INGVALD FORSBERG

MOGLUNTEN

FORTELLING FRÅ NORDLAND

Om denne boken

Denne boken er basert på utgaven fra 1919 utgitt på Olaf Norlis Forlag, skannet inn og lagt ut som PDF-fil av Nasjonalbiblioteket.

Bildet på forsiden er et postkort av Svolvær, tegnet av Thorolf Holmboe.

Korrektur og omforming til ebok utført av Lars Næsheim. Enkelte trykkfeil i den opprinnelige utgaven er rettet.

Denne utgaven lagt ut 3. august 2012.

I.

Det var fælt til uver så tidleg på året. Ein slik septemberdag kunde folk mest ikkje minnest. Sødvesten stod inn frå havet, så det braut og bura som vinterstid borte på fjorden. Frøsedrevet løfte seg alt i eitt i kvite rokkarar, som stundom reint fyllte opp millom fjella. Og oppetter strendene fløymde floa lenger og lenger, sa folk var ikkje trygge anten for båtar eller bruk.

Hausten såg jammen ut til å kome både brått og kvasst i år, prata kallane seg imillom då dei i kveldinga hadde samla seg inne på krambua hos han Per på Neset, etter at dei var ferdige med båtsettinga.

Dagfloa hadde vore meir enn vanleg stor – til på denne årsens tid å vere. Dei laut samle alt av båtar og bruk dei kunde inn i nausta. Vårherre visste om dei var trygge for det der. Skulde nattfloa bli etter som dagfloa var, då kunde ein vente noko av kvart.

Det måtte vere reine uveret ute i havet, slik som sjøen trykkte inn. Ein slik oppgang var sjeldan å sjå i hauststormane. Og så var det ikkje mikeli ein gong! Det stod ikkje lite poteter i jorda her og der. Det hadde då vore reine somarveret til for få dagar sidan. Og folk hadde lite på somar og godver endå eit par veker.

Men han Anders i Vika meinte på, at den som ikkje var fødd igår måtte då sjå, at hausten og vinteren kom tidleg i år. Skogen var mest a’—lauva. Og han kjende nok kva som var i vente. — — — —

Han Anders i Vika såg utover krambua, løfte på eine aksla og hivde ein grand på buksa som var smotten unna beltet og heldt på og sige ned om baken. — — — Dei andre småsmilte til dei vise og visse orda hans. Det var no eingong Anders si vis og sin vane å vere klok etterpå. Då hadde han alltid så mykje å fortelle.

— Nå han nu ha rasa ifrå se, så kann vi nok endå få ein vergløtt. Men ja vesst e han grøn utpå idag. — — — Han Anders glytte ut gjenom vinduet og hivde atter på eine aksla. E va nu i grunnen brennheldi så kom me a sill-fjoren før han slapp uvere laust. E skjøna mest at da va nokka slekt silla ha i næsen, si ho vart så reint vekk me ein gong. Sist net’n va da ikkje ein gong steiksill å få. — — —

Rett som kallane stod der og slo slag og prata inne på krambua, så kom ein glunt inn og fortalde, at han syntest han såg eit segl ut på fjorden.

Han Anders i Vika var straks ferdig å forplikte seg på, at glunten såg syner. — Da e ikkj ver før ram’n, tess meir før folk, sa han, snudde skråa i munnen og rette på den lange, magre kroppen.

Men glunten heldt på sitt. Han hadde så tydeleg set eit segl noko langt utpå, utimot Storøya, som låg midt ute i fjordgapet.

Karane herde seg utanfor veggen og til å stire utimot veret og sødvesten. Det var då mest utenkjeleg at nokon vilde freiste Vårherre ein slik dag. Men det kunde ju vere einkvan som kom fordreven. — — — — — — — — — —

Lei om ei tid fekk fleire auga på seglet. Det var ikkje stor vengen som var oppe. Og når rokkarane kom var det lange stundene ingen ting å sjå. Kven hund’n kunde det vere? spurde karane kvarandre. Her var då vel ingen av gardsens folk ute no! — — — —

Han Anders i Vika tok seg over skallen. – Du skal sjå da e Moglunten så e ut å færest. Han reist om måndagen til Bindalen å skull hent ny båt.

— Han e då vel nyli komen a Finnmarka? spurde han Per på Neset.

—Ja da e ikkj meir enn vel ått daga si han kom heim. Men måndagen va alt glunten innom hos me å lånt gammelsegle mett tel å segl nybåten heim me. Han ligg ikkj leng i røyten den Moglunten, da skal ver vesst, heldt han Anders i Vika fram.

Nes-kongen trava att og fram innom disken og let karane vite, at det var då jammen bra det fanst folk, som ikkje rotna heim-i dørene: — — — Men måte med alt. Det var å freiste Vårherre å ta ut i slikt ver. Det kunde aldri vere Moglunten. Og åleine var han vel slett ikkje.

Han Anders som visste alt kunde fortelle, at «glunten» var åleine. Det var nok tanken at ein av brørne, han Sivert skulde vere med sør etter nybåten. Men han hadde nok leika seg vel mykje med flaska på skyttarfesten i hi veka. Og i fylla hadde han reve opp heile høgre handa med eit glasbrot, så han gjekk stor-lemster no.

— Men her var då vel andre mannfolk å få med, meinte Neskongen.

— Ja visst var det så. Men det er ingen som vil gå og by seg fram — i allfall til Mogluntan, lo han Anders i Vika og hivde på akslene. — Og så vilde vel han Kristian Moa helst vere åleine. Han tenkte vel som så, at her hadde han eit godt høve til å syne kva kar han er.— Hane ikkje så lit ovmodi, den karen. Men Vårherre ha bøygd brattar nakk før, slutta han Anders.

Karane heldt auga med seglet og prata att og fram om kven det munde vere. Det var lite truleg at det var Moglunten. For om han no var komen så langt på nordtur som til Bodø, så måtte han då ha teke fast der idag, når han såg kva ver det var. Han var no ikkje meir enn menneskje han heller, så han reddast for døden. Og det måtte han då vite, at Folla var ikkje å leike seg med ein slik ver-dag.

Det var mange som glytte bort på storfiskaren i Kleiva, han Jonas Jensa. Han hadde vel eit ord her å seie. For Moglunten hadde då rodd med han 3 vintrar på rad. — —

Men han Jonas Jensa sa ingen ting. Han stod der så tett og traust og tilknept. Såg av og til ut gjenom vinduet etter seglvengen, som nærma seg meir og meir. Endeleg datt det ut av han: — Idag e da nok bør så han lika.

Det var mange som kjende seg forarga over dette. Millom dei var Vikaprinsen, søsterson hans Anders i Vika. Og han passa på og fekk kasta inn det spørsmålet, som folk i bygda hadde havt det fælt travelt med utetter somaren: Tenkte han Kristian Moa verkeleg å ro høvesmann til vinteren. Han var då berre ungen å kalle, knapt tørr attom øyra, ikkje 18 år eingong. Kva tenkte han å få til mannskap?

Kva hadde storfiskaren i Kleiva å svare til dette?

Han Jonas Jensa vaks i det same. Sa så roleg og fast: — Da ha kleinar kar rodd båt enn han Krestian Moa. Da e ikkj allti åran så gjer da. — — —

Han Per på Neset trødde kringt og lett innom disken. Han var så hjarteleg samd med storfiskaren i Kleiva. Det var neimen ikkje altid alderen som gjorde ein til kar. Some gjekk som dottar heile livet. Det såg ein nok av. Og så var det berre å legge seg til å ete på andre — på handelsmennene og på fattigkassa. — —

Det var stillt i bua ei stund. Mange av kallane kjende så altfor godt kva han Per på Neset sikta til. Og det brann dei heite og harde ord på tunga. Dei kunde godt fortelle han Per kven det var som hadde gjort han til den mannen han var. Når han idag sat her på Neset som konge, så var det dei å takke. Dei hadde bore i han alt dei åtte, alt det dei ut gjenom åra hadde slete på land. — — — — — — — —

Men kallane beit harmen i seg. Det stunda no mot haust og vinter, då det var lite å tene.

Det vart ikkje greitt å kome seg igjenom denne vrange og vanskelege tia utan å trenge til han Per. For kven hadde alltid pengane å bere for seg? — — — — — —

Og igrunnen var han både gild og beinsleg, han Per— når desse riene gjekk over. Og dei pla sjeldan vare så lenge. — — —

Det var i grunnen ikkje anna å le til, dette, at ein Moglunt skulde bli sett fram som ideal for dei! Mogluntan, som bygda til denne dag berre hadde havt skam og skade av! — — —

Det var ju bra at det såg ut til å bli ei grøn grein på det treet. Men Vårherre visste om den yngste Moglunten var så mykje betre enn dei hine — når det rett bar til. Det var i allfall for tidleg å peike han ut som den store føregangsmannen. — — — —

Kva tenkte han Jonas Jensa på, at han såleis heldt Moglunten fram? Var det likevel noko i det rykte, at han Kristian Moa skulde bli versonen hans ? Ingen trudde det før dei såg det. Så lenge Kleiv-frua var ovan torva kom det visst aldri til å hende. Det var vel ikkje eit møte i missionsforeningen utan at Mogluntan vart omtala. Og så skulde dotter til ho som var formann der bli gift med ein Moglunt! — — —

Han Anders i Vika brann med eit spørsmål, som han ikkje kunde teie med: — E da så at Moglunten skal stryk a me karan din? Da e sagt me at han Edvart Larsa går over. — — —

Han Anders strauk seg velnøgd i skjegget. Han syntest mest han hadde sett kniven for strupen på han Jonas Jensa. — — —

Det var ikkje fritt storfiskaren i Kleiva raudna til. Men han vann seg straks over i den store ro og prøvde skjemte.— Da e nok så. Å e synest ikkj da e da slag unnerli, at di så e ong å laus å ledi vel prøv se hos anner høvesmenn. E tek tel å bli gammel, å har vel best a å legg opp— — — —

Det var svar som han Anders likte.

— E tenkj Moglunten å anner skåronga får ta se i baken mang ein gong før di gjer de nokka — — —

— Å han Krestian Moa kjem nok fram, derså han har helsa å levedagan, svara han Jonas Jensa. Han såg atter ut etter båten. Seglet var borte lange stundene; men når rossene var farne framom, kom det atter til syne, piska og stormrie.

Han Anders var viss på at det var Moglunten; han kjende seglet sitt att. Det hadde ein ny stav i midten. At det atter skulde kome til slik ære, å få ride ein slik tørn av, det hadde han rett ikkje tenkt. Men det heldt nok; der var slik overlag god duk i det. Og han hadde halde det godt med bork, så rote var det ikkje. Når han hadde slengt det og fått seg nytt segl, så var det fordi det var så urimeleg tungt og stivt å handsame.

Kanskje Moglunten skulde ha det i vinter, var det ein som spurde.

— Å nei, han så grusa så stort e nok ikkj nøgd me slekt seglstell. Han skal ju ha snesegl, svara han Anders.

— Snesegl! ropte fleire på ein gong. Skulde han til å fante med slikt, då fekk han nok snart båten til hatt. Vårherre kunde gle’ seg til framandfolk. — Om han Anders var viss på det.

Han Anders i Vika rette seg så lang han var og let karane vite, at han fer ikkje med vas. Han hadde nyheita frå ingen ringare enn han Ol’ Hansa på Stranda, som nett hadde vore sør og henta seg nybåt. Der stod eit stort beist av ein sneseglåttring til avhentings. Og det sa båtbyggaren sjølv til han Ol’ Hansa, at den skulde han Kristian Moa ha. — Lyg han så lyg e, slutta han Anders og spytte langt og saftigt bortetter krambugolvet.

Ja ja, han fekk vel sjå kor det gjekk. — Men hadde han no pengar til å greie alt dette? vilde fleire vite. Visst hadde han lege på tur året rundt å kalle, tent godt og vore sparsam. Men han hadde då og noko å bruke pengane til. Det var då visst han så oppheldt heile huset. Og ifjor stod Moa lyst til auksjons; der var ikkje betalt eit øre på garden i mange år. Dei hadde anna å bruke pengane sine til, Mogluntan, enn å betale på garden. Når dei tente ei krone, var det å skikke bud til byen etter ølkassar og brennevinskassar. Og så låg dei og pimpla og drakk så lenge det varde, og heldt eit syndig leven langs vegan’.

Det var sakte bra å sjå at den yngste Moglunten vilde bli eit anna menneskje. Men ein skulde ikkje skryte av han for tidleg. Han var no ikkje gamall karen endå. Det var ikkje visst kor han vart når han fekk åran på seg. Han hadde alltid bore hovudet så høgt; det såg ut til at han vilde trosse seg fram. Men ovmod står for fall. — — — — —

Då seglaren var komen innom Storneset, og hadde verste sjøen attom seg, flaug seglet høgt i mastra, mest til topps.

— Han vel prøv innveen føsst gongen, var det ein som sa.

— Å han kunn nu vel eingong få resteng nok, han og, svara han Anders seint og vist. — Han e ikkj gammel i haka; vi ha før set likså stor spretta bli temt.

Kallane visste ikkje kva som gjekk av han Per på Neset i dag. Han var så stridshuga. Og hadde slik elsk til han Kristian Moa. Straks var han ferdig å svare:

— Ein måtte seie at det var både modig og godt gjort av han, 17—18—åringen å segle nybåten aleine heim — på denne årsens tid. Ein skulde døme karen for det han var, og ikkje etter det faren og brørne hadde vore. Det var pokker’n det same kor karen kom frå, når han berre synte seg å vere ein mann, som vilde noko. Her var nok av dei som låg heim i stu-dørene og drog seg året rundt, så nær som dei få vintervekene då dei rak seg ut til Lofoten. Snart årka dei vel ikkje det heller ein gong. Men då kunde dei med det same legge seg til å sprekk’; han fødde dei i allfall ikkje. Det skulde vere slutt med det. — — —

Han Per på Neset trippa og trødde så svint og lett på foten att og fram innom disken og tøygde seg i det brune spiss-skjegget.

No skjøna kallan’ det; han hadde visst litt i haue idag, gamlingen. Og da var han ikkje å kome nokon veg med. Det var best å teie så lenge.

Men han Per på Neset hadde endå mykje å fortelle kallan’.

Det var ikkje kleine tider, slik som folk jamt sutra; det var berre folket som hadde gløymt å arbeide. Men ingen måtte tru han sette latskapen og likesæla høgt. Han hadde fått lært seg til å henge i frå han var ein neve stor. Men skam hadde han for det. Kjøpmennene åt han snart opp. Han visste ikkje av før bua vart stengt. — — — —

— Å da bli vel ei ti tel då, sa han Anders. Da kjem vel einkvan tel å ryk før han Per.

Handelsmannen likte visst dette.

Han kunde vore ein god mann. Men når ein skulde føde ei heil bygd, sku’ det noko til rygg å bere det. — —

Karane tok til å undre seg på kor Moglunten tenkte å lende. Det vart visst ingen anna råd enn å klemme nybåten på Vikasanden, slik oppgang det var i dag. Der var elles ikkje noko lendan å skryte av i dag der heller. Men var ein så mannsterk at båten kunde bli brynt med det same, måtte det greie seg

— Vi får vel innover å hjelp glunten, sa han Anders og tok i hop trøya. Og dei hine følgde etter.

Det hadde samla seg ein liten folkehop inne på sanden, då åttringen kom sømmande mot land i fullt jag. Han tenkte visst å segle båten tørr med ein gong, Moglunten. Først 20 meter frå land let han seglet sige. Og båten rente seg fast i kvite skjelsanden.

På attertofta sat han Kristian Moa, tettbygd og brei. Han var berrhaua og snauklædd. Sjø og regn silte nedetter andletet. Håret hang svart og vått nedover panna, og munnen vrei seg i ein liten lykkeleg smil.

Han sat endå båten stod. Sat liksom i tankar. Til han Jonas Jensa kom nedåt og helsa velkomen. — Du ha ver i dag.

— Ja—a—a, børen va ikkj å klag på.

Meir fekk dei ikkje ut av hans munn, alt dei spurde og grov. Han ordna med båten, skora han opp og rigga ned, og overhøyrde alle spørsmål. — Dei stod ved skotten og sikta og la ut.

Der var ein botn i båten som ein sku’ leite etter.

Og djup og bergeleg var han, — reint eit lite farty mest.

Men jammen fekk dei vere karar ved årane. Det var greitt å sjå. Det vart nok ikkje smågluntar som dreiv den båten. — —

Dei glytte bort til Moglunten. Han hadde drege oljebuksa av seg, og stod no og kvelvde or støvlane. — — — —

Kor vilde han finne mannskap til denne brya? Ein slik båt dreiv seg ikkje sjølv, om han sa vart rigga ut med aller så mange snesegl.

Det var ikkje vanskeleg å sjå, at han Anders hadde havt rett; båten var bygd til snesegl. Men der skulde folk til likevel. Det var ikkje meining å by til med mindre enn 5 vaksne mann. Men kor tok han dei frå? Lat så vere at han hadde han Edvart Larsa og bror sin, han Sivert. Det var 3 med han sjølv. Fleire nytta det nok ikkje å få her i bygda. Det kunde dei sverje på. — — —

Dei prøvde å prate seg inn på han, så dei kunde få greie på kor han tenkte seg. Men han mælte ikkje eit ord. Og då han hadde tømt støvlane og bunde båten, la han på veg utetter og heim, med dyvåte huva i handa, — rett mot harde sødvestveret. — —

II.

Han hadde prøvt å tinge mannskap i vår i Lofoten. Det var best å ha alt greitt frå våren av. Lei ut på hausten var det alltid verre å få fatt i folk. Dei som det var noko tak i, var då jamt skipa. Så måtte ein nøgje seg med skrapet og skrotet. Og det var ikkje slik han tenkte seg det når han skulde ro båt. — — — —

Men han merka snart at folk tok han ikkje alvorleg, når han snakka til dei om at han trong mannskap. Han tenkte då vel aldri på å ro høvesmann, han — 17-åringen — og Moglunten!

– – –

Då vart han heit og harm, og let det vere. Det var best han synte folk, at det var rame alvoret hans dette. Når båten stod der, måtte det vel alltid bli ei råd med å få han mennt.

Men det vart nok ei vanskeleg vending å klare; det skjøna han altfor vel no. Anten var dei alt skipa dei han snakka med, eller dei skulde ikkje til Lofoten. Fiska no var slik, at det var betre å kome seg inn på eit anlegg. Der visste ein då kva ein hadde. — — — — Dei kunde i allfall ikkje love noko no.

– – –

Folk vart så forunderlege når han bar fram målemnet sitt. Dei stod der og vrei og skapte seg, nett som dei hadde vondt, eller ikkje visste kva dei vilde. — — —

— At dei ikkje kunde vere ærlege nok til å seie det, slik som dei meinte det: Vi vågar ikkje livet på ein galen Moglunt!

Han vilde kjent seg frisk og fornøgd med eit slikt svar. No gjekk han og kjende seg klam og klein. Det låg som ei sott i lufta, ei snikande gulsott, som anda han imøte kor han snudde seg. Det såg mesta ut til at heile bygda hadde snakka seg saman — for å stanse han, just no han stod iferd med å nå sitt livsens mål.— — —

Han beit tennene ihop i argsinne og tross. Sette seg så til å høvle på åreemna, så det frøste fliser til alle kantar. Hadde han kjøpt båten, skulde han jammen og til Lofoten, om han så skulde bli nøydd til å segle han åleine utover. Ute i væra var det vel alltid ein eller annan fanten å få tak i når fisketia kom.

Heime skulde båten i allfall ikkje bli ståande. Den gleda skulde han snyte dei for. — — — —

Det kom — serleg den første tid, ein og annan kallen bortåt han og gav seg til å stå der og sikte og sjå og småprate. Han Anders i Vika var ein av desse. Sjøvegen hans låg ju så tett ved, og han Anders måtte seie som sant var, han kunde knapt gå framom ein nybåt utan å sjå litt nøgje på han. Og så kunde det vere moro å høyre korleis ungdomen tenkte å ordne og stelle seg. For ungdomen vor ju framtia.

Han Anders vart ståande lange stundene og sikte på nybåten hans Kristian. Ein så brei og bergeleg åttring hadde vel ikkje vore i fjorden før. Eit svin til å tål’ segl, når han hadde noko i kjølen. — — Det var då på ein måte bra at han fekk prøve han såpass på nordturen. Båten å kjerringa lær ein aldri å kjenn vel nok, å best dess før dess heller ein kjem di inn på live’. — — — —

Han Anders såg bort på han Kristian og gjorde seg så blid og gild han kunde. Men han Kristian høvla og arbeidde og lest ikkje sjå kallen som stod der og prata seg inn på han.

— Han e vesst go både på framvind å romvind. Men tong før åran e han, om e ikkj ser feil. Han ror se ikkj sjøl, så mykj ser e. — —

Då såg han Kristian opp, — E vesst ikkj nokken båt rodd se sjøl.— — Det var ein flir så beisk og bitande, at han Anders i Vika måtte svelgje på han ei stund. — Næ-i, men du veit da e førskjel på båta å bry. — Han Anders blinka og blunka til dei som stod og lydde på. Og med så-gjort gjekk han. Dersom Moglunten var så skitviktig og grom, at han ikkje tålde eit ærlegt spørsmål, sa kunde han så godt få sitte der åleine og høvle på årane. Gjekk det som han, Vika-mannen, tenkte, fekk nok Moglunten lite bruk for nybåten. Og rett til pass kunde det vere, slik som han sette nasen til vers og flaug i veg.

Han Anders kom ikkje meir att. Han Kristian fekk arbeide i fred. Og han dreiv på dagen lang. Dreiv på så han tidt gløymde både mattid og kveldtid.

Det tok til å skape seg no, både med det eine og det andre. Når han no fekk seglet og beslaget, kunde han gjerne skuve båten på sjøen.

Men for kvar gongen han såg båten stå der ferdig, stakk det han så illt og vondt, at han ikkje hadde mannskap å sette i han. Det var stundom som han syntest, at kvart menneskje han møtte lo så inn-feitt og godt over dette. Då vart han så jammerleg fredlaus og heit i hug, at det var næsten vondt å leve.

Verst var det når han trøytt av dagen søkte heim. Der gjekk mora og træla og trødde og sleit mest stikk mo åleine. Brørne rak anten ute, eller dei sat borti lihlkammerset, munnsa og drakk, spela kort og slo tia ihel på annan måte som best dei kunde. Dei syntest vere så inderleg likeglade med alt. Når berre dei hadde mattugga i munnen, og til ein dram no og då, gav dei ein god dag i noko meir. Dei var Mogluntar, og vart heller ikkje anna. Kvifor så ikkje ta verda med ro!

– – – – – – – – – – – –

Ein kvelden kom mora inn og fortalde, at det var ikkje å få møkra ut or fjøset. Dungen låg midt opp-i veggen. Han Kristian vilde vite, om ikkje møkra vart kjørt ut i vår.

— Da e vesst dessverre mang år sia skjule va tømt, svara ho Marta Moa utmødd. Det slo han Kristian sterkare enn nokosinne før, at ho heldt på å bli trøytt og utsliten. Auga stirde så tunge og utsløkkte ut i romet; ho hadde visst ikkje noko imot å legge seg til kvile. — — —

Det vart så vondt å vere inne. Han saup etter veret. Visste ikkje kva som tok han sterkast — sinnet eller sorga. Han kunde ha hug til å gå ut i kammerset og skamslå brørne. Og han kjende slik tærande trong til å gå bort og stryke mor si på kinnet. Fortelle henne at han heldt av henne, og så lenge han var heime skulde det bli hjelp å få — både i fjøset og elles.

Men han gjorde ingen ting av dette. Korleis vilde ikkje brørne ta det opp, om han, den yngste, skitungen, kom og skjellte dei ut og vilde lære dei folkeskikk? Det var å gjere det reint umulegt. — — Og han fekk det aldri til å seie eit ord til mora. Det var så rart, dei var uvant med slikt på Moa.

Så fauk han ut, heit og sorgfull. Gjekk bort og gav seg til å lempe på møk ein stiv time. Rusla så oppetter bakken, og slo seg ned oppe på Storhamaren.

Det var lenge sidan han hadde sete her. Visst omlag 3 år. Han hadde lite havt høve og tid til å sjå på hauger og hamrar desse åra. Det hadde bore frå det eine fisket til det andre, året rundt, nett så mykje han hadde fått glytta heim av og til.

Forresten — kva var det å glede seg til her ? Det var berre til å bli harm og heit og hard av. Her gjekk det 3 vaksne karar og slong mesteparten av året, og let fjøset og alt gro over i skit! Ikkje å undrast over at bygdefolket reste på hovudet og korsa seg over Moa og Mogluntan’, som det inga råd var med — og som det heller ikkje skulde vere noko råd med, om han forstod folk rett. — —

Atter seig den beiske tanken innpå han, at det var uråd å få hyrt mannskap til nybåten. Folk vilde nok ikkje sleppe ein Moglunt så høgt. Det kunde då vere von om å reise seg. Og det måtte ikkje hende, ikkje for alt i verda!

— — Han treiv handa i den kveldvåte marka, og fekk neven full av mose. Kasta han så langt ifrå seg, slik som han ønskte å gjere med all den vondskap og djevelsdom som syntest spinne sine trådar all stad. — — —

Amerika steig atter fram så leikande og lokkande i hugen.

Kvi hund’n skulde han legge seg til her heime i fjorden og slåst med brørne og bygdefolket. Han vart så aldri halden for ein skikkeleg fjording. Ein Moglunt var dømd. — — — Men derute i ville verda, der som ingen folkedom kunde nå han, og der han slapp å sjå seg lei på heimleg slarv og likesæle, der måtte han kunne finne seg eit rom. Der kunde han segle fram for full bør. — — — Dei vann seg rikdom og stort namn så mang ein derute, som det aldri vart noko av her heime, — endå dei hadde mindre motbør å klare enn han, Moglunten. Kvi låg han så her og beittest! Ein tosk var han! Vegen låg open. Han kunde selje nybåten i morgo den dag. Og så stryke avstad med første damp. Kva hadde han som hefte seg — —

— — — — — — — — — — — — — — — — — —

Landvinden leika så lint og lett med siste ospelauvet, slik som det så mang ein gong hadde gjort når han i barndomsår sat her oppe i halvskorne kveldar og lydde. Og nedpå fjorden høyrde han den kjende susen frå båredraget. Det var hans blide barnesong, som så ofte hadde sulla han inn i sømn og dyre draumar –

Utover myrane skreik det ein myrbukk. Og rådampen samla seg i kvite dottar over vatssjuke delder.

Rett vestanom Mo-osen, på hitarste kanten av Stormyra, låg det ein liten fager bjørkelund. Den hadde han planta i 10-årsalderen. Dei hadde vokse så bjørkene dei siste åra; og slik som dei heldt lag tok dei ikkje lite av for harde vestavinden og kalde myrsnoen.

Det var rom til mange heimar derute. — —

Han fekk varmeglans i auga med’ han stod der og let fjord og fjell, skog og myrvidd tale.

— — — Var det ikkje just her hans livsens leikar-voll låg, som det var eit liv verdt å stridast om?

Han levde då berre denne eine gongen. Var det då meining i å øyde si kraft i striden derute, der han inkj merke kunde sette etter seg. Var det ikkje nett her han hadde sin vesle song å synge, før tonen mot kvelden tagna og leiken ikkje lenger kunde vare. Og var det ikkje å gjere for stor ære på stakarsdomen, dersom han no rømde frå fliren og motbøren? spurde han seg sjøl.— — —

Hans syn søkte innetter bygda, heilt til inste garden, til Kleiva. Han hadde lyst til å vite om det var sant som det sagdest, at han Johan i Vika gjekk derinne og smeiska for ho Magnhild. Og han skulde bli så vel motteken, Jyddest det.

Noja, anna kunde ein heller ikkje vente, når Vikaprinsen heldt seg fram. — — — — — —

Men kva pokker’n bryr eg meg om det! —Han Kristian Moa hadde reist seg. Og han freista flire ut mot heile bygda. Men han fekk det liksom ikke til. Han måtte til og småplystre, så han kunde få svelgt den tugga som sat så stor nedi halsen, at ho mest vilde kjøve han. Det var slik ein song og sus av varm vår derinne; av snøløysing og velsigna mildt vårregn, av tunge dropar som fritt vilde falle. — — — Men han knytte nevane og tvinga seg hard. Folk vilde berre le til han, om han synte seg såleis.

Og han reddast for, at det kunde gjere han veik. Det var einast den vinter-frosne fliren som kunde hjelpe han; som kunde gjere han sterk og stor nok til å vinne over denne vrange og vonde verda. — — — — — — — —

Han sette hendene hardt i lomma og flirte ut mot skorne haustkvelden. — Dei skulde ikkje bli kvitt han så snart. Han fekk no i allfall vere her så lenge, at han kunde få vere med å feste Vikaprinsen sitt bryllaup!

— Det var med hardt andlet og faste steg han trødde ned frå hamaren. Han var ikkje ferdig her enno. Det skulde dei få vite. — — Det var reint merkeleg slik urimeleg lyst ein fekk til å leve, når det hardast braut fram for stammen. Kunde han endå få det retteleg til å ryke opp. Og det måtte då vere råd til det, om ein stelte seg rett. — — — — — — —

III.

Det var liv og rørsle i bygda då det ein dagen spurdest at sputen[1] endeleg var komen. Han hadde drygt så lenge i år, at karane tok til å frykte for at han hadde gjort svenske av seg.

Men han var berre litt forhefta. No var han komen, og det både stor og feit — som venteleg var, så seint på året.

Kvar karen som åtte båtskapels og ikkje var altfor krøkjen og kald, måtte på fjorden. Det galdt å få seg lofotagn. For ein gjorde lite i Lofoten utan agn. Det åt seg elles opp. Ein kunde då likso godt ligge heime. Det hadde ein tydeleg nok set den tid det ingen sput var.

Sputen var elles god å ha om ein ikkje trong lofotagn. Ein stod ikkje fast hos han Per, når ein hadde sputgor. Han tok meir enn gjerne imot det. Han skulde tene storveges til pengar ifjor på sputgorhandelen. Rett kor mykje var det ikkje mange som visste. Men småtteri var det nok ikkje. Han hadde gamalfembøringen søkklasta. Og det vart ein pris folk ikkje kunde minnest.

Å jau, han var ikkje brei om bringa av ingenting, Neskongen. — — — Han Kristian Moa vart roande åleine på gamalfæringen. Men båtskarven var sålelek. Ausekaret fekk ikkje kvile, om båten skulde halde seg oppe. Det var både ufyse og forargeleg å ro på ein slik måte. Men ein fekk ta verda som ho var.

Så var det ein kvelden han kom drivande framom han Jens på Bakken. Han var og åleine. Men han hadde ein mest ny saltværing.

Då han fekk sjå han Kristian ropte han: – Nei no trur e da e best at vi to hauan slår oss ilag.

Ja, han Kristian Moa hadde ikkje noko imot det. For han Jens på Bakken var ein triveleg gamling. Og så var han innflyttar, han og, endå det var lenge sidan han kom til fjords. Han skulde vere halvt svenske fødd.

No var han opp i 60-åra, og snau i skolten. Men forlivande frisk i tale og arbeid. Kjeften stod ikkje på han, når han fekk prate om sitt eige, — om båten, som fløytte seg, slik som ingen annan båt, om hesten som tråva så lett og ledig som ei katt og om dottera, ho Maria, som var så framifrå i alle måtar.

Han Kristian hadde ingen ting imot at kallen snakka om ho Maria. Ho var jamaldring med ho Magnhild i Kleiva og han, og ho hadde alltid vore så lettliva og gild. Men no hadde han ikkje snakka med henne heller på aller så lenge.

Bakke-kallen fortalde, at ho hadde nok blitt med på fjorden, om han berre hadde nemnt eit ord. Ho rodde som ein kar, og var så snop og snedig i båten, at han Ola, sonen, ikkje gjorde henne det etter. — Men du veit kor da e me dessa skjørtan. Å kvinnfolkan e nu ikkje nett skapt tel å sett i båten. Å nå e så kunn få ein slik kamerat så du, så kann e spar henn denna gongen. Kallen prata og lo så hjarteleg, at han Kristian Moa måtte le med.

Dei rodde seg godt ihop, dei to. Han Kristian Moa, som sjølv tala lite, kom til å like betre og betre denne snakkelystne og skjemtesame kallen.

Og han Jens Bakken måtte fortelle kven han møtte om den gjævingen, han Kristian Moa. Det var både kars tak og manns mot i den karen. Saltværingen fekk skyss oppetter fjæra, når Moglunten tok i.

Men dette samværet skulde ikkje vare så lenge. Han Jens var uheldig nok til å skamfare den eine fingeren. Og då han ikkje akta på såret, sette det seg til å svelle, så han vart storlemster.

Der stod han Kristian atter åleine — midt i sputfisket.

Det var vel inga anna råd — han fekk skuve ut gamalfæringen endå ein gong. Men først laut han inn på Bakken og snakke med han Jens.

— Da e berre skjit me me, sa kallen og såg ulykkeleg ut. — E kjem nok ikkj på fjoren så snart. Men derså du ikkje lei a hopehave, så kann du få hall fram me ein ann’n kamerat. — — Han såg så lur og skjemtefull ut, kallen.

Han Kristian såg bort-på han Ola, som sat attmed bordet og las på leksene. Det var ein staut glunt i 14-årsalderen. Det gjekk sakte an å ro ut på heimfjorden ilag med han.

— Nei, da e sist åre hass, så e vel ikkj han skal forsøm skola. Men du veit han har sakt sprengmot nok tél å vær med, sa han Jens.

Han Kristian lurte så på kven kameraten hans så skulde bli.

Då kjem ho Maria seglande inn gjenom døra. Ho ansa ikkje han Kristian før ho var midt framme på golvet. Då vart ho både rau og opprådd. Men det varde berre ein liten augeblink. — E slekt fremmendfolk ut å går. Ja vesst e da dagan sia sist. — —

— Her har du roar’n din. E du førnøgd me byte? spurde han Jens skjemtefull.— —

— Trur du han Krestian Moa vel ha slekt krek i båten. Anna må dar nok tel åt ein slik drivar. — — Ho kasta med nakken og gjekk innar til bordet og sette seg. Bakke-kallen såg varmt på henne og meinte på, at der nok var kleinare krek på fjorden enn ho. Vilde ikkje han Kristian vere fornøgd med henne, så hadde ikkje han noko råd. Kallen syntest kome ut av lag ved tanken på, at der var nokon som ikkje fann dotter hans god nok.

Han Kristian Moa vart litt brydd. Sjølvsagt kunde han ikkje ønskje seg betre rolag, forsikra han. Og på ein måte var han storfornøgd med dette nye rolaget. Det var nok mange gutar i bygda som hadde ønskt seg det som han no kom dettande opp-i. For ho Maria på Bakken var både vakker og tidig. Det hadde ho alltid vore. Og no hadde ho vore i byen ei tid og fått slik sving og sveis på seg. Ho kunde gjere ein mann galen, slik at han gløymde seg.

Det gjekk heitt gjenom han Kristian då han såg kor ho sette seg — med eine foten ovanpå den andre, og med skjørtet heilt oppå knea. Han var så uvant med slikt. Han hadde knapt vore ilag med gjenter på år og dag. Han hadde havt anna å leve for. Det tok han difor så underleg dette, at han fekk seg ikkje til å prate. Han sat og såg til sides, ut mot vinduet. Og avgjorde i ein fart rolaget. Gjekk så ut – i bleike og blåe oktoberkvelden. Det kjølte så godt herute. Han var så varm. Det skulde bli gilde kveldar på fjorden no utetter!

Visst kom folk til å gjere store auga. Han visste så altfor vel, at det med ein gong kom til å gå bygda rundt, at ho Maria på Bakken låg på sputfjorden i lange, mørke kveldar ilag med han, Moglunten. Det vart noko å undrast på og prate om, det!

Men når ho sjølv og foreldra vilde det, så måtte han vere ein stor tosk om han sa nei. Vilde ein ha noko av livet. fekk ein ta det — eller i allfall ta imot når det baud seg fram. – Elles vart ein snytt for alt. Og han var ikkje tenkt på å la seg snyte.

Det brusa så sterkt og stort i han, då han gjekk heim etter. Han gjekk verkeleg og småplystra ut mot stjernehimlen. Så mange stjerner hadde han ikkje set på lenge. Og slik som dei lyste!

Dei blinka og skein og lyste som levande auga. — — — Kvi pokker’n gjekk ein og sytte og sørgde når det var slik livsens rikdom rundt ikring, og slik moro å leve! — — — —

Han stansa ved eit steingjerde under lia. Det var for tidleg å gå inn og legge seg ein slik kveld — og med slik brand i blodet.

Så sette han seg ned på gjerdet. Dingla med føtene og let kjenslene bere han, ut og bort gjenom alle blånar.

Han kom til å sjå tilsides; på steinane som låg der. — Han hadde sete her ein gong før — for omlag 3 år sidan, då han første gongen skulde seie farvel med fjorden, på tur til Lofoten.

Minna tok til å tale. Han vart så alvorleg. så høgtidstemt og still. Ho Magnhild hadde følgt han hit. Kor det hadde bore til visste han ikkje. Var det berre eit tilfelle at ho stod utanfor bislaget då han kom ut frå han Jonas Jensa, der han hadde vore og fått kaffe ilag med hitt manskapet, etter at dei var ferdige med innskipinga?

Ho snakka visst om at ho skulde ut til Bakken, til ho Maria. Men ho gjekk lenger. Ho tala lite, slik som ho alltid gjorde. Trippa så lett og stillt ved sida i luggar. — — —

Dei hadde sett seg her på gjerdet. Ho hadde bede han skrive litt frå Lofoten, og fortelle korleis det gjekk. For det vart langsamt no når han reiste. Det kom ikkje til å bli det liv i leiken som det var ifjor.

Så hadde ho med store og draumtunge auga stirt ut og opp mot himlen, der nordlyset og stjernene skimra og skein. Ho hadde vist han si stjerne. Ho var ikkje stor, men ho lyste slik som inga anna. Ho lyste tvert inn gjenom både vinduet og gardinet.

Det var mest solvarme i denne stjerna. Ho hadde sikkert ein gong vore ei sol. Men så var ho blitt utstøytt. Einkvan vond engel badde vel snakka vondt om henne. Men Gud vilde visseleg snart sjå, at ho var uskyldig. Og så vilde ho bli sett inn på sol-plassen sin att. — — – – – – –

Han mintest enno kor rolegt og stillt alt vart medan ho Magnhild sat der og tala, med tørklædet halvt framover panna. Det seig slik ein forunderleg fred inn over han. Han gløymde reint at han var Moglunt, og fredlaus i bygda. Fjorden susa og song så stillt og varmt som ein fager somarkveld, endå det var sist i januar og isen låg kvit og kald i kvar vika. Og når han såg på denne stjerna hennar, syntest han greitt at det var sant som ho sa; slik varmeglans i ei stjerne hadde han aldri kjent..

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Då dei skildest hadde ho teke han i handa og set stort på han. Lenge syntest han kjenne varmen av den lubne små-handa. Ho kvilde så trygt inni neven hans, vermde og gjorde godt.

Da han gjekk heim syntest han det var søndag i fjorden og kyrkjeklokka ringde så vent og varmt millom fagre fjell. Folk stansa i jaget, knepte andaktsfulle hendene og såg leitande opp mot høgda og himlen etter hjelp til å gå den tunge på tronge vegen til endes.

– – – – – – – – – – – – – – – – – – – –

Forbaska og! Her sat han og drøymde som ein liten gutunge, og vart sorgtung og rar. Ein kom ikkje langt på den måten. Livet kravde noko anna. Og kva hadde han i grunnen med ho Magnhild i Kleiva å gjere? Det var vel lita von til at han nokon gong kom til å snakke med henne. Ikkje gjekk han og trødde ut dørene til ho Maren missionsforstandar, som skinhellig krossa seg i kvart kvinneforeningsmøte over Mogluntan’.

— Ho Magnhild var ju med på møta no. Og det var helst truleg at ho var einig med mor si og dei andre foreningskvinnene i, at Mogluntan’ var det ikkje råd med. Dei laut segle beinvegen til avgrunns, — slik som det vistnok var av Gud herren fastsett. — — —

Han prøvde å arbeide seg opp i tross og sinne mot dei hug-mjuke minne, slik at han av fullt hjarta kunde gle’ seg til dei herlege kveldane som no stod føre. Men det vilde ikkje rett lykkast.

Gong på gong steig biletet av ho Magnhild i Kleiva framfor han. Og han syntest hennar auga vor så sorgtunge, at han fekk vondt samvet. Han kjende slett ikkje lenger noko glede ved tanken på samværet med ho Maria. Ja, det vore nok best om han kunde sleppe det. — —

– – – – Han måtte tenkje på han Johan, som det sagdest no hadde sin gang inne i Kleiva, og han måtte banne høgt, før han kunde få fred for dei tærande tankane, som gamle minne hadde vakt. — — —

*

Næste kveld låg han på fjorden ilag med ho Maria. Han laga det såleis at dei vart liggande utanom tettaste båtslaia, liksom for seg sjølv. Det vart vel tidleg nok bisn når folk fekk sjå kven han hadde til andøvar. Han passa difor på og be henne tøygje litt unna, når einkvan båten dreiv inn på dei.

— Skjemmes du a lage? spurde ho ertande.

— Nei, men e vild skån de frå å bli utstøytt a ungdomsforeninga å de helliges samfunn, svara han. — Du veit vel kem du e ilag me?

E trur da. Ho såg att på han og lo. Det var neimen ikkje greitt å bli klok på henne.

Det kom ein båt drivande heilt inn på dei. Og då han Kristian såg at det var han Johan i Vika og han Edvart Larsa, var han ikkje i tvil om at det var med vilje gjort. Dei stirde rett som det var fram under lykteskinet; det var nok om å gjere å få greie på kven han hadde sittande på framtofta.

Ho hadde drege tørklædet lenger framover panna, så det ikkje skulde vere så lett å få kjensel på henne.

Altså likevel redd, tenkte han. Men no skulde ho få den herdselen ho vilde ha. Han rørte ikkje ei år for å tøygje unna. Vilde ho bort frå desse karane, kunde ho sjølv gjere det. Ho sat no der med årane.

Men ho vilde vel helst vere så nær Vikaprinsen som muleg. Han hadde ifjor sjølv gått ute i Lofoten og skrytt av, at ho var så forhippen etter han. Ho hadde jamvel kome ombord i båthuset til han. — — —

Det var nett som han endå såg den feite smilen til Vikaprinsen då han fortalde dette.

Men han Johan i Vika var kar som kunde snu seg. Han skulde no vere vald til næstformann i den kristelege ungdomsforeningen. Og der dyrka dei han som ein liten gud. — —

Med’ han Kristian sat og tenkte på dette får han høyre eit plask; ho Maria hadde lagt åra til skrås på sjøen og drevsa til, så spruten stod han Johan midt opp i syna. — — — — Ka e da slags storsput du har frami båten? spurde han Johan i Vika. — —

— Da e vesst ein så ha slopp før de, flirte han Kristian Moa.

Men Vikaprinsen var nok ikkje den som vart svar skyldig. Han sa så høgt det kunde høyrest på mange båtar:

—Nå, da e slekt mannskap Moglunten skal mann’ nybåten me. Velbekom!

Det vart kniv og lått rundt kringom.

Endå eit spik vilde Vikaprinsen gjere Moglunten; i det same dei tøygde framom krøkte han Johan ein krok i framstamnen på båten hans Kristian. Og så til å ro villt bort etter fjorden.

Han Kristian passa juksene og ansa ingen ting før båten var i full fart. Han hespa inn juksene og sette seg til å lage nytt agn på drallen. — Da e ikkj allti ein får slik skyss for ingen ting, sa han høgt og flirte likesælt.

Ho Maria hadde lagt inn årane og sat der overgjeven. Han kunde sjå at ho likte seg ikkje. Ho kneip leppene hardt i hop, og auga stirde stivt att på han. Mest som ho vilde spørre: — Er du den karen som vil la deg dragse på denne måten bortover havet?

Då drog han munnen til den vanlege fliren, som han hadde lagt seg til. Stakk så årane ut og sette dei djupt att-i, spennte i tofta og tok tak. Det knast og small i båten. Og det skein av fine moreldstrimer bort gjenom sjøen, der årane stod bøygde som bogar.

Båten stansa, litt om senn. Til han stod still. Då begynnte kappinga.

Ein kunde sjå på. han Kristian at han ikkje berre var nøgd med så gjort. Han lurte nok på å få båten den vegen han vilde. Han sette årane nedi til skauta, og tok nye spenntak så det kvitna for knuvane.

Men han Johan og han Edvart kunde heller ikkje godt gi seg; der var for mange som såg på kappinga til det. Det gjekk høgt frå båt til båt, at no kappast Vikaprinsen og Moglunten på heite hardingen. Og det hadde mange hug til å sjå kor det vilde fyke av. — — —

Det var dei som våga hovudet sitt på, at Moglunten vilde vinne over dei begge. Og greitt syntest det ikkje bere attover med han Johan og han Edvart. Aller så lite. Men då vart det ein høg smell; eine åra hans Kristian sprang, langt oppå lomen.

Då ikkje han Johan gav seg no heller, sprang han Kristian fram gjenom båten som ei katt og kutta slæpetoget. Hivde så kroken etter han Johan og takka for skyssen.

Det vart stillt i båten etterpå. Ho sat og duppa med årane og andøvde, og glytte no og då atter på han. Det var synleg at ho venta han skulde tale. Men det var så rart når han hadde møtt han Johan i Vika; det var då som han klaka og fraus der inne. Og allting syntest floke seg til.

Det var toskut slikt. Kunde ikkje Vikaprinsen gå sin sigersveg for han — så mykje han vilde. Når folk vilde ha slike englar som han, så dei om det.

Men han var nok endå ikkje komen lenger enn at småstikka hans Johan gjorde vondt. Fortærande og! Han harma seg over dette. Han kneip leppene til og dreiv på og drog sput, liksom han ikkje tenkte på anna. No og då kunde auga søke utetter fjorden, der småbåra glitre-skein i måneglansen som skimrande sølvsnorer.

— Du e misfornøgd med rolage, sa ho. —

— Nei kor kann du tru da. —

— Du snakka ikkj. —

— Mogluntan e allti fåmælt, veit du.

— E syntes du kunn ver litt hyggeli nå du har kvinnfolk me de.

Ho såg dristig att på han. —

— Ein Moglunt kann aldri ver hyggeli, flirte han.

— Å du kann nok. Men da e ikkj da rette selskape, erta ho. — Da skull vel ha vor ei anna så sat her. Men du får skjynn de då. Elles så kjem du før seint. Du e ikkje åleina dar. — —

— — — — —

Han såg opp. Det var altså sant at Vikaprinsen gjekk på friarføter til Kleiva.

Han hadde slik hug til å spørre ho Maria ut om dette og mangt anna.

Ho hadde truleg god greie på alt. Men ho sat der så forgale lur. Hadde han visst til narr. Og syntest nok han var ein stor tosk. — — —

Han lurte så på om dei var likså gode vener som før, ho Maria og Magnhild. Det høyrdest mest slik ut at der var komen ein knute på tråden. Det var vel Vikaprinsen dei slost om. Han hadde nok begge i si makt. — — — —

Munnen laga seg til ein stygg flir. Det kunde vere hund’n så morosamt å sjå kor lett ho som sat fram-i båten var. Kanskje kunde han erte Vikaprinsen ein grand med det. — — —

Han såg fram på henne. Ho hadde lagt årane inn og heldt på og fingra og fanta med ein drall. Ein og annan sputen vart hengande med. Det var eit sørgelegt leven for kvar gong han skulde over ripa. Ho let han mest alltid få tid til å sprute. Og fekk så strålen midt i syna. — — Men ho gav seg ikkje. Ho syntest visst alt var slik moro. Ho prata og lo omkapp med sputfrøset.

Han Kristian som jamt pla gå så opp i arbeidet sitt, at han ingen ting anna ansa, måtte sjå på henne alt i eitt. Og han levde så med i hennar prat og leven, at han gløymde stundom å passe juksene. Sputen reinska drallen gong på gong. Då kunde ho le så ertande mot han: — Pass de. Lat aldri kvinnfolkan heft de bort.

— Men dess meir ho erta han, dess meir oppsett vart han på og kome henne nærare inn på livet. — — —

Det var så han snautt kunde halde seg frå og stige fram til henne. Han kjende seg så ør og vill som han aldri hadde gjort. Det var godt han sat slik, at ikkje lykteskinet fall på andletet, eller hadde ho vel merka noko på han. Og det var så rart — han skjemtest igrunnen. Han var så uvant med den kjenslebranden som no tok til å loge opp, og som han lite vann styre. — — — —

Dei dreiv og smårak utetter fjorden, unna straumen og landvindsgråen. Timane kom og gjekk umerkande fort. Det leid alt over midnatt. Båten tok til å ligge tungt i sjøen, visst midt oppe i ripbordet, så vidt han Kristian kunde skjøne. Det var visst ikkje verdt dei pinte sputen lenger no. Han vart så lei og larven; låg berre og stal og hogg bort-i drallen av og til, utan å bli fast.

— E mein vi tek tel å kar oss i lann. Vi har eit godt tøygjand. Ka mein du? spurde han og glytte fram på henne.

Ho sat som ei hulder fram-i båten — eller kanskje likna ho ei havfru. Ho hadde kasta tørklædet, håret var losna, og det hang gult og glinsande utover akslene.— Slutt ikkj feskje før mi skjyll; e held nok ut endå ei ti. Da va så morosamt å ligg her å driv. — —

— Ja, men du veit ein skal slutt me leikene best. Å ein skal ro såleis at ein kann ro ein gong tel. Vi ha vor tapper i kvell; vi e mest siste båt på fjorden. Kallan e leng sia kommen på lann å ligg nu pænt ved sia a kjerringan å be om fotvarm, skjemta han. — Men ka skal di stakkaran gjer så inga kjerring har? skaut han til.

— Få se ei.

— Da e lettar sagt enn gjort. — Ein kann ikkj vent at kjerringa skal dett opp i fange på ein. Men da e vel såleis du vel ha da. Ho såg atter ertande på han og lo så hjarteleg godt. —

— Da va nok best om ein kunn få da såleis, svara han. Det tok til å bruse så stort der inne. Det var mest likt til ho sat der og hadde han til narr, fordi han var så lite for seg. Han Johan i Vika var nok anna til kar, skulde ein tru det han sjølv skrytte av. — — —

Enn om han viste henne, at han heller ikkje var så reint til å spøke med, når det bar til?

— – Du e vel bra våt i kjoksan din? spurde han då han hadde sylt opp juksene og teke lanterna ned.

— Ikkj da slag.

— Enn på føt’n?

— Di e både tør å go.

— Da skal e våg, sa han tvilande.

— Trur du ikkj me så kom å kjenn, svara ho. Han syntest atter at ho lo så ertande og innfeitt, viss på at det ikkje var så pass mannsmot i han at han torde.

— E tek de på ore, sa han. Og skreva i det same framover lihlromet. Han sette seg på heten rett imot henne, bøygde seg og tok kringom leggen hennar nedmed skoen. Først. Men handa gleid liksom uviljes lenger oppetter. Han kjende kor leggen runda seg og vaks under den stramme hosen, som var litegrand våtsiggen nede men tørr lenger oppe.

Med’ han sat slik og let runde leggen verme, kom han atter til å tenkje på det som han Johan hadde kytt av, og det som ho hadde erta han for. Kjenslebranden auka så det svimra for auga. Han let handa gli endå lenger opp og kleip til, så ho skvatt opp og kvein.

— E du galen!

— Ikkj rekti.

— Va e ikkj tørr, kanskje?

— E veit ikkj. Du sat ikkj still. Due vesst våtar på anner foten, på den sia du ha dri juksa.

Han rette handa fram etter andre foten hennar. Men no synte det seg at ho ikkje var så dristig som ho hadde tala, eller som han var på og trudde. Først då ho hadde set granskande på han, og drege skjørtet godt nedover, stakk ho foten fram.

— Du e gjønnavåt.

— Da trur e ikkj.

— Skal e vis de da?

— Versgo, derså du vel ha da brye.

Han reima skoen opp og let handa gli’ rundt foten, som var så lubben og liten, at han kunde mest gøyme han i loven sin. Sokken var dyvåt. Han leita i trøylomma si etter noko tørt papir og la ned på solen, før han tok til å dra skoen på att. Skoen vor våt og liten, så det var mødesamt å få han på, slik som han sat — rett imot henne.

— Du lyt gje rom på framtofta åt me.

Båten duva og seig då han sette seg breidd med henne. Det var ikkje meir så han vakte.

— Synest du detta e nokka å reis på sjyen me? spurde han. — I morra skal e ta støvlan hass far på. Går da an?

Ho smilte han opp-i auga.

— Ja, kaffør ikkj. Men han kunde ikkje anna undrast på korleis det skulde gå til å få storstøvlane hans Jens på Bakken til å sittte på dei småe føtene hennar. Det måtte bli eit syn for gudar å sjå henne kome stigande i det hyret! — — —

Han hadde fått skoen på.

Men han vart sittande der likevel, så tett inn til henne, at eit og anna forvilla hårstrå strauk han bort i andletet.

Natta anda stor og still rundt om.

Himlen kvelvde seg haustblå og rein utover fjorden og fjella. Og tallause småstjerner blenkte og skein. Ein liten nymåne seglde blank og fin over fjella i sør; og fjorden drøymde i djup ro med late små nordaustbårer, som kjælne strauk seg langs båtsidene.

Det var to makter som slost om han Kristian Moa i denne stund. Naturen tala med si endelause ro og sin store fred, og bad han vere sann og ærleg, og lyde etter songen i si eiga sjel. Men kvinna som sat ved hans side, full av ungdom og livsvarme, erta og egga og sette hans hug i brand, slik at han gløymde alt anna. Og han prøvde å svæve sitt samvet til ro med å minnest alt det beste som han hadde set og høyrt om og av ho Maria. Ho hadde så mang ein gong sett liv og fart i laget, og alltid prøvt å legge eit soningsslør over det at han var Moglunt. — — Var ikkje ho nett ei som høvde for han? Ho tok gudskjelov ingen ting så høgtidleg og tragisk. Ho var gjerne frigjord og modig nok til å slå lag med ein Moglunt. — — — — —

Han kjende varmen av henne, og det steig slik forunderleg duft av hennar hår og hals. — — — Det var til slutt som hans eigen store kjenslebrand fyllte heile romet; hav og himmel flaut i eitt, og han seglde avstad for stormbør bort gjenom alle blånar.

– – – – – – – – –

Han hadde lagt handa kringom henne og drege henne inntil seg. Han kjende kor hennar kinn var mjuke og fine. Og full av bråhug og heitt blod vilde han ta den første kyssen. — —

Då såg ho han inni auga. Stort og alvorsamt, lenge og leitande. Ho vilde vite om han åtte det som gir kyssen sæle og varme. Men ho munde ikkje finne det ho leita etter. For ho vreid seg unna og sa, mest bedande, medan angsten steig henne synleg fram-i auga: Gjer da ikkj Krestian, gjerda ikkj. Da e ho Magnhild du skal gå tel. Da e ho du e gla i, å ho e gla i de. — — Da e synn, detta. — — —

Hennar ord kom som ei kald vassbytte over han. Taka slakna med ein gong og bråhugen dovna. Han vart sittande der ved sida hennar så inderleg skamfull og fekk ikkje ord fram. Han kjende seg i denne stund så elendig låk og liten, at han hadde hug til å spytte seg sjølv i andletet. Han åtte liksom ikkje sjølvvyrdnad lenger. Han hadde meint seg å vere glad i ei gjente som han slett ikkje var glad i. Det var så sant ho hadde sagt; det var ikkje henne han var glad i; det var ei anna. Han likte ho Maria. Men han burde då vite at det er noko anna — og langt større — å elske ei kvinne enn å like henne. Det synte seg at ho Maria stod så mykje høgre enn han hadde tenkt. Han visste ikkje rett anten han skulde takke henne eller laste henne for det. Det var fortærande å bli sett i ei slik knipe; å stelle seg slik at han skulde bli nøydd til å måtte høyre slike ord av ei kvinne. Men det var då jammen bra at ho tok det på den måten,— at ho berga han frå å renne seg reint i uføre. Han skulde vel helst takke henne, fordi ho var så mykje betre enn han. Men det fekk han ikkje til. Han vart sittande med samanknepne lepper og frostblik stire ut i haustnatta. Ho syntest andletet hans vreid seg i eit drag av vanmakt og hjelpeløyse.

Ho tykte synd i han. — Kann vi ikkj ver lik go venna så før?

Han måtte sjå på henne. Kva meinte ho? Vilde ho håne han? Men nei. Hennar auga var så alvorsame og milde. Dei skein visst i tårer. Det gjorde han vondt. — Du veit e e berre ein Moglunt, sa han og freista flire. — Du e beir enn mang å oss anner. Men ver da allti, sa ho, mest bønleg.

Han såg på henne. Vilde ho til å missionere? Men ho såg ikkje slik ut. Då trødde han attover og sette seg til å sprengro mot land. Det var som han måtte ro ei vond mare av seg.

– – – – –

Det var storfjære då dei lende; båten vart ståande langt nedpå sandmelen. Det var just så støvlane hans vakte. — Du får heng de på, om du tør. Han stod attmed framskotten og såg oppå henne.

Ho smilte mot han, og hengde seg på ryggen med armane om halsen, liksom så trygg og tillitsfull. Ingen mælte eit ord. Det var liksom så vondt å tale etter det som var hendt.

Då dei skulde skillest oppå vegen sa han: — Skal e vent de i morra, eller ha du fått nok a rolage?

— E skal nok hall ut feskje. Ha da ikkj vor morosamt i kvell? Ho smilte lett og lystig mot han. — Jau du veit e synest da nok. Da kjem an på ka du synest? Ho kunde sjå kva han tenkte på og plagast med. Ho tok han i handa: — Vi tenkj ikkj meir på da. Den vene munnen lo på vanleg freistande vis; så snudde ho seg og trippa lett oppetter mot Bakken.

Men han sette føtene hardt i frosne vegen og var innvendig forarga, der han for stigande utetter til Moa.

Det var så fortærande å tenkje på, at Vikaprinsen hadde sin finger med i dette. Det var nok det slarvet hans, som frå først av hadde tendt branden i han. Når han kunde plukke livsens blomar på den måten, så måtte det gå an for andre og. Og så hadde han innbillt seg, at det var noko i den branden; at han likså godt kunde ta henne som den andre. Ho vilde då høve betre for han, Moglunten. Han fekk visst aldri noko av ho Magnhild i Kleiva, slik som mor hennar passa på henne. Og så still og missionsvenleg som ho Magnhild sjølv mund’ vere, var det vel lita von til at ho torde slå lag med ein Moglunt. Han hadde då ikkje tala eit alvorsord med henne på lenge, ikkje sidan dei vart vaksne, — sidan hin kvelden på gjerdet, —då han første gongen skulde til Lofoten.

Seinare hadde han ikkje anna set ein skimt av henne, når han ein enkelt gong var heime millom fiska ei lita tid. Han syntest ikkje han var den karen, at han kunde nærme seg Kleiv-dottera.

Vårherre visste kva ho tenkte om han.

— — — Det heile var nok så vonlaust det kunde bli. Og i denne si vonløyse hadde han nære på kasta seg bort. — — — —

Han stansa opp og trampa i vegen, trampa så det song etter jarnskodde støvlen.

Fordømt og! Var han ein kar gjekk han beint inn til Kleiva og snakka med ho Magnhild den dag i morgo. For det kjende han så vel no, at det var henne han måtte ha, henne og inga anna. Ho kunde vere så trongsynt og still og alvorsam ho vere vilde, det var då henne han stødt drøymde om og såg for seg i sæle syner. — — — — Det var reint merkeleg, dette, at han, Moglunten, skulde gå og tenkje på dotter til ho Maren missionsforstandar. Folk vilde le til det. Og det heile var vel truleg berre ein fager draum han aldri nådde. — — — Men endå — den vegen var det hans rette trå og lengsel låg. Og han laut ha visse — elles vart det oppi røyk alt i hop.— — —

Ho Maria kunde fortelle så mykje ho vilde — det trudde han elles ikkje ho gjorde —, heldt ho Magnhild av han så tok ho han for det.

Han kom til å tenkje på det som ho Maria hadde sagt, — at han kunde kome for seint.

For første gongen i livet kjende han Kristian Moa verkeleg ei skjelvande frykt. Han måtte atter stanse på vegen. Og puste stort og tungt.

— Det vilde vere ei sørgeleg ulykke, om ho Magnhild kasta seg bort til han Johan i Vika. Det måtte ikkje skje. lkkje for alt i verda. Men korleis skulde han kunne hindre det? Gå beint til henne og få si oppreising eller sin dom?

Ja, det vilde vere best. Han vilde kjenne seg som ein annan kar etterpå. Han hadde då eit visst mål å stemme imot. Og ei blinkande og vermande stjerne som stødt følgde han. — — —

— — — — Men, — nei, no kunde han ikkje gjere det. No då han ikkje rett visste anten han kom til Lofoten med nybåten eller ikkje. Var det no tid å gå til Kleiva på frieri! Nei, som fant gjekk han ikkje. Det fekk elles gå som det kunde. Var ho så forgjord at ho tok Vikaprinsen, så var ho ikkje den han hadde trudd. Og han måtte vel leve for det. — — — Han væpna seg med den vanlege kaldfliren. Såg ut i blåromet. Det var kaldt deroppe. Men herlegt friskt, stort og romsamt. Han sette føtene endå hardare i frosne marka og trødde vidare heim til Moa. —

Fotnotar

1)

Sput — blekksprut. Også kalla akkar.

IV.

Det gjekk som han tenkte. Kvar kjeft i bygda kom til å undrast på at Bakkefolka torde sleppe dotter si mørke kveldane og nettene ilag med ein Moglunt. Det var altfor lettsindig gjort. Visst hadde dei ikkje hittil noko serleg å utsette på den yngste Moglunten i så måte. Men han var vel ikkje så mykje betre enn dei andre Mogluntan. Han syntest tvertimot vere ein forherda skapning — med flir til alle ting, — så ein kunde aldri vite! Han var no og just i den farlege alderen. Ein skulde i allfall aldri freiste eit menneskje såleis. — — — — —

Han Kristian kunde så godt merke at ho Maria hadde fått høyre folkesnakket. Ho prøvde nok av all makt å løyne det; ho gjorde seg no og då sterk og freista le lystig og lett som før. Men det vilde så lite nytte. Ho fekk det ikkje til. Folkesnakket pinte og plaga henne, og gjorde henne tunglynd og sturen.

Han syntest på ein måte synd i henne. Men han kunde ikkje la vere å flire og erte. — Ho var då vel no endeleg fornøgd av heile roren. Det var lita moro å trø dansen når ein hadde slik fæl meddansar. Ein skulde aldri gjere det så at ein skjemte seg ut for levetia. — — —

Men ho var trossig og argsint nok. Ho heldt ut kveld etter kveld.

Det var berre innbilling dette snakket hans, bles ho. Folk undrast ikkje meir på Mogluntan enn på andre. Ho reiste på nakken og lest som ingen ting var i vegen.

Så vart det uver nokre dagar. Og då det letna oppatt kom ho ikkje. Han skreva opp til Bakken og vilde høyre korleis det var — om det vart meir ror.

Merkelig så stilt i Bakkestua idag. Berre så vidt det let i dei når han spurde.

Det måtte nok vere slutt med sputroren no, fra deira side, svara han Jens på Bakken. Sjølv var han lemster endå, som kvar kunde sjå. Han gjekk her med denne handa og fikta i fatl. Det grodde ute og rotna inne, var det likt til. Og no var ho Maria blitt sjukleg; ho hadde vel vætt seg på føtene. —

Så godt det kunde ha vore og fått endå meir agn, så fekk det nok vere med det som var. Det var dessverre inga råd med det. — — —

Han Kristian sat og småflirte og hadde vondt av dei. Det var greitt å sjå at dei hadde late seg skræme.

Ja, kva skulde han seie. Han bad dei helsa ho Maria takk for laget, og smatt så ut. Det var då ikkje anna dette enn han hadde venta. Men likevel gjorde det så vondt. Det sette seg til ein knute ned for bringa.

I denne sorga og harmen lova han seg sjølv, at her etter skulde han annleis trosse seg fram. No vilde han prøve å kome folk skikkeleg inn på livet. Søndag vilde han på ungdomsfesten og høyre på «Samaritanen». Sjølvsagt hadde han tak i siste «skandalen».

Det var nok mange som kvakk då dei såg han Kristian Moa kome stigande inn i ungdomshuset. Han var ikkje sjåande der kvar dag. Og at han no vilde kome! Han munde vere meir enn freidig og fræk. — — Men kann hende var det ei høgare makt som dreiv han dit. Ingen kunde vite. —

«Samaritanen» hadde eit langt åtvarande stykke til sine unge, om ikkje å misbruke fridomen, så han kunde bli til freisting og fall. Vist var det så at alt var reint for den reine. Dei var komne over frå døden til livet. Men dei måtte hugse på kva verd dei levde i og kva namn dei bar.

Når det som den seinare tid hadde hendt at enkelte kvinnelege medlemer hadde slege lag med slike som ein visste vandra i mørket, og gitt seg i deira vald nattetider, måtte «Samaritanen» så alvorsamt kan kunde rope ut, at slikt var farleg. Det var å leike seg med elden. Ein kunde og burde ikkje teie til slikt; ein skulde formane sin næste så lenge ein var med han på vegen, så ein kunde sleppe å svare for dei fråfallne på den store og forferdelege dommens dag.

Det var kyrkjestilt under opplesinga. Mange auga søkte golvet. Men andre såg frimodige ut og opp i taket. Det var eit ord i rett tid, dette, som nokon kvar hadde godt av å høyre, ikkje minst dei skyldige. Dessverre var nok berre den eine tilstades. Men han var no og den skylda mest måtte tynge på. Var han ikkje ein forstokka syndar, måtte dette gjere han liten og mjuk.

Men han munde vere komen lenger nedi synd og forherding enn nokon trudde, såg det ut til. Sat han der ikkje så hard og kald og trossig som haustdagen ute. Skjemdest ikkje det grand. Stirde djervt og stivt på opplesaren og andre utan så mykje som å blunke.

Du skulde sjå dei fekk rett, som meinte, at den yngste Moglunten vart den verste. Dei hine brørne torde ikkje eingong sette sin fot innom herrens hus. Og dei kunde bøygje sit hovud i skam. Men den yngste, han som fuste fram så fort og stort og som det sagdest skulde reise Monamnet, — han flirde ein midt opp i syna, kor sterke enn formaningsorda lydde.

Medgangen hadde vel gjort han ovmodig. Han meinte seg visst før til å kunne styre alt slik som han vilde. — — Men han som sat deroppe og såg alt, han visste vel å stagge ovmodet og gjere han retteleg liten. Det var nok djupare og større meining i dette enn folk flest syntest tru, at ikkje Moglunten fekk mannskap til nybåten. Det var ikkje godt han fauk høgre no. Nedi støvet måtte han, sku’ det vere bergingsvon for han. — — —

Han Kristian sat møtet ut. Han Johan i Vika kom svingande framom. Og blid og blåøygd kom han og helsa. Heile andletet smilte. Det var rett gildt å sjå slike framandfolk i ungdomshuset, og tok så han Kristian i handa. Kor gjekk det med nybåten; hadde han fått segla sydde? Verre var vel å få fullt mannskap, så langt på året det leid. Men kven vilde ikkje ro på nybåt, og det ein slik nybåt, med snesegl. Det var ikkje å tvile på, at snesegla var betre og meir letvinte. Dei høyrde framtia til. Han var framsynt denne gongen. Det kom nok snart fleire sneseglåttringar til fjorden. — —

Orda rann så visse og vaksne, at han Kristian vart sittande og gape. Det var pokker’n til utkropen kar, den Vikaprinsen, var alt han tenkte.

Men enn om han no for ein gongs skyld overgjekk Vikaprinsen i å vere kjepphøg, og spurde om han vilde ro med. — — — Og nett så snart han hadde tenkt det var det sagt. Det skulde vere eit slag i andletet på Vikaprinsen. Ikkje rettare han Kristian visste skulde han Johan ro med morbroren, han Anders i Vika — — i år som elles. Aldri hadde han tenkt seg å få han på sin båt. Han måtte flire no det var sagt. – – –

Men han Johan i Vika smilte blidt og rolegt, og såg utover forsamlinga.

– — Ja-a, det var ikkje reint umuleg, dette han nemnde. Han var laus og ledig å kalle, no då eldste son hans Anders var komen heim fra Sulitjelma og tenkte seg til Lofoten. Du veit han fekk alltid sitte i det gamle romet sitt, om han absolut vilde. Men det kunde vere gildt å prøve andre høvesmenn ein gong. Han Anders vart gamal og varsam nok no for ein ungdom. – – –

Han Johan slutta med å seie, at han skulde verkeleg tenkje på det han Kristian hadde orda frampå om. Kunde ikkje høvesen sjå innom til han ein dag i veka, så skulde han få svar. — —

Nei, overgå Vikaprinsen og sette han fast, det skulde der noko til! Men vil de han bryte seg så små og ro med han, Moglunten, så måtte ingen tru at han sa nei. Redd var han då gudskjetakk ikkje.— —

– – – – – –

Han fekk auga på ho Magnhild; ho var med i festnemnda og for folkemillom og baud fram kaffe, kvitklædd og søndagsstill.

Ho kom ogso bort til han. Ho vart rau med det same, og handa skalv då ho skjenkte kaffien. Men ho vann snart over si uro, og vart trygg og stø som vanleg. Ho såg på han vårmildt og stort og spurde kor det stod til. Det var no så fælt lenge sidan han hadde stansa heime noko tid. Ho prøvde skjemte; — det var alltid så, — some var for mykje heime og andre for lite. – – –

Han visste ikkje rett kva han skulde legge i dette. Han såg også at ho hadde meir å seie; ho vilde vel gratulere med nybåten, ho som dei andre. Men ho syntest vel ikkje det passa. Og så tok ho det i seg att.

Ho måtte vidare fare, smilte ho. — — — Ja, da e nok mang så venta på de, fekk han seg til å seie. Han var både rau og brydd han og. Og det han sa var liksom så tonlaust og rart. Men han kjende at han måtte seie eitkvart. Han kunde ikkje berre sitte der og stire på henne, endå det var ingen ting han hadde slik hug til.

Så vaksen og ven hadde han aldri set henne. Og dei havtunge auga, som alltid hadde drege han med slik forunderleg makt, hadde aldri syntest han så rike og draumtunge som idag. Dei skein i blått og stor stille, som fjorden ein fullfin somardag når han spegla av skogklædde bjørkeli.— —

Dei kunde nok eggja. desse auga, men det var på ein slik vakker måte. Du vart varm og kjensletung, men samstundes kjende du deg så helga og rein berre ved den minste blenken.— — —

Han sat i løynd og følgde henne med auga og drøymde oppatt sine dyre draumar, så han ansa ikkje at han kvelvde kaffien utover klæda sine.

Der kom han Johan i Vika og baud seg til tenest; han skulde bere koppane, så kunde ho skjenke kaffien i. Han spøkte og lo og smilte så sælt og sigervisst.

Han Kristian kjende det slite og rive vondt og sårt i inste og djupaste hjarterot, slik som så mang ein før han har kjent det når andre nærmar seg den kvinna ein elskar og ein ikkje sjølv er viss på å eige henne.

Han var så uviss som han kunde bli. Han hadde aldri nemnt noko til henne; aldri med eit ord. Det var i grunnen reint merkeleg at han for alvor kunde få seg til å drøyme om henne. Det var gjerne toskut. Og nyttelaust. Men det var som han gjekk etter ei løynd indre røyst og vona på, at ho skulde føre han fram til det store lengselsmålet. — —

Ho Magnhild hadde truleg høyrt på bladet, og visste nok mykje meir enn der stod. Ho trudde vel han var den verste fanten på jord. Kor skræmeleg måtte ikkje alt stygt kjennest for henne, ho som var rein som snøen og høg som himlen, og ven som vårens fagraste rose!

Og så hadde ho Vikaprinsen til kvar tid gåande der og smeiske og smile attmed seg.

Jau, vonene for han, Moglunten og syndaren, som «Samaritanen» måtte ta seg av, dei var nok små. Han laut nok vere glad han fekk glytte på henne ein gong kvart året. Det er ikkje alle gitt å kome inn i Kanaan, veit du. — Men endå lyt du leve, — prøvde han å trøyste seg med.

*

Dei gjekk hardt på han, både han Sivert og han Edvart Larsa og kravde, at no måtte han sjå til å få fullt mannskap; elles gjekk dei ifrå. Dei gjorde ikkje stort tre mann på den store båten. Og det rasket til mannskap, som ein — om lykka var god — kunde slumpe til å få ut i Lofoten, det let dei seg ikkje lite med. Dei måtte no få vite visst om han Johan i Vika vart med. Han var vel den beste karen som det var von om no. Fekk dei han måtte dei vere sjeleglade. Og dei fekk då prøve turen, endå dei skulde vore fem mann. Der var mindre båt der sat fem mann i. Men det kunde ju vere at dei ofte fekk litt hjelp av snesegla; dei var så kringe å ta til. Ein slapp å ligge og ro seg til vinds, slik som det var med råseglbåtane. Men vart det ein godversvinter med mykje stilla, då fekk dei jammen nok å gjere fire mann.

Han Kristian hadde halvt tenkt på ein halvkar. Og det kunde nok hende at det endå fanst gluntar som vilde til Lofoten. Men det var berre skrapet igjen no. Og kva skulde han med eit lite forsvulte armodsting, som kanskje ikkje vann løfte årane! Det vart berre til å ligge i vegen og sjå seg harm og lei på.

Å nei, det fekk greie seg med fire mann. Han trudde slett ikkje båten var så tungrodd som folk meinte.

Når berre han Johan no vilde seie ifrå. To gonger hadde han vore borte i Vika og leita etter han. Men aldri var han heime.

No hadde han forsvare, at han gjekk ikkje dit oftare. Han gjekk ikkje og tagg Vikaprinsen om å vere med. Det heile var vel berre narreskap. Det kunde likne han. — —

Men han Sivert og han Edvart forsikra, at det visseleg var Johan sitt rame alvor, at han vilde bli med. Han venta berre på at høvesen skulde kome og avgjere rolaget, hadde han sagt ein kvelden inn på krambua. Han hadde ikkje høyrt eit ord frå han Kristian Moa sidan hin samtalen i ungdomshuset, så han trong han vel ikkje— eller kann hende han ikkje vilde ha han.— — —

Han Kristian klådde seg i hovudet. Pokker’n visste kva Vikaprinsen tenkte på. Det var mest utenkjeleg at han vilde sitte som kar i hans — Moglunten —, sin båt. Han måtte ha ein baktanke med det. Men kva var det?

Det kunde elles vere det same.

Visst hadde han ikkje større hug til å ha Vikaprinsen i båten. Nokon serleg gild og hyggeleg vinter vart det nok ikkje. Det kjende han på seg. Men ingen måtte tru at han var redd for å ha Vikaprinsen med seg. Og når han Edvart og han Sivert stod på sitt og var så oppsett på å få han Johan med, så kunde han sakte endå ein gong traske inn over til Vika. Den høge herren måtte vel ein gong vere heime; han låg vel ikkje altid inni Kleiva.— — — —

Han møtte Vikakjerringa sjølv idag ute i kjøkkenet. Ho ropte over seg at slikt framandfolk var ute og gjekk. Det var no dag og år si’ han sist sette føten’ innom dør der. Men han hadde ju bala og brøtest som ein kar desse åra. Og no var han blitt båteiar og høvesmann. Det var merkeleg kor greitt og lett det gjekk for some å kom’ seg fram.

Ho var nok like flink til å prate no, som før, tenkte han Kristian. Men han vilde gjere seg fort ferdig der. — Om han Johan var heime. Han vilde talt eit par ord med han, dersom det var råd.

Jau, visst var det råd til det. Han Johan sat oppå salen. Han hadde visst nokre frå ungdomsforeningen hos seg. Dei hadde jamt så mykje å stå i med. Han kunde vere glad som slapp det strevet og kunde ta seg til noko meir nyttig. Men han Johan var no ein gong slik ein godfjott, at han aldri kunde seie nei, når dei bad han om eitkvart. Og no hadde dei ikkje gitt fred før han vart med. — — — Men no skulde ho varsku han Johan om, at han fekk sjå. • ned til ein av gamlekjenningane. —Dokker va nok ikkj så lit ilag den ti dokk gjekk på skola. Men da e sant så dar står, at allting forandres ved tid og ved år, siterte ho Elen i Vika sukkande og fór ut.

Han Kristian vart sittande inne i storstua, dit han var blitt losa. Han kjende seg igjen her; det var sant. Det var dei same skilderi og søndagsord på veggene, no som den tid han fekk vere med han Johan inn her og syntest det var himmerike på jord å få lyde på alt det han hadde å fortelle. — — — Men tidene skifter; ho hadde rett i det Vikakjerringa. Han hadde no endeleg vakse seg ut av den trollringen, som batt han så lenge. Og no sat han her og skulde høyre med prinsen, om han vilde vere hans lofotkar.

– – – – –

Han hadde nok ikkje slik fæl hast med å kome ned, han Johan. Men så hadde han vel også sellskap som han likte, var det likt til.

Han Kristian vilde ikkje tru sine eigne øyra. Men det var nok så likevel, — det var ho Magnhild og ho Maria som gjesta Vikaprinsen idag.

Dei hadde det visst fælande morosamt; ein og annan gongen lo dei så det lydde gjenom heile huset.

Det høyrdest ut til å vere han Johan og ho Magnhild som førde ordet. Ho Maria var så lågmælt; berre no og då kunde han høyre ein liten klunk frå henne. Ho var nok skikkeleg vengeskoten; ho hadde vel teke Vikaprinsen og «Samaritanen» sine formaningstalar retteleg til hjarta, og gjekk no og sørgde og skjemdest over at ho nokon gong hadde vore så dum og galen, at ho hadde gitt seg ilag med den verste av alle Mogluntan’. — —

Det kunde også hende at ho bar på ei anna sorg. Han hadde no sine tankar.

Den som levde fekk sjå. — —

Langt om lenge kom han Johan vakker og verdig slengande inn gjenom døra, helsa roleg og smilande. Nå, det var han som var ute og gjekk. Mora hadde ikkje fortalt kven som sat nedi stua, elles hadde han vel set til å kome ned før. — — —

Han tok langpipa ned frå veggen, tende på og sette seg godt tilrette.

Han Kristian bar straks fram målemnet sitt. Det leid no så langt at han måtte vite visst anten han vart med eller ikkje.

Tja-a, det var ikkje så greitt å love seg heller. Han syntest fire mann på den store båten var snautt. Han frykta for at dei still-dagane vart liggande att-i kjølvatnet og drive.

Og så hadde han så smått tenkt på sjølv å ro båt, no når rolaget med farbroren var slutt. Han hadde ju ein mest splinterny halvfjerroring ståande i naustet. To mann til, og han var skipa. Kom fisken oppåt, slik som ifjor, då vilde han gjere det best på småbåt. Ingen hadde ifjor slike lottar som småbåtkarane. — —

Han Johan i Vika tala seint og verdig, som det var Vikafolket si vis å gjere. No og då saug han på langpipa og sende store røykskyer ut i romet. Han hadde hegda det beste til sist: — Det var kanskje kjent for han Kristian, at han Sivert og han Edvart vilde slå lag med han på halvfjerroringen, dersom det ikkje vart fullt mannskap å få til nyåttringen. — — —

Vikaprinsen stansa aller så lite; såg så faderleg på han Kristian og heldt fram, at det var skit det same, sidan dei hadde begynnt å snakke om rolag: Kunde han få part i båten, skulde han slå seg med. Ikkje så at han vilde vere høves; han visste det var slik god kar som kom til å sitte i atterromet, at han på langt nær kunde fylle romet så godt. Men han var no komen såpass langt opp-i åra, at han gjerne vilde ha litt for seg sjølv. Og han syntest ikkje dette kravet var urimelegt heller, når han sjølv hadde båt ståande i naustet og mesta mannskap tinga. — — —

Han Kristian sat og leika med huva på eine kneet, hard og kald og tilstengd. Det var sant; Vikaprinsen spela sine kort godt. Han meinte seg no visst å ha alle trumfane på si hand. Fekk han ikkje no sin vilje igjenom, skulde åttringen bli ståande heime.

Han hadde alt underkjøpt karane hans, høyrdet det ut til. Og det var vel ikkje tvil om at det var så.

Men han kunde ha hug til å varsku Vikaprinsen ein gong for alltid om, at det var ikkje alle han greidde å skræme til botsbenken. — — —

Denne gongen skulde han få sin vilje igjenom; han skulde få lov til å triumfere. I denne kvelden kunde han fortelle heile bygda, at han Kristian Moa hadde ikkje set seg råd med å kome til Lofoten, utan at han gav han Johan i Vika part i båten. Heretter kom det vel ikkje til å heite anna enn nyåttringen hans Johan i Vika. Han, Moglunten, var sett ut or spelet. Men det kunde endå ein gong hende, at den som lo sist lo best. Det kunde vere moro å leike seg ein vinter ilag med prinsen, og sjå om han var slik pokkers kar som han gav seg ut for — og folk trudde, tenkte han Kristian. Han kjende kor trossen gjorde han sterk og stor. Og nye syner opna seg for han.

Han var ikkje så serleg fornøgd med nyåttringen, endå han visste det var den beste og mest tidhøvelege båten som fanst i fjorden. Men det var ikkje nok. Det heldt på og renne ei ny tid. Og den som først skipa seg der etter, kom til å gjere det best, og ligge ovanpå i striden. So kunde dei som no hadde bukta og begge endane, stå der og frøse av vanmakt og sinne. — — –

Han Kristian Moa gløymde mest både han Johan og svaret. Han var midt inne i sine store draumar om skøyte, motorskøyte, ei som kunde trosse både ver og vind, stille og motstraum. Det hadde ifjor, sist på vinteren, vore ei slik skøyte i det været han rodde i. Truleg vart det fleir i år. Visst kom kallan’ til å rase — og protestere; dei begynnte alt med det ifjor. Men det vilde ikkje nytte. — — — — — Han Johan i Vika kremta; han syntest det vart lenge å vente på svaret.

Jau, han kunde sakte få part i båten; det var visst ikkje noko i vegen for det, sa han Kristian, kald og roleg. Men det vilde han ha med i kjøpebrevet, at når ein av partane kravde å bli utløyst, skulde hin parthavaren vere nøydd til å gå med på det.

Ja det syntest han Johan i Vika var både godt og greitt. Han smilte feitt og velnøgd. Fullt så lett hadde han ikkje trudd det gjekk. Men Moglunten skjøna vel, at han sat der denne gongen; det var ingen veg for han utanom; han måtte gå med på vilkåret, kor beiskt og tungt det enn måtte kjennast.

Dei skifte nokre få ord om ferda. Tjuend-helga måtte dei vere ferdige til å sleppe laust, om veret var høvelegt, varskudde han Kristian. Så baud han god natt og rusla sin veg, nedover til Neset på krambua. Han var mest glad over det som var gjort. Det vilde bli ein stri vinter. Det kjende han. Men han gledde seg til denne striden.

Han for småplystrande utetter vegen, då han kom frå bua. Mørkt og svart var det. Berre så vidt han kunde halde seg på vegen. Men det var nok folk ute og gjekk likevel. Der kom nokon innetter vegen, imot han. Dei trudde seg visst åleine; for dei tala så høgt. Han Kristian stansa opp. Og då han høyrde at det var Vikaprinsen og ho Magnhild i Kleiva, kunde han ikkje halde seg frå å lyde.

Vikaprinsen fortalde sjølvsagt om det nye som var hendt — på sin måte. Han hadde syntest synd i han Kristian Moa at han skulde bli liggande heime med nybåten sin, drivande kar som han var. Anna gjekk ikkje an å seie.

Men det var no ein gong så at folk hadde ikkje større tru og tillit til Mogluntan. Og ein kunde ikkje fortenkje folk i det. Det var berre rimelegt, at når folk sette seg i lofotbåten, så vilde dei sikre seg at der sat ein vaksen og vaken mann ved styret, som kjende ansvar for seg og sine.

Han for sin part hadde ikkje noko serleg å klage på han Kristian; og han hadde alltid prøvt å syne han venskap og hjelpe og retleide han.

Men han var den seinare tid blitt så stor og ovmodig, at han vilde ikkje ta rettleiing av nokon. Han meinte visst å kunne segle all verda attom seg. Det var likt til at han heilt hadde gløymt han var Moglunt.

Det var forresten ikkje slikt som vedkom han. Men han hadde funne det rettast, no når han skulde i rolag med Moglunten, å sikre seg eit ord med i laget ved å få part i båten. Vart det gale fekk ein sette sjølvrådingen av, lo han Johan.

Ho Magnhild prøvde visst å legge imot, syntest han Kristian høyre. — — — Faren hadde likt han godt, og han brukte ikkje skryte av kven som helst.

Då var han Johan straks ferdig til å stikke i henne, om ho endå gjekk og var forelska i Moglunten.

Ho måtte då visst finne seg i å dele han med ei anna. Dei som låg på fjorden i haust då han Kristian og ho Maria heldt ute, måtte minst tru dei var forlova. Det var ikkje lange stundene millom kvar gongen han var framme hos henne. Dei sat der toft i toft og kosa seg, fortel folk.

Ja, det er dei som vil vite, at dette rolaget skal kome til å syne seg seinare. Er det så, då må ein ha lov til å seie at den yngste Moglunten er god.

Ho tagde ho. Vikaprinsen hadde vel tala overtydande nok. Han Kristian steig i det same fram or mørkret og helsa høgt og hardt. Nevane knytte seg i lomma. Han kunde knapt styre seg; han hadde slik hug til å hamre laust på Vikaprinsen sin syndige kropp; og det såpass dugeleg, at han kunde minnest det lenge frametter.

Men det var ikkje i planen hans, det. Det var best å la spretten renne seg skikkeleg fast. Han kunde ju få den æra og gleda å skryte ay at han hadde rodd ein vinter ilag med Moglunten og lært han folkeskikk!

Det drog seg opp til ein vond og stygg flir i andletet på han Kristian. Han mulla noko om, at han hadde berre ei sjel og ei skjorte, og det sette han gladleg på spel, når han berre kunde få sjå ein viss kar bleikne i fleisen. — —

Med kalde auga såg han utover fjorden, der harde austanvinden taut og song og båra i bratte brot frøste, på veg mot leia og store havet. Der ute skulde dei freiste ein leik. Der kjende han seg annleis sterk og trygg enn her i tronge fjorden, der sleipe kviskretonan’ alltid fyllte lufta.

Jau, Vikaprinsen rodde seg nok godt til. Han var vel sikker i si sak. Men det kunde vere at han hadde forrekna seg litegrand — med mea, — at han ikkje kom fullt så godt ifrå denne roren som han meinte. — — —

V.

Det vart ein uversvinter, ein av dei verste folk kunde minnest. Sødausten piska på dag etter dag, veke etter veke, så det braut og bura ute i hamnegapet, som om alle havsens ville makter var lausslopne. Og fisken stod heilt innpå egga, minst to mil frå land. Nøgda av fisk mund’ der vere. Jo det var mange som meinte, at slik fisketyngd hadde det ikkje vore frammed Lofoten sidan i 94 og 95, då folk søkklasta båtane dag etter dag, lasta med dei kund’ flyte.

Det var så fortærannes som det kunde bli, dette. Gå her på land og tørste og svelte og vite, at inne i fjorden stod fisken i tette stimar.

Kallan’ reiv seg i håret og var i ulag. Some morska seg opp og lyste og banna, så det var fælt.

Andre resta på haue og formana. Tenkte ein seg rett om, så hadde nok både den og hin set han like grov. Han Anders i Vika kunde fortelle, at ein gong i gluntdagan’ hadde dei ikkje kome på sjøen i heile februar, åtfallvinden peiste på dag og natt utan stans.

Men då sjøen ein gong stillna, så var fisken komen heilt opp-i fjæresteinan’. Det vart eit brotfiske i mars, og dei reiste heim med fine lottar. — Kann hende var det nett denne harde og langvarige åtfallvinden som trongst til å skysse fisken lenger oppåt. Vårherre som styrde ver og vind, og ikkje gløymde nokon av sine, hadde vel ei meining med dette og, meinte han Lars i Dalen, den gamle halskaren hans Jonas Jensa. Det var berre om ein hadde tru og tålmod til å vente til hans tid kom. Det hadde mang ein gong set likså mørkt ut som i år, men det hadde likevel blitt ei råd. Å ga og banne seg svart og sjuk på veret, slik som mange vetlausingar gjorde, det var å legge synd på synd. Reknskapen vart tung nok å klare på den store dagen om ein ikkje bar seg såleis åt. For banna ein veret og vinden, banna ein også Vårherre som stod attom og skifte alt etter som han fann best og mest tenleg for menneskja. Men det var ikkje anna å vente enn synd og galskap når folk tok til å gå ledige og slenge, slik som ungdomen no så gjerne vilde i landlega. Når det ikkje var sjøver, var det anten å slite på koitela, reke på været eller daske med kortstokken. Noko handarbeid såg dei ikkje på. lkkje så mykje dei sette seg ned og smia seg eit par klompar ein gong.

Gud bevare oss for ei slekt som vaks opp! sukka han Lars i Dalen der han sat og stakk på småsildgarnstrengen.

Men elles måtte jamvel han vedgå, at det no var så mykje verre enn før å ha ro på seg til å sette seg ned med eitkvart handarbeid. Før i tia var det alltid så, at når ein låg i koia og høyrde vinden suse kring bunovene, kunde ein trygt blunde vidare.

Ein visste då at det ikkje var sjøver. Og drista ein seg oppå Gløshågen og såg sjøen bryte kvit ut for oddane, så var ein no reint sikker. Ikkje ein mann fann på og røre seg. Folk og båtar låg trygge. Ein kunde gi seg tid til å steikje og brase og sette seg i ro med handarbeidet etterpå. Og ingen fann på og banne Vårherre og veret og vinden. Det vart nok godver ein gong, no som alltid, trøysta ein seg med.— — — —

Men det såg ut til å vere slutt med den gode, gamle tid. Det var ikkje lenger fred å få, same kor det om morgonen ruska og reiv i buene. No var det alltid einkvan som styrte og sjaua ned på hamna. Og sette heile været på ende. Ingen kunde lenger i ro og mak tøygje han utetter morgonen, endå om ein var mest viss på at det ikkje var sjøver.

Det var å kome seg i hyret og ut og sjå i han. Stundom bar det i båtane og heilt ut i hamnegapet. Der vart ein liggande å andøve og baske til ein fekk båten halvfull av brot og skavl. Så var det å snu stamnen mot hamna og legge båten i tauan att. Men freden var spillt; det vart ikkje ro til noko slag.

Karane gjekk i ei spenning heile dagen, frå bua til Gløshågen, og frå Gløshågen til bua att, stampa og trødde, småbanna og sputta stort. For langt inne i fjorden[1] låg desse fordømde skøytekarane og rava og reiv på bruket. Og fiska gjorde dei. Vårherre einast visste kor mykje dei fiska på sitt eige bruk. Det var vel ikkje stort anna enn røvarar som rodde på skøyte. Og når dei no låg der for seg sjølv inni havet, der det stod så mykje bruk, kunde ein vite kor dei bar seg åt når dei fekk opp felta. Båtkarane gjorde ikkje stort rekning på å sjå att bruket sitt, når veret ein gong spaktest så dei kunde kome ut.

For båtfolket å halde lag med skøytekarane det var uråd. Det var heller ikkje å vente, at ein på dei små opne båtane skulde kunne ta same sjøveret som på desse skøytene; dei var då mest som farty.

Det hadde blitt fleire og fleire av desse raklefantan’ år for år. I vinter var det stundom 15—16. Og 3 hadde motor. Dei skydde ingen ting. Dei gjekk beint mot sjøen og vinden og veret, kakka og banka, og hamra og osa stygt; så det var eit helvetes spetakkel. Ein kunde høyre dei langan lei. Og fisken som var så skjerr og redd av seg! Dei kom til å skræme kvar fiskmorten frå fiskeplassane. Det gjekk endå an så lenge fisken stod så langt inn-på, der det var djupt vatn. Men lat han no kome oppåt land! Han kom vel elles ikkje nær land i år; han høyrde vel aloen og sjauen. Og vart ståande inni blåfjorden. — — —

Harmen og misnøgjet auka for kvar dagen.

Det gjekk som ei murring over heile været. Og denne murringa vaks for kvar gongen skøytene hadde vore ut-på og drege og fiska godt, med’ heile den store båtflokken låg på land.

Der vart ein kvelden tillyst protestmøte på bedehuset. Kallane møtte mannsterkt fram. Verdig og varm i mælet reiste seg den eine etter den andre og tala mot skøytene, serleg då motorskøytene. Det var ikkje tvil um at dei vilde øydelegge fiska og avfolke landet der nord. Her måtte statsmaktene straks gripe inn. Og drygde dei for lenge vart det inga anna råd enn at fiskarane fekk ta saka i si eiga hand. Dei hadde mått’ gjort så før når dei ikkje kunde bli høyrt. — — — —

Motorane skulde rivast ut ut or skøytene og søkkjast på havsens botnar. Og vilde folk fante med skøyter, på fiske, fekk dei finne seg i å ha eit serskilt hav å fiske på; ilag med båtane sku’ dei ikkje kome.

Ein ung motorsvart ibestadværing reiste seg utar med døra.

Frisk og freidig såg han ut over forsaminga. Han syntest kallan’ var for einsynte og fanatiske no. Det var berre tøv, dette, at motoren skræmde fisken. Motoren var det store eventyret, som folk i lange tider hadde lengta mot og drøymt om, når dei sat ved årane og sleit seg fram dei mange milene. Men no når eventyret tok til å bli verkeleg, no når ein tørr og utkvild kunde sitte ombord i fiskebåten og la motoren bere ein fram gjenom stilla og motvind, no då det sku’ bli ein leik å vere fiskar, no reiste folk seg og protesterte. Var det då så herlegt det livet som fiskarane førde? Ønskte dei det ikkje betre?— — —

Lenger kom han ikkje. Det tok til å murre slik i forsamlinga, at emissær Larsen i eigen person måtte bort og be motorkaren gå sin veg; elles kunde møtet ende i slagsmål og synd. — —

Motorkaren gjekk. Men han fekk høve til å rope ut idet same han for, at om 3 år hadde kvareinaste av dei som no protesterte motorbåtar.

Det heldt på og bli leven ved døra, men han kom seg då ut heilskinna. Og kallane kunde i full fred vedtake ein protestresolusjon, som vart send sør til dei som styrte land og rike. Med så gjort gjekk karane heim til buene, som låg der verslitne og små, langs tronge fjorden, halvt nedsnøa millom hamrar og storstein. Men lenge utetter kvelden gjekk ordskiftet heitt om det store brennande spørsmålet, — om ny og gamall tid.

Fotnotar

1)

Vestfjorden. I Lofoten seier ein alltid inni fjorden, fordi det ber mot innlandet.

VI.

Det såg mest ut til at det skulde bli ein liten verglytt i dag. Det var i allfall ikkje slik oppgang i hamna.

Mest heile den store fiskarflåten løyste. Dei skøytene som hadde vore inn-på igår hadde fiska så usturteleg godt. Det såg mest ut til at fisken var i oppsig, — som vel var. Men karane fekk snart sanne, at stormen hadde nok ikkje gjort frå seg endå. Han var kann hende eit strek meir sørleg. Men han var nok likså tung inn-på, var det likt til.

Ikkje så snart stakk båtane utom oddane, så bar det til å stange og stampe i storbåra; det vart eit hardt slet med å kome seg til seglings.

Sneseglåttringen hans Kristian og hans Johan kom tøygjande noko langt att-i skria. Dei var i seinaste laget idag, endå dei hadde mått’ reiste utan kaffe. Det var Johan i Vika sin kokkdag, og han hadde lite på det var trygg landlege; det hadde kvine så fælt i omnsrøyra heile natta.

Så hadde dei lege trygge til dei andre tok til å fure på jollan’; då bar det avstad i eit vanvet. Some fekk tid til å stikke ein kavring i lomma; andre ikkje. Og vart det slik i dag som dei andre dagane dei hadde vore ute, så vart det vel lite bruk for kavringen. Ein hadde anna å gjere enn å sitte og ete inn-på havet, slikt brot og forferdels’ det var.

Han Kristian tøygde seg så lang han var i atterromet. Båten var så forbaska tung i dag; han sette seg mest til å ri’ på kvar båreryggen.

— Vi kann ikkj bli liggand her i bakevja. Det var høvesen som såg som snarast frametter båten. Gluntane bøygde ryggen og la seg skikkeleg fram-i. Det hjelpte. Sneseglåttringen tok att den eine etter den andre. Han kom til sist opp på sida av storfiskaren i Kleiva. Han hadde ein gamall kuvnasa bindaling, lett for årane og god under segl.

Men han Jonas Jensa likte seg ikkje i år. Det hadde vore betre han ikkje hadde reist til Lofoten. Såpass gamall høvesmann han var måtte han då vite korleis det vart når ein skulde ro fiske med utsveitta kallkrokar og gørr-ungar.

Han Kristian Moa såg fram endå ein gong på karane. Og gluntan skjøna kva det galdt: Å slå storfiskaren i Kleiva. Dei sette årane godt fram-i, og for samse taktfaste tak seig nyåttringen framom den gamle bindalingen. — Hels fram! ropte han Iver Jensa forarga i det same. Det skulde vere siste året han rodde med faren, dersom det ikkje vart anna mannskap å få. —

Sneseglåttringen la seg straks til å mastre. Og straks etter fór han harvande austetter. Han var så snar og lett til å vende, at dei trong ikkje såleis ligge å slite seg landfri som råseglkarane. Han Iver såg misunneleg etter åttringen. Det var mest pokker’n til seglar. Og snesegl så hadde han no ein ved roret som kunde perse han.— — — —

Og, det var sant — sneseglåttringen vart pint og persa. Han låg stundom mest skinnflat. Men han reiste seg alltid. Og så bar det til att med ausekaret. Han Edvart Larsa stod krøkt alt i eitt over det i bakromet. Det var berre så vidt han vann halde båten lens.

Det begynnte godt i dag og. Nett same ville leiken som elles. Det var så frøset og drevset stod over båten. Dei snakka om auvatn; det var så det forslog, dette.

Men ein kunde bli lei det, når det vart så jamt, mest dagleg.

Det gjekk på livet laust. Visst var båten både stor og god og bergeleg. Det var eit under kva han greidde.

Men det var galmannsverk å kappast med skøytene inni havet kvar einaste dag, slik som dei no hadde gjort i lenger tid.

Det gjekk godt ei tid. Men når dei såleis dagleg reint la vinn på å segle seg rundt, måtte eingong ulykka hende.

Det var nok bra å ha stort fisketal. Og dei kunde vel rose seg av å vere beste åttringsbåten i været. Slik pris det var på fisken i vinter, vart det rett pengar.

Men liv og helse var no betre enn pengane. Og ein kunde ikkje vente at det sku’ gå godt på denne måten.

Det var ikkje nok dei skulde ligge her og hauke og krysse i sjø og ver som ingen annan åttringsbåt herdest med. Men det skulde vere slik ovsegling. Alltid seglet så høgt det berre gjekk an; alltid slik at livet hang i ein tråd. Det var tider då du ikkje rett visste anten du låg i lause sjøen eller sat i båten. —

Men snakke med høvesen om det vanvittige og farlege i dette, nei, det nytta aldri. Han berre flirte vinterkaldt og hardt, og la så endå verre i veg. Det var nett som han var forherda i vinter. Han var ikkje attkjennande frå vintrane før. Han var reint besett.— — —

Båten reid atter over ein stor søraustsjø, la heile sida nedåt og reiv inn så det fossa over ripa. Han var visst i ulag idag, åttringen. Han reid og reiv så besett.

— Segltøngda e vesst før stor, våga han Edvart Larsa seg til å seie. Å gå med toppa segl i dag, det var altfor mykje. Men høvesen lest ikkje høyre noko. Han var dauv for alle ord.

Det kom to skøyter gåande rett mot. Dei låg så til at det vilde bere ihop med dei og åttringen, om ingen firte.

Det var ikkje godt å vite om han Kristian såg fram. Han sat i allfall like frosen og tilstengd. Auga flaug kalde og sjøgrøne utover frøsande bårebròta, alt med’ han persa båten så hardt oppåt han kunde. Han var nok ikkje tenkt å fire.

Visst hadde dei rett hals; men trudde han verkeleg at skøytene firte? Det hadde vel aldri hendt. Dei heldt seg nok for store til å fire for ein båtskarv. Så fekk ein bruke vetet som hadde det.

Han Sivert og han Johan hadde to gonger varskudd frå halsen om skøytene; det bar meir og meir i hop; dei kom akkurat til å møtast. — Ja vel, var alt han Kristian hadde svara. Det syntest liksom leppene rørde seg; han lo visst innvendig. Vårherre visste kva han lo til idag. Det var ikkje så dyrt livet just. Sjøen auka fort vekk; han toppa seg og braut rundt kringom. Den som ikkje var fødd igår måtte sjå kva sjøver det vilde bli, slik som han tjukna og tetna til innover Sørfjordane. Han kom venteleg til å bli stor-grov.

Kallane skjøna nok altfor vel dette; den eine åttringen etter den andre hadde sloppe han unna, og for no firande for romt segl oppetter mot land. Og dei gjorde rett i det; for kva nytte var det å gå og banke og braute i timevis, når ein mest var viss på at ein ikkje kunde drage, når ein endeleg ein gong vann seg til endane.— — —

— Di fir ikkj! ropte han Johan i Vika attover; han var bleik og forarga. Skøytene var no mest inn på dei. Det kunde bere ihop kvar augeblinken.

Han Kristian såg fram, — hardt og kaldt. Og han Edvart syntest munnen drog seg til ein stygg flir. Då var han viss på at det inga firing vart. For det såg mest ut til at høvesen alltid gjorde tvertimot det som han Johan vilde. Og kunde han få Vikaprinsen til å bleikne, då først likte han seg. Det var visst den einaste gleda han hadde. — — —

Skøytene skjøna vel til slutt at det inga firing var å vente av sneseglåttringen. Og så måtte dei i siste liten dra unna, endå så fortærannes det kjendest å vike for ein åttring. Det var just så vidt dei slapp fri kvarandre; eine skøyta snerte mest att-i åttringsstyret.

Gluntan’ letna etter den fæle spenninga, dei hadde vore eit forlis nær. Og det var ikkje godt å vite om dei hadde kome med livet frå det, slik sjø det var i dag. Skøytene kunde likså godt ha knust dei i det same dei hogg over båten. Det hadde hendt før slikt. Men kjeltringane kom oftast lett frå det; åttringskarane vart i siste liten redde og firte, endå om dei hadde rett hals. Og då vart dei den tapande parten.

Han gjorde rett, han Kristian i det, at han heldt fram på streket, når han ikkje hadde firt i tide. Men han munde vere hard og kald som ein stein innvendig, når han såleis roleg kunde segle døden og undergangen imøte, tenkte han Edvart Larsa, der han stod og heldt seg i vantet etter eit stritt ausand.

Han Johan vart så frisk fram på halsen då spenninga var over. Han truga skøytekarane med neven.

Då drog han Kristian atter på fliren; sette så åttringen midt opp i ein brotskavl, så båten stod mest ende opp og ned. Halskarane drog etter anden, og sjøen silte av dei då skavlen var over.

Det vart meir og meir stusslegt; følgjet minka etterkvart, og sjøane vart så tunge å klare.

— Da e ikkj ein einaste åttring å sjå på heile have, våga han Johan seg til å seie. —Da ser mest ut til at også skøyten legg se tel å spekuler på ka di skal gjer. — —

— E du redd? Det var han Kristian som skjekte så stygt fram etter båten.

Gluntan’ tok til å murre. Han Edvart Larsa tala høgt om, at hadde some på båten noko dei vilde gjere opp med einannan, fekk dei gjere det på land. Her skulde ein bruke vetet. Han for sin part reiste ikkje ein dag meir på sjøen, dersom det skulde vare ved på denne måten. Det var så utrivelegt og nivst det kunde bli.

Han Sivert stemde i med. Rekneskapen sku’ gjerast opp på landjorda og ikkje her der dei alle sat med livet i nevane.

Han Kristian flirte berre kaldt. Mukka ikkje. Det var liksom ikkje det heile vedkom han.

Han Johan manna seg opp og sa, at så vidt han visste hadde han ingen ting å gjere opp med høvesen. Hadde han visst det skulde bli slikt kleint rolag, hadde han aldri gått med. Han syntest berre at som kar på båten og parthavar, måtte han ha lov til å seie si meining, når han såg han som sat med styret ikkje brukte vetet. — —

— Ja, tia e vel nu komen då du kann innfri løfte dett. Va da ikkj du så sku sett me a så høvesmann?

Han Kristian var stygg å sjå på. Håret stod sjøvått og villt til alle sider, og andletet var steinhardt og bleikt. Han sat som ei katt ferdig til sprangs.

Det kom ikkje ord frå han Johan. Han var bleik og ulykkeleg.

Han Kristian let no båten falle litegrand av, så segla vart fyllte. Og åttringen rennte avstad som ein piska hund bortetter dei rishøge brotskavlane. Nedi døkke båredalane var det så stusslegt og stillt som i grava.

Segla hang slappe og slong. Men kvar gongen sjøen stakk under og båten hivde seg på skomkvite båretoppen, vilde stormen tå sundt alt.

På den måten bar det lenger og lenger inn mot blåfjorden og ville veret.

Det syntest som om høvesen var komen til meir ro. Han seglde finare, og passa godt kvar sjøen, så båten reiv ikkje lenger så mykje inn.

Dei harde andletsdraga hadde slakna ein grand. Han sat og jaga med volen og skautet, og auga søkte ut og innetter det stormande havet.

Det var ikkje godt å vite kva han tenkte på. Han visste det vel snautt sjølv. Han kjende berre at det var ei lise å gå her og baute seg att og fram millom brytande brotskavlar mot å trø bugolvet dagen lang. Der var det Vikaprinsen som var herre. Han visste alltid å få det så til som han vilde ha det. Ein vakker dagen kom han vel til å fortelle det høglydt i bua, det som han no kviskra ut kringom i været, at det var Kristian Moa si skyld, at ho Maria på Bakken feitna så! Og folk syntest tru det; tru det spikarfast. Når Vikaprinsen fortalde det, var det vel ikkje å tvile på. — —

Jau, han spela sine kort godt. Dei var vel sjølvsagt av same meining heim-i fjorden som her.

No trudde vel Vikaprinsen at han skulde gjere endå eit kup: Få heile herredømet over nybåten. Og dermed sette Moglunten i bakhanda. Men han har forrekna seg litegrand. Visst skal han få båten, endå han er altfor god til ein slik styrar. — — —

Han Kristian Moa såg varmt frametter sneseglåttringen, som nett steig ein stor sjø. Han stønte ein grand, løfte så halsen og sette i veg som ein galen unghest bortetter den bakkutte blåmyra.

Ein slik nordlandsbåt vart ikkje bygd kvar dagen. Og det var mest vondt å skille seg med han. Men vilde du fram i rett tid, fekk du bruke dei nye måtane å ta deg fram på. Livet var no ein gong ikkje annleis.

Det hadde alt lenge stått klart for han Kristian, at han gjorde eit skitarbeid i fjor då han kjøpte seg sneseglåttring istadenfor skøyte, endå slik god og bergeleg båt han fekk. Men då han tinga båten ifjor hadde han set så lite av desse motorane. Og skøyte utan motor, nei, det var å gi seg stilla og vergudane altfor mykje i vold. Det hadde han set nok av ifjorvinter, då det var blankstilla i mest 14 dagar. Skøytekarane låg då jamt att i havet og rak, med båtfolket herja og hespa som best på felta. Kallan’ kunde no då dei gjekk så oppøste og argsinna gjerne tenkje litt på kven som då måtte nøgje seg med stubban’ og svart-snøret. Og istadenfor å skjelle og smelle og rive seg i håret no då den nye roaren var komen, som mest kunde trosse ver og vind og alt, skulde dei skynne seg med å ta han i bruk. — — — —

Han Kristian såg harm innetter havet. Motorskøytene var alt komne åt endane, og låg no og bakka og drog. Det vart sakte drag-ver i dag; vinden hadde spakna ein grand. Men sjøen gjekk endå høy og tung. Det gjekk seint med å vinne seg innover. Ein fekk slik avdrift i denne tunge motsjøen. — — —

Moglunten såg mest arg på båten når han ikkje kunde få sette slik i veg imot sjøen og veret som han ønskte.

Slik var det å lirke seg fram. Det dugde ikkje. Det var så fortærannes. Og ein vart stødt i bakleksa då. — — — —

Jau, Vikaprinsen kunde få åttringen. For godt kjøp. Han var forresten passeleg sundlea no. Og så kunde Vikaprinsen innbille seg at han følgde så forgale godt med tia. — — —

I kveld den kveld vilde han sikre seg den nye motorskøyta, som han hadde havt på hand ei vekes tid. Så kunde Vikaprinsen ligge her og lure og lirke seg fram millom sjøane, og ta ut berre når han fann himlen klår nok. — — — —

VII.

Det var ein bunø-vinter av dei verste heim-i fjorden. Kjerringane låg i tangfjæra seint og tidleg, og bala og sleit, så det var eit under dei heldt ihop. Men i små ledige stunder heldt dei liv i seg med å undre seg på og prate om alt det forunderlege — og forgale — som hende.

Først dette med ho Maria på Bakken. Ho hadde vore så rar av seg heile vinteren; ho heldt seg mest berre inne. Det var både veker og månar sidan nokon såg henne ute. Ho hadde tannverk og var forkjøld og sjuk, skylda mor hennar, ho Ane på Bakken på, når nokon spurde.

Men til slutt gjekk det opp for folk kva slags tannverk det var; ho laga seg til skulde ha små. Ho var alt langt på veg komen. Ja ho Elen i Vika, som hadde fått set henne ein dagen ho var oppom hos Bakkekjerringa med noko spinning, forsikra, at ho Maria hadde ikkje lang tia att. Det var nok ikkje lenger råd til å skjule skamma, kor mange storforklæde ho enn gjekk i. Jau, det var ein fin tannverk!

Ein trong ikkje vere i tvil om kven faren var. Det kom til å passe så akkurat med tia, då ho heldt lag med han Kristian Moa på sputfjorden. Det var forresten noko alle kunde skjøne, at det måtte gå så. Men forgale var det, at ungdomen ikkje skulde kunne vere ilag nokre kveldar, utan å gi seg til å synde på den måten.

Some mente at ein ikkje skulde vere så reint viss på, at Moglunten var faren. Dersom det var så, som ho Elen i Vika vilde ha det til, at ho Maria var komen så langt på veg, då var vel ulykka hendt før Moglunten kom heim.

Kjerringane la ihop og rekna ut, og kunde slett ikkje bli einige.

Ho Maria var gjerne ei av dei som det synte så tidleg på. Ho kunde godt gå til ut på somaren.

Ho Elen i Vika gav seg. For det var ikkje fritt ei og anna røst song i stilla om, at det kunde vere den ein minst skulde tru det til: han Johan.

Nei; det kunde aldri vere han. Det kunde dei fleste gjerne våge hovudet på. Det var då mest avgjort at han skulde ha ho Magnhild i Kleiva. — — — —

Å nei, syndaren var nok den yngste Moglunten. Men ein måtte verkeleg ha lov til å undrast på, at ho Maria skulde falle så lett for han. Att ho var litegrand lettsindig og laus på tråden, det var noko alle kunde sjå. Ho hadde vel i den vegen og litt å slektast på, han Jens på Bakken hadde vore ein ål i sine unge år. Men at ho skulde vere så lettsindig, at ho med ein gong let seg plukke av ein Moglunt, det hadde mest ingen trudd. Det ein visste om Mofolket skulde såmen ikkje gi lyst til å blande seg inni den ætta. Vårherre einast visste kva opphav dei var av. Ho Marta Moa skulde vere frå vestlandet ein stad; av rik og god bondeætt, sagdest det. Men ho hadde nok kome på galne vegar i ungdoms år, og så var ho vel nøydd til å gifte seg med den første som baud seg. Og den som baud seg var ein halvblods finn ovan frå Ofoten. Ryktet vilde vite, at han havde brukt gann-kunster til å få ho Marta. På annan måte var det ikkje godt å skjøne, at ho, som ein måtte seie var både vakker og flink, slo lag med den raringen.

Det var dei som trudde han hadde forsvore seg til hinmannen, og ikkje tålde folkeferdsel og det fulle dagsens lys. Han var mest ikkje å finne heime. Først han kom til bygda, for tjuge år sidan, bygde han seg ein gamme oppå fjellet. Og der låg han både somar og vintertid. Vinteren fanga han fugl og dyr; men kva gjorde han der oppe somaren? — — — Det hadde aldri kome så mykje sauer bort på fjellet anten før eller seinare. Han skulde vere så snar til å springe han Petter Jonsa at han tok sauen på flòg. — — Ein gongen var nokre karar viss på dei skulde ta han på fersk gjerning, og fekk lensmannen med seg opp over til gammen. Han Petter Jonsa let dei snu og vende på alt. Ja han viste dei jamvel ei hole, der han hadde maten sin gøymd. Men ikkje så mykje som ein ulldott å sjå. Då lensmannen og karane gjekk stod han attmed gammen og flirte blidt. Han vona dei snart kom att; det var så få som vilde sjå til han. — — —

Sidan vart det aldri gjort noko med han, endå folk var visse på at han levde ikkje av anna enn ran og tjuveri. Men han hadde vel den mannen —som kunde hjelpe seg til å gå fri loven. — — — — Men Guds straffande hand nådde han no ein gong; han vart funnen død ved gammen ein haustdag. Det vart sagt at der låg ein sau ved sida hans. Men Mogluntan’ som fann han, hadde nok det vetet at dei skaffa alt mistenkjelegt av vegen før andre kom til.

Bygda hadde ikkje havt anna skam og skade av Mofolket sidan det kom til fjords, og fekk det heller ikkje.

Etterkvart Mogluntan’ vaks til gav dei seg til å drikke og ture. Og når dei hadde drukke var dei mest farlege å kome nær. Det var så folk måtte røme vegane når dei kom brølande og forbanna seg på, at dei skulde male kvar kjeft i fjorden. Jau, ho hadde rett noko å stå i ho Marte Moa. Det var på ein måte synd i henne. Men prøvde du og snakke med henne om det kors ho laut bere på, såg ho deg kvast opp i syna, og gjekk sin veg. Det var best kvar passa på seg. — —

Noko serleg å utsette på henne hadde ingen. Ho levde sitt eige liv ute på Moa, og sleit visst og streva nokså sårt. Men ho måtte vel ha ein svart flekk på si sjel, sidan ho alltid heldt seg borte frå alle møte og festar. — — —

Så var det ætta si grøne grein, — den yngste Moglunten, han Kristian. Some påstod at der var eit anna to i han. Og når ein mann som han Jonas Jensa kunde seie det, skulde ein vel tru det var så. Det var sant, — han Kristian hadde teke seg godt fram så ung han var. Men han skulde og vere ein gudsforgåen knekt, som det ikkje fanst gudsfrykt eller samvet i. Og då visste ein kor det vilde ende — — — — Han var godt begynnt; ikkje meir enn 18 år og så ha ei gåande fullsett.

Han var nok ikkje tenkt å døy i ungkarstandet som brørne, såg det ut til. Ja for han måtte vel gifte seg med ho Maria. Men han burde ha bore seg åt som kristelegt folk og gjort det før det kom så langt. — —

Han skulde ha fiska så storvegs i vinter. Det var dei som ymta om at han hadde svore seg til hinmannen, som faren. Det var i allfall litt mistenkelegt dette, at han skulde fiske så usturteleg og dei andre mest ingenting få. Det skulde vel stå om at folk slapp frå Lofoten skyldfri, høyrdest det ut til. Og no leid det vel så langt på vinteren, at ein kunde sleppe all von om meir. Kallan hadde heile tia sagt, at noko vårfiske vart det ikkje; fisken var alt utgoten først i mars. Og han venta nok ikkje lenge då. — — Etter som dei kunde sjå av blada vart det no berre eit lite rek for dei vestraste vær. Ein kunde vel derfor vente å sjå lofotbåtar ut på fjorden kva dag som helst. —

Kjerringane gjekk i slik spenning og venting, at då det ein dagen spurdest at han Ol’ Hansa frå Stranda var heimkomen, måtte ho Sofia i Vika utover og spørre nytt. Og der fekk ho vite mangt, både av det som var vondt og godt. Var det så gale som han Ol’ Hansa let, vart det just ikkje stort å feste på. Så klein vinter hadde ikkje han vore til Lofoten. Og han hadde no rodd fiske i 40 år mest. Åtte han meir enn dei to skitne tiøringane, som han tok opp av pungen og synte fram, hadde han stole det.

No var det vel ikkje fullt så kleint med dei andre fjordingane. Åttringskarane hadde då med eit og anna settet nådd i fisken. Men kva skulde han gjere med ein treroring og eit par smågluntar, når fisken stod fleire miler av land! Og då fisken endeleg ein gong seig oppåt, så han vart inåand’, då vart det ein slik trengsel av båtar og bruk, at det gjekk på livet laust. Den som var så armt mennt som han gjorde best i å halde seg derifrå. — —

Nei, ro lofotfiske no, det skulde ingen gjere. Det var å gjere seg skikkeleg til fant— når ein ikkje var så pågåen og heldig som han Kristian Moa. Dei slo på at han minst hadde tusen krones lott. Og noko måtte han vel ha fiska si’ han tor’ legge i veg med skøyte, og det motorskøyte. — — —

Jau, her vaks rett fram store folk i bygda.

Ho Sofia i Vika vilde ikkje tru sine eigne øyra. Men han Ol’ Hansa forsikra henne om at det var sant nok. Han hadde det frå ingen annan enn han Edvart Larsa; og han måtte vel vite det som skulde vere med på Finnmarka.

Han Kristian Moa hadde endå fått to av brørne med på skøyta. Han Iver Jensa skulde og vere med på Finnmarka. Så Moglunten heldt no rett på å bli ein stor mann. Og det var ju godt å sjå at some kom seg fram i verda. — —

Når han Ol’ Hansa først var komen i pratar-lag, så var han ikkje den som slutta før han var tom. Og denne gongen hadde han så mykje å fortelle.

Der hadde stått eit stort slag i Nybua eit par dagar før han reiste. Slaget var millom han Kristian Moa og han Johan i Vika og galdt den nye verdens-borgeren inni Nordbygda. Han Johan hadde ein dagen gitt seg til å prate høgt om, at han undrast rett på om han Kristian vilde halde bryllaup før ervingen kom. Men då mund’ han ikkje vite ord av før han låg på rygg i golvet, og Moglunten slapp han ikkje, før han likså høgt hadde tilstått, at det var hans erving.— —

Ho Sofia slog seg på knea og var mest ferdig å dåne. Og der var mange innetter bygda som denne tidenda tok likså sterkt. Dei kunde ikkje tru det.

Det var venteleg ei skrøne av han Ol’ Hansa, dette. Det var elles ikkje første bolten han hadde slege i folk, når det høvde så. Når ho Sofia i Vika kom eins erend og skulde spørre nytt, syntest han vel han kunde mette henne med kva som helst. Men vilde Vikafolket saksøke han, kunde han kome til å bøte for kjeften sin. Og det var han vel verd. — — —

Andre meinte at det kunde ikkje ryke av branden utan der var eld i han. Han Ol’ Hansa hadde vel ikkje funne opp dette. Og tenkte ein seg om, kunde vel nokon kvar minnest at Vikaprinsen utetter somaren og første hausten ifjor jamt hadde halde lag med ho Maria. Og han var nok ikkje så reint uskyldig i så måte heller som mange syntest tru. — — — — —

Kjerringane hadde sjeldan venta i slik spenning på at folk skulde kome frå Lofoten som i år. Og no kund’ det aldri vere så lenge til ein hadde dei. Skulde dei kome seg unna påskehelga, laut det bli snart. Her var no ikkje mange dagane å gjere på. — — —

VIII.

Ho visste ikkje korleis det hadde gått til, ho Magnhild i Kleiva, at ho var komen hit ut på lyngrabben, utanom bygda. Ho hadde berre villa gått seg ein tur i søndagsstille kvelden. Då ho var komen ut mot Moa, hadde ho teke buvegane utetter, ut mot Stormyra og Djupdalen. Det hadde kalla så på henne, dette store og fredsame riket her ute, der folk sjeldan sette sin fot.

Og ho hadde slik trong til ro og til fred. — —

– Slik lang og fredlaus vinter kunde ho ikkje minnest. Reint uvanleg mykje til snø, og så slik ofse til fok og rok. Det var så kaldt og utriveleg både ute og inne. Ingen til å snakke med; eine med sine tærande tankar kvar einaste dag. Det gjekk endå så lenge det var dag og ho gjekk og trakka og trødde med eitkvart. Men desse lange og tungsame kveldane, då vinden piska hardt mot rute og allslag tankar kom på gjesting! Det var ein endelaus vinter. Ho hadde aldri før visst, at livet gøymer slike store vintrar, då alt synest fryse og floke seg til.

Ho hadde aldri før vore åleine nokon vinter. Ho Maria og ho hadde halde saman i tjukt og i tynnt, og skift alt det som barndoms- og første ungdomslivet baud på. Jamvel ifjor då ho Maria var i byen, hadde dei levt sitt liv på denne same måten. Kvar bidige damptur kom der brev, stundom to, der ho fekk vite alt det som hende henne i byen. Og så hadde ho sete utetter kveldane og fortalt alt det som hende her heime. Det var alltid så mykje å fortelle om; breva vart jamnast for tunge.

I vinter skulde dei havt det så overlag gildt; — dei skulde knyte fastare det bandet som batt dei i hop. — — — — Og så hadde det blitt den tyngste og verste vinteren ho hadde opplevt. Ho Maria hadde alt i haust teke til å bli så rar av seg. Det vart lenger og lenger millom kvar gongen ho kom på besøk, Og ho var aldri så beint fram og hjartevarm som før. Det var jamt slikt forunderlegt mistenkjeligt glimt i auga hennar.

Frå slutten av januar vart ho Maria helt vekke. Og om ho tok seg ein tur bort til henne, var det mest ikkje svar å få. Ho var klein, og måtte halde seg inne.

Då kom ho i hug det han Johan hadde ymta fram på om hin kvelden på vegen. Det måtte vere så likevel. Det var nok andre og som fekk tak i det. Ryktene tok til å svive. Og han Johan skreiv til henne frå Lofoten og spurde om det ikkje var slik, som han hadde ottast for. Han Kristian Moa hadde i allfall visst god greie på det. Kva anna kunde det vere som gjorde han så besett og galen, at han pønska på og gjere av med både seg og dei andre på båten. — — —

Heile bygda visste snart å prate om det. Og dei spurde henne, om ikkje ho visste noko; ho som alltid hadde vore slik god ven med ho Maria.

Nei, ho vilde ikkje tenkje på den sorgsame tia no, her ho sat ut på bakken og såg utover fagre fjorden. — — Men tankane kom att. Ho måtte gjenomleve alt endå ein gong. — — —

Ho hadde flerie gonger vore på tur ut til ho Maria.

Ho måtte snakke med henne; få visse for om det var han som hadde gjort dette, han som ho trudde var betre enn alle andre tross alt det folk sa eller syntest. — — —

Men ho snudde alltid på vegen. Ho fekk det ikkje til å gå fram, fordi ho syntest det var så leitt å kome til ho Maria no, og mest fordi ho var redd å få det sørgelege stadfest, at det var han.

Men alle var ju så visse på, at det var han og ingen annan. Og så vidt ho kunde skjøne, måtte det vere anten han Johan eller han Kristian; for ho Maria hadde då ikkje vore ilag med andre.

Kven var det så av dei to? Ho hadde mest lyst til å tru det var han Johan. Han var pågåande nok.

Men så kom han Johan med friarbrevet sitt. Han vona ho ikkje vart skræmd. Han måtte ha hjelp i huset; mora vart gamal og greidde ikkje alt; og no vilde han, om ho slo til, gifte seg straks han kom frå Lofoten.

Ho hadde tenkt seg eit friarbrev heilt annleis. Ho var så kald og likesæl med’ ho las brevet. Og han fekk utan blunk eit blankt avslag. Ho var ikkje tenkt å gifte seg; ho vilde reise sør og bli sjukepleierske.

Men brevet gjorde så vondt. Det gjorde henne så tvilsam. Det måtte vere han Kristian likevel som hadde vore ilag med ho Maria. For det kunde ikkje vere han Johan, slik som han skreiv til henne. — — —

Det vart dagar fulle av tærande tvil og tyngsle. Det var underleg kva eit menneskje kunde greie og endå leve! — — —

Men så kom tidenda om oppgjøret millom han Johan og han Kristian.

Då gjekk ho til ho Maria same dagen. Snakka lenge og varmt med henne, slik som i gamle-dagar. Ho kunde berre anke på at ho ikkje hadde gått til henne før. Det var som ein stein vart letta av hennar barm. Ho gjekk trallande og takksam heimover den kvelden. — — —

Når ho Maria hadde vore sår og sinna, så var det fordi ho trudde at ho vilde ta han Johan ifrå henne. Han hadde vore forlova med ho Maria, og då vart det gjort. No kunde det mest vere det same anten han vilde ha henne eller ikkje; ho kom så aldri til å bli lykkeleg med han; for ho heldt ikkje det grand av han. Det fanst ikkje større fant i fjorden.

Men han Kristian Moa var ein staut kar. Og når han var så vrien og vanskeleg, og sette livet på spel kvar time, så var det berre fordi han heldt så forgale mykje av henne – ho Magnhild i Kleiva, og trudde at ho hadde lova seg med hjarta og hand til han Johan.

— — — — — Ho mintest så vel at ho hadde hysja på ho Maria då ho sa dette. Men ho Maria var så alvorleg. Og ho bad henne med tårevåt kinn om å syne han Kristian det, at også ho var glad i han. For det var ho. Og det var synd å gå slik og fryse til, kvar på sin måte. Livet var så kort; ein burde ikkje kaste bort ein einaste time. — — — —

— — Det var rart slik som livet lysna og letna med ein gong etter at ho hadde snakka med ho Maria. Greitt syntest ho det tok til vårast med det same.

Og no var det mest ikkje stort igjen av gamle vinteren. Det var bert i bakkane, og det tok jamvel så smått til å grønast her og uer under hamrane. — — —

Ho hadde sett seg på ein tørr-rabb tett ved ein liten bjørkelund, og synet leika så vidt og fritt inn etter fjorden.

Det var så underleg å sjå fjorden herifrå, når ein som ho inne i Kleiva alltid var vant å sjå fjorden innanav og utetter.

Han tok seg mest betre ut herifrå. Ein fekk slikt godt tak på alle blåfjella, som himla så fagre imot sky hi sida fjorden. Og innom fjella blåna det i endelause vidder. Det måtte vere triveleg å bu herute og sjå dagen herleg vakne der aust, stødt like ung og ven, med voner mange i si lette lysing. Og herifrå kunde ein først retteleg sjå kor verdig og vakker fjorden bukta seg innetter frå nes til nes. Det var rart ingen hadde slege seg ned herute.

Han Kristian Moa hadde ju tenkt på det. Han hadde den gongen han var liten planta desse bjørkene, til vern og vakt mot austanvinden, som skulde ta så hardt her.

Men no hadde han vel slutta av med det, no han hadde fått seg motorskøyte.

— — — — Ho vart så still og sorgfull i sinnet. Småbekkene surla og småsong under kveldstivna snø, med’ dagen sorgsamt sovna vestom eidet og åsane.

Ho tenkte gong på gong å gå. Folk vilde tru ho var galen, dersom nokon fekk sjå at ho gjekk og rusla og rak herute — denne årsens tid. Men ho vart sittande; ho kunde liksom ikkje rive seg laus frå den trollstemning og dei tankane som batt og hugtok henne. Det var så underleg; fjorden og fjella tala med slik makt og såg så rart på henne no ho var tenkt på og forlate det alt saman. Ho skulde reise i næste måne; ho vilde ut og vigje livet sitt til dei sjuke, dei som ligg i verk og våde og strir sårt med døden.

Og ho hadde stundom gledd seg til dette; det måtte gi fred og godt samvet når ein såleis ofra seg for andre.

Men no var ho så tvilsam; det kjendest så vondt å ta farvel med alt dette som ho var vant til å sjå kvar dag. — Det er ikkje lett å bryte staven over den draumen, som ein har kjælt for i livsens første lykkelege år.

Når ho hadde villa seg hit ut i kveld, så var det vel fordi ho måtte sjå att den staden, som ho i lang tid hadde spunne sine dyraste draumar om. —

Det var gått såleis til:

Konfirmasjonslørdagen for snart 4 år sidan hadde ho følgt ei veninne ute frå Stranda eit stykke på veg utover. Det var flo sjø så dei måtte gå myrane. Då ho var komen hit inn mot rabben møtte ho han Kristian Moa. Han kom frå den vesle bjørkelunden der nede. Ho måtte vere med og sjå på dei bjørkene, som han hadde omplanta dit ned då han var 8—9 år gamal.

Dei trivdest så godt, bjørkene. Det var alt ein liten tett lund. Og midt inne i lunden var det to—tre steinar. Der hadde han no sete og overhøyrt seg sjølv i leksene til morradagen, sa han og såg så rart på henne. Dei vart sittande der så lenge i fine somarkvelden. Han skjemta med at når han vart gamal og trøytt av sjøen vilde han reise seg ein heim her ute. Og han fortalde såleis kor denne heimen skulde vere, at ho vart riven med. Her var så fritt og fredelegt her ute; ein slapp gå i vegen for kvarandre, slik som det no heldt på og bli inne i Nordbygda. Og jord til dyrke var her meir enn ein vann over, om ein så vart hundre år. — — —

Så hadde han drege ei sølje opp av lomma. Det skulde ho ha i bettarløn; ho hadde vore så gild og hunde eit par vottar til han første gongen han skulde til Lofoten.

Han vart så rau og brydd då han flidde henne sølja. Ho såg øskja var sliten; ho hadde visst lege lenge i lomma. Det kunde likne han, endå så pågåande kar han var. — — —

Sidan hadde ho mest ikkje snakka med han. Men rett ofte hadde ho i drauman’ mintest møte-stunda her ute. Og no sat ho her i halvskome aprilkvelden og tok farvel med staden. Bjørkene hadde vakse seg både større og sterkare sidan sist — nett som han sjølv. Men det såg mest ut til at han hadde gløymt å fli om dei. Det var vel ikkje anna til for han enn båtar og motorskøyter. — — —

Ho såg nedpå bukta; der låg lofotbåtane og svaga sakte i landvindskjøla. Ytst ute, som for seg sjølv, der låg skøyta hans. Ho kom bankande innetter fjorden i går tideg med 3 åttringar på slæp, mot straumen og utfallvinden. Det var slett ikkje slikt fælt leven som folk i fjorden hadde innbillt seg. Det var berre så vidt dei høyrde det i land. Men han Ol’ Trondsa i Lihlvika fortalde i går på krambua då ho var der, at han fekk mindre på flyndregarna igår, og det var sikkert motorskøyta hans Kristian Moa å takke; ho hadde gått tett forbi garna. Kor svart vilde det så ikkje bli i fjord og fiskevær, om det vart fullt av desse raklefantane!

Men då fekk han Ol’ Trondsa han Per på Neset laus. Det var mest godt å høyre kor han las opp om fordom og tull. Kven var det som i år hadde størst lottan, anten dei som let tia renne ifra seg, eller dei som følgde med? Men det var vel ikkje så om å gjere å følgje med heller, når dei visste at fattigkassa og handelsmenn’n fødde dei og ungan’ i same tia. Det vart eit tungt år for han.; Vårherre måtte vite kor han sku’ greie det; han kom då visst ikkje til å få inn halvparten av det han sette ut i fjor. Men det skulde vere slutt no, han kund’ ikkje gjer’ det slik at han sjølv kom på tukthuset. — — —

Ho hadde vore så spennt på kva faren vilde seie. Han hadde ikkje skreve eit ord om striden millom båtfolket og skøytekarane. Det gjorde så godt å høyre i går då han kom velsigne motorskøyta, som let dei få tamp ut med leia, der dei låg og hangla og dreiv i motfallsgråen. Det gjekk som ein leik inn fjorden; dei kunde sitte i båthuset og koke kaffe og kose seg. Det måtte bli herleg å vere fiskar når ein kunde få det såleis. — — — — — — — — — — —

Ho skulde vel ikkje ha noko med dette å gjere, men det gjorde så godt å høyre faren seie dette. Det var så vondt alltid høyre folk fordøme det han Kristian gjorde. Ikkje for det, han brydde seg visst ikkje stort om kva folk sa eller syntest.

Ho hadde set han med kjerke idag. Han var så brunbarka og byrg; han såg reint sigerstolt ut. Det hadde han vel grunn til å vere, no han var skipper og heldt på og kome seg ovanpå. Folk måtte sjå opp til han, anten dei vilde eller ikkje.

Ja, det var bra, at han vann seg fram. Det var godt å sjå at det beiske og bitande draget, som hadde lege som ein kald haustskugge over det fagre og sterke andletet hans dei siste åra no heldt på og kome bort. Ho hadde syntest det var så tungsamt og sørgeleg at han skulde gå såleis og lide og forherde seg sjølv. Og ho hadde meir enn ein gong ønskt å sjå han fredfull og lykkeleg. Det hadde vore hennar stille bøn så tidt. Men no når hennar bøner heldt på og bli oppfyllte, no når den tunge skuggen heldt på og letne og kalde fliren smelte i ein varm og lykkeleg vårsmil, slik som ho syntest sjå idag, — så gjekk ho her og var sorgfull og halvt ulykkeleg.— — —

Kor vanskeleg det var å gjere alle tillags! Men det var berre det, at ho så gjerne vilde han skulde lengte etter noko meir, at han ikkje skulde finne si fulle lykke berre med motorskøyta og sin store framgang, slik som det slo henne idag då ho fekk ein skimt av han. Han såg så nøgd ut, liksom han hadde vunne si lykke.

– – – – –

Men — det hjelpte vel så lite kva ho tenkte eller ønskte. Om 4—5 dagar la han på Finnmarksferd, og ho fekk vel knapt sjå han — på lenge. Det var nok berre ei gissing av ho Maria det, at han tenkte på henne. Elles måtte han vel ha sagt — eller skreve — noko? Men han var så underleg; det var mest aldri godt å vite kva han bar på. — — — —

Ja ja, ho kunde ikkje anna enn ønskje han lykke på ferda. Nokon annan godhug kunde ho ikkje syne han.

Ho femnde fjorden endå ein gong i eit storsyn, og vilde så til å gå. Då kvakk ho til; ein kar stakk hovudet opp over bakkebruna. Og med huva i handa kom han Kristian Moa fram og helsa.

— E skul ut å sjå på bjørken min å så fekk e sjå her sat folk.

Ho kunde ikkje med det: ho raudna skikkeleg og visste ikkje kva ho skulde svare. Det var ikkje godt å sjå anten han flirte eller smilte. Det slo henne atter, at han såg så sterk og sigerviss ut. Og det likte ho ikkje – på ei vis. — Da va mykj du tenkt på bjørken nu du ha fått skjøyt; e tenkt du ha sagt farvel med alt på lanne, fekk ho seg til å seie.

— Trudde du da? Du ha forrekna de då, så kvinnfolkan jamt gjer, skjemta han.

— Kann henn. Ho vart så alvorsam.

Han tagde ei stund. Spurde så:

— E da sant du skal stryk ifrå oss?

Han hadde sett seg ved sida hennar og sat og grov med eine handa nedi lynget.

— E må vel da; e så mange anner, svara ho. — E har vel godt a å kom litegrann ut.

— Du vel ikkj ver me oss på skøyta? Vi har ein mann før lit.

Han skjemta framleis. Og ho likte ikkje at han var så lystig og lettliva.

— Du må vesst høyr de om etter beir mannskap.

—Ja tru da. Enn nå e ikkj veit nokken beir å finn. — — — —

Ho måtte sjå på han. Munnen lo, men ho syntest merke slik ein underleg havtung klang i mælet. Han var ikkje god å bli klok på.

Men aldri hadde ho visst han var så ven som no han låg der slengd i lynget, tett ved henne.

Han såg så mandig ut; nakken var brun og brei, og det svartna av mjukt skjegg kring den sterke munnen.

Ho skalv smått og kjende seg så veik.

— Da e sant, e ha vesst gløymt å gratuler de me motorskøyta. Du e vel førnøgd me ho?

— Ja, e trur da.

— Enn åttringen; kor ha du gjort a han? måtte ho spørre. Det var mest vondt å tenkje på at han hadde skilt seg med båten så snart. Han såg så lett og fin ut då han låg rigga til Lofotferd. Og dei kvite snesegla kledde hallt så godt. Ho hadde lenge stått og set etter han den dagen han seglde ut fjorden.

— Åttringen ha Vikaprinsen fått. Dar va forresten ikkj stort igjen a han.

— Berre ett ein vinter, sa ho tanketung.

— Ja, men da va så tong ein vinter.

— Va da slekt uver då?

— Ja, storstorm kvar dag. Da gjekk på live laust. Han kviskra det seint og tungt tett inn ved henne. Fekk så tak i handa hennar. Og heldt henne fast inni sin store, harde neve.

Han sa ikkje meir. Og ho kunde heller ikkje tale. Fekk seg ikkje ein gong til å dra handa til seg.

Dei vart sittande slik ei stund i store kveldsstilla. Berre ein og annan orren slo ein liten klunk opp i librotet. Bekkene susa og småsurla rundt kringom. Og fjorden blenkte blå mot snø-flekkute fjell.

— Du sei vel ikkj tvert nei til rolage mett? Ho tagde; såg berre nedi lynget; tankefull og still; barmen gjekk i tunge hivingar.

Han prøvde dra henne inn til seg. Men ho heldt att. — E kom vesst ikkj tel å kunn fyll rome mett; du e ju så streng.

— Ikkj me all; e ser i folke, veit du.

— Du vart vesst likså snart lei me så åttringen.

— Å så kom e tel å overlat de til einkvan ann’n, mein du, skjemta han. — Ja. — Da vart i allfall ikkj tel Vikaprinsen, sa han sterkt.

— Ikkj til nokken ann’n heller?

Ho såg nøgje på han.

— Nei, ikkj så leng da finst liv i me.

Han la armen fast kringom henne. Men ho heldt endå att. — Du har ju nyskøyta; e trudd du ha nok me ho. — Nei, e må ha de og; elles bi da berre skrot me roren.

Ho tvila ikkje lenger; varmt såg ho han inni auga og let så hovudet sige inn til han.

— Kann e så lit på rolage dett?

— Ja, kom det lågt og varmt.

Han klemde henne fast, og deira munnar. møttest.

Kveldsløret breidde seg tettare utover rabbane og myrane og sveipte seg om dei to, som sat der og let sine tunge vårkjensler tale for første gong. Dei gløymde tid og stad og drøymde seg visst einsame på ei nyfødd jord.

Det kom ein orre flaksande bortåt dei og tok til å leike.

— Han e gla, han og, ser da ut til, sa han Kristian.

— Ja, svara ho stillt. — Men e kann likså ikkje skjøn detta. Da kom så brått. E trudd ikkj du brydd de størr om me. Ho undrast endå på at han no med ein gong skulde kome til henne, og det så glad og trygg.

Han gissa tankane hennar.

— E mått vel ver gla nå e vesst at da likevel — va me du heldt a.

— Kor kunn du vet da? Ho sat og leika seg med handa hans.

— Ein go engel ha kviskra me da inn i øyra.

— Ha ho Maria sagt nokka? spurde ho brått og vilde slite seg laus. Augnebrunene seig ned og panna la rukker.

Han klemde ho fast til seg.

— Om så va synest e vi skull takk henn. Ho gav seg. Men spurde straks etter: — Ha du snakka med ho Maria? — Nei, men e fekk eit lit brev, hvori stod skrevet, hermnde han, åt da va ikkj Vikaprinsen men den fordømte Moglunten du heldt a. Du va berre så flenk å døll da. —

— Enn du? E trudd da va ho Maria du såg etter. Ho såg skjemtefull oppå han.

Han vart med eitt alvorleg. — E tenkt berre på de, men e syntest da va så umuli. Å så kunn da ha gått gale. Han fortalde om då han heldt på og forgløyme seg på sputfjorden.

Ho kyngde seg nærare inn til han liksom i angst. Ho tenkte på kor nær dei begge to hadde vore på å kaste seg bort. Og hennar hug vart så varm og takksam. Ho såg ut mot kveldhimlen liksom bedande.

— Førtelt ho Maria nokka om se sjøl?

— E vesst da før. Han Johan sytt før at all fekk vet da, å at da va e så ha gjort da. Å då veit du e mått tru da, om e vesst me aller sa uskyldi.—

Han tok atter til å skjemte. Ho syntest ikkje ein skulde ta slikt så lett.

— Du veit e treng mannskap på skjøyta, å nå di så vild gje me ein kar, mått e vel takk til å ver gla.

— Du va slett ikkj gla, heldt ho fram.

— E va kanskje ikkj da, si da ikkj va me den rette. — — —

Ho gøymde hovudet inn ved barmen hans og lo blyg.

— Veit du at e va tenkt å sei fjorden farvel før godt, sa han om ei stund.

—Du og? — Ja, her kulsa så kaldt. E va redd e fraus tel. Men så fekk e vet at her skjein slik ei varm vårsol inn mella fjellan, å nu tenkj e vi slår oss ne her. Han snudde andletet hennar mot seg, slik at han kunde sjå inni hennar store, blådæmde auga. —

— Ja nu slår vi oss til her.

— Da e fint her ut? prøvde han seg fram.

— Ja, å så stillt og fredeli. Ho såg med slørte auga utover rabbane og store myrane. — Dar e tomt åt eit hus ne me bjørken. — Ja, fin tomt..

— E reis til Ranen ette stutømre nå e kjem av Finnmarka.

Han vaks der han sat. Og auga søkte varme utover deira framtidsverd.

Det vilde bli gildt å sjå det lyse grønt her ute når han etter lange utferdene kom seglande inn fjorden. Og på trappa vilde ho stå og by han velkomen heim til huset. — — — Det glødde og brusa stort gjenom all hans heite hug! Han spratt opp, tok henne på armane sine og svinga henne rundt. — Du e så galen å sterk, sa ho og pusta ut, sæl og forskræmd.

— Ja, e kjenn me bra nu. Han såg frå henne nedpå skøyta; dei høyrde ihop, dei to. Han kjøpte skøyta same kvelden han fekk vite, at det var von om ho vilde ha han.

Og det trudde han, at med slik båt og slikt mannskap, sku’ det ikkje bli lett å stanse han. No kunde vinterbåra rulle så bratt og brå ho vilde; han skulde stige henne med ein smil på leppa.

Det var rart kor ein kunde forrekne seg. Han hadde før alltid meint, at han var sterkast med den frosne fliren. Men det var løgn. No då det song av vår i han og han kunde le så lett og mildt til alt, då kjende han seg tvifald sterkare. Han trudde mest han kunde ta sjølve fjella på akslene. — — —

Det bar heimetter vegane som to lykkelege bonn. Inn på storvegen møtte dei ein flokk ungdom. Gluntan’ hadde visst teke seg ein heimkome-dram; dei var lystige og glade og smådansa bort på vegen. Dei måtte få røre på seg no, etter ein lang vinter i tronge bua og små båtar. Ein kar gjekk midt inne i flokken og spela på munnspel og trødde takten.

Han Kristian såg på ho Magnhild. Ho skjøna han vilde vite om ho utan å skjemmest torde syne seg ilag med han. Då gjorde ho det han ikkje hadde venta: Ho smette armen sin inni hans, og trødde så i fast takt med han framom både Vikaprinsen og dei hine karane. Det var ein som sa høgt til han Johan: — Dar møst du eit godt rolag. Dei kunde ikkje høyre kva Vikaprinsen svara.

— Monamne e ikkj lett å ber, sa han. — Du ha vel ikkj tikj de vatn over haue? Ho såg på han:

— Vi grei da nok; vi e ong å sterk begge.

Han såg takksamt på henne. Og vilde så i si store glede atter svinge henne rundt. Men ho smatt unna. — Da e då mett på vegen.

Dei stod ved Kleiv-huset. Ho tok i låset og kjende om døra var læst. — E lyt vel pakk me inn. Da e vesst på ti nu.

Han tok leande til å løyse på skoreimane sine. Han vilde vere med inn. – Nu kann e smett di. Han såg oppå henne, der ho stod og fingra med låset. Det låg heit trå i auga hans. Ho stod og vog på det og ikkje rett visste kva ho skulde gjere.

Men slapp så låset, bøygde seg ned og til å reime att skorne hans.

Han la ikkje imot, endå slik hugen glødde. Å kome inn på romet hennar, der angen frå henne fyllte lufta, det vilde vere hans himmerike i denne stund. Men han kunde ikkje tvinge seg fram. For det låg som bøn i hennar auga om ikkje å gjere det, — ikkje i kveld; det var for tidleg. — — —

Ho låg på kne attmed føtene hans og reima. på skorne. Ho var så rund og rød og trivleg. Og det steig slik forunderleg fin ange frå hennar hår og hals, som han var så nær. Han kom til å tenkje på dåmtunge somarkveldar. Blodet flødde så heitt gjenom alle hans årer. Han kunde knapt styre seg; han måtte løfte henne endå ein gong.

Ho saup etter anden. — Du e fæl, sa ho og trua han. Då vart han endå villare; tok henne på armen og gjekk mot døra. Det var gjerne best han såg henne tilsengs før han gjekk.

Ho lukte auga og let seg bere. Det vilde vore gildt og sete med han i stille natta der inne. Vandt å seie når næste høvet baud seg. Han kom snart til å reise, og vart borte så lenge. Ventetia vilde bli både lang og tung, så det kunde trengast at ein hadde sæle stunder å minnest.

Det storma så mykje inn på henne i denne stund av tankar og lokkande kjensler. Ho visste ikkje rett kva ho skulde. Men så kom ho til å tenkje på, at no var ho eitt med han, og det var hennar hellige plikt å verne om namnet deira. Ingen skulde ha noko å seie på dette første møtet. Og ho kjende seg så varm og veik ilag med han; ho kunde liksom ikkje lite på seg sjølv, om det bar inn.

Ho reiv seg laus. — Kom, e skal føll de eit stykkj utover. Og han let seg føre. Det bar utetter øvervegen, frammed lia. Til dei kom til det steingjerdet, dei ein gong før hadde sete på. Der sette dei seg side om side.

Vintersnøen låg strødd utover i flekker, laus og soltært, med ei frøyn skorpe ovanpå. Men i solbakkane låg marka berr, og det lyste av grøn gror under hamrane, der det var livd for nordanvinden.

Dei sat og såg på fjella og fjorden og lydde på lette bekkesusen, til deira auga vart tunge og slørte, som kvelden sjølv.

Det stod ei lita bjørk attmed gjerdet.

Han braut seg ein kvist. Komaren sat brun og stor uti, ferdig til å sprenge vinterhylstret.

— Sjå, da e straks vår.

— Å så bi da somar, kviskra ho.

— Ja, å så bi da somar. Han tok ho inn til seg, slik at han kjende varmen av henne.

Table of Contents

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.