å gjera deg til lags, endå um du er fin og ber deg på storvis.» Dette lika Turid ille, og ho fala ikkje tingi oftare.

Torgunna dreiv med veving kvar dag når dei ikkje hadde høyonn. Men når det var turkevêr, var ho med i høyonni på tødemarki, og ho lét gjera seg ei riva, som ho vilde berre ho skulde nytta. Torgunna var ei storvaksi kvinna, både før og høg og svært kjøtfull, svartbrynt og smal millom augo, og hadde brunt og stort hår. Jamnaste var ho velseda, og ho var til kyrkje kvar dag, fyrr ho gjekk til arbeidet sitt; men ho var jamnaste ikkje spaklyndt eller snakksam. Dei fleste folk meinte ho var yver 50 år, men ho var likevel ei framifrå staut kvinna.

I denne tidi var Tore trefot og Torgrima galdrakinn, kona hans, komne og vilde få forsyting på Frodå som fletføringsfolk, og det vart noko grått millom deim og Torgunna. Kjartan, sonen hans Torodd, var den som Torgunna vilde ha mest å gjera med, og ho lika honom svært godt; men han var noko kald mot henne, og av det vart ho ofte vond i hugen. Kjartan var då 13 eller 14 år gamall, og han var både storvaksen og røseleg.

51.

Det var ein våt sumar, men um hausten fekk dei godt turkevêr. Dei var komne so langt med høyonni på Frodå, at dei hadde slege alt graset på tødemarki, og mesta helvti var fullturt. So kom det ein dag med godt turkevêr, det var stilt og klårt, so ikkje ei sky var å sjå på himmelen. Torodd bonde stod upp tidleg um morgonen, og sette folk i arbeid. Sume tok då til å køyra høyet inn, og sume la det inn i løda; og husbonden sette kvendi til å venda høy, og arbeidet vart bytt imillom deim, og Torgunna skulde hava arbeidet med so mykje høy som fôret åt eit naut. Dei gjorde munalegt arbeid den dagen. Og då det leid langt til nons, kom det ein svart skydott på himmelen i nord yver Skor[124], og han drog seg snøgt yver himmelen og beint yver garden. Folk tykte dei såg det var regn i skyi. Torodd bad deim då raka ihop høyet; men Torgunna heldt nett då på med å venda høyet, og ho tok ikkje til å raka det ihop, som det var sagt. Skydotten drog seg snøgt utyver; og då han kom yver garden på Frodå, vart det so myrkt, at dei kunde ikkje sjå tvert yver tunet, og snaudt såg det neven for nosi. Utor skyi kom det so mykje regn, at alt det høyet som låg flatt, vart gjenomvått. Skyi drog seg snøgt burt og det ljosna; då såg folk at det hadde regnt blod i skuri. Um kvelden vart det god terre, og blodet torna snøgt på alt høyet, so nær som på det som Torgunna hadde vendt; det torna ikkje, og heller ikkje blodet på den riva ho hadde halde i handi. Turid spurde Torgunna kva ho meinte dette undret kunde varsla. Ho svara at det visste ho ikkje; — «men eg trur det er likast til det,» sa ho, «at dette er eit feigdevarsl for einkvar her på garden.»

Torgunna gjekk heim um kvelden og til sengromet sitt, og la av seg dei blodutte klædi. Sidan la ho seg ned i sengi og pusta tungt; folk skyna då at ho var sjuk vorti. Denne skuri hadde ingenstad kome lenger enn til Frodå. Torgunna vilde ikkje smaka mat um kvelden. Men um morgonen kom Torodd bonde til henne, og spurde korleis det stod til med henne, og kva ende ho trudde dette skulde få. Ho svara at ho tenkte dette var hennar siste sott. Sidan sa ho: «Eg trur du er den vitugaste mannen her på garden; og difor vil eg no segja deg mi tilskiping, korleis eg vil ha greidt med det godset eg hev etter meg, og med meg sjølv; og endå um de tykkjer det er lite merkelegt ved meg, so vil det no gå som eg segjer, at de kjem til å fara ille, um de brigder på det som eg segjer fyre. Dette hev no bore soleis til, at det vil koma fleire ulukkor, dersom me ikkje tek dugande fyregjerder.» Torodd svara: «Eg trur det er største voni til at du vert sannspådd um dette, og eg skal lova deg at råderne dine skal me ikkje brigda av.» Torgunna sa: «Det er mi fyresegn, at eg vil lata føra meg til Skålaholt, um eg døyr av denne sotti; for det ber meg fyre at den staden ei tid vil vera ein av dei gjævaste stader i landet[125]; og eg veit at det alt no er prestar der, som kann syngja messor yver meg. Difor vil eg beda deg um at du lét føra meg dit, og til vederlag skal du få so mykje av det eg eig, at det skal halda deg skadelaus. Og av det uskifte godset mitt skal Turid hava skarlakskåpa mi; det gjer eg, so ho lét seg lita med at eg greider med det andre godset mitt som eg vil. Og til vederlag for den kostnaden du gjer deg for mi skuld, vil eg du skal taka det du vil eller det som ho helst vil hava av det som eg etlar til det. Eg hev ein gullring, og han vil eg hava med meg til kyrkja; men sengi mi og sengklædi vil eg lata brenna i eld, for deim vil ikkje nokon ha gagn av. Dette segjer eg ikkje, av di eg ikkje unner nokon å njota godt av eignaluterne, um eg visste dei kunde verta til nokor nytta; men når eg no talar so mykje um dette, so er det av di eg tykkjer det vilde vera ille, um nokon skulde lida so stor ei plåga av meg, som eg veit vil koma, dersom de brigder av det som eg her segjer fyre.» Torodd lova å gjera soleis som ho bad um.

Etter dette versna sotti åt Torgunna. Ho låg ikkje mange dagar, fyrr ho døydde. Liket vart fyrst bore i kyrkja, og Torodd lét gjera ei kista åt liket. Dagen etter lét Torodd bera ut sengklædi under berr himmel, førde ved til, og lét reisa eit bål der attmed. Då gjekk Turid husmor ut og spurde kva han tenkte å gjera med sengklædi. Han sa at han etla å brenna deim i eld, so som Torgunna hadde sagt fyre. «Det vil eg ikkje,» sa ho, «at du skal brenna slike gilde ting.» Torodd svara: «Ho la meg på hjarta at det vilde vera fårlegt å brigda av det som ho hev sagt fyre.» «Slikt er berre ovundsjuk tale,» sa Turid; «ho unner ikkje nokon å njota godt av deim, difor er det ho hev fastsett dette; det vil ikkje koma nokor ulukka, kor mykje du so brøyter slikt.» «Eg ser ikkje,» svara Torodd, «at dette kann verta annleis enn ho hev sagt fyre.» Då la Turid armarne um halsen på honom, og bad at han ikkje skulde brenna sengbunaden. Ho bad so sårt at han skifte hug. Til slutt vart det då til det, at Torodd brende dynorne og putorne, og ho tok til seg silketæpet og åklædi og heile umhenget. Men likevel var dei misnøgde båe tvo.

Etter dette gjorde dei alt reidugt til likferdi. Nokre trauste menner skulde fara med liket, og dei fekk med seg gode hestar, som Torodd åtte. Dei sveipte liket i lindukar, men sauma deim ikkje saman, og deretter la dei liket i kista. Sidan fór dei med det etter vegen sudpå yver heidi. Det er ikkje fortalt noko um ferdi deira, fyrr dei kom sudpå yver Valbjarnarvollarne; der kom dei yver nokre blaute myrar, so dei ofte sokk djupt nedi. Deretter fór dei sudpå til Nordå[126] og yver åi til Øyjarvad, og åi var djup. Dei fekk både storm og hyljande regn. Til slutt kom dei til garden Nedre Nes på Stavholtstungorne. Der bad dei um å få hus til natti, men bonden vilde ikkje gjera deim nokon beine. Med di det no alt leid mot natti, tykte dei ikkje dei kunde fara lenger; for dei meinte det var ikkje fårelaust å fara yver Kvitåi um natti. Dei tok då av hestarne sine, og bar liket inn i eit uthus. Deretter gjekk dei inn i stova og tok av seg ferdaklædi sine, og etla seg til å vera der um natti matlause. Men gardsfolket fór i seng med dagsljoset. Då no folk var komne i seng, høyrde dei slikt eit ståk ut i matbudi, og sume gjekk og vilde sjå etter um det var komne tjuvar inn. Då dei kom til budi, såg dei det var ei stor kona der; ho var naki og hadde ikkje ein tråd på kroppen, og ho heldt på med å laga mat. Dei mennerne som såg henne, vart so rædde at dei torde ikkje koma nær henne. Men då likmennerne fekk vita dette, fór dei til og såg straks korleis det hadde seg; det var Torgunna som var der; og dei meinte alle det var best dei ikkje uroa henne. Då ho der hadde laga til det ho vilde, bar ho maten inn i stova. So sette ho bord fram og bar maten på bordi. Då sa likmennerne til bonden: «Kann henda vil det no enda med at du tykkjer det vart deg ein dyr leik, at du ingen beine vilde gjera oss.» Då sa både bonden og husmori: «Visst vil me gjeva dykk mat og gjera dykk all annan beine de kann turva.» Og straks bonden hadde bode seg til å beinka deim, gjekk Torgunna burt åt døri og ut, og dei såg ikkje meir til henne sidan. So tendra dei ljos i stova, og dei drog dei våte klædi av gjesterne og gav deim turre i staden. Sidan gjekk dei til bords, og signa maten sin; men bonden lét skvetta vigslevatn på alle husi. Gjesterne åt maten sin, og ingen fekk mein av at Torgunna hadde laga maten. Dei sov godt heile natti, og dei hadde det framifrå gjestmildt på garden.

Um morgonen budde dei seg til å fara lenger, og det gjekk alt vel av på ferdi. Allstad der denne hendingi spurdest, tykte folk det var best å gjera deim all beine dei tarv, og sidan var ferdi deira utan fleire merkelege tidender. Då dei kom til Skålaholt, flidde dei prestarne alle dei eignaluterne som Torgunna hadde gjeve til det; og prestarne tok glade imot det alt saman. Der vart då Torgunna jorda; likmennerne fór heim att, og ferdi deira gjekk vel av seg, og dei kom velberga heim.

52.

På Frodå var det eit stort eldhus med ein sengkove innar i eldhuset, som det då var skikk. Utar i eldskålen var det tvo kot, eit på kvar sida av døri, og i det eine hadde dei turrfisk, i det andre mjøl. Kvar kveld gjorde dei upp eld til å koka maten i eldhuset, som skikk og bruk var, og folk bruka då å sitja lenge ved elden, fyrr dei gjekk å åt. Den kvelden då likmennerne kom heim, og medan folk sat ved matelden på Frodå, såg dei at det tedde seg ein halvmåne på fjøleveggen i stova; alle i stova kunde sjå honom. Han gjekk bakvendt um stova og andsøles, og han kvarv ikkje burt, so lenge folk sat ved elden. Torodd spurde Tore trefot kva dette kunde varsla. Tore sa det var ein «urdarmåne»[127], «og det vil koma ein manndaude etter dette.» Det hende seg heile denne vika at «urdarmånen» kom inn kvar kveld.

53.

Ikkje lenge etter hende det at sauemannen kom heim og var svært tagall av seg. Han tala lite, og det var berre vondord å få av honom. Folk trudde mest han var reint forgjord, for han heldt seg stødt åleine, og gjekk og tala med seg sjølv, og soleis heldt dette ved ei tid. Då det leid lite ut på vetteren, kom sauemannen heim ein kveld, gjekk til sengi si og la seg ned. Men um morgonen var han daud, då folk kom til honom, og dei jorda honom der ved kyrkja. Lite etter vart det slikt eit fælslegt skrymt på garden. So var det ei natt at Tore trefot gjekk ut og skulde gjera sitt naudtrengde utandørs; og då han vilde gå inn att, såg han at sauemannen stod fyre døri. Tore vilde gå inn, men det vilde nok ikkje sauemannen; og då Tore freista koma seg undan, sette sauemannen etter honom, fekk tak på honom, og kasta honom attende mot døri. Tore fekk ilt etter dette, men kom seg likevel til romet sitt, og då var han vorten kolsvart yver heile kroppen. Av dette vart han sjuk og døydde. Dei jorda honom ved kyrkja. Sidan synte dei seg båe tvo i fylgje, sauemannen og han Tore trefot; og av dette vart alt folket svært rædd, som ventande var. Etter Tore var dåen, vart ein av huskararne hans Torodd sjuk, og han låg tri dagar, fyrr han døydde. Og sidan døydde den eine etter den andre, til dess heile seks var avlidne. No var det lide fram åt fastetidi fyre jol, men dei fasta likevel ikkje på Island den gongen.

I koven ved døri hadde dei stopla so mykje turrfisk, at dei kunde ikkje lata upp døri; og ladet tok upp under tverbjelken, so dei bruka ein stige for å taka fisken ned ovantil. Ein kveld då folk sat ved matelden, høyrde dei at det var einkvar burt åt koven og reiv ned ladet; men då dei skulde sjå etter, var det inkje livende å sjå.

Lite fyre jol fór Torodd bonde ut til Nes etter turrfisken sin; dei var seks mann i lag på ein tiæring og var ute um natti. Same kvelden som Torodd og mennerne hans fór heiman, gjorde dei upp mateld på Frodå; og då folk kom inn, såg dei det kom eit selhovud upp or eldhusgolvet. Det var ei tenestgjenta som fyrst kom inn og såg dette; ho tok ein lurk som låg ved døri og slo til selen i hovudet. Men selen kom berre lenger upp ved slaget, og tøygde seg etter sengumhenget hennar Torgunna. Då gjekk ein huskar til og slo til selen. Men for kvart hogg kom han lenger upp, til dess han var komen upp yver sveivarne. Då fall huskaren i uvit, og dei vart rædde alle som var til stades. Men guten Kjartan sprang no til, og tok ei stor jarnsleggja og slo til selen i hovudet. Det var eit hardt slag, og selen riste på hovudet og såg kringum seg. Kjartan gav so selen det eine slaget etter det andre, og for kvart slag gjekk selen eit stykke lenger ned, liksom han dreiv ned ein påle. Han slo so lenge, til selen gjekk so langt ned, at han slo ihop golvet yver hovudet på selen. I det heile synte det seg stødt denne vetteren at alle skrymti var mest rædde for Kjartan.

54.

Um morgonen då Torodd fór heim frå Nes med turrfisken, sette dei alle til utfor Enne[128]. Skipet og turrfisken rak upp under Enne, men liki fann dei ikkje. Då denne tidendi spurdest til Frodå, bad Kjartan og Turid grannarne sine til erve, og dei tok joleølet sitt og nytta det ved ervet. Men den fyrste kvelden i ervet, då folk hadde teke sessarne sine, gjekk Torodd og lagsmennerne hans inn i stova, alle ålvåte. Folk fagna Torodd vel, av di dei tykte dette var eit godt varsl; for den gongen tyktest folk vita at dei som hadde drukna, var vel fagna hjå Rån[129], når dei vitja ervet sitt. Det sat den gongen mykje att av heidenskapen, endå folk var døypte og kristne å kalla. Torodd og lagsmennerne hans gjekk endelangs seteskålen[130], som hadde tvo dører. Dei gjekk inn i eldhuset og helsa ikkje på nokon; so sette dei seg ved elden; men heimemennerne tokka seg undan og gjekk ut or eldhuset, og Torodd og lagsmennerne vart sitjande att, til dess elden var lagd i oska. Soleis gjekk det kvar kveld, medan ervet stod på, at dei kom inn og sette seg ved elden. Dei rodde mykje um dette i ervet, og sume meinte det vilde lata av, når ervet var slutt. Gjesterne fór heim etter veitsla, men huslyden sat att i tungt møle. Den kvelden då gjesterne var farne burt, gjorde dei upp mateld som vanlegt. Men då elden brann godt, kom Torodd inn med fylgjet sitt, og dei var alle våte. Dei sette seg ned ved elden og tok til å vrida klædi sine. Og då dei hadde sessa seg, kom Tore trefot og dei seks lagsmennerne hans inn; dei var alle moldutte. Dei riste klædi sine, og skvette moldi på Torodd og mennerne hans. Heimemennerne drog seg undan or eldhuset, som dei var vane å gjera; og den kvelden hadde dei korkje ljos eller vermesteinar og ingen ting, so dei kunde ha nokon hugnad av elden. Kvelden etter gjorde dei upp mateld i eit anna hus; for dei tenkte at dit skulde dei ikkje koma. Men soleis gjekk det ikkje, alt gjekk av seg som kvelden fyrr; båe flokkar kom til elden. Den tridje kvelden gav Kjartan den rådi at dei skulde gjera upp ein stor langeld i eldhuset, men matelden skulde dei gjera i eit anna hus; og so vart gjort. Det vart no til det at Torodd og dei andre attgangarane sat ved langelden, men heimemennerne ved den vesle elden; og soleis heldt det ved heile joli igjenom.

No tok det òg til å ståka meir og meir i turrfiskladet; og både dag og natt kunde dei høyra kor det ruska og reiv i fisken. So var det ein gong dei skulde bruka noko av fisken. Ein mann gjekk då upp til ladet, og då han kom upp, såg han det stod fram ein rovetange, som såg ut som ei svidd nauterova, og han var stutthærd og yvervaksen med selhår. Den mannen som fór upp til ladet, treiv i rova og toga i, og bad dei andre taka i med seg. Dei fór då upp på ladet både karar og kvende og toga i rova, men dei kom ingen veg med det. Dei skyna då ikkje anna enn at rova måtte vera daud. Men med dei toga som mest, strauk rova ut or henderne på deim, og skinnet fylgde med or loven på deim som hadde teke mest i; men rova såg dei ikkje meir til sidan. Dei tok no til å bera turrfisken ut; men då dei kom ned i ladet, var kjøtet rive or skinnet på kvar einaste fisk, so det var ingen fisk att; men inkje livende fann dei i ladet. Lite etter vart ho sjuk ho Torgrima galdrakinn, kona hans Tore trefot. Ho låg ikkje lenge fyrr ho døydde; og same kvelden som ho vart jorda, såg dei henne i lag med Tore, mannen hennar. Etter denne rova hadde synt seg, tok no sotti til på nytt lag, og det døydde fleire kvende enn menner. Det var seks som lét livet denne gongen, den eine etter den andre, men sume flydde for skrymtet og attgangarane. Um hausten hadde det vore 30 husfolk på Frodå, men 18 døydde, og 5 stakk av, og i gjø[131] var det berre 7 att.

55.

Då det no var kome so langt med desse skrymti, fór Kjartan ein dag inn til Helgefjell til Snorre gòde, morbroren sin, og vilde søkja råd hjå honom um kva han skulde gjera med alle desse skrymti som var komne yver deim. Då var det til Helgefjell komen ein prest, som Gissur kvite hadde sendt Snorre gòde. Snorre sende presten ut til Frodå med Kjartan og Tord kause, sonen sin, og seks andre menner. Han gav deim den rådi at dei skulde brenna sengumhenget hennar Torgunna, og deretter saksøkja alle attgangarane for ein dørerett; og presten skulde halda gudstenesta der, vigsla vatn, og skrifta folki. På vegen stemnde dei folk til seg frå dei næmaste gardarne, og kom um kvelden til Frodå, fyre kyndelsmessa, på den tidi då dei hadde gjort upp mateld. Då var òg Turid husmor vorti sjuk med dei same sjukdoms-merke som dei avlidne hadde havt.

Kjartan gjekk straks inn og såg at Torodd og dei andre attgangarane sat ved elden, som dei var vane med. Kjartan tok ned sengumhenget hennar Torgunna, gjekk so inn i eldhuset og tok ei glod or elden og gjekk ut. So brende dei all sengbunaden som Torgunna hadde ått. Etter det stemnde Kjartan Tore trefot, og Tord kause stemnde Torodd bonde for det at dei gjekk der i huset uløyves og tok både liv og helsa av folk. Dei stemnde alle dei som sat ved elden. Sidan sette dei døreretten og sa fram klagemåli, og dei hadde alle sakerne fyre seg nett som i tingrettarne; dei bar fram vitneprov, gav til slutt ei yversyn yver alle sakerne, og sa so domarne. Og då Tore trefot hadde fenge domen sin, stod han upp og sa: «Sete eg hev, med det sitjande var.» So gjekk han ut gjenom den døri der retten ikkje sat. Dinæst sa dei domen yver sauemannen, og då han høyrde det, stod han upp og sa: «Fara skal eg no, endå det høvde betre fyrr.» Og då Torgrima galdrakinn høyrde at domen vart sagd yver henne, stod ho upp og sa: «Var eg her, med det verande var.» Og so bar då den eine etter den andre fram klagemålet sitt, og alle som vart domfelte, stod upp og sa nokre ord fyrr dei gjekk ut, og det var merkande på ordi deira at dei var traude til å fara burt. Til slutt reiste dei søksmål og sa dom yver Torodd bonde; og då han høyrde det, stod han upp og sa: «Fred me fær kje lenger, flya lat oss alle.» Og so gjekk han ut. Deretter gjekk Kjartan og alle dei andre inn. Presten bar vigslevatn og heilage ting um alle husi. Dagen etter heldt presten full gudstenesta og høgtidleg messa, og sidan vart det slutt med skrymtet på Frodå, og alle attgangarane vart burte. Turid batna av sotti si og vart frisk. Våren etter dette skrymtet tok Kjartan seg nye husfolk; han vart buande på Frodå, og vart ein framifrå djerv kar.

56.

Snorre gòde var buande på Helgefjell åtte år etter kristendomen var logteken på Island. Det siste året han budde der, vart Styr, verfaren hans, drepen på Jorve i Flisukverve Snorre gòde fór då sudpå etter liket hans Styr, og han gjekk inn i vevstova på Rossholt til Styr, som hadde reist seg upp, og han tok dotteri åt bonden um livet og heldt henne[132]. Våren etter kjøpte Snorre gòde seg land av Gudrun Usvivsdotter, og Snorre buflutte til Tunga i Sælingsdalen; det var tvo år etter dråpet på Bolle Torleiksson, husbonden hennar Gudrun Usvivsdotter[133].

Same våren fór Snorre gòde sudpå til Borgarfjorden med 480 mann til å fyrebu søksmålet for dråpet på Styr. I ferd med honom var då Vermund den mjåe, bror hans Styr. Han budde då i Vatsfjord. Der var òg Steintor på Øyr og Torodd Torbrandsson, Torleik Brandsson frå Krossnes, brorsonen hans Styr, og mange andre gjæve menner. Dei kom sistpå til Kvitå til Haugsvadet, beint fyre Bø. Der på den andre sida av åi var Illuge svarte, Kleppjarn den gamle, Torstein Gisleson, Gunnlaug ormstunga, Torstein Torgilsson frå Havsfjordsøy, som var gift med Vigdis, dotter hans Illuge svarte; der var òg mange andre gjæve menner, og dei hadde meir enn 600 mann. Snorre gòde og mennerne hans vann ikkje rida sudpå yver åi; difor reid dei fram so langt dei kunde koma fårelaust, og bar so fram klagemålet, og Snorre stemnde Gjest for dråpet på Styr. Men um sumaren på altinget fekk Torstein Gisleson spilt saki for Snorre gòde. Um hausten reid Snorre gòde sudpå til Borgarfjorden og tok livet av Torstein Gisleson og Gunnar, sonen hans. Då var òg Steintor på Øyr i lag med honom, og like eins Torodd Torbrandsson, Bård Hoskuldsson og Torleik Brandsson, og alt i alt var dei 15 mann[134].

Våren etter råkast dei på Torsnestinget han Snorre gòde og Torstein frå Havsfjordsøy, mågen hans Illuge svarte. Torstein var son hans Torgils Torfinnsson, og Torfin var son hans Seltore frå Raudemel; og mor hans heitte Aud, dotter hans Alv frå Dalarne. Og Torstein var systrung åt Torgils Areson på Røykjaholar og åt Torgeir Håvarsson, Torgils Holluson, Bitru-Odde og Alptefjordingarne Torleiv kimbe og dei andre Torbrandssønerne. Torstein hadde mange saker han skulde ha fyre på Torsnestinget. So var det ein dag på tingbakken at Snorre gòde spurde Torstein um han hadde mange saker han skulde ha fyre på tinget. Torstein svara at han hadde fyrebutt nokre saker. Snorre sa: «No vilde du vel at me skulde hjelpa deg i dine saker på same måten som de Borgfjordingar hjelpte oss i vår sak ifjor vår.» «Nei, det hev eg ikkje hug til,» sa Torstein. Men då Snorre gòde hadde sagt dette, vart sønerne hans Snorre gòde og mange av dei andre frendarne hans Styr svært arge for dette. Dei sa det fór vel åt Torstein, um han tapte kvar einaste av sakerne sine; og dei meinte det høvde best at han fekk bøta med livet for den svivyrdingi som han og Illuge, verfaren hans, hadde gjort deim ifjor sumar. Torstein svara ikkje stort til dette, og med det gjekk folk frå tingbakken. Torstein og frendarne hans, Raudmelingarne, hadde alle saman stort fylgje på tinget: Då no folk skulde gå til retten, budde Torstein seg til å bera fram alle dei saker som han hadde stemnt inn for tinget. Men då frendarne og skyldfolket hans Styr fekk vita dette, væpna dei seg, og freista stengja vegen for Raudmelingarne, då dei vilde gå til retten. Det kom straks til strid millom deim. Torstein la all sin hug på å søkja dit som Snorre gòde stod. Torstein var ein både stor og sterk mann og våpndjerv. Då no Torstein søkte so hardt inn på Snorre, sprang Kjartan frå Frodå, systersonen hans Snorre, fram fyre honom; Kjartan og Torstein slost lenge, og det var mykje hard skjoting i våpenskiftet deira. Etter det kom vener åt båe partar til, og gjekk imillom og fekk gjort grid millom deim. Etter striden sa Snorre gòde til Kjartan, frenden sin: «Du søkte hardt fram idag, Breidviking.» Kjartan svara sint: «Du tarv ikkje brigsla meg med ætti mi.» — I denne striden fall det sju av mennerne hans Torstein, og mange vart såra på båe sidor.

Denne striden jamna dei ut ved forlik straks på tinget; og Snorre gòde var uvand i alle tingingarne um forlik, for han vilde ikkje at denne saki skulde koma til altinget, av di det då endå ikkje hadde vorte noko forlik um dråpet på Torstein Gisleson; og han tykte han hadde nok å svara for på altinget, endå um ikkje denne saki og kom fyre. Um alle desse hendingar, dråpet på Torstein Gisleson og Gunnar, sonen hans, og um striden sidan på Torsnestinget, gjorde Tormod Trevilsson denne visa i Ramnsmål:

Sidan i sverdleik

sunnanfor åi

hugsterke hovding

hev tvo mann drepe.

Dinæst sju drengjer

drepne låg att på

tinget på Torsnes;

trygt kann de tru meg.

I forliket deira vart det fastsett, at Torstein skulde få hava fyre på Torsnestinget alle dei saker som han hadde stemnt inn til tinget. Men um sumaren på altinget vart det forlik um dråpet på Torstein Gisleson og Gunnar, sonen hans. Alle dei mennerne som hadde vore med på dråpet i lag med Snorre gòde, gav seg på utanlandsferd.

Same sumaren løyste Torstein frå Havsfjordsøy gòdordet åt Raudmelingarne ut or tinglaget på Torsnes; for han tykte han var magtlaus der for Snorrungarne. Han og frendarne hans skipa difor eit ting i Straumfjorden, og det tinget hadde dei lenge sidan.

57.

Få år etter Snorre gòde hadde busett seg i Sælingsdalstunga, budde det ein mann som heitte Uspak nord i Bitra. Han var son hans Kjallak frå Kjallakså ved Skridinsenne. Uspak var gift mann og hadde ein son som heite Glum, og han var den gongen ung. Uspak var ein framifrå stor og sterk mann; han var ille umtykt, og var ein svært rådriken mann. Han hadde sju eller åtte karar i lag med seg, og dei låg alle i krangl med folk der nordpå. Dei hadde stødt eit skip ute, og tok det dei vilde av kvar manns eign eller rak. Alv den vesle heitte ein mann; han var buande i Tambådalen i Bitra. Han åtte mykje gods, og var ein framifrå dugande rådsmann; han var tingmannen hans Snorre gòde, og tok vare på raket hans ut under Gudlaugshovden. Alv tykte òg at Uspak og lagsmennerne hans var illvilja mot honom, og han klaga stødt for dette til Snorre gòde, når dei råkast. Tore Gullhardarson budde den gongen på Tunga i Bitra. Han var ven med Sturla Tjodreksson, som dei kalla Viga-Sturla, og som budde på Stadarhol i Saurbø. Tore var ein gild bonde, og han hadde øvste tilsynet med tingmennerne hans Sturla i Bitra, og han hadde det umbodet å taka vare på raket hans Sturla der nordpå. Uspak og Tore var ofte uvener, og ymist var det betre millom deim. Uspak var den fremste mannen i Krossådalen og på Enne. Eit år kom det tidleg slik ein hardvetter, og det vart snart snø og tele i heile Bitra. Mange folk leid naud, av di dei miste so mykje fe; men sume dreiv feet sitt yver heidi. Sumaren fyrr hadde Uspak late gjera ein skans på garden sin på Øyr; det var ein trygg verjestad, når det var djerve menner til vern.

Um vetteren i gjø fekk dei ein svær storm, som stod på ei heil vika; det var hardt nordanvêr. Men då stormen la seg, såg folk at havisen var komen heilt til den ytre havstrandi, men isen var endå ikkje komen inn til Bitra. Folk for då for å ransaka fjørorne sine. Og so er det fortalt at millom Stika og Gudlaugshovden hadde det reke upp ein stor røyrkval. Største luten i kvalen hadde Snorre gòde og Sturla Tjodreksson; Alv den vesle og fleire andre bønder åtte òg i kvalen. Folk fór no til frå heile Bitra, og tok til å skjera kvalen soleis som Tore og Alv skipa deim til. Og med dei heldt på med uppskjeringi av kvalen, såg dei at det rodde ein båt på hi sida yver fjorden frå Øyr, og dei såg at det var ein stor tolv-æring som Uspak åtte. Dei lende der ved kvalen, og dei gjekk i land, tolv fullvæpna menner. Då Uspak kom i land, gjekk han burt åt kvalen, og spurde kven det var som rådde for kvalen. Tore sa at han rådde for den luten som Sturla åtte, og Alv for den som han sjølv og den som Snorre gòde åtte, og dei andre bønderne rådde kvar for sin lut. Uspak spurde kor mykje dei vilde gjeva honom av kvalen. Tore svara: «Eg vil ikkje gjeva deg noko av den luten som eg skal syta for, og eg veit ikkje um bønderne vil selja det som dei eig; men kor mykje vil du gjeva?» «Veit du ikkje Tore,» sa Uspak, «at eg er ikkje van med å kjøpa kval av dykk Bitrumenner.» «Eg tenkjer no likevel,» sa Tore, «at du fær ikkje noko for inkje.« Den kvalen som var skoren, låg i ein dunge og var ikkje skift. Uspak bad mennerne sine koma og bera kvalen ut i båten. Dei som stod der ved kvalen, hadde ikkje andre våpn enn dei øksarne som dei skar kvalen med. Men då Tore såg at Uspak og mennerne hans gjekk burt åt kvalen, kalla han på mennerne sine, og sa dei skulde ikkje lata seg rana. Dei sprang då til på den andre sida, og gjekk frå den uskorne kvalen, og Tore vart snøggast. Uspak vende seg straks imot honom, og slo til honom med økshamaren og råka honom ved øyra, so han straks fall i uvit. Men dei som var næst etter honom, tok og kipte honom til seg, og dei stod yver honom med han låg der i uvit; og dei kom då ikkje i hug å verja kvalen. Då kom Alv den vesle til og sa dei skulde ikkje taka kvalen. Uspak sa: «Kom ikkje her du Alv; du hev ein tunn haus, og eg hev ei tung øks; du kann koma til å fara endå verre enn Tore, vågar du deg eit stig nærare.» Og Alv torde ikkje anna enn halda seg undan. Uspak og mennerne hans bar kvalen ut i båten, og dei var ferdige med det, fyrr Tore vart med seg sjølv att. Men då han fekk vita kva som var på ferd, skjente han på mennerne sine, og sa det var skamlegt at dei kunde stå der og sjå på at sume vart rana og sume slegne. Tore sprang då upp, men Uspak hadde alt fenge båten sin på flot, og sette no frå land. Deretter rodde dei vest yver fjorden til Øyr; og Uspak lét ingen av deim som hadde vore med på denne ferdi, fara frå seg; dei hadde tilhald der på Øyr, og heldt hus attmed skansen. Tore og dei andre skifte den kvalen som var att; og det tapet dei hadde fenge ved ransverket hans Uspak, bytte dei og imillom seg etter kvar manns lut i kvalen. So fór dei alle heim. Det var no stor fiendskap millom Tore og Uspak. Og av di Uspak hadde so mykje folk hjå seg, vart dei snart kostlause.

58.

Ei natt fór Uspak og mennerne hans til Tambådalen, 15 mann i lag. Der gjekk dei inn til Alv, og dei jaga honom og heile huslyden hans inn i stova og stengde deim inne der, medan dei rana, og so førde dei rovet burt på fire hestar. Men på Fjardarhorn hadde folk vorte vare med ferdi deira, og dei sende ein mann til Tunga for å gjeva Tore tidend um dette. Tore samla straks folk, og dei vart 18 mann i lag, og fór ned til fjordbotnen. Tore såg då Uspak og mennerne hans fara framum, og so sette dei etter deim utetter frå Fjardarhorn.

Men då Uspak såg at folk søkte etter deim, sa han: «Der fer det folk etter oss, og det er vel han Tore som no etlar å hemna det hogget han fekk av meg i vetter. Dei er 18 mann, og me er 15, men betre budde; og difor er det ikkje godt å vita kven det er som skal hava største hugnaden av hoggi. Men dei hestarne som me hev teke med oss frå Tambådalen, er kann henda heimfuse, og eg vil ikkje missa det me alt hev fenge tak i. Difor skal dei tvo av oss som er minst stridsbudde, reka klyvhestarne i fyrevegen ut til Øyr, og senda dei mennerne som er heime hit til oss; men me trettan skal taka imot Tore og mennerne hans, so godt me kann.» Dei gjorde som Uspak sa. Og då Tore og mennerne hans kom etter, helsa Uspak på deim og spurde tidender. Uspak godrødde med deim, og vilde soleis hefta deim. Tore spurde kvar dei hadde teke all denne forrådi ifrå. Uspak svara at dei hadde henne frå Tambådal. «Korleis er er du komen til alt dette?» sa Tore. Uspak svara: «Korkje vart det gjeve eller golde eller selt ved sal»[135]. «Vil du då gjeva det frå deg,» spurde Tore, «og avhenda det til oss.» Uspak svara at det hadde han ikkje hug til. Etter det rauk dei på kvarandre; og striden tok til. Tore og mennerne hans gjekk hardt fram, men Uspak og hans flokk varde seg mannleg. Dei fekk likevel mange sår, og sume fall. Tore hadde i handi eit spjot til å veida bjørn; han sprang mot Uspak, og stakk til honom med spjotet, men Uspak bægde styngen. Men med di Tore tok so hardt i og spjotet gjekk til glepps, fall han på kne og lutte seg frametter. Uspak hogg då til Tore i ryggen med øksi, og det brast høgt under hogget. Uspak sa: «No tenkjer eg du vil leidast utav langferd, Tore!» Tore svara: «Det kann gjerne vera, men eg tenkjer no eg skal fara fulle dagsleider trass i i deg og hogget ditt!» Tore hadde havt ein kniv i ei reim um halsen, som det då var vanlegt, og han hadde slengt honom bak på ryggen åt seg, og den var det hogget hadde råma; men sverdet hans Uspak hadde berre skeint ryggkjøtet på båe sidorne, so det vart eit lite sår. Etter dette sprang ein av lagsmennerne hans Tore fram og hogg til Uspak; men Uspak sette øksi imot, og hogget kom i skaftet og tok det i sund, so øksi datt ned. Då ropa Uspak til mennerne sine og bad deim berga seg undan, og sjølv tok han og til å renna. Men straks Tore var komen på føterne att, kasta han spjotet etter Uspak, og det råka honom i låret og skar seg fram på den andre sida. Uspak kipte spjotet ut or såret, snudde seg og sende det attende, og det kom midt på livet åt den mannen som hadde hogge til honom, og han fall daud til jordi. Etter det flydde Uspak og fylgjesmennerne hans, men Tore og mennerne hans elte deim ut med fjøra mesta heilt til Øyr. Då fór folk heiman frå garden, både menner og kvende; Tore og mennerne hans vende då att. Sidan bar det ikkje ihop med deim fleire gonger den vetteren. I denne striden fall det tri av mennerne hans Uspak og ein av Tore sine, men mange vart såra på båe sidor.

59.

Snorre gòde tok på seg søksmålet for Alv den vesle mot Uspak, og han fekk gjort Uspak og alle lagsmennerne hans fredlause på Torsnestinget. Etter tinget fór Snorre gòde heim til Tunga, og sat heime til dess retten dømde all eigni frå dei fredlause[136]. Sidan fór han nordpå til Bitra med mange menner. Men då han kom dit, var Uspak burte med alt sitt. Dei var farne nordpå til Strandir 15 mann ihop, og hadde fem skip. Dei var på Strandir um sumaren, og gjorde der mange valdsverk. Dei busette seg nord i Taralåtrsfjorden, og samla mykje folk til seg. Der kom det òg til deim en mann som heitte Ramn med tilnamnet viking; han var ein illgjerningsmann, og hadde lege ute på nordstrenderne. Dei gjorde no mange herverk med ran og mannsdråp, og dei heldt seg der på staden alle saman til det leid mot vetternæterne. Då samla dei seg Strandamennerne Olav Øyvindsson frå Drangar og andre bønder med honom, og so fór dei mot deim. Dei hadde òg der i Taralåtrsfjorden ein skans um garden sin, og dei var innpå 30 mann i lag. Olav og mennerne hans kringsette skansen, men tykte han var vand å taka. Dei talast då ved, og illgjerningsmennerne baud seg til å fara burt frå Strandir, og ikkje gjera fleire valdsverk der, men so skulde bønderne fara att frå skansen. Og med di no bønderne tykte at illgjerningsmennerne ikkje var gode å eigast med, so tok dei imot dette vilkåret, og dei batt denne avtala med eid; og med so gjort fór bønderne heim.

60.

No er det å fortelja um Snorre gòde at han fór til «ferans-retten», nordpå i Bitra, so som fyrr er fortalt; men då han kom til Øyr, var Uspak burte, og Snorre gòde heldt då «ferans-rett» som logi sa fyre, og la under seg alt det forbrote godset, og skifte det med dei mennerne som hadde slite største skaden, Alv den vesle og dei andre mennerne som var komne ut for ransverk. Sidan reid Snorre gòde heim til Tunga, og so leid sumaren av. Uspak og lagsmennerne hans fór frå Strandir ved vetternatts tider, og hadde tvo store skip. Dei fór inn langsmed Strandir, og deretter nordpå yver Floe[137] til Vatsnes; der gjekk dei upp og rana, og ladde båe skipi so mykje dei kunde bera. So heldt dei nordpå yver floen til Bitra, og lende ved Øyr, og bar alt rovet sitt upp i skansen. Der hadde kona hans Uspak og Glum, sonen deira, vore um sumaren med tvo kyr. Natti etter dei kom heim, rodde dei med båe skipi yver til fjordbotnen, og gjekk upp til garden der på Tunga, og braut inn i husi. Dei tok Tore bonde ut or sengi hans, førde honom ut og drap honom. Sidan rana dei alt godset innanstokks og førde det ut på skipi. So rodde dei til Tambådalen, sprang upp der, og braut upp dørerne som på Tunga. Alv den vesle hadde lege i klædi sine; og då han høyrde at dei braut upp døri, sprang han upp og til ei løyndør attanpå huset; der kom han seg ut, og rende so upp etter dalen. Uspak og lagsmennerne hans rana no alt dei kunde få tak i, førde det ut på skipi sine og fór so heim til Øyr med båe skip full-lasta; og dette rovet førde dei òg inn i skansen. Dei drog òg skipi upp i skansen, og fyllte deim med ferskt vatn båe tvo. Sidan stengde dei att for skansen — det var ein framifrå god verjestad, — og heldt seg der um vetteren.

61.

Alv den vesle sprang stad til han kom til Snorre gòde på Tunga, og fortalde honom skaden sin, og han eggja honom mykje at han straks skulde fara nordpå mot Uspak og flokken hans. Men Snorre gòde vilde fyrst høyra nordanfrå kva meir dei hadde gjort enn å jaga Alv sudpå, eller um dei kann henda hadde teke fast bustad i Bitra. Men noko seinare spurdest det sudpå frå Bitra at Uspak hadde drepe Tore, og korleis han i det heile hadde fare åt; og dei fekk slike tidender frå deim, at Snorre skyna at dei ikkje vilde vera gode å råda med. Då lét Snorre gòde henta husfolket hans Alv, og like eins alt det godset som var att; dei kom alle til Tunga og var der um vetteren. Uvenerne hans Snorre gòde gav honom lastord for det han var so trå til å hjelpa Alv til retten hans. Snorre gòde lét kvar tala som han vilde; men han gjorde ikkje noko med saki. Sturla Tjodreksson gav Snorre gòde tidend um at han var ferdig til å fara mot Uspak og mennerne hans, straks Snorre vilde, og han sa han var ikkje mindre skyldig til å gjera denne ferdi enn Snorre. So leid no vetteren av fram yver jol, og stødt spurde dei sudpå til valdsverk frå Uspak og lagsmennerne hans. Det var ein svært hard vetter, og alle fjordarne låg med is.

Lite fyre fasta sende Snorre gòde bod ut til Ingjaldskvål på Nes. Der budde det ein mann som heitte Trånd stigande; han var son åt den Ingjald som garden Ingjaldskvål heiter etter. Trånd var ein framifrå stor og sterk mann og snøggare på foten enn andre folk. Folk sa han bruka gå berserksgang med han var heiden, men trollskapen gjekk av dei fleste, når dei vart døypte. Snorre sende bod til Trånd at han skulde koma til Tunga, og han bad honom bu seg so til ferdi, som det var eitkvart mannrøyne han hadde i verkom. Då Trånd fekk bodet hans Snorre, sa han til sendemannen: «No skal du få kvila deg her so lenge du vil; men eg skal fara etter ordsendingi hans Snorre, og me skal ikkje fylgjast åt på ferdi.» Sendemannen svara at det vilde han fyrst tru, når det var røynt. Men um morgonen, då sendemannen vakna, var Trånd burte. Han hadde teke våpni sine, og gjenge inn under Enne, og so etter vegen inn til Bulandshovden. Derifrå fór han inn langs med fjordarne til den garden som heiter Eid; so gjekk han på isen yver Kolgravafjord og Seljafjord, og derifrå inn til Vigrefjord, og so fór han etter isen heilt inn til fjordbotnen[138], og kom um kvelden til Tunga medan Snorre sat til bords. Snorre fagna honom blidleg, og Trånd tok vel imot helsingi hans; han sa han var buen til å fara kvar det skulde vera, um Snorre vilde senda honom i noko slag ærend. Men Snorre bad honom fyrst vera i ro der um natti. So tok dei klædi av Trånd og turka deim.

62.

Same natti sende Snorre gòde ein mann vestpå til Stadarhol og bad Sturla Tjodreksson koma til møtes med honom dagen etter på Tunga nord i Bitra. Snorre sende òg bod til dei næmaste gardarne og stemnde folk til seg. Dagen etter fór dei so nordpå yver Gavlfjellsheidi med 50 mann. Dei kom til Tunga i Bitra um kvelden; då var Sturla der alt i fyrevegen med 30 mann. Derifrå fór dei då ut til Øyr um natti. Og då dei kom dit, gjekk Uspak og lagsmennerne hans ut på skansen og spurde kven det var som rådde for flokken. Dei sa kven dei var, og bad deim gjeva upp skansen. Men Uspak svara at dei vilde ikkje gjeva seg; — «men me vil bjoda dykk det same vilkåret, som me baud Strandamennerne,» sa han, «å fara ut or bygdi, so framt de vil fara att frå skansen.» Men Snorre svara at han lét seg ikkje lita med noko vilkår.

Morgonen etter, straks det var ljost vorte, skifte dei skansen imillom seg til åtaket. Det fall til Snorre å gjera åtak på den luten av skansen som Ramn viking varde, og Sturla fekk det stykket som Uspak varde. Sønerne hans Bork den digre, Såm og Tormod, søkte åt på ei sida, og åt ein av veggjerne i skansen søkte sønerne hans Snorre, Torodd og Torstein torskebit. Uspak og mennerne hans varde seg mest med steinkast, so lenge dei kunde koma til med det. Og dei sparde ikkje på steinen, for dei var framifrå raske menner. Snorre og Sturla bruka mest skotvåpn til åtaket, og dei både skaut med piler og kasta med spjot. Ei mengd med skotvåpn hadde dei ført med seg, for dei hadde lenge butt seg til å taka skansen. Det vart eit ovleg hardt åtak; mange vart såra av båe flokkar, men ingen fall. Snorre og mennerne hans skaut so tidt at Ramn og mennerne hans drog seg attende frå veggen. Då tok Trånd stigande til sprangs imot veggen, og kom seg so langt upp, at han fekk krøkt øksi si fast i skansen, og so hala han seg upp etter økseskaftet, til han kom upp på skansen. Men straks Ramn såg det var komen ein mann inn i skansen, sprang han mot Trånd og la til honom med spjotet; men Trånd bægde styngen, og hogg til Ramn i armen uppe ved oksli, og tok armen av. Etter det søkte dei mange åt honom. Han lét seg då falla nedetter skanseveggen, og kom seg soleis attende til mennerne sine. Uspak eggja mennerne sine mykje, at dei skulde verja seg vel, og sjølv stridde han ovleg djervt. Han gjekk langt fram på skansen, når han kasta steinarne. So var det ein gong han tok svært hardt i, og kasta ein stor stein inn i flokken hans Sturla; men med det same skaut Sturla eit snørespjot imot honom; det råka Uspak midt på livet, so han fall ned frå skansen. Sturla sprang straks burt åt honom og treiv i honom, og vilde ikkje at fleire skulde taka på honom med våpn; for han vilde at berre han skulde hava ord for at han vart banemannen hans Uspak. Det fall òg ein mann på den sida der sønerne hans Bork søkte åt. Etter dette baud røvarane å gjeva upp skansen, men då skulde dei hava grid for liv og lemer; og dei gav heile si sak til Snorre gòde og Sturla, at dei skulde døma deim. Og med di Snorre og mennerne hans no var mesta snaude for skotvåpn, so samtykte dei i dette. So gav dei upp skansen, og skansemennerne gav seg Snorre gòde i vald, og Snorre lét deim alle hava grid for liv og lemer etter ord og avtale. Både Uspak og Ramn døydde snart, og like eins den tridje mannen av flokken deira, og mange vart såra av båe flokkar. So kvad Tormod i Ramnsmål:

Hermenner hadde

hard strid i Bitra

ræ fekk ramnar av

rauste hovdingen;

laut tri der lata

livet for kappen;

drap deim den djerve;

der fekk Ramn vera.

Snorre lét kona hans Uspak og Glum, sonen deira, få bu att på Øyr. Glum gifte seg sidan med Tordis, dotter hans Åsmund hærukoll[139] og syster hans Grette den sterke. Dei fekk ein son som heitte Uspak, som låg i strid med Odd Ufeigsson i Midfjorden[140]. Snorre gòde og Sturla jaga burt alle røvarane, kvar til sin kant, og soleis sprengde dei då denne røvarflokken, og etter det fór dei heim. Trånd stigande var ei liti stund hjå Snorre gòde fyrr han fór heim til Ingjaldskvål, og Snorre takka honom vel for den gode hjelpi hans. Trånd stigande var buande lenge på Ingjaldskvål, men sidan busette han seg på Tråndarstad, og mykje til kar var han.

63.

I denne tidi budde Torodd Torbrandsson i Alptefjorden. Han åtte båe gardarne Ulvarsfjell og Ørlygsstad. Men no tok det til å verta slikt eit skrymt att med Torolv bægjefot, at folk tykte dei kunde ikkje vera lenger på dei gardarne. Og på Bolstad var det alt audt og daudt, for der tok Torolv til å ganga att, straks Arnkjel var daud, og han drap både folk og fe der på Bolstad; og difor var det ingen som trøyste seg til å bu der. Men då den garden var lagd heilt i øyde, søkte Bægjefot upp til Ulvarsfjell, og gjorde stor skade der; og alle folk vart ottefulle, straks dei vart vare Bægjefot. Ein bonde fór då inn til Kårsstad, og klaga for denne vanden til Torodd. For han var leiglendingen hans Torodd. Han sa at folk meinte at Bægjefot vilde ikkje stogga, fyrr han hadde øydt heile fjorden både for folk og fe, minder dei kunde finna på nokre råder for dette skrymtet hans; — «eg kann ikkje halda meg lenger mot dette um det ikkje no vert gjort noko med det,» sa han. Men då Torodd høyrde dette, tykte han det var ikkje godt å finna ein utveg ut or denne vanden. Morgonen etter lét Torodd taka hesten sin, og han bad huskararne sine vera med; ogso frå dei næmaste gardarne bad han folk fara med honom. Dei fór ut til Bægjefothovden og til dysi hans Torolv. So braut dei upp dysi og fann der Torolv. Då var han endå uroten og fælt trollsleg å sjå. Han var blå som Hel og diger som eit naut; og då dei vilde flytja honom, kunde dei ikkje rikka honom av flekken. Torodd lét då setja våger under honom, og på den måten fekk dei honom upp or dysi. So velte dei honom ned i fjøra, og der gjorde dei eit stort bål av kvister, sette eld på, og velte so Torolv upp i bålet, og brende alt ihop til oska; men det var likevel lenge at det ikkje vilde fata eld i Torolv. Det bles ein kvass vind, og oska fauk vida, straks det tok til å brenna; men all den oska dei kunde få med seg, sopa dei ut på sjøen. Då dei var ferdige med dette arbeidet, fór dei heim, og det var seint på kvelden då Torodd kom heim til Kårsstad.

Då Torodd kom heim, heldt kvendi på å mjølka, og då Torodd reid inn på heimstølen, rende ei ku undan honom og braut foten. Dei tok då kui, og ho var so mager at dei tykte ikkje ho var drepande. Torodd lét då binda um foten, men kui lét heilt av å mjølka. Og då foten på kui var attgrodd, førde dei henne ut til Ulvarsfjell, for det var god hamnegang der på eit låglende ved sjøen. Kui gjekk ofte ned i fjøra der som bålet hadde vore, og sleikte steinarne der som oska hadde foke. Og det segjer sume folk, at då nokre øybuar fór ut etter fjorden med turrfiskfarm, såg dei kui upp i lidi og eit anna naut, apallgrått på lit, som ingen kjende til. Um hausten etla Torodd å drepa kui, men då dei skulde henta henne, fann dei henne ikkje. Torodd lét ofte leita etter henne um hausten, men aldri fann dei henne. Folk trudde då kui måtte vera daud eller stoli. Då det no ikkje var langt att til jol, so var det ein morgon tidleg der på Kårsstad, at då gjætaren gjekk til fjøset som vanlegt, såg han det stod eit naut fyre fjøsdøri, og han kjende att den kui som hadde brote foten, og som dei hadde sakna. Han leidde kui i bås, batt henne, og gjekk so og fortalde dette til Torodd. Torodd gjekk då til fjøset, såg kui, handfór henne, og kjende det var kalv i kui, og difor vilde dei ikkje drepa henne. Torodd hadde då òg slagta so mykje han trong av buskapen sin. Men seint på våren fekk kui ein kalv, og det var ei kviga. Lite etter fekk ho ein kalv til, og det var ein tjor, og det var med harde naudi kui kom seg frå det, for kalven var so stor; og lite etter døydde ho. Denne store kalven bar dei inn i stova; han var apallgrå på lit, og var eit framifrå gildt dyr. Den fyrste kalven bar dei òg inn i stova.

Det sat ei gamall kjerring i stova; ho var fostermor hans Torodd, og no var ho blind. Ho hadde vore framsynt i sine yngre dagar, men då ho vart gamall, heldt dei det berre for gamalørska, alt det ho sa; men det gjekk likevel ofte so som ho hadde sagt fyreåt. Då no den store kalven var bunden på golvet, sette han i å bura. Og då kjerringi høyrde dette, vart ho ille ved og sa: «Dette er trolls læte og ikkje som åt eit vanlegt kvikjende; gjer so vel og drep slik ein ulukke-ting.» Torodd sa det var uturvande å drepa kalven; han tykte kalven var vel verd å ala upp, og meinte han vilde verta eit framifrå naut, når han vart uppalen. Då sette kalven i å bura andre gongen. Då sa kjerringi og skalv i heile sin kropp: «Fosterson min,» sa ho, «du må drepa denne kalven, for me vil berre få ilt av honom, um han vert uppalen.» Torodd svara: «Me skal drepa kalven då, fostermor, sidan du vil det.»

So bar dei båe kalvarne ut. Torodd lét då drepa kvigekalven, men hin lét han bera ut i løda. Og han gav alle ei streng åtvaring um ikkje å fortelja kjerringi at kalven livde. Denne kalven voks so ein såg dags mun, og um våren då dei slepte kalvarne ut, var han ikkje mindre enn dei kalvarne dei hadde sett på i fyrstningi av vetteren. Han sprang ofte um på tødemarki, då han var komen ut, og bura so sterkt som ein vaksen tjor, so dei høyrde det heilt inn i husi. Då sa kjerringi: «No hev dei likevel ikkje drepe det trollet, og no vil me få meir ilt av honom enn ord kann segja.»

Kalven voks snøgt, og gjekk ute på tunet um sumaren. Og um hausten var han so stor at få årsgamle naut var større. Han hadde fine horn, og var eit framifrå vænt naut å sjå. Denne tjoren kalla dei Glæse. Då han var tvo år, var han so stor som fem år gamle uksar. Han var stødt heime med mjølkekyrne; og kvar gong Torodd kom ut til heimstølen, gjekk Glæse burt åt honom og lukta på honom og sleikte klædi hans, og Torodd klappa honom. Spakvoren var han både mot folk og fe som ein sau; men det var stødt reint fælslegt som han let, når han sette i å bura. Og når kjerringi høyrde honom, vart ho stødt ille ved.

Då Glæse var fire år gamall, gjekk han ikkje undan kvende og born og ungmenne, og når vaksne karar gjekk burt åt honom, kasta han på nakken, og bar seg åt som han tenkte på vondt, og gjekk berre undan deim når han vart tvinga.

So var det ein dag då Glæse kom heim til stølen, at han bura so fælt at dei høyrde det heilt inn i husi. Torodd var i stova og kjerringi òg. Ho sukka tungt og sa: «Du vyrder nok ikkje mykje det eg bad deg um, å lata tjoren drepa, fosterson!» Torodd svara: «Gjer deg no nøgd, fostermor mi; no skal Glæse få liva til hausten, og når han hev fenge sumarholdet sitt, skal me slagta honom.» «Då kann det verta for seint,» sa ho. «Det kann eg ikkje sjå,» sa Torodd. Og med dei tala um dette, sette tjoren i å bura endå verre enn fyrr. Då kvad kjerringi denne visa:

Rauste hermann! hausen

hov buskapens hovding,

feigd hans bur er fyre,

folk vert han til bane;

under torva trur eg

tjoren vil deg føra;

sannspådd er eg enno,

uksen kann deg bana.

Torodd svara: «Du vert ør av alderdom no, fostermor, og hev ikkje vit på dette.» Ho kvad:

Ofte du segjer eg er

ør når eg tunga rører;

blodut bul eg skodar,

bengråt[141] er han våt av,

vonde augo vender

våleg stut imot oss;

Gerd åt kvelle gullet[142]

går han vert din bane.

«Nei soleis skal det ikkje gå,» sa Torodd. «Det er nok so, at soleis vil dette enda,» sa ho.

Um sumaren då Torodd nett hadde late raka alt høyet på tødemarki ihop i store såtor, kom det ein dag ei svær regnskur. Og um morgonen då folk kom ut, såg dei Glæse var komen inn på tunet, og stokken som dei hadde sett på horni hans då han tok til å verta olm, hadde han slite av seg. Fyrr hadde han aldri bruka å gjera skade på høyet, endå um han gjekk i tødemarki. Men no var han vorten reint olm, og sprang åt ei såta, stakk horni heilt ned i botnen av såta, lyfte høyet upp, og spreidde det ut yver heile vollen. Då han soleis hadde rive sund denne såta, tok han straks på den næste, og slik fór han beljande um heile vollen og bar seg åt som rasande. Folk vart so rædde for honom, at ingen torde gå burt åt honom og jaga honom ut or tødemarki. Dei fortalde då Torodd korleis Glæse bar seg åt. Han sprang straks ut, tok ein stor bjørkeraft og la på oksli, soleis at han heldt um skolmi, og sprang so ned på vollen åt tjoren. Men då Glæse fekk sjå honom, stansa han og vende seg mot honom. Torodd gjekk då nyven laus på honom, men tjoren gjekk likevel ikkje or vegen. Då lyfte Torodd raften, og gav honom slikt eit hogg millom horni at raften gjekk sund i skolmi. Glæse vart so rasande då han fekk hogget, at han sette på Torodd. Men Torodd fekk trive horni og skauv honom frå seg; og no heldt dei på soleis ei stund, at Glæse søkte åt, og Torodd fór undan og skauv honom frå seg snart til den eine sida og snart til den andre, til dess at han tok til å trøytna; då sprang han upp på halsen åt tjoren, tok godt tak med henderne under kverken på tjoren, la seg fram på hovudet hans millom horni, og tenkte han soleis skulde møda honom. Men tjoren sprang att og fram på vollen med honom.

Heimemennerne hans Torodd såg no at han var ille faren; men dei torde ikkje gå burt åt tjoren våpnlause, og difor gjekk dei fyrst inn etter våpni sine; og då dei kom ut att, sprang dei ned på vollen med spjot og andre våpn. Men då tjoren såg det, sette han hovudet ned millom føterne og snudde på hovudet, so han fekk det eine hornet under han Torodd; so kasta han hovudet upp so snøgt at underkroppen hans Torodd vart slengd i veret, so han mest stod på hovudet på halsen åt tjoren. Og då Torodd sveiv ned att, svinga Glæse hovudet sitt under honom, og køyrde det eine hornet i buken hans, so det straks stod djupt inn i livet. Torodd slepte då taket med henderne; men tjoren sette i eit fælslegt gaul, og rende ned til åi langs etter vollen. Heimemennerne hans Torodd sprang etter Glæse, og elte honom tvert yver skrida Geirvor, til dess dei kom til ei myr nedanfor garden Hellor; der rende tjoren ut i myri og sokk so han aldri kom upp att meir, og sidan heiter det Glæseskjelda der. Men då heimemennerne kom att til vollen, var Torodd burte. Han hadde gjenge heim til garden, og då dei kom heim, låg Torodd i sengi si, og då var han daud. Sidan forde dei honom til kyrkja.

Kår, son hans Torodd, tok garden i Alptefjorden etter far sin. Han vart buande der lenge sidan, og etter honom fekk garden namnet Kårsstad.

64.

Gudleiv heitte ein mann; han var son hans Gudlaug den rike frå Straumfjorden, og bror hans Torfinn, som Sturlungarne[143] er komne frå. Gudleiv var ein vidfaren sjømann. Han åtte eit stort handelsskip, og Torolv, son hans Øyra-Lopt, åtte òg eit skip den gongen dei stridde med Gyrd, son hans Sigvalde jarl. I den striden miste Gyrd auga sitt.

I dei siste åri Olav den heilage livde, hadde Gudleiv ei kaupferd vestpå til Dublin. Og då han siglde vestanfrå att, etla han seg til Island. Han siglde vestanfor Irland og fekk austanvêr og nordaustvind, og dei dreiv so langt vest og sudvest til havs, at dei visste ikkje lenger kor land var å finna. Det leid alt langt utpå sumaren, og dei gjorde mange lovnader, at dei skulde få koma velberga att frå havet. Då fekk dei sjå land; men kva land det var visste dei ikkje. Gudleiv og mennerne hans rådde seg då til å sigla til lands, for dei tykte det var ilt å eigast med storhavet lenger. Dei fann god hamn; og då dei hadde vore ei liti stund der ved land, kom det folk til deim. Dei kjende ingen av deim, og dei tykte helst det var irsk dei tala[144]. Snart kom det so mykje folk til deim, at det vart upp i mange hundrad. Dei tok deim til fange, batt deim og dreiv deim so upp i landet. Sidan førde dei deim til eit møte, og der gjekk dei på råd um kva dei skulde gjera med deim. Dei skyna so mykje, at sume vilde dei skulde drepa deim, men andre vilde dei skulde byta deim utyver til ymse stader og trælka deim. Med dei no tala um dette, såg dei att det reid ein flokk menner åt deim, og det vart bore eit merke i flokken. Dei tyktest då vita det måtte vera ein hovding i flokken. Då denne flokken kom burt åt deim, såg dei at under merket reid det ein stor og djerv mann, men han var alt langt til års og kvithærd. Alle som var der bøygde seg for honom og fagna honom som husbonden deira. Dei skyna då snart at til honom vart det skote å taka alle avgjerder og gjera alle vedtak. Sidan sende denne mannen bod etter Gudleiv og mennerne hans; og då dei kom fyre denne mannen, tala han til deim på norrønt mål, og spurde kva land dei var ifrå. Dei svara at dei fleste av deim var islendingar. Mannen spurde då kven dei var, desse islendingarne. Gudleiv gjekk då fram fyre honom og helsa på honom, og han tok vel imot helsingi hans Gudleiv, og spurde kvar på Island dei var ifrå. Gudleiv svara at han var frå Borgarfjorden. Då spurde mannen kvar i Borgarfjorden han var ifrå; og Gudleiv fortalde honom det. Då spurde denne mannen grannleg etter kvar einskild av dei større mennerne i Borgarfjorden og Breidefjorden. Og med dei talast ved, spurde han òg etter Snorre gòde og Turid frå Frodå, syster hans; og han spurde grannleg etter alt frå Frodå, men mest etter guten Kjartan, som då var husbonde på Frodå. Men landsfolket ropa no på si sida at dei skulde taka ei avgjerd med skipsmannskapet. Då gjekk den digre mannen burt frå deim, og nemnde upp med seg 12 av mennerne sine, og dei sat ei lang stund i tal. Sidan gjekk dei att til folkemøtet.

Då sa den store mannen til Gudleiv og mennerne hans: «Me landsmenner hev tala noko um dykkar sak, og landsfolket hev no gjeve saki dykkar i mitt vald; men eg vil no gjeva dykk reiselov, kvart de so vil fara; og endå um de tykkjer at det alt lid langt på sumaren, so vil eg likevel råda dykk til å fara burt herifrå, for folket her er upålitande og ilt å eigast med, og dei vil òg tykkja at dykkar frigjeving er eit brot imot deira log og rett.» Gudleiv sa: «Dersom me vert so hepne å koma att til fedreheimen vår, kven skal me då segja hev gjeve oss fridomen?» Han svara: «Det vil eg ikkje segja dykk; for eg ynskjer ikkje at frendarne og fosterbrøderne mine skal gjera ei slik ferd hit, som de vilde ha gjort, um de ikkje hadde fenge hjelp av meg. Og no er eg so gamall vorten,» sa han, »at det er største voni til at alderdomen råder med meg fyrr langt lid. Og endå um eg fær liva ei tid til, so finst det her i landet menner som er megtugare enn eg, og dei vil gjeva utlenske menner liten fred, endå dei ikkje held til her nære ved som de er komne til lands.»

Sidan lét denne mannen gjera skipet ferdigt for deim, og han var med deim til dess dei fekk lagleg bør til å taka ut. Men fyrr han og Gudleiv skildest, tok denne mannen ein gullring av handi si og gav honom til Gudleiv, og like eins eit godt sverd; og so sa han til Gudleiv: «Dersom det er so laga at du skal koma att til fedrelandet ditt, då skal du gjeva dette sverdet til Kjartan, bonden på Frodå, og ringen til Turid, mor hans.» Gudleiv sa: «Kven skal eg segja det er som sender desse eignaluterne?» Han svara: «Seg at desse ting sender han som var ein betre ven åt husmori på Frodå enn åt goden på Helgefjell, bror hennar. Men um nokon av dette tykkjest vita kven det er som hev ått desse eignaluterne, då skal du segja deim dei ordi mine, at eg forbyd kvar mann å fara og finna meg; for det er ein fårleg vågnad å koma hit, minder ein vert so heppen med lendingi som de hev vore; for landet her er vidt, og det er smått med hamnar, og allstad er det berre ufred å venta for utlenske menner, minder det ber so til som no med dykk.»

Etter det siglde Gudleiv og mennerne hans til havs, og dei kom til Irland seint på hausten og var i Dublin um vetteren. Men uni sumaren siglde dei til Island, og Gudleiv flidde frå seg eignaluterne. Folk heldt det for visst at denne mannen måtte ha vore Bjørn breidvikingkappe; men nokor onnor sanning på dette, enn det som no er fortalt, hev folk ikkje fenge.

65.

Snorre gòde vart buande på Tunga i 20 år; og i fyrstningi var det mange som ovunda honom, medan dei livde storkaksarne Torstein Kuggeson[145] og Torgils Holluson og endå fleire av dei stormennerne som var uvenerne hans. Han vert òg ofte nemnd i mange sogor. Soleis kjem han, som ålkjent er, på tale i soga um Laksdølerne; for han var ein sers god ven åt Gudrun Usvivsdotter og sønerne hennar. Han vert òg nemnd i Heidarvigasoga[146], og etter Heidestriden var det han og Gudmund den megtuge[147] som var til best hjelp åt Barde[148].

Men då Snorre gòde tok til å eldast, då tok òg hans vyrdnad og vensæla til å veksa, og det gjorde òg sitt, at då vart ovundsmennerne hans færre. Det auka òg vensæla hans, at han mågast med dei gjævaste stormennerne i Breidefjord og mange andre stader. Han gifte Sigrid, dotter si, med Brand den raske Vermundsson; seinare vart ho gift med Kolle, son hans Tormod, son hans Torlak på Øyr, og dei budde i Bjarnarhamn. Dotteri Unn gifte han med Viga-Barde; henne fekk seinare Sigurd, son hans Tore hund, frå Bjarkøy på Hålogaland; dotter deira var Rannveig, som vart gift med Jon, son hans Arne, son hans Arne Arnmodsson; son åt Jon og Rannveig var Vidkunn frå Bjarkøy, som hev vore ein av dei gjævaste lendmenner i Norig. Snorre gòde gifte Tordis, dotter si, med Bolle Bolleson[149], og frå deim er Gilsbekkingarne komne. Dotteri Hallbera gifte Snorre med Tord, son hans Sturla Tjodreksson; dotter deira var Turid, som vart gift med Havlide Måsson[150], og frå deim er ei stor ætt komi. Dotteri Tora gifte Snorre med Keru-Berse, son hans Halldor Olavsson[151] frå Hjardarholt; henne fekk sidan Torgrim svide, og frå deim er ei stor og gjæv ætt komi.

Dei andre døtterne hans Snorre gòde vart gifte etter han var dåen. Turid den spake Snorredotter vart gift med Gunnlaug, son hans Steintor på Øyr. Gudrun, dotter hans Snorre gòde, fekk Kalv på Solheimar. Halldora Snorredotter vart gift med Torgeir frå Åsgardsholar. Ålov Snorredotter vart gift med Jørund Torfinsson, bror hans Gudlaug frå Straumfjorden.

Halldor[152] var den gjævaste av sønerne hans Snorre gòde; han budde i Hjardarholt i Laksådalen, og frå honom er Sturlungarne og Vatsfjordingarne[153] komne. Torodd var den næst gjævaste sonen hans Snorre gòde; han budde på Spåkonefjell på Skagastrand. Måne Snorreson budde på Saudafjell; hans son var Ljot, som dei kalla Måna-Ljot, og han vart halden for den gjævaste av sonesønerne hans Snorre gòde. Torstein, son hans Snorre gòde, budde på Laugarbrekka, og frå honom er Åsbjørningarne i Skagafjorden komne, og det er ei stor ætt. Tord kause, son hans Snorre gòde, budde i Dufgusdal. Øyjolv, son hans Snorre gòde, budde på Lambestad på Myrarne. Torleiv, son hans Snorre gòde, budde på Medalfjellsstrand; frå honom er Ballæringarne komne. Snorre, son hans Snorre gòde, budde i Sælingsdalstunga etter far sin. Klepp heitte òg ein son åt Snorre gòde; men folk veit ikkje bustaden hans, og heller ikkje veit me noko um at det frå honom er komne folk som vert nemnde i sogor.

Snorre gòde døydde i Sælingsdalstunga eit år etter fallet hans kong Olav den heilage. Han vart jorda der i den kyrkja som han sjølv hadde late byggja. Men då kyrkjegarden vart graven, tok dei beini hans upp og førde deim til den kyrkja som no er der. Til stades der var då Gudny Bodvarsdotter[155], mor åt Sturlusønerne Snorre, Tord og Sigvat, og ho fortalde at beini hans Snorre gòde var ikkje store, det var bein åt ein medels stor mann. Då tok dei der og upp beini hans Bork den digre, farbror hans Snorre gòde, og dei, sa ho, var ovleg store. Like eins tok dei upp beini åt kjerringi Tordis dotter hans Torbjørn sur og mor åt Snorre gòde, og dei beini, fortalde Gudny, var små kvendebein, og so svarte som dei var brende. Og alle desse beini grov dei ned der som kyrkja no stend.

Dermed endar soga um Torsnesingarne, Øyrbyggjerne og Alptefjordingarne[156].

u

Notar:

1. Dei 8 fylki i Trøndelag som høyrde til Frostatinget.

2. håbrok = eit slag hauk.

3. fiskreke = sildekval.

4. stall = heidnesk altar, eigenleg upphøgil flate, pall, tram.

5. Ein «øyre» var ⅛ mark, og ei mark var i vegt 215,8 gram; ringen vog soleis 538 gram sylv. I pengar var ein øyre 30 «sylvpeningar».

6. Etter kristendomen vart logteken på Island (år 1000), heldt dei gamle gòde-ætterne fast på sin politiske rett. Heradshovdingarne hadde soleis framleis «godord», d. v. s. det rådvelde og embætte som dei gamle gòdarne hadde.

7. Med dette tilnamnet hev dei vel meint å segja at han var komen austan frå eit heide land, og var sjølv ein heidning.

8. Både Geirrød, Ulvar kappe og Finngeir kom frå Hålogaland, fortel Landnåmabok.

9. Etter Landn. var Rolv ein herse på Agder, og Steinnlv, sonen hans, kom ut til Island etter slaget ved Havrsfjord. onder — ski; Alptefjord — Svanefjord; Ondurd Øyr — øyri midt imot den motvende staden Øyr; rakke — den djerve.

10. bægjefot — som hev ein båg, leid fot.

11. løysing — frigjeven træl.

12. hokenrasse — som huker seg so rassen skyt fram.

13. Delte tilnamnet er eit keltiskt ord faelán.

14. Bjarne-Kjallak var son hans Bjørn Kjallaksson, son hans Kjallak jarl. Dotter hans Kjallak jarl, Gjavlaug, var gift med Bjørn den austrøne Kjetilsson (sjå s. 6 [Kap. 2]), og deira son var Kjallak den gamle (sjå s. 12 [Kap. 7]).

15. snerre — ein stridsam kar.

16. kimbe — tunnestav?

17. stote — stame,

18. blig; — som nidstirer, jfr. nyn. bligren.

19. Gisle Sursson, sjå soga um honom, Bergen 1905.

20. Stemnedagarne var 2 vikor fyre vårtinget og 4 vikor fyre altinget.

21. Odd skald Breidfjording veit me lite um; me hev berre desse tvo stroforne (sjå næste vers) av honom; men i «Landnámabók« vert det fortalt at han òg hadda dikta ei dråpa ved gravølet etter Hjalte Tordarson.

22. Stridens stav d. e. hermannen, nemleg Illuge.

23. Ramne-venen, d. e. han som føder ramnarne, d. v. s. hermannen, nemleg Illuge.

24. Pung-farmen, d. e. pengarne som Illuge skulde ha.

25. Forne, ei avstytting for Tinforne.

26. Desse Kjalleklingarne er ættingarne hans Barne-Kjallak.

27. Sverd-treet, d. e. treet, d. v. s. mannen som held sverdet, hermannen, her Illuge.

28. Varge-venen, d. e. han som matar vargarne, hermannen.

29. Reggnase — stormnase.

30. Døreretten vart sett fyre døri åt ilen saksøkte og kunde straks segja dom i saki.

31. Vega tyder her «drepa» som ofte i folkevisorne.

32. Slag-guddomen, d. e. Odin, slag-guddomens fagnar er då hermannen, nemlig Torbjørn.

33. Daude-ormen er ei kjenning for sverdet, og daude-ormens ovstyr er striden.

34. Brage-sonen, d. e. skalden; Brage er guden for skaldskap; retteleg stend det bragar Moði d. e. «skaldskap-Mode» (av bragr, skaldskap) ei kjenning for skalden; Mode var sonen hans Tor.

35. Ræ-flodi, d. e. blodet.

36. Hermannen, d. e. Torbjørn.

37. Stridstjeld d. e. skjolden, og stridstjeld-skaden er då det som gjer skjolden skade, d. v. s. sverdet.

38. Døme-halli, der som domarne vert såde, d. e. munnen hans Torbjørn.

39. Retts-ranar, han som ranar retten frå meg, d. e. Snorre.

40. Ræfugl-venen, d e. han som matar ræfuglarne.

41. Hugins ætt, d. e. ramnarne; Hugin er ein av ramnarne åt Odin.

42. Odins nåe, d. e. den fallne hermannen Torbjørn; alle dei falne åtte Odin.

43. Sverdglam-trei, d. e trei som stend i sverdglamet, i striden, d. v. s. hermennerne.

44. Pileleik, d. e. strid.

45. Stridseld d. e. sverd, stridseldførarane er då hermenneme, nemleg Torbjørn og mennerne hans.

46. Njord si sverd-ætt er ei kjenning for hermenneme, nemleg Torbjørn og mennerne hans.

47. Hættlegt, vågalt, spelegt

48. Tridjes òte-ætt er ei kjenning for hermenneme, nemlig Torbjørn og mennerne hans; Tridje er eit namn på Odin.

49. Skjoldmøy-skamord, d. v. s. skamordi hennar Geirrid.

50. Hjelm-knusaren, d. e. sverdet.

51. Ben-fossarne, d. e. blodet.

52. Båror, d. v. s blodbåror.

53. Strids-Trud, Trud var ei valkyrja; strids-Truds tingvoll er då slagmarki; og spåkvendi på strids-Truds tingvoll er pilarne, som syng kvelle mot skjolden.

54. Frodes bog-sol er ei kjenning for skjolden; Frode var ein sjøkonge, bog-soli hans er soli som heng på bogen åt skipet hans; del heile tyder då skjolden; skjoldarne hekk gjerne langs med skipssida.

55. Baugens (ringens) erving er hovdingen, d. v. s. Torarin sjølv.

56. Våpn-Gjoll er ei kjenning for striden; Gjoll er namnet på ei elv.

57. Skjold-meidar, han som meider skjolden, ei kjenning for sverdet; skjold-meidar-Mode tyder då »sverd-Mode,« d. v. s. hermannen, nemleg Torbjørn

58. Med den hæve hovdingen meiner Torarin her Snorre gòde; at Snorre hadde ei frilla ser me òg av det at det vert fortalt at han hadde tri lausborn.

59. Hild-sik-sveinar, Hild er ei valkyrja ; Hild-sik er ei kjenning for spjotet; og Hild-sik-sveinar tyder då »spjot-sveinar,« d. e. Torbjørn, og mennerne hans.

60. Nåefuglarne, d. e. ramnarne.

61. Havsoli, er ei kjenning for gullet, og havsol-venen er mannen.

62. Stridseld, ei kjenning for pilar.

63. Horr-Gerd, poetisk nemning for kvende; det er vel Aud han talar til.

64. Hognes merke, ei kjenning for skjoldar; Hogne var ein namngjeten sjøkonge.

65. Skalden peikar her på Turid, kona hans Torbjørn.

66. Ræ-dogg-hauken, ein kjenning for ramnen.

67. d. e. det vil harde kilar til harde kubbar.

68. D. v. s. Torarin og mennerne hans.

69. D. v. s. Ulvarsfjellshalsen.

70. Øyrbyggjerne er Steintor på Øyr og broderne hans, sønerne hans Torlak Åsgeirsson; sjå s. 20. [Kap. 12].

71. Ein atgeir var eit slag spjot.

72. Den gullbyrsta valgalten meiner granskarane er hjelmen; den gullbyrsta valgalte-veltar er då ei kjenning for hermannen.

74. Vigfus var son hans Bjørn Ottarsson, og Ottar var son hans Bjørn den austrøne. — Dette verset høyrer til diktet Ramnsmål som Tormod dikta til æra for Snorre gòde.

75. Linprydde gullring-Gjerd, ei kjenning for Åsdis.

76. Vaktar-dis, det er òg Åsdis.

77. Havsol-disi er ei kjenning for Åsdis.

78. Falksæte-eldens fura er òg ei kjenning for Åsdis; falksætet er handi, elden på falksætet (handi) er då gullringen, og den fura som ber gullringen er kvinna, d. v. s. Åsdis. Ho er òg dis for drykkjehornet.

79. Sverd-møte-sveinen er Styr sjølv.

80. Brent sylv, d. e. reint sylv, sylv reinsa i eld.

81. Hermannen er Torodd.

82. Draupnes skattar er ei kjenning for gullet. Draupne var ein gullring Odin åtte; og kvar niande natt draup det åtte likso tunge gullringar av honom. Bjørn talar her hædande um den gongen Torodd tok so mykje for å berga jarlsmenneren.

83. Bove. Dette ordet finst enno i islendsk og tyder «ein skarv, fark» (bofi) ; det heng ihop med norsk boven, «fordringsfuld i optræden» (Ross).

84. Verne-domsnemndi (gn. bjargkviðr eller varnarkviðr) var ei domsnemnd eller ein jury som skulde berga eller verna ein i ei rettssak. I denne nemndi sat det 5 grannar, og ho var eit utskòt av búakviðr som var ei domsnemnd på 9 eller bønder frå det næmaste grannelaget. Rimelegvis kravde då Arnkjel å få skjota ut dei 4 bønder i búakviðr som han hadde minst tiltru til.

85. »Heimemann« er fri mann som hev heimvist og tenesta hjå ein, dreng (H.-T.)

86. Ein breid pall eller upphøgt golv langs veggjerne på båe sidor av eit rom (H.-T.)

87. Det var skikk at dei skulde lata att naseboror, augo og munn på dåen mann.

88. D. v. s. Ullvarsfjellshalsen.

89. »Fylgjesmennerne« var serleg dei handgjengne menner åt ein konge eller hovding.

90. Svelgså er ei liti elv som frå Ulvarsfjellshalsen gjeng ut i Alptefjorden. Garden Holar ligg nord-vest for Svelgså.

91. Ein hovde i Vigrefjorden.

92. Sår orren, ei kjenning for ramnen.

93. Sår-havet er blodet; og sår-hav-elden vert då sverdet.

94. Livs-dungen, ei kjenning for brjostet.

95. Ein liten os på sudstrandi av Snøfjellsneset.

96. Ein stor gard ved Straumfjorden på sudstrandi åt halvøyi Snøfjellsnes.

97. Heidsynningarne er dei som budde sunnanfor »heidi,« d. v. s. på sudstrandi av halvøyi Snøfjellsnes.

98. Fenres brunn, ei kjenning for blodet

99. Marn er namn på ei elv; Marn-branden er ei kjenning for gullet, og Marn-brand-rauste menner vil segja menner rauste med gull, gjevmilde menner.

100. Alde-elden, d. v. s. elden me kann sjå på bylgjorne i solskinet, er gullet, og dis for alde-elden er då ei kjenning for kvinna, her Turid.

101. Svane-sletti er havet. Dette verset er dikta i ei avart av drottkvætt, og ho sermerkjer seg mest med at vers-linorne endar på vegttunge stavingar.

102. Geirar tyder her spjot. Skalden peikar her på den store striden på Fyresvollarne millom Eirik den sigersæle og Styrbjørn den sterke, sjå s. 68 [Slut. av kap. 29].

103. Denne «torvleiken» kjenner me elles inkje til frå andre sogor heller. Truleg hev dei kasta med torvor mot eit uppselt mål.

104. Ein no ubygd dal vest for fjellryggen Seljafjell.

105. Ein berghamar vestanfor Bakke.

106. Sjå s. 27 [Kap. 16].

107. Det er vel den store lava-grunnen Budaraun sunnanfor fjellet Knorr.

108. Grid var eller islendsk rett ei avtala millom dei stridande partar um å halda fred og ikkje freista taka hemn till dess striden var logleg avgjord ved forlik eller dom. Grid var soleis eit slag våpn kvild.

109. Sjå s. 9 [Kap. 4].

110. Sår-gaus er ei kjenning for blodet; sår-gaus-svanarne tyder då «blod-svanarne», d. v. s. ræ-fuglarne; å stetta tyder stagga, roa, fullnøgja; «sår-gaus-svanarnes stettar» vil då segja «han som fullnøgjer ræ-fuglarne», ei kjenning for hovdingen, her Snorre.

111. Ulvemat, d. e. lik.

112. Sverd-ridi, ei kjenning for striden.

113. Med «austmenner» meinte islendingarne mest nordmenner; dette var då tvo nordmenner frå skipet ved Dogurdarnes.

114. Når sogemannen her segjer «skjeret» (for skjeri), er det vel av di han all tenkjer på det serskilde skjeret der striden stod.

115. D. v. s. hogga hovudet av deim.

116. Buksa som gjeng nedum føterne, med brok og sokkar eitt (H.-T.).

117. Dei bind eit kjevle eller ein pinne i munnen på lamb som skal verta avvande.

118. Torgerd var syster åt Torbrandssønerne, og Frøystein var fosterbror hennar.

119. Geir gòde er lite kjend og vert berre nemnd i soga um Njål og sonerne hans. Men Gissur kvite var ein namngjeten hovding og var ætta frå ei stor og gild hovdingætt på Voss. Til denne ætti høyrde på morsida òg den norske kongen Olav Tryggveson. Som me her høyrer var Gissur ein motstandar åt Gunnar på Lidarende. Seinare lét han seg døypa med mågen sin, han Hjalte Skjeggjeson, av presten Tangbrand. Og då Hjalte eingong hadde hædt dei heidne gudarne, flydde dei båe tvo til Norig til kong Olav Tryggveson. Men i året 1000 kom dei att til Island, og var då med på å få kristendomen logteken på altinget. Gissur hadde ein son som heitte Isleiv, og han vart den fyrste bispen i Skålholt.

120. Ein av dei våpnføraste og mest gjævlyndte menner i den gamle tidi på Island. Um honom fortel soga um Njål og sønerne hans. Gunnar varde seg vel og lenge mot Gissur og mennerne hans, men fall til slutt for yvermagti, år 990.

121. Um honom fortel soga um Torfinn karlsemne Tordarson. Han høyrde til ei gjæv islendsk ætt, og fór til Grønland i lag med Snorre. Seinare fór dei båe til Vinland, som Leiv Eiriksson kort fyrr hadde funne, og vilde byggja landet; dei fann det òg, og var der i tri år; men so måtte dei venda att for yvermagti åt dei innfødde. Tvo år etter fór Torfinn alt til Island, og der vart han buande sidan. Soga um Torfinn er visst elles lite pålitande. Vinland meiner professor G. Storm var det som no heiter Ny-Skottland (Nova Scotia) med øyi Cap-Breton.

122. Um denne træleflokken heiter det i Landnåmabok II, 23: «Hallstein hadde herja i Skottland, og der tok han dei trælarne som han hadde med seg ut. Han sende deim til Svinøy i Breidefjorden på saltbrenning.»

123. Ein liten fiskarplass på nordstrandi åt Snøfjellsneset.

124. Ein odde på nordsida åt Breidefjorden.

125. Skålaholt (no Skålholt) var det fyrste bispesætet på Island.

126. Ei tverå til Kvitåi; som gjeng ut i Borgarfjorden.

127. D. v. s. ein ulukke-måne. Urd var ei utav nornorne.

128. Ein holme nordaust for Frodå.

129. Rån var gudinna for havdjupet.

130. Den skålen der ein sit i lag med gjesterne sine.

131. Månaden frå midt i februar til midt i mars.

132. Um alt dette fortel soga hans Viga-Styr, som det er likt til at sogemannen hev nytta: Då Styr hadde drepe berserkarne og gift dotteri si med Snorre gòde, vart han so ofsen og stridlyndt, at det stod kvekk av honom i heile heradet. Han drap mange, men aldri gav han bøter. Ein gong drap han bonden Torhalle på Jorve. Lite seinare kom Styr til Jorve att, og med han sat der ved elden, kom Gjest, sonen hans Torhalle, inn og sette ei øks i hovudet på Styr og drap honom. Snorre gode kom til og førde liket til Rossholt, og der la dei det i vevstova, med dei var der um natti. Bonden på Rossholt hadde ei dotter som var svært forviti etter å få sjå Styr. Um kvelden då alle hadde lagt seg, gjekk ho inn i vevstova, og med det same reiste liket seg upp og kvad ei visa. Gjenta vart so skræmd at ho gjekk frå vitet, og skreik ende yver seg. Snorre kom til og tok henne, og det måtte 4 mann til for å halda henne. Heile natti låg ho og illskreik, og ut på morgonen døydde ho.

133. Um Gudrun og Bolle sjå Laksdøla, frå gamalnorsk ved Stefan Frich, og utgjevi av Det norske samlaget, Gamalnorske bokverk nr. 3.

134. Alt dette um dråpet på Styr og ferdi hans Snorre til Borgarfjorden er det vel likt til at sogemannen hev teke frå soga hans Viga-Styr, endå dei tvo sogor ikkje samstavast heilt.

135. Dette er ei fast bokstavrimande vending, teke frå logmålet. Soleis heiter det i Gulatingslogi: «Han gaf eigi né galt, og eigi sǫlum seldi.»

136. «Han sat heime til féránsdóms,« stend det; féránsdómr var ein eksekutions-rett å kalla yver ein fredlaus, som hadde forbrote all si eign. Denne retten skulde dei halda 14 dagar etter det tinget der domen vart sagd.

137. Floe, d. e. Hunafloe, er ein vid våg nord på Island; ein floe = ei vid, grunn vatssamling.

138. D. v. s. botnen av Kvammsfjorden.

139. Åsmund hærukoll (d. v. s. mann som er grå i kollen) var ein høgætta og velvyrd mann, som budde på Bjarg i Midtfjorden. Han rekna ætti si frå Ragnar Lodbrok. Sonen hans var den vidgjetne kappen, Grette den sterke, den sterkaste mannen på Island. Um honom finst det ei stor soga, trøysam og lentug, men lite historisk. I 19 år livde han fredlaus på Island, og var ute for mangt eit eventyr og mangt eit basketak; mest dreiv han det med å slåst med troll og skrymt. I seinare segner og eventyr er Grette vorten reint til ei islendsk folkekjempa. Soga um Grette er umsett av Ola Røkke, utgjevi av Det norske samlaget, Gamalnorske bokverk nr. 11.

140. Um striden millom Uspak og Odd fortel soga um dei samansvorne («Bandamanna saga»). Straks etter fekk Odd ei sak med åtte gjæve hovdingar på Island; men han hadde ein sløg far, som hjelpte honom til å vinna og soga fortel trøysamt um korleis alle dei åtte hovdingarne vart narra.

141. Bengråt, d. v. s. blod.

142. Gerd åt kvelle gullet er ei kjenning for kvinna; Gerd var kona åt guden Frøy, men er då her eit poetisk ord for dis, og «disi åt det kvelle gullet» er då ei poetisk umskrivning for fostermori hans Torodd.

143. Ei stor og namngjeti islendsk ætt, som heiter etter Sturla Tordarson i Kvamm (1155-83), far åt historieskrivaren Snorre Sturluson (1178-1241).

144. Sogemannen hev soleis meint at det var «Hvítramannaland» som Gudleiv kom til. Dette landet var eit fabel-land — dei kalla det òg for Stor-Irland — som det gjekk mange segner um på Island. Landnåmabok (II, kap. 22) fortel at det låg vest i havet nær Vinland, seks dagsferder frå Irland; òg soga hans Torfinn karlsemne (kap 13) fortel um dette landet.

145. D. e Torstein, son hans Torkjel kugge, som var son hans Tord gjelle, sjå s 14 [Kap. 9].

146. D. e. soga um striden på heidi, same soga som soga um Viga-Styr, sjå s. 137 [Kap. 56].

147. Ein namngjeten islendsk hovding, som kjem på tale i ei mengd med sogor.

148. D. e. Viga-Barde. ein av hovudmennerne i soga hans Viga-Styr.

149. Sjå Laksdøla.

150. Ein av dei gjævaste hovdingarne nord på Island. Han var hovudmannen i den nemndi som i 1118 skreiv upp den islendske landslogi, og denne uppskrifti fekk etter honom namnet «Havlidaskrå».

151. Halldor Olavsson er serleg kjend frå Laksdøla, men vert òg nemnd i andre sogor.

152. Halldor kjem på tale i fleire av dei gamle skrifterne, serleg i Flatøyboki. Han var med Harald hardråde både i Miklegard og i Norig. Torkatla, dotter hans Halldor, vart gift med Gudlaug Torfinnsson i Straumfjorden (sjå s. 161 – Kap. 64); dei hadde ei dotter Tordis, som vart farmor åt Sturla Tordarson — Kvamm-Sturla dei kalla — ættefaren åt den namngjetne Sturlunge-ætti.

153. Vatsfjordingarne var ættingarne hans Kjartan Åsgeirsson frå Vatsfjorden, og han var gift med Gudrun, dotter hans Halldor Snorreson.

154. Torodd var ei tid hjå Olav den heilage i Norig, og då gjorde han ei ferd til Jamteland og kravde inn skatten for kong Olav. Dei andre Snorresonerne kjenner me lite til.

155. Kona hans Sturla i Kvamm; ho var ætta frå den store skalden Egil Skallagrimsson. Son hans Tord Sturluson var historieskrivaren Sturla Tordarson (1214-1284).

156. Torsnesingarne er ætti hans Snorre gòde heilt frå landnamsmannen Torolv Mosterskjegg. — Øyrbyggjerne er Steintor på Øyr og brøderne hans, søner åt Torlak på Øyr, sjå s. 20 [Kap. 12] og 12 [Kap. 7]. — Alptefjordingarne er Torbrandssønerne, Torleiv kimbe og brøderne hans, sjå s. 12 [Kap. 7] og 19 [Kap. 12].

nunununununununununununununununununu

Soga um Ramnkjell Frøys-gòde

tutututututututututututututututututu

1.

DET var i den tidi Harald hårfagre var konge — son til Halvdan svarte, son til Gudrød veidekonge, son til Halvdan den gjevmilde og matsåre, son til Øystein fret, son til Olav tretelgja, sveakongen — at ein mann som heitte Hallfred kom siglande på skipet sitt til Island, til Breiddal. Det er nedanfor Fljotsdalsherad. Der på skipet var kona hans og son hans, som heitte Ramnkjell. Han var då femtan vetrar gamal og eit godt mannsemne. Hallfred busette seg der i dalen. Um vetren døydde eit utlendsk trælkvende han hadde, som heitte Arntrud. Etter henne heiter garden sidan Arntrudsstad. Men um våren flutte Hallfred nord yver heidi, og rudde seg gard i Geitdalen dei kallar. Og ei nott drøymde han at det kom ein mann til honom og sagde: «Her ligg du heller uvarleg, Hallfred. Flyt bustaden din vest yver Lagarfljot. Der finn du lukka di.» So vakna han, og førde all sin eigedom yver Rangå til Tunga, og rudde den garden som no heiter Hallfredsstad. Der budde han til sin alderdom. Men det vart etter ei geit og ein bukk for honom. Og same dagen som Hallfred var flutt ifrå, gjekk der ei skrida yver garden, og der tyndest desse dyri. Difor heiter det sidan Geitdal.

2.

Ramnkjell hadde for vane å rida innyver heidane um sumaren. Då var heile Jokulsdalen bygd, upp til brui. Ramnkjell reid upp etter Fljotdalsherad, og såg at der gjekk ein øydedal upp ifrå Jokulsdalen. Denne dalen totte han var betre å byggja enn dei andre dalane han hadde sét. Og då han kom heim, bad han far sin skifta godset med seg, og sagde at han vilde reisa bustaden sin der. Dette gjekk faren med på. Han rudde då ein gard der i dalen, og kalla honom Adalbol. Ramnkjell fekk Oddbjørg Skjoldulvsdotter or Laksådalen. Dei hadde tvo søner, den eldre heitte Tore og den yngre Åsbjørn. Då Ramnkjell hadde leke land på Adalbol, heldt han eit stort blot og bygde eit stort hòv. Han elska ingen annan gud so mykje som Frøy, og honom gav han helvti med seg i alle dei beste eignelutene sine. Ramnkjell bygde heile dalen, og gav folk land. Men han vilde vera yvermannen deira og tok gòdord yver deim. Av dette fekk han tilnamn og vart kalla Frøy-gòde. Han var oveleg rådrik, men ein dugleg mann. Han nøydde Jokulsdals-mennene under seg og gjorde deim til tingmennene sine. Ramnkjell var mild og blid mot sitt eige folk, men strid og hardlynd mot Jokulsdals-mennene, og dei fekk ikkje rett og skil av honom. Han stod i mang ein strid, men aldri gav han bøter for nokon. Og ingen mann fekk minste bot av honom, kva han so gjorde.

Der er vondt å ferdast i Fljotsdalsherad, mykje steinut og blautt. Men likevel reid Hallfred og Ramnkjell jamt til einannan, for dei var godvener feggane. Hallfred totte ålmannleidi var vond å fara, og so leita han seg upp ein veg yver Fljotsdalsheidi. Der fekk han turrare veg, men lengre. Vegen heiter enno Hallfredsgata. Men den leidi fer berre dei som er best kjende i Fljotsdalsherad.

3.

Bjarne heitte ein mann. Han budde på ein gard dei kallar Laugarhus. Det er i Ramnkjellsdal. Han var gift og hadde tvo søner med kona si. Den eine heitte Såm og hin Øyvind, — vene og emnelege karar. Øyvind var heime hjå far sin. Men Såm var gift og budde lenger nord i dalen, på ein gard som heiter Leikskålar. Han var ein rik og storfeld mann, og logkunnig. Øyvind vart farmann, og siglde til Noreg og var der um vetren. Der ifrå tok han ut til andre land, og stana i Myklegard. Der var han mykje vyrd av grekarkongen, og var der ei rid.

Ramnkjell hadde ein eignelut som han heldt gjævare enn alt anna. Det var ein hest, gråborkut på lìt og med ål etter ryggen, som han kalla Frøyfakse. Han gav Frøy, venen sin, halvt i hesten. Denne hesten lagde han so mykjen elsk på at han lova han skulde verta den mann til bane. som reid honom utan hans vilje.

4.

Torbjørn heitte ein mann. Han var bror til Bjarne, og budde i Ramnkjellsdal, på ein gard som heiter Hol, beint imot Adalbol, på austledi. Torbjørn hadde lite gods, men ein stor barneflokk. Den eldste son hans heitte Einar. Han var stor og mannsleg. Det var ein vår Torbjørn sagde til Einar at han fekk høyra seg um etter tenesta. «For eg hev ikkje meir arbeid her på garden enn at dei andre greider det. Og det er uvandt for deg å få tenesta, du som er so rask ein dreng. Det er ikkje av kjærleiksløyse eg bed deg taka ut. For du er den nyttugaste av borni mine. Men det er for naudi og fatigdomen eg gjer det. Og no veks hine borni mine til, so dei vert arbeidsføre. Men du kann betre få stedt deg enn dei.» Einar svara: «Vel seint hev du sagt meg dette. No hev alle folk bygt seg, og fenge det beste arbeidet, og eg tykkjer det er ille å taka det andre hev vanda.» Einar tok no hesten sin og reid til Adalbol. Ramnkjell sat i stova. Han tok vel og venleg imot honom. Einar spurde etter tenesta hjå Ramnkjell. Han svara: «Kvi kjem du so seint med dette? Du var den fyrste eg vilde ha teke. Men no hev eg leigt alt tenestfolket mitt, so nær som til eitt yrke, og det vil visst ikkje du hava.» Einar spurde kva det var. Ramnkjell sagde at han hadde ikkje fenge nokon til å gjæta smalen, og det turvte han ein god mann til. Einar sa at han var like sæl kva han gjorde, anten det var det eine eller det andre. Men han vilde byggja seg på tvo halvår. «Eg skal snart nemna deg vilkòri mine,» segjer Ramnkjell. «Du skal gjæta femti søyor på sætri, og driva heim all sumarveden. Dette skal du gjera for kost og husvist i tvo halvår. Og so vil eg skilja ein ting med deg som med hine smalemennene mine. Frøyfakse gjeng der uppi dalen med fylgjet sitt. Honom skal du sjå etter både vetter og sumar. Men eitt segjer eg deg: Eg vil at du aldri kjem på baket hans, kor naudsynt det enn kann verta deg. For eg hev dyrt lova at eg skal verta den mann til bane, som rid honom. Det fylgjer honom tolv merrar. Dei skal standa deg til reide, og du kann taka kva ei du vil av deim, når det trengst, nott eller dag. Gjer no som eg segjer. For det er eit gamalt ordtøke at «den veld ikkje vondt som varar ein annan.» No veit du kva eg hev sagt.» Einar svara at han var ikkje so uvitug at han vilde rida den hesten som var honom meinka, fyrst det var andre hestar å få.

5.

Einar for no heim etter klædi sine, og flutte til Adalbol. Sidan buførde dei til ein støl uppi Ramnkjellsdal, som dei kallar for Grjotteigssel. — Det gjekk godt for Einar fram etter sumaren, og aldri vanta det ein einaste sau alt til midsumars. Men då kom det burt innpå tretti søyor ei nott. Einar leita kringum i alle hagane, men fann inkje. Smalen var burte for honom mest ei vika. Ein morgon gjekk Einar ut tidleg. Då hadde sunnantoka og muskregnet letta. Han tok seg ein stav i handi, og beisl og hesteplagg, og gjekk yver Grjotå. Ho renn framanfor sætri. Men der på øyri låg det småfeet som hadde vore heime um kvelden. Han støkte det heim til sætri, og so vilde han av og leita etter hitt som burte var. Han såg no hesteflokken utpå øyri, og tenkte å taka seg ein hest og rida på. For han skyna at han kom fljotare fram um han reid enn um han gjekk. Då han kom til hestane, elte han deim. Men no var dei skjerre som elles aldri rømde for folk, — so nær som Frøyfakse. Han stod so still som han vøre graven ned. Einar ser at morgonen lid, og tenkjer at Ramnkjell fær ikkje vita det um han no rid på hesten. So tek han Frøyfakse og beislar honom, og legg plagget under seg på hesteryggen. Han rid upp med Grjotågilet, so upp til joklane og vestyver til der Jokulsåi renn undan jokulen[1], og so ned med åi til Røykjasel. Han spurde alle saue-mennene på sætrane um dei hadde sét noko til desse smålogi. Men ingen hadde sét deim. Einar reid Frøyfakse heilt frå grålysingi og til midaftan[2]. Hesten bar honom skjott utyver og vidt ikring, for han var oveleg rask. Einar kom då i hug at det var nok på tidi å rekna heim det feet fyrst som gjekk med sætri, um han ikkje fann hitt. So rid han aust yver halsane til Ramnkjellsdal. Men då han kjem ned til Grjotteig, høyrer han saue-jerming or det gilet som han hadde ride frammed fyrr. Han snur då hesten dit, og der kjem det rennande imot honom tretti søyor, dei same som hadde vore burte ei vika. Han dreiv deim då heim, saman med hitt feet.

Hesten var sivåt av sveite, so det draup av kvart håret. Han var leirut og kavende trøytt. Han velter seg rundt tolv gonger. So set han i og kneggjar høgt, og tek på sprang ned etter gotone. Einar set etter, og vil koma fyre hesten og få teke honom og ført honom attende til stodlaget. Men no er han so sky at Einar kjem ikkje nåme nær honom. Hesten løyp ut etter dalen, og stânar ikkje fyrr han kjem heim til Adalbol. Ramnkjell sat nett til bords. Og då hesten kom for døri, kneggja han høgt. Ramnkjell sagde til ei kona som skipa på bordet, at ho skulde ganga ut i døri og sjå. «For det kneggja ein hest, og eg totte det var so likt Frøyfakse.» Ho gjeng fram i døri, og ser Frøyfakse, fælt avreidd. Ho segjer til Ramnkjell at Frøyfakse stend utfor døri, kaldleg stygg. «Kva kann den karen vilja, sidan han er komen heim?» segjer Ramnkjell. «Ikkje kann dette vera for det gode.» So gjeng han ut og ser Frøyfakse og talar til honom: «Ille tykkjer eg det er at du skal vera soleis medfaren, fosterson min. Men du visste kva du gjorde, som sagde meg til. Og dette skal eg hemna. Men gakk no du til fylgjet ditt!» Og hesten tok upp etter dalen att til stodlaget sitt.

Ramnkjell gjeng til sengs um kvelden, og søv heile notti. Men um morgonen tek han seg ein hest og legg sâl på, og rid upp til sætri. Han rid i blåe klæde, og hev øks i handi, men ikkje fleire våpen. Einar hadde nett drive smalen inn i kviene. Han låg på kvigarden og talde feet, medan kvendi var åt og mjølka. Dei helsa på Ramnkjell. Han spurde korleis det gjekk deim. Einar svara: «Det hev gjenge meg ille. Her vanta tretti søyor mest ei vika. Men no er dei funne.» Ramnkjell sagde at slikt var aldri å nemna. «Det hev ikkje bore til so ofte som ein kunde ha venta at feet hev kome burt. Men hev det ikkje hendt noko verre? Hev du ikkje vore til og ride Frøyfakse her tyrre dagen?» Einar sagde at det kunde han ikkje neitta. «Kvi reid du denne hesten som var meinka deg, fyrst der var so nok av andre som du hadde lov til å taka? Eg skulde endå ha gjeve deg til for ein gong skuld, sidan du hev vedgjenge so greidt, hadde eg ikkje svore so dyrt.» Men i den trui at det aldri vert noko av dei folk som bryt lovnadene sine, so sprang han av hesten og inn på Einar, og hogg honom banehogg. Då det var gjort, reid han heim til Adalbol og sagde desse tidender. Sidan sende han ein annan mann til å gjæta smalen på sætri. Men han lét Einar føra burt på høgdi vestanfor sætri, og der reiste han ein varde attmed dysi[3]. Dei kallar det Einarsvarden. Og fyrst soli stend yver den, so held dei midaftan på sætri.

6.

Torbjørn fekk spurt yver til Hol at Einar son hans var drepen. Han totte hjarte vondt då han høyrde det. So tek han hesten sin og rid yver til Adalbol, og bed Ramnkjell um bøter for dråpet. Ramnkjell læt um at han hev drepe fleire menner enn denne. «Men du veit at eg aldri vil bøta for nokon mann. Og det lyt folk lita seg med. Men likevel skal eg segja so mykje, at eg tykkjer sjølv dette verket mitt er i verste laget av alle dei dråp eg hev gjort. Du hev vore grannen min i lang tid, og eg hev lika deg godt, og me hev kome vel til lags. Og ikkje skulde eg ha gjort Einar noko for andre småting, hadde han berre ikkje ride hesten. Men no må me ira på at me hev vore for uvyrdne i munnen, og sjeldnare kom me til å trega um me heller lova i minste laget. No vil eg syna deg at eg tykkjer dette dråpet er verre enn dei andre eg hev gjort. Eg vil halda deg med mjølkefe i sumar, og med slåtr til hausten. Og det same vil eg gjera kvart år, so lenge du vil bu her. Sønene og døtterne dine skal me reida ut på min kostnad, og hjelpa deim so dei kann koma seg godt i veg. Og er det ein ting som du veit finst i mine hus, og som du tarv, so skal du berre segja meg til. For her etter dags skal det ikkje skorta deg noko slag av det du treng å hava. Du skal bu på garden din so lenge du hev hug til. Og fyrst du leidest det, so flyt du hit til meg. So skal eg syta for deg til din døyande dag, og me skal vera gode vener. Men det ventar eg, at mange kjem til å segja at den mannen vart dyr nok.» — «Ikkje tek eg imot desse vilkòri,» segjer Torbjørn. «Korleis vil du då hava det?» spør Ramnkjell. Då segjer Torbjørn: «Eg vil at me skal taka menner til å skilja oss.» Ramnkjell svarar: «Då held du deg jamgod med meg, og på den vis vert me aldri forlikte.» Då rid Torbjørn burt, og ut etter Ramnkjellsdalen. Han kjem til Laugarhus, og finn Bjarne bror sin og segjer honom desse tidender, og bed honom hjelpa til i denne saki. Bjarne segjer at han er ikkje mann til å setja seg upp imot Ramnkjell. «Um me kann hava mange pengar under hand, so orkar me ikkje å dragast med honom. Og det er sant som dei segjer, at «den er klok som kjenner seg sjølv». Ramnkjell hev vride retten ifrå so mang ein mann som var mektugare enn me. Eg tykkjer du hev vore fåvita som hev vanda so gode vilkòr. Og ikkje vil eg leggja meg ut i dette.» Torbjørn talar då mange hådlege ord til Bjarne bror sin, og segjer at det er mindre mannskap i honom di meir det gjeld på. So rid han burt, og brørne skilst uvener.

Torbjørn stânar ikkje fyrr han kjem ut til Leikskålar. Der bankar han på. Det gjeng einkvan til døri og lèt upp. Torbjørn bed Såm koma ut. Såm helsar frenden sin venleg, og bed honom vera der. Torbjørn svarar so lite til. Såm ser at Torbjørn er modfallen, og spør etter tidender. Han fortel um dråpet på Einar son sin. «Det er ikkje nytt,» segjer Såm, «at Ramnkjell drep folk.» Torbjørn spør um Såm vil gjeva honom nokor hjelp. «Det er soleis med denne saki, at endå um mannen er meg næst, so hev ikkje hogget falle langt ifrå dykk heller.» — «Hev du spurt Ramnkjell um han vil gjeva deg bøter for dråpet?» spør Såm. Torbjørn segjer heile sanningi, korleis det hadde bore til med honom og Ramnkjell. «Aldri hev eg høyrt gjete,» segjer Såm, «at Ramnkjell hev bode nokon so mykje som deg. No vil eg rida med deg upp til Adalbol. Men lat oss fara smålåte og høyra um Ramnkjell vil standa med bodet sitt. Han må då vel fara åt som ein fagna mann.» — «Det er no eitt,» segjer Torbjørn, «at Ramnkjell visst ikkje vil no, og hitt er det, at ikkje er eg heller meir huga på det no enn då eg reid der ifrå.» Såm segjer: «Tungt tenkjer eg det vert å føra sak mot Ramnkjell.» Torbjørn svarar: «Det vert aldri noko av dykk unge karar, for de ræddast alle ting. Eg trur ikkje at nokon mann hev slike stakarar til frendar som eg. Det er vesalt med slike karar som deg. Du vil vera logkunnig, og er fus på småsaker, men vil ikkje taka på deg denne saki som er so greid. Delte kjem folk til å lasta deg for, som rett er, — du som skulde vera den likaste i ætti vår. Eg ser no kvar det ber av med oss.» Såm segjer: «Kva batar det deg um eg tek på meg denne saki, og me so båe fær skam og skade?» Torbjørn svarar: «Det vøre so mykje huglegare at du tok med saki. So fær det ganga som det kann.» Såm segjer: «Ufus gjeng eg til delte. Og mest gjer eg det for di me er frendar. Men det skal du vita, at eg tykkjer ikkje eg hev nokor hjelp i deg.» So rette Såm fram handi og tok saki av Torbjørn.

7.

Såm tek seg no ein hest og rid upp etter dalen. Han rid inn på ein gard og lyser dråpet. So fær han folk med seg mot Ramnkjell. Ramnkjell fekk spurt dette, og han måtte læ då han høyrde at Såm hadde teke saki imot honom.

Det leid av denne sumaren og næste vetren. Men um våren då stemnedagane kom, rid Såm heimanfrå og upp til Adalbol og stemner Ramnkjell for dråpet på Einar. Etter det rid Såm ut etter dalen og stemner grannane sine til tingferd. Sidan sit han kyrr til dess folk bur seg til tings. Ramnkjell sender bod ut etter Jokulsdalen og stemner folk saman. Han fær sytti mann or tinglaget sitt. Med denne flokken rid han aust gjenom Fljotsdalsherad, og so inn-kring vatsbotnen og tvert yver halsen til Skridudalen, og upp Skridudalen og sud yver Øksarheid til Berufjorden, og der ifrå rette tingmannsleidi til Sida. Sud or Fljotsdal er der syttan dagsleider til tingvollen. Men aldri fyrr var Ramnkjell riden ut or heradet, so samlar Såm folk åt seg. Han fær mest med seg lauskarar, og dei som han fyrr hadde sagt til å møta. Han gjev desse mennene våpen og kost og klæde. Såm tek ein onnor leid or dalen. Han fer upp Jokulsdalen og rid yver på brui, og tek so yver Mødrudalsheidi. Dei var i Mødradalen um notti. Derifrå reid dei til Herdebreidstunga, og so ovanum Blåfjell til Kroksdal, og sud yver Sprengesanden. Dei kom ned til Sauda fell, og der ifrå til tingvollen. Ramnkjell var ikkje komen endå. Det gjekk seinare for honom, av di han hadde lengre veg. Såm tjeldar bud for mennene sine eit godt stykke ifrå der austfjordingane er vane med å tjelda. Noko etter kjem Ramnkjell på tinget. Hau tjeldar budi si so som han er van. Han høyrer at Såm er på tinget, og lær berre av det. Tinget var hardla fjølment. Dei var der dei fleste hovdingar som var på Island. Såm gjeng til alle hovdingane og bed um hjelp og studnad. Men alle svarar like eins, og segjer at dei hev ikkje fenge so mykje godt av Såm at dei for hans skuld vil gjeva seg i kast med Ramnkjell, og setja vyrdnaden sin so på spel. Dei segjer òg at det hev gjenge same vegen med dei fleste som hev havt tingtrættor med Ramnkjell, at han hev fare ille med deim alle. Såm gjeng heim til budi si. Dei er modfallne både han og Torbjørn, og ottast for at saki deira kjem til å enda so, at dei ikkje fær anna skam og svivyrding. Og dei gjeng i slik hugverk at dei korkje kann njota svevn eller mat. For alle hovdingar hadde neitta å stydja deim, jamvel dei som dei heist hadde venta hjelp av.

8.

Det var ein morgon gamle Torbjørn vakna tidleg. Han vekkjer Såm, og bed honom risa upp. «Eg fær ikkje sova,» segjer han. Såm ris upp, og fer i klædi sine. Dei gjeng ut og ned til Øksaråi, nedanfor brui. Der tvær dei seg. Torbjørn talar til Såm og segjer: «Det er mitt råd, at du sender ein av etter hestane våre, og at me tek på heimvegen. No er det greidt å sjå at me fær ikkje anna enn svivyrding.» Såm svarar: «Det er vel. For du vilde berre trætta med Ramnkjell, og ikkje taka imot dei vilkòr som mang ein mann hadde teke, endå um han hadde nærskyldingen sin å hemna. Du sneidde oss for stakarar, alle dei som ikkje vilde ganga med deg i denne saki. Men no skal eg aldri gjeva meg, so lenge eg tykkjer det er minste von um at eg kann få gjort noko.» Dette gjeng so inn på Torbjørn at han græt. Då ser dei vestanfor åi, eit stykke nedum der dei sit, at fem karar gjeng saman frå ei bud. Det var ein høg mann, men ikkje trek, han som gjekk fyre deim. Han var klædd i lauvgrøn kyrtel, og hadde eit gildt sverd i handi, — ein mann med rettskore andlit, raudleitt og ven, med mykje ljosbrunt hår. Denne mannen var lett kjenneleg. For han hadde ein ljos lokk i håret sitt på vinstre sida. Såm sagde: «Lat oss standa upp og ganga vest yver åi til mots med desse karane.» Og dei so gjorde. Han som gjekk fyre helsa fyrst på deim og spurde kven dei var. Dei sagde det. Såm spurde då mannen kva han het. Han kalla seg Torkjell Tjostarsson. Såm spurde kvar han var ætta ifrå, og kvar han åtte heime. Han sagde han var vestfjording av ætt og upphav, og høyrde heime i Torskefjord. Såm spør: «Er du gòdordsmann kann henda?» Han sagde at det var langt ifrå det, «Er du bonde då?» spør Såm. Nei, han var ikkje det heller. «Kva er du då til mann?» segjer Såm. «Eg er lauskar,» svarar han. «Eg kom heim til Island fyrre sumar. Eg hev fare utanlands sju vetrar, og vore nedi Myklegard og gjeve meg i tenesta hjå Gards-kongen[4]. Men no held eg meg hjå bror min, som heiter Torgeir.» — «Er han gòdordsmann?» spør Såm. Torkjell svarar: «Ja, han er gòdordsmann i Torskef jorden og vidare yver Vestfjordane.» — «Er han her på tinget?» spør Såm. «Ja visst er han her,» segjer Torkjell. «Kor mangment er han?» spør Såm. «Han hev innpå sytti mann,» svarar Torkjell. «Er de fleire brøder?» spør Såm. «Der er ein til,» segjer Torkjell. «Kven er det?» spør Såm. «Hau heiter Tormod,» segjer Torkjell, «og bur på Gardar på Alptanes. Han er gift med Tordis, dotter til Torolv Skallagrimsson på Borg.» — «Du vilde vel ikkje hjelpa oss noko?» segjer Såm. «Kva er det de treng?» spør Torkjell. «Hjelp og studnad av hovdingar,» svarar Såm. «For me hev sak å føra mot Ramnkjell gòde um dråpet på Einar Torbjørnsson. Og me kunde trygt lita på å få drive saki fram fekk me di hjelp.» Torkjell svarar: «Det er som eg sagde — eg er ingen gòdordsmann.» — «Kvi er du skoten so for glugg?» segjer Såm. «Du er då hovdingson, du som dei andre brørne dine.» Torkjell svarar: «Eg sagde ’kje at eg inkje gòdord åtte. Men eg gav det til Torgeir bror min fyrr eg for utanlands. Sidan hev ikkje teke med det att, for eg tykkjer det er i gode hender medan han varveitslar det. Gakk no til honom og bed um hjelp. Han er ein heilhuga og traust kar, og ein fagna mann på alle vis, ung og ærekjær. Det er slike menner de helst kann venta dykk studnad av.» Såm segjer: «Me fær ingi hjelp av honom utan du legg godt for oss.» Torkjell segjer: «Det kann eg lova, at eg heller skal vera med dykk enn imot, for eg tykkjer det er rett og naudsynt at ein reiser sak etter nærskyld frende. Far no de fyre til budi vår, og gakk inn der. Karane ligg og søv. De ser då at der stend tvo skinnfeld-sengjer innar tvert yver budi. Eg reis upp or den eine, og i den andre ligg Torgeir bror min. Han hev havt ein stor kaun på foten sidan han kom på tinget, so han lite hev fenge sove um nætene. Men no sprakk kaunen i nott, og vågmori er ute. Sidan hev han sove. Og no hev han stunge foten ut undan feiden, fram på fotfjøli, for di han hev so oveleg ein hite i den foten. Lat den gamle mannen ganga fyre inn i budi. Han ser ut til å vera veiksynt og kruslen. Når so du mann,» segjer Torkjell, «kjem inn åt sengi, skal du snåva og detta mot fotfjøli. Tak so i den tåi som det er bunde um og nykk til, og sjå korleis han tek det.» Såm segjer: «Du meiner det visst vel med oss, men dette synest meg ikkje rådelegt.» Torkjell svarar: «Eitt av tvo fær de gjera, anten fara som eg segjer, eller ikkje beda meg um råd.» Såm svarar og segjer: «Me skal gjera som han råder oss til.» Torkjell sagde han skulde koma etter. «For eg bidar på mennene mine.»

9.

No gjekk dei, Såm og Torbjørn, og kom inn i budi. Der sov alle mann. Dei såg brått kvar Torgeir låg. Gamle Torbjørn gjekk fyre, og for og raga. Og då han kom åt sengi, då datt han mot fotfjøli, og treiv i den vonde tåi og nykte til seg. Torgeir vakna av det, og spratt upp i sengi og spurde kven det var som for so uvyrde og rende imot føtene på sjuke folk. Men korkje Såm eller Torbjørn svara eit einaste ord. I det same kom Torkjell inn i budi, og sagde til Torgeir bror sin: «Ver ikkje so brå og vond for dette, bror. For det gjer deg ikkje noko. Ein kann snart koma til å gjera uvilja skade, og det hender so mang ein mann at han ikkje fær sét seg vel fyre når han gjeng i hugverk. Det er orsakande at du er sår um foten din, som du hev havt so mykje mein av. Det kjenner du best sjølv. Men no kann det vera at det ikkje er mindre sårt for denne gamle mannen å ha mist son sin, og ingi bøter få — og skorta alle ting sjølv. Det kjenner han best. Og det er ventande at denne mannen ikkje kann gå alle ting so vel, han som hev so tungt å bera.» Torgeir svarår: «Ikkje trudde eg at han kunde skulda dette på meg. For ikkje drap eg son hans. Og difor skal han ikkje hemna det på meg.» — «Ikkje vilde han hemna dette på deg.» segjer Torkjell. «Han tok hardare på deg enn han vilde, av di han ser so lite. Men no vonar han å få nokor studning av deg. Og det er gjæv manns verk å hjelpa den som er gamal og turftig. Han er vorten nøydd til å reisa ettermål etter son sin og gjer det ikkje av girugskap. Men no dreg alle hovdingane seg undan og vil ikkje stydja honom, og det er stakarslegt av deim.» Torgeir spør: «Kven er det desse mennene hev kjæremål imot?» Torkjell svarar: «Ramnkjell gòde hev drepe son til Torbjørn, saklaus. Han gjer det eine uverket etter det andre, men vil aldri retta skaden for nokon mann.» Torgeir segjer: «Det gjeng nok meg som dei andre. Eg veit ikkje eg er desse mennene so mykje skuldig at eg vil yppa strid med Ramnkjell. Eg tykkjer han fer so kvar sumar med deim som hev saker med honom, at dei fær liti eller ingi æra fyrr leiken lyktar. Og same vegen hev det gjenge med alle. Difor tenkjer eg dei fleste er uhuga på å koma i klørne hans, fyrst det ikkje er naudsynt.» Torkjell svarar: «Det kann vera at det hadde gjenge like eins med meg um eg hadde vore hovding, at eg traude vilde ha gjeve meg i kast med Ramnkjell, Men no tykkjer eg ikkje so. For no vilde eg helst hava med den å gjera, som alle fyrr hev lide ulut av. Og eg totte det vøre ei stor æra for meg eller for den hovding som finge bøygt nakken på Ramnkjell, og ingi skam um det gjekk meg som andre. For det som mange andre vert fyre, det kann eg òg skamlaust bera. Og den som vågar, han vinn.» — «Eg skynar,» segjer Torgeir, «korleis det er med deg, at du gjerne vil hjelpa desse karane. No vil eg leggja gòdordet og rådveldet mitt i dine hender. Hav no du det, som eg hev havt det fyrr. Men sidan skal me vera saman um det båe. Og hjelp so du deim som du vil.» — «Eg tykkjer,» segjer Torkjell, «at gòdordet vårt er i dei beste hender so lenge du hev det. Og ingen unner eg det so vel som deg. For du er i mange ting framum oss andre brørne. Og eg er ikkje viss på kva eg skal gjera av meg for det fyrste. Du veit, frende, at eg hev ikkje lagt meg upp i mange saker sidan eg kom til Island. Men no kann eg sjå kva mine råd veg. No hev eg sagt det eg vil for denne gongen. Kann vera at Torkjell lepp[5] kjem der som ordi hans vert meir metne.» Torgeir svarar: «Eg ser no kvar dette ber av, frende. Du mislikar åtferdi mi. Men det orkar eg ikkje vita. Og eg skal heller hjelpa desse mennene, korleis det då gjeng, er so du vil.» Torkjell segjer: «Eg bed einast um det som eg tykkjer me burde gjera.» — «Kva kann desse mennene sjølve gjera til å fremja saki si?» spør Torgeir. «Det er som eg sagde i dag,» svarar Såm, «at me treng styrk av hovdingar. Men sakførsla tek eg på meg.» Torgeir segjer at då er det uvandt å hjelpa honom. «Og no gjeld det um å fyrebu saki so rett som mogelegt. Men eg trur Torkjell vilde gjerne at de vitja honom fyrr domen vert sett. De fær då eitkvart for strævet dykkar, anten trøyst, eller òg svivyrding verre enn fyrr, og sorg og trege. Gakk no heim, og ver glade. For de kann turva å halda modet uppe, no de skal bendast med Ramnkjell. Men seg ikkje til nokon mann at me hev lova dykk studnad.» No gjekk dei heim til budi si, og var gladværuge og fjåge. Alle folk undrast på dette, kor skjott dei hadde skift hug, dei som hadde vore so modfallne då dei gjekk heimantil.

10.

No sat dei rolege til dess domarane gjekk i retten. Då kalla Såm mennene sine saman og gjekk til logberget. Der var domen sett. Såm gjekk djervt fram for retten. Han tok straks til og nemnde upp vitni sine, og sette fram søksmålet mot Ramnkjell gòde etter rett landslog. Ikkje mistala han i nokon ting, og førde saki med mykjen dugleik. Di næst kom Tjostarssønene med ein stor mannfjølde. Alle folk frå Vestlandet fylgde deim, og det synte seg at dei var vensæle menner. Såm enda kjæremålet sitt med å bjoda Ramnkjell til å verja seg, utan so at der skulde vera einkvan annan til stadar som vilde føra verjemålet for honom etter log og rett. Talen hans Såm vart vel fagna, og det vart spurt um nokon vilde bera fram verjemålet for Ramnkjell. Folk sprang til budi hans Ramnkjell og sagde honom kva som var på ferd. Han nøytte seg og kalla i hop mennene sine og gjekk til retten. Han kom ikkje i hug at der skulde vera stor motburd å få. Og tanken hans var å gjera småfolk leide av å saksøkja honom. Han etla seg til å sprengja retten, og driva Såm burt med skam og skade. Men det var uråd no. Der var slik ein mannfjølde at Ramnkjell ingen stad kunde koma innåt, og han vart trengd burt av ei stor yvermakt, so han aldri fekk høyrt målet av dei som saksøkte honom. Det var difor uhøgt for honom å føra fram verjemålet sit. Men Såm dreiv saki greidt etter alle loger, til dess at Ramnkjell vart dømd reint fredlaus på dette tinget. Ramnkjell giekk beint heim til budi, og fekk tak i hestane sine og reid burt av tinget, og var ille nøgd med den endelykt saki hadde fenge. For slikt hadde aldri hendt honom fyrr. Han reid aust yver Lyngdalsheidi og aust igjenom til Sida, og stâna ikkje fyrr han kom til Ramnkjellsdalen. Han sette seg til på Adalbol, og lést som ingen ting hadde hendt. Men Såm var etter på. tinget, og gjekk der ovbyrg. Mange folk totte det var vel til Ramnkjell, at han hadde fenge slik svivyrding, og no hugsa dei at han hadde gjort mang ein mann urett.

11.

Såm bida til dess tinget var slutt. Då budde folk seg til å fara heim. Han takka brørne for hjelpi deira. Torgeir spurde Såm læande korleis han totte det gjekk. Såm lét vel. Torgeir sagde: «Tykkjest du no vera målet noko nærare enn fyrr?» Såm svara: «Eg tykkjer Ramnkjell hev fenge ei stor skam som dei kjem til å halda uppe lenge. Og det er mange pengar verdt.» Torgeir sagde: «Mannen er ikkje reint fredlaus, alt medan feransdomen[6] ikkje er halden. Det lyt ein gjera på heimstaden hans, og det skal vera fjortan dagar etter våpentak.» (Dei kallar det våpentak fyrst ålmugen rid av altinget). «Men no tenkjer eg Ramnkjell er komen heim, og etlar å sitja på Adalbol. Eg gjet på at han vil halda hovdingmakti si og aldri vyrda dykk. Men du etlar vel å rida heim og setja deg til på garden din, um du slepp til og alt gjeng vel. Du tykkjer vel du hev saki di so på stell no at du kann kalla honom skogmann[7]. Men eg tenkjer han vert same skræma for folk her etter som fyrr, so nær som det at du nok lyt bøygja deg endå lægre.» — «Det er eg aldri rædd,» segjer Såm. «Du er ein raust mann,» segjer Torgeir, «og eg tykkjest vita at Torkjell bror min ikkje vil sleppa deg på halvvegen. Han vil no fylgja deg til alt er uppgjort deg og Ramnkjell imillom, so du kann sitja i ro. De tykkjer vel at me tvo er nærast til å hjelpa dykk, sidan me hev lagt oss mest upp i saki dykkar fyrr. Og me skal no for ein gong skuld fylgja dykk til Austfjordane. Men veit du nokor leid til Austfjordane, som ikkje er ålmennveg?» Såm vart fegen for dette, og sagde at dei kunde fara same leidi som han hadde kome austantil.

Torgeir valde no ut folk og lét fyrti mann fylgja seg. Såm hadde òg fyrti mann. Dette folket var vel butt med våpen og hestar. Etter det reid dei alle den same leidi, til dei kom til Jokulsdalen ein dag i grålysingi. Der reid dei yver brui. Dette var den morgonen dei skulde halda feransdomen. Då spurde Torgeir korleis dei helst skulde koma uventa yver deim. Såm sagde han visste råd til dess. Han snudde då av vegen og upp på mulen, og fylgde so halsen millom Ramnkjellsdal og Jokulsdal, til dei kom upp åt det fjellet som garden Adalbol ligg nedunder. Der gjekk grasgeilar upp i heidi. Men ned i dalen var der ei bratt brekka, og der nedunder stod husi. Der steig Såm av hesten og sagde: «Lat oss sleppa hestane våre her, og setja tjuge mann til å gjæta deim. Men me andre seksti skal springa ned åt garden, og eg tenkjer få mann skal vera på føtene der.» Dei gjorde so, og sidan heiter det Rossegeilane[8] der. No bar det skjott ned åt garden. Det var yver rismål, men folk hadde ikkje stade upp endå. Dei skaut hurdi upp med stokkar og sprang inn. Ramnkjell låg i sengi si. Dei tok honom og alle heimemennene hans, dei som var våpenføre. Kvende og born vart rekne inn i eit anna hus. I tunet stod der eit utebur. Frå det og yver til skåleveggen var skoten ein ås til å turka klæde på. Dei leidde Ramnkjell og mennene hans dit. Han baud store bøter for seg og folket sitt. Men då det ikkje nytta, bad han um liv for mennene sine. «For dei hev inkje vondt gjort dykk. Det er ingi vanæra for meg um de drep meg. Og det skal eg ikkje beda meg undan. Men eg bed at de ikkje vil fara stygt og skamleg med meg. Det er ingi æra for dykk heller.» Torkjell sagde: «Me hev høyrt at du skal ha vore strid i taumen for uvenene dine. Og no er det vel at du i dag fær kjenna det på deg sjølv.» Dei tok då Ramnkjell og mennene hans og batt hendene deira bak på ryggen. Etter det braut dei upp buret og tok reip ned av krokane. Sidan tok dei knivane sine og stakk hol i hælsenane deira, og drog reipi der igjenom, og kasta so reipi yver åsen, og batt deim saman og hengde deim upp der åtte mann. Då sagde Torgeir: «No hev du fenge den løni du er verd, Ramnkjell. Og du kom nok ikkje i hug at du skulde få slik skam av noko menneskje som du no hev fenge. — Men kva vil no du Torkjell gjera, sitja her hjå Ramnkjell og sjå etter desse karane, eller vil du ganga med Såm eit pileskot burt frå garden og halda feransdom på ein steinbakke der det korkje er åker eller eng.» (Dette skulde dei i den tidi gjera fyrst soli var rett i sud.) Torkjell svara: «Eg vil sitja her hjå Ramnkjell. Det er mindre strævalt, tykkjer eg.» Torgeir og Såm gjekk då og fullførde domen. Etter det gjekk dei heim, og tok ned Ramnkjell og mennene hans og sette deim i tunet. Blodet hadde då sige ned for augo på deim. Då sagde Torgeir til Såm, at han kunde gjera med Ramnkjell som han vilde. «For no tykkjer eg det er uvandt å leika med honom.» Såm svara då: «Tvo vilkòr byd eg deg, Ramnkjell. Det eine, at du vert leidd burt or garden og drepen, du og dei mennene som eg vil. Men av di du hev ein stor barneflokk, so vil eg unna deg at du kann få syta for deim. Og vil du halda livet so far burt frå Adalbol med alt folket ditt, og hav med deg berre det godset som eg etlar deg, og det vert hardla lite. Men eg vil taka garden her, og heile gòdordet. Du skal aldri krevja det att, og heller ikkje sønene dine. Og ikkje skal du bu nærare enn austanfor Fljotsdalsherad. Og no kann du gjeva meg handslag so framt du vil taka imot dette tilbodet.» Ramnkjell sagde: «Mange kunde vel tykkja at ein snar daude vøre betre enn slik svivyrding. Men det gjeng meg som mange andre, at ein vèl livet so sant det er råd. Eg gjer det mest for sønene mine. For dei kjem nok ikkje langt um eg døyr ifrå.» Då vart Ramnkjell løyst, og han gav Såm sjølv-døme. Såm gav Ramnkjell det han vilde av godset, og det var naud-lite. Spjotet sitt hadde Ramnkjell med seg, men ikkje fleire våpen. Same dagen flutte han burt frå Adalbol med alt sitt folk. — Torkjell sagde då til Såm: «Ikkje veit eg kvi du gjer dette. Og du kjem til å trega det mest sjølv, at du gjev Ramnkjell liv.» Såm sagde at no fekk det so vera.

12.

Ramnkjell førde no buet sitt aust gjenom Fljotsdalsherad, og tvert yver Fljotsdal og aust yver Lagarfljot. Ved vatsbotnen låg der ein liten gard som het Lokhylla. Denne jordi kaupte Ramnkjell, på borg, av di han hadde ikkje fleire pengar enn han turvte deim til lausøyre. — Folk rødde mykje um dette, korleis det store modet hans Ramnkjell hadde falle. Og mange mintest no det gamle ordtøket, at «stutt er ovmods æva». — Det var eit godt skogland og store vidder, men smått med hus, og difor fekk han jordi for godt kaup. Men Ramnkjell såg ikkje mykje på kostnaden. Han hogg ned den store skogen, og reiste seg der ein riseleg gard, som sidan heiter Ramnkjellsstad. Det hev jamt sidan vore kalla ein god gard. Ramnkjell budde der i tronge kòr det fyrste året. Han dreiv mykje med fiske. Og han gjekk mykje i arbeid medan husi vart bygde. Dei fyrste åri lagde han på kalvar og kid um vetren. Han heldt buskapen vel, so det livde upp mest alt det han sette på. Ein kunde mest segja at der var tvo hovud på kvart livande. Den same sumaren slo fisket godt til i Lagarfljot. Slikt letta utkoma for folk i heradet, og det heldst med kvar sumar.

13.

Såm sette bu på Adalbol etter Ramnkjell. Sidan heldt han ei vyrdeleg veitsla og bad til seg alle dei som hadde vore tingmennene hans Ramnkjell. Såm baud seg til å vera yvermannen deira i staden for Ramnkjell. Folk gjekk med på det, men dei tenkte so ymist. Tjostarssønene rådde honom til at han skulde vera venleg og gjevmild og hjelpsam med mennene sine, og stydja kvar den som turvte det. «Og då er dei ikkje noko til folk, um dei ikkje fylgjer deg truge, når du treng det. Men me råder deg til dette, av di me gjerne vilde at alt skulde ganga deg vel. For du er ein gjæv mann, tykkjer me. Gjæt no vel på, og ver var um deg. For det er vandt å vara seg mot dei vonde.» Tjostarssønene sende folk av etter Frøyfakse og fylgjet hans. Dei sagde dei vilde sjå desse dyri som det gjekk so mange sogor um. Då vart hestane leidde heim, og brørne skoda deim. Torgeir sagde: «Desse øykjene tykkjer eg trengst til gardsbruket. Og det er mitt råd at dei skal gjera det dei kann til gagn for folk, til dess dei vert so gamle at dei ikkje kann liva lenger. Men denne hesten synest meg ikkje betre enn andre hestar, heller det verre, at han hev vore skuld i so mykje ilt. Eg vil ikkje at han skal valda fleire dråp enn han alt hev gjort. No er det best at han tek med honom som eig honom.» Dei leider no hesten ned etter vollen. Der stend ein hamar ned-med åi, og nedanfor er ein djup hyl. Der leider dei no hesten fram på hamaren. Tjostarssønene dreg ein sekk yver hovudet på honom, og bind stein til halsen hans. So tek dei lange stenger og driv hesten utfyre, og tyner honom soleis. Staden heiter sidan Frøyfakse-hamar. Der ovanfor stend dei gudehusi som Ramnkjell hadde ått. Torkjell gjeng inn der og fletter stasen av alle gudane. Etter det set han eld på gudehuset og brenner alt saman. — Sidan bur gjestene seg til å fara burt. Såm vèl ut ågjetne eigneluter til båe brørne, og dei lovar kvarandre fullkomen venskap, og skilst ovgode vener. Dei rid no rette leidi vest til Fjordane, og kjem heim til Torskefjord med æra. — Såm sette Torbjørn ned på Leikskålar. Der skulde han bu. Men kona åt Såm flutte etter mannen sin til Adalbol, og der budde han ei rid.

14.

Ramnkjell fekk spurt aust til Fljotsdal at Tjostarssønene hadde tynt Frøyfakse og brent hovet. Då sagde han: «Eg tenkjer det er fåfengd å tru på gudane,» — og lagde til at etter den dag skulde han aldri tru på deim. Og det heldt han sidan. Han blota aldri. Ramnkjell sat på Ramnkjellsstad og skrapa gods saman. Han fekk mykji vyrding i heradet. Kvar mann vilde sitja og standa som han vilde. — I den tidi kom det som mest med skip frå Noreg til Island. Folk tok land, og bygde det meste av heradet i Ramnkjells dagar. Ingen fekk sitja i fred utan han bad Ramnkjell um lov. Alle måtte dei lova honom fylgjet sitt. Og han lova å verja deim. Han lagde under seg alt landet austanfor Lagarfljot. Dette tinglaget vart brått mykje større og folkerikare enn det han fyrr hadde havt. Det gjekk upp um Skridudalen, og upp med heile Lagarfljot. No hadde det vorte vending i skaplyndet hans. Mannen var mykje vensælare enn fyrr. Han haddo same hugen til å vera raust og romhendt, men no var han mykje greidare enn fyrr, og meir umgjengeleg på alle vis. Ramnkjell og Såm fanst ofte på ålmann-møte. Men dei nemnde aldri hopehavet sitt. Soleis leid det fram seks vetrar. Såm var vel lika av tingmennene sine. For han var greidsam og fredleg, og rettvis i domane sine. Han mintest det som brørne hadde rådt honom til, Såm var mykje for ovbunad.

15.

Det er gjete um at der kom eit skip av havet inn i Røydarfjord. Styremannen var Øyvind Bjarneson. Han hadde vore utanlands i sju år. Øyvind hadde gjenge mykje fram i manndom og var vorten den skjotaste karen. Han fekk snart høyrt um dei tidender som hadde hendt. Men han lét so lite til. Han var ein fåordig mann. — So brått Såm fær spurt dette, rid han til skipet, og det vert no eit fagna møte millom brørne. Såm bed honom der vest. Øyvind tek det vel, og bed Såm rida fyre heim, og senda hestar etter varone hans. Han set upp skipet sitt og steller um det. Såm gjer no so, fer heim, og sender hestar imot Øyvind. Og då han hev greidt med varone sine, tek han på veg til Ramnkjellsdal. Dei var fem saman. Den sette var skosveinen hans Øyvind. Han var islendsk av ætt, og skyld honom. Denne sveinen hadde Øyvind teke or armods kòr og havt med seg til utlandi, og halde honom som sjølve seg. Denne bragdi hans Øyvind var vorti kjend, og alle folk sagde at fåe var hans likar. — Dei reid upp på Torsdalsheidi, og rak fyre seg sekstan klyvhestar. Der var tvo av huskarane til Såm, og tri farmenner. Dei var alle i lìta klæde, og reid med fagre skjoldar. Dei reid tvert yver Skridudalen, og yver Hals til Fljotsdal, til ein stad som heiter Bulungsvollane, og ned på Gilså-øyri. Den åi kjem austanfrå, og renn ut i vatnet millom Hallormsstad og Ramnkjellsstad. Dei rid då upp med Lagarfljot, nedanfor vollen på Ramnkjellsstad, og so inn um vatsbotnen og yver Jokulså med Skålevad. Då var det midt imillom rismål og dagverd. Ei kona var ned-med vatnet og tvo lereftet sitt. Ho ser ferdi. Då sopar ho saman klædi og tek spranget heim. Ho kastar klædi ned ute i vedkosten og spring inn. Ramnkjell var ikkje risen upp endå. Sjølve-folket låg i skålen. Men tenestfolket hadde gjenge på arbeid. Dette var i høyonni. Kona tok til ords då ho kom inn: «Det er mest sant som dei segjer for eit gamalt ord, at «den ugjerest som eldest». Ho vert liti den vyrding som tidleg legst til, fyrst mannen sidan gjev seg yver i usømdi, og hev ikkje trott til å fylgja retten sin nokosinne. Og slikt er stor skam av ein mann som hev vore so raust. No er det anna liv med dei som veks upp hjå federne sine, og som De tykkjer er inkje-vetta mot Dykk sjølv. So brått dei er framvaksne, fer dei frå land til land, og vert haldne for dei gjævaste kvar dei kjem. Og so kjem dei heim att og tykkjest vera større enn hovdingar. Øyvind Bjarneson reid her yver åi ved Skålevad, med so fager skjold at det lyste lang veg. Han er so mykje til mann at det vøre hemn i honom.» Kjeringi masar på og lèt kjeften ganga. Ramnkjell ris upp og svarar henne: «Kann vera at du segjer mangt som er sant nok, — men ikkje for di at det er noko godt som driv deg. No er det vel at strævet ditt aukar. Spring no snøgt sud til Videvollane etter Hallsteinssønene Sigvat og Snorre. Bed deim koma til meg skjott med dei våpenføre mennene som der er.» Ei onnor tenestgjenta sende han ut til Rolvsstad etter Rolvssønene Tord og Halle, og dei som var våpenføre der. Både Hallsteinssønene og Rolvssønene var gjæve og gilde karar. Ramnkjell sende òg bod etter huskarane sine. Dei vart attan i alt. Dei væpna seg dugeleg. Og so reid dei yver åi, på same staden som dei fyrre.

16.

Då var Øyvind og fylgjet hans komne upp på heidi. Øyvind rid til dess han kjem midt vest på heidi, til Bessegotone dei kallar. Der var ei svartmyr, og det er som ein skulde rida i berre evja. Jamt gjeng det til knes, eller midt på leggen, og stundom under buken. Men under er det hardt som berg. Vestanfor er der eit stort raun[9]. Og då dei kjem ut på raunet, ser skosveinen seg attende, og segjer til Øyvind: «Der rid folk etter oss, ikkje færre enn attan. Der er ein stor mann til hest i blåe klæde, og det synest meg likt Ramnkjell gòde. Men no hev eg ikkje sét honom på lenge.» Øyvind svarar: «Kva skil det oss? Eg veit ikkje eg hev noko vondt å venta av Ramnkjell. Eg hev ingen ting gjort honom imot. Han hev vel ærend vest til dals og skal finna venene sine.» Sveinen svarar: «Det kjem meg i hug at det er deg han vil finna.» — «Ikkje veit eg,» segjer Øyvind, «at der hev bore noko til millom Ramnkjell og Såm bror min sidan dei vart samde.» Sveinen svarar: «Det vilde eg at du skulde rida undan vest i dalen. Då kunde du vera trygg. Eg kjenner skaplyndet hans Ramnkjell. Han vil ikkje gjera oss noko, so framt han ikkje når i deg. Alt er berga um du vert det. Då fær dei ikkje dyr i snòra, og det er vel kva det vert av oss.» Øyvind segjer at han vil ikkje rida undan so brått. «For eg veit ikkje kven desse mennene er. Og folk skulde få seg ein god lått um eg rømde fyrr eg hadde røynt kva det var.» Dei rid no vest av raunet. Då er det ei onnor myr fyre deim, som heiter Uksemyr. Ho er mykje grasvaksi. Men der er bløytor so det mest er uført yver. Difor lagde gamle Hallfred den øvre vegen, endå den var lengre. Øyvind rid vest på myri. Hestane legg seg drjugt i for deim, og det seinkar deim mykje. Hine kjem skjott etter, som rid lause. Ramnkjell og flokken hans rid no ut på myri. Øyvind og hans fylgje er då komne yver. Dei ser no Ramnkjell og båe sønene hans. Dei bed Øyvind rida undan. «No er me yver alle uføror. Du kann nå til Adalbol medan myri er imillom.» Øyvind svarar: «Ikkje flyr eg undan folk som eg inkje uskil hev gjort.» Dei rid då upp på halsen. Der stend nokre småe fjellknattar. Og attmed fjellet er der ei snaud blåsi mel-torva, med høge bakkar til alle sidor. Øyvind rid åt torva. Der stig han av hesten og bidar deim. «No skal me snart få vita ærendet deira.» segjer han. Etter det gjeng dei upp på torva, og bryt upp noko stein der. Ramnkjell snur då ut or gota og sud åt torva. Han tala ikkje eit ord til Øyvind, men søkte brått inn på honom. Øyvind varde seg vel og manneleg. Skosveinen hans heldt seg ikkje kraftig nok til å slåst, og tok hesten sin og reid vest yver halsen til Adalbol, og sagde Såm kva leik dei var komne i. Såm skunda seg og sende bod etter folk. Dei vart tjuge mann, og alle var godt væpna. Såm reid aust på heidi der striden hadde stade. Då var det vorte umskifte med deim. Ramnkjell reid austyver etter verket. Men Øyvind var fallen, og alle mennene hans. Det fyrste Såm gjorde, var å sjå etter um der var liv i bror hans. Men verket var vel gjort, — dei var livlause alle fem. Der var og fallne tolv av mennene hans Ramnkjell. Men seks reid burt. Såm stogga der berre eit lite bil. So reid han og mennene hans etter. Ramnkjell og flokken hans reid no undan so hardt dei kunde. Men dei hadde mødde hestar. Då sagde Såm: «Me kann nå deim. For dei hev mødde hestar, men alle våre er kvilde. Det skal nær ganga at me når deim fyrr dei kjem ned av heidi.» Då var Ramnkjell komen aust yver Uksemyri. No reid båe flokkane, alt til dess Såm kom fram på heide-bruni. Då såg han at Ramnkjell var komen langt ned i brekkone, og skyna no at han kom til å sleppa undan ned i heradet. Han sagde då: «Her kann me snu attende. For no er det lett for Ramnkjell å samla folk.» Såm snur då um med so gjort. Han kjem der til som Øyvind ligg, og tek på og kastar upp haug yver honom og felagane hans. Dei kallar det enno Øyvindstorva og Øyvindsfjell og Øyvindsdal.

17.

Såm fer no med alle varone heim til Adalbol. Og då han kjem heim, sender han bod etter tingmennene sine, at dei skal koma der um morgonen fyrr dagmål. Han etlar seg då aust yver heidi. «Ferdi vår fær verta som ho kann.» Um kvelden gjeng Såm til sengs. Der var då kome drjugt med folk.

Ramnkjell reid heim og sagde desse tidender. Han fær seg fyrst mat. Og etterpå samlar han folk til seg, so at han fær sytti mann. Med dette fylgjet rid han vest yver heidi, og kjem uventa til Adalbol, og tek Såm i sengi og leider honom ut. Ramnkjell segjer då: «No Såm, er du komen i slik ei stoda at du vel snaudt hadde tenkt det for ei stund sidan. For no hev eg makt yver livet ditt. Men eg skal ikkje vera verre mann med deg enn du var med meg. Eg vil bjoda deg tvo vilkòr: Det eine at du vert drepen, — det andre at eg skal døma og råda åleine oss imillom.» Såm sagde at han heller valde å liva, men lét um at han trudde båe vilkòri vart harde. Ramnkjell sagde at det kunde han vera viss på. «For eg hev slikt å løna deg. Eg skulde ha late deg sloppe med det halve um du vøre det verd. Du skal fara burt frå Adalbol, ned til Leikskålar og busetja deg der. Du skal hava med deg dei rikdomane som Øyvind hev ått. Men her ifrå skal du ikkje taka meir gods enn det du hev ført hit; det skal du hava med deg alt saman. Eg vil taka ved gòdordet mitt, og like eins garden og bustaden. Eg ser at godset mitt hev vakse mykje. Men det skal ikkje du njota godt av. For Øyvind bror din skal du ingi bøter få, for det at du dreiv ettermålet so skamleg etter den fyrre frenden din. Og du hev bøter nok etter Einar frenden din likevel, du som hev havt gòdordet og eigedomane mine i seks vetrar. Men dråpet på Øyvind og mennene hans er ikkje meir verdt, tykkjer eg, enn ugjerningi mot meg og mennene mine. Du rak meg ut or bygdi, men eg lèt meg lita med at du sit på Leikskålar. Der kann du greida deg godt, um du ikkje ofsar deg til din eigen skade. Min undermann skal du vera so lenge me liver båe. Og det må du hugsa på at di meir ilt det vert oss imillom, di verre skal du fara.» Såm fer no burt med folket sitt, ned til Leikskålar, og buset seg der.

No skipar Ramnkjell mennene sine til med gardsbruket på Adalbol. Tore son sin set han ned på Ramnkjellsstad. Sjølv hev han gòdordet yver alle desse bygdene. Åsbjørn var hjå far sin, av di han var den yngste.

18.

Såm sat på Leikskålar denne vetren. Han var tagal og stillvoren. Mange lagde merke til at han var ille nøgd med luten sin. Men fram på vetren då dagane lengdest, for Såm sjølv-annan med tri hestar yvir brui, og der ifrå yver Mødrudalsheidi, og so yver Jokulså på ferja, so til Myvatn, der ifrå yver Fljotsheidi og Ljosavatnsskardet, og stâna ikkje fyrr han kom vest i Torskefjorden. Der vart han teken vel imot. Då var Torkjell nykomen heim av langferd. Han hadde vore utanlands fire vetrar. Såm var der ei vika og kvilde seg. Sidan sagde han deim korleis han var komen ut i det med Ramnkjell, og bad brørne um hjelp og studnad no som fyrr. Torgeir svara mest for brørne denne gongen. Han sagdest vilja halda seg utanfor. «Det er langt imillom oss. Me tottest ha skipa det fullvel åt deg fyrr me gjekk i frå. so det skulde ha vore høgt for deg å halda makti di. No hev det gjenge som eg tenkte då du gav Ramnkjell livet, at det kom du til å trega mest sjølv. Me talde deg til at du skulde taka Ramnkjell av dage. Men du vilde råda. No er det greidt å sjå kven som hev vore den vitugaste av dykk, sidan han lét deg sitja i fred, og fyrst slo til då han kunde få drepe den som han totte var meir til mann enn du. Me kann ikkje lata lukkeløysa di verta oss til fall. Og ikkje fyser me so mykje etter å dragast med Ramnkjell at me bryr oss um å våga æra vår der oftare. Men me vil bjoda deg hit med alt skyldfolket ditt under vår verja, um du tykkjer det er mindre meinslegt å bu her enn i nærleiken av Ramnkjell.» Såm svara at det hadde han ingen hug til, men sagde at han vilde heim att, og bad deim skifta hestar med seg. Det var dei reide til med same. Brørne vilde gjeva Såm gode gåvor. Men han vilde ingi taka, og sagde at dei var nokre stakarar. Såm reid heim til Leikskålar med dette, og budde der til sin alderdom. Han fekk aldri uppreising imot Ramnkjell so lenge han livde. Men Ramnkjell sat på garden sin og heldt uppe vyrdingi si. Han døydde på sotteseng, og haugen hans er i Ramnkjellsdalen, ned frå Adalbol. Dei lagde med honom inn i haugen mykje gods, alle herklædi hans og det gode spjotet hans.

Sønene hans tok hovdingmakti etter honom. Tore budde på Ramnkjellsstad, men Åsbjørn på Adalbol. Gòdordet hadde dei saman, og dei vart haldne for gjæve menner.

Og her endar soga um Ramnkjell.

u

Notar:

1. Jokulen er den store Vatnejokul.

2. Midaftan (miðr aptann), klokka 6 um kvelden. Hine dagstidene var: rismål (rismál) kl 6 um morgonen, dagmål (dagmál) kl. 9, middag (miðr dagr) kl. 12, og non (nón) kl. 3.

3. Ei dys, ei steinrøys, ein liten gravhaug.

4. Gards-kongen er det same som Myklegards-kongen.

5. Torkjell lepp kalar han seg etter den ljose leppen eller lokken i håret.

6. Feransdomen tek eigedomane frå den som er dømd fredlaus.

7. Skogmann eller skoggangsmann, ein som er fredlaus og difor held seg ute i skogane.

8. Ross (hross) er det same som hest.

9. Raun (hraun), ei urd av storkna lava.